ശ്രീശുക ഉവാച
ത ഏവം ശംസതോ ധര്മം വചഃ പത്യുരചേതസഃ ।
നൈവാഗൃഹ്ണന്ത സമ്ഭ്രാന്താഃ പലായനപരാ നൃപ ॥ ൧ ॥
ത ഏവം ശംസതോ ധര്മം വചഃ പത്യുരചേതസഃ ।
നൈവാഗൃഹ്ണന്ത സമ്ഭ്രാന്താഃ പലായനപരാ നൃപ ॥ ൧ ॥
വിശീര്യമാണാം പൃതനാമാസുരീമസുരര്ഷഭഃ ।
കാലാനുകൂലൈസ്ത്രിദശൈഃ കാല്യമാനാമനാഥവത് ॥ ൨ ॥
കാലാനുകൂലൈസ്ത്രിദശൈഃ കാല്യമാനാമനാഥവത് ॥ ൨ ॥
ദൃഷ്ട്വാതപ്യത സങ്കുദ്ധ ഇന്ദ്രശത്രുരമര്ഷിതഃ ।
താന് നിവാര്യൌജസാ രാജന് നിര്ഭര്ത്സ്യേദമുവാച ഹ ॥ ൩ ॥
താന് നിവാര്യൌജസാ രാജന് നിര്ഭര്ത്സ്യേദമുവാച ഹ ॥ ൩ ॥
കിം വ ഉച്ചരിതൈര്മാതുര്ധാവദ്ഭിഃ പൃഷ്ഠതോ ഹതൈഃ ।
ന ഹി ഭീതവധഃ ശ്ലാഘ്യോ ന സ്വര്ഗ്യഃ ശൂരമാനിനാമ് ॥ ൪ ॥
ന ഹി ഭീതവധഃ ശ്ലാഘ്യോ ന സ്വര്ഗ്യഃ ശൂരമാനിനാമ് ॥ ൪ ॥
യദി വഃ പ്രധനേ ശ്രദ്ധാ സാരം വാ ക്ഷുല്ലകാ ഹൃദി ।
അഗ്രേ തിഷ്ഠത മാത്രം മേ ന ചേദ ഗ്രാമ്യസുഖേ സ്പൃഹാ ॥ ൫ ॥
അഗ്രേ തിഷ്ഠത മാത്രം മേ ന ചേദ ഗ്രാമ്യസുഖേ സ്പൃഹാ ॥ ൫ ॥
ഏവം സുരഗണാന് ക്രുദ്ധോ ഭീഷയന് വപുഷാ രിപൂന് ।
വ്യനദത് സുമഹാപ്രാണോ യേന ലോകാ വിചേതസഃ ॥ ൬ ॥
വ്യനദത് സുമഹാപ്രാണോ യേന ലോകാ വിചേതസഃ ॥ ൬ ॥
തേന ദേവഗണാഃ സര്വേ വൃത്രവിസ്ഫോടനേന വൈ ।
നിപേതുര്മൂര്ച്ഛിതാ ഭൂമൌ യഥൈവാശനിനാ ഹതാഃ ॥ ൭ ॥
നിപേതുര്മൂര്ച്ഛിതാ ഭൂമൌ യഥൈവാശനിനാ ഹതാഃ ॥ ൭ ॥
മമര്ദ പദ്ഭ്യാം സുരസൈന്യമാതുരം
നിമീലിതാക്ഷം രണരങ്ഗദുര്മദഃ ।
ഗാം കമ്പയന്നുദ്യതശൂല ഓജസാ
നാലം വനം യൂഥപതിര്യഥോന്മദഃ ॥ ൮ ॥
നിമീലിതാക്ഷം രണരങ്ഗദുര്മദഃ ।
ഗാം കമ്പയന്നുദ്യതശൂല ഓജസാ
നാലം വനം യൂഥപതിര്യഥോന്മദഃ ॥ ൮ ॥
വിലോക്യ തം വജ്രധരോഽത്യമര്ഷിതഃ
സ്വശത്രവേഽഭിദ്രവതേ മഹാഗദാമ് ।
ചിക്ഷേപ താമാപതതീം സുദുഃസഹാം
ജഗ്രാഹ വാമേന കരേണ ലീലയാ ॥ ൯ ॥
സ്വശത്രവേഽഭിദ്രവതേ മഹാഗദാമ് ।
ചിക്ഷേപ താമാപതതീം സുദുഃസഹാം
ജഗ്രാഹ വാമേന കരേണ ലീലയാ ॥ ൯ ॥
സ ഇന്ദ്രശത്രുഃ കുപിതോ ഭൃശം തയാ
മഹേന്ദ്രവാഹം ഗദയോരുവിക്രമഃ ।
ജഘാന കുമ്ഭസ്ഥല ഉന്നദന്മൃധേ
തത്കര്മ സര്വേ സമപൂജയന്നൃപ ॥ ൧൦ ॥
മഹേന്ദ്രവാഹം ഗദയോരുവിക്രമഃ ।
ജഘാന കുമ്ഭസ്ഥല ഉന്നദന്മൃധേ
തത്കര്മ സര്വേ സമപൂജയന്നൃപ ॥ ൧൦ ॥
ഐരാവതോ വൃത്രഗദാഭിമൃഷ്ടോ
വിഘൂര്ണിതോഽദ്രിഃ കുലിശാഹതോ യഥാ ।
അപാസരദ് ഭിന്നമുഖഃ സഹേന്ദ്രോ
മുഞ്ചന്നസൃക് സപ്തധനുര്ഭൃശാര്തഃ ॥ ൧൧ ॥
വിഘൂര്ണിതോഽദ്രിഃ കുലിശാഹതോ യഥാ ।
അപാസരദ് ഭിന്നമുഖഃ സഹേന്ദ്രോ
മുഞ്ചന്നസൃക് സപ്തധനുര്ഭൃശാര്തഃ ॥ ൧൧ ॥
ന സന്നവാഹായ വിഷണ്ണചേതസേ
പ്രായുങ്ക്ത ഭൂയഃ സ ഗദാം മഹാത്മാ ।
ഇന്ദ്രോഽമൃതസ്യന്ദികരാഭിമര്ശ
വീതവ്യഥക്ഷതവാഹോഽവതസ്ഥേ ॥ ൧൨ ॥
പ്രായുങ്ക്ത ഭൂയഃ സ ഗദാം മഹാത്മാ ।
ഇന്ദ്രോഽമൃതസ്യന്ദികരാഭിമര്ശ
വീതവ്യഥക്ഷതവാഹോഽവതസ്ഥേ ॥ ൧൨ ॥
സ തം നൃപേന്ദ്രാഹവകാമ്യയാ രിപും
വജ്രായുധം ഭ്രാതൃഹണം വിലോക്യ ।
സ്മരംശ്ച തത്കര്മ നൃശംസമംഹഃ
ശോകേന മോഹേന ഹസഞ്ജഗാദ ॥ ൧൩ ॥
വജ്രായുധം ഭ്രാതൃഹണം വിലോക്യ ।
സ്മരംശ്ച തത്കര്മ നൃശംസമംഹഃ
ശോകേന മോഹേന ഹസഞ്ജഗാദ ॥ ൧൩ ॥
ശ്രീവൃത്ര ഉവാച
ദിഷ്ട്യാ ഭവാന് മേ സമവസ്ഥിതോ രിപു-
ര്യോ ബ്രഹ്മഹാ ഗുരുഹാ ഭ്രാതൃഹാ ച ।
ദിഷ്ട്യാനൃണോഽദ്യാഹമസത്തമ ത്വയാ
മച്ഛൂലനിര്ഭിന്നദൃഷദ്ധൃദാചിരാത് ॥ ൧൪ ॥
ദിഷ്ട്യാ ഭവാന് മേ സമവസ്ഥിതോ രിപു-
ര്യോ ബ്രഹ്മഹാ ഗുരുഹാ ഭ്രാതൃഹാ ച ।
ദിഷ്ട്യാനൃണോഽദ്യാഹമസത്തമ ത്വയാ
മച്ഛൂലനിര്ഭിന്നദൃഷദ്ധൃദാചിരാത് ॥ ൧൪ ॥
യോ നോഽഗ്രജസ്യാത്മവിദോ ദ്വിജാതേ-
ര്ഗുരോരപാപസ്യ ച ദീക്ഷിതസ്യ ।
വിശ്രഭ്യ ഖഡ്ഗേന ശിരാംസ്യവൃശ്ചത്
പശോരിവാകരുണഃ സ്വര്ഗകാമഃ ॥ ൧൫ ॥
ര്ഗുരോരപാപസ്യ ച ദീക്ഷിതസ്യ ।
വിശ്രഭ്യ ഖഡ്ഗേന ശിരാംസ്യവൃശ്ചത്
പശോരിവാകരുണഃ സ്വര്ഗകാമഃ ॥ ൧൫ ॥
ശ്രീഹ്രീദയാകീര്തിഭിരുജ്ഝിതം ത്വാം
സ്വകര്മണാ പുരുഷാദൈശ്ച ഗര്ഹ്യമ് ।
കൃച്ഛ്രേണ മച്ഛൂലവിഭിന്നദേഹ-
മസ്പൃഷ്ടവഹ്നിം സമദന്തി ഗൃധ്രാഃ ॥ ൧൬ ॥
സ്വകര്മണാ പുരുഷാദൈശ്ച ഗര്ഹ്യമ് ।
കൃച്ഛ്രേണ മച്ഛൂലവിഭിന്നദേഹ-
മസ്പൃഷ്ടവഹ്നിം സമദന്തി ഗൃധ്രാഃ ॥ ൧൬ ॥
അന്യേഽനു യേ ത്വേഹ നൃശംസമജ്ഞാ
യദുദ്യതാസ്ത്രാഃ പ്രഹരന്തി മഹ്യമ് ।
തൈര്ഭൂതനാഥാന് സഗണാന് നിശാത
ത്രിശൂലനിര്ഭിന്നഗലൈര്യജാമി ॥ ൧൭ ॥
യദുദ്യതാസ്ത്രാഃ പ്രഹരന്തി മഹ്യമ് ।
തൈര്ഭൂതനാഥാന് സഗണാന് നിശാത
ത്രിശൂലനിര്ഭിന്നഗലൈര്യജാമി ॥ ൧൭ ॥
അഥോ ഹരേ മേ കുലിശേന വീര
ഹര്താ പ്രമഥ്യൈവ ശിരോ യദീഹ ।
തത്രാനൃണോ ഭൂതബലിം വിധായ
മനസ്വിനാം പാദരജഃ പ്രപത്സ്യേ ॥ ൧൮ ॥
ഹര്താ പ്രമഥ്യൈവ ശിരോ യദീഹ ।
തത്രാനൃണോ ഭൂതബലിം വിധായ
മനസ്വിനാം പാദരജഃ പ്രപത്സ്യേ ॥ ൧൮ ॥
സുരേശ കസ്മാന്ന ഹിനോഷി വജ്രം
പുരഃ സ്ഥിതേ വൈരിണി മയ്യമോഘമ് ।
മാ സംശയിഷ്ഠാ ന ഗദേവ വജ്രഃ
സ്യാന്നിഷ്ഫലഃ കൃപണാര്ഥേവ യാച്ഞാ ॥ ൧൯ ॥
പുരഃ സ്ഥിതേ വൈരിണി മയ്യമോഘമ് ।
മാ സംശയിഷ്ഠാ ന ഗദേവ വജ്രഃ
സ്യാന്നിഷ്ഫലഃ കൃപണാര്ഥേവ യാച്ഞാ ॥ ൧൯ ॥
നന്വേഷ വജ്രസ്തവ ശക്ര തേജസാ
ഹരേര്ദധീചേസ്തപസാ ച തേജിതഃ ।
തേനൈവ ശത്രും ജഹി വിഷ്ണുയന്ത്രിതോ
യതോ ഹരിര്വിജയഃ ശ്രീര്ഗുണാസ്തതഃ ॥ ൨൦ ॥
ഹരേര്ദധീചേസ്തപസാ ച തേജിതഃ ।
തേനൈവ ശത്രും ജഹി വിഷ്ണുയന്ത്രിതോ
യതോ ഹരിര്വിജയഃ ശ്രീര്ഗുണാസ്തതഃ ॥ ൨൦ ॥
അഹം സമാധായ മനോ യഥാഹ നഃ
സങ്കര്ഷണസ്തച്ചരണാരവിന്ദേ ।
ത്വദ്വജ്രരംഹോലുലിതഗ്രാമ്യപാശോ
ഗതിം മുനേര്യാമ്യപവിദ്ധലോകഃ ॥ ൨൧ ॥
സങ്കര്ഷണസ്തച്ചരണാരവിന്ദേ ।
ത്വദ്വജ്രരംഹോലുലിതഗ്രാമ്യപാശോ
ഗതിം മുനേര്യാമ്യപവിദ്ധലോകഃ ॥ ൨൧ ॥
പുംസാം കിലൈകാന്തധിയാം സ്വകാനാം
യാഃ സമ്പദോ ദിവി ഭൂമൌ രസായാമ് ।
ന രാതി യദ്ദ്വേഷ ഉദ്വേഗ ആധി-
ര്മദഃ കലിര്വ്യസനം സമ്പ്രയാസഃ ॥ ൨൨ ॥
യാഃ സമ്പദോ ദിവി ഭൂമൌ രസായാമ് ।
ന രാതി യദ്ദ്വേഷ ഉദ്വേഗ ആധി-
ര്മദഃ കലിര്വ്യസനം സമ്പ്രയാസഃ ॥ ൨൨ ॥
ത്രൈവര്ഗികായാസവിഘാതമസ്മത്-
പതിര്വിധത്തേ പുരുഷസ്യ ശക്ര ।
തതോഽനുമേയോ ഭഗവത്പ്രസാദോ
യോ ദുര്ലഭോഽകിഞ്ചനഗോചരോഽന്യൈഃ ॥ ൨൩ ॥
പതിര്വിധത്തേ പുരുഷസ്യ ശക്ര ।
തതോഽനുമേയോ ഭഗവത്പ്രസാദോ
യോ ദുര്ലഭോഽകിഞ്ചനഗോചരോഽന്യൈഃ ॥ ൨൩ ॥
അഹം ഹരേ തവ പാദൈകമൂല-
ദാസാനുദാസോ ഭവിതാസ്മി ഭൂയഃ ।
മനഃ സ്മരേതാസുപതേര്ഗുണാംസ്തേ
ഗൃണീത വാക് കര്മ കരോതു കായഃ ॥ ൨൪ ॥
ദാസാനുദാസോ ഭവിതാസ്മി ഭൂയഃ ।
മനഃ സ്മരേതാസുപതേര്ഗുണാംസ്തേ
ഗൃണീത വാക് കര്മ കരോതു കായഃ ॥ ൨൪ ॥
ന നാകപൃഷ്ഠം ന ച പാരമേഷ്ഠ്യം
ന സാര്വഭൌമം ന രസാധിപത്യമ് ।
ന യോഗസിദ്ധീരപുനര്ഭവം വാ
സമഞ്ജസ ത്വാ വിരഹയ്യ കാങ്ക്ഷേ ॥ ൨൫ ॥
ന സാര്വഭൌമം ന രസാധിപത്യമ് ।
ന യോഗസിദ്ധീരപുനര്ഭവം വാ
സമഞ്ജസ ത്വാ വിരഹയ്യ കാങ്ക്ഷേ ॥ ൨൫ ॥
അജാതപക്ഷാ ഇവ മാതരം ഖഗാഃ
സ്തന്യം യഥാ വത്സതരാഃ ക്ഷുധാര്താഃ ।
പ്രിയം പ്രിയേവ വ്യുഷിതം വിഷണ്ണാ
മനോഽരവിന്ദാക്ഷ ദിദൃക്ഷതേ ത്വാമ് ॥ ൨൬ ॥
സ്തന്യം യഥാ വത്സതരാഃ ക്ഷുധാര്താഃ ।
പ്രിയം പ്രിയേവ വ്യുഷിതം വിഷണ്ണാ
മനോഽരവിന്ദാക്ഷ ദിദൃക്ഷതേ ത്വാമ് ॥ ൨൬ ॥
മമോത്തമശ്ലോകജനേഷു സഖ്യം
സംസാരചക്രേ ഭ്രമതഃ സ്വകര്മഭിഃ ।
ത്വന്മായയാത്മാത്മജദാരഗേഹേ-
ഷ്വാസക്തചിത്തസ്യ ന നാഥ ഭൂയാത് ॥ ൨൭ ॥
സംസാരചക്രേ ഭ്രമതഃ സ്വകര്മഭിഃ ।
ത്വന്മായയാത്മാത്മജദാരഗേഹേ-
ഷ്വാസക്തചിത്തസ്യ ന നാഥ ഭൂയാത് ॥ ൨൭ ॥