શ્રીશુક ઉવાચ
તસ્યાં સ પાઞ્ચજન્યાં વૈ વિષ્ણુમાયોપબૃંહિતઃ ।
હર્યશ્વસંજ્ઞાનયુતં પુત્રાનજનયદ્વિભુઃ ॥ ૧ ॥
તસ્યાં સ પાઞ્ચજન્યાં વૈ વિષ્ણુમાયોપબૃંહિતઃ ।
હર્યશ્વસંજ્ઞાનયુતં પુત્રાનજનયદ્વિભુઃ ॥ ૧ ॥
અપૃથગ્ધર્મશીલાસ્તે સર્વે દાક્ષાયણા નૃપ ।
પિત્રા પ્રોક્તાઃ પ્રજાસર્ગે પ્રતીચીં પ્રયયુર્દિશમ્ ॥ ૨ ॥
પિત્રા પ્રોક્તાઃ પ્રજાસર્ગે પ્રતીચીં પ્રયયુર્દિશમ્ ॥ ૨ ॥
તત્ર નારાયણસરસ્તીર્થં સિન્ધુસમુદ્રયોઃ ।
સઙ્ગમો યત્ર સુમહન્મુનિસિદ્ધનિષેવિતમ્ ॥ ૩ ॥
સઙ્ગમો યત્ર સુમહન્મુનિસિદ્ધનિષેવિતમ્ ॥ ૩ ॥
તદુપસ્પર્શનાદેવ વિનિર્ધૂતમલાશયાઃ ।
ધર્મે પારમહંસ્યે ચ પ્રોત્પન્નમતયોઽપ્યુત ॥ ૪ ॥
ધર્મે પારમહંસ્યે ચ પ્રોત્પન્નમતયોઽપ્યુત ॥ ૪ ॥
તેપિરે તપ એવોગ્રં પિત્રાદેશેન યન્ત્રિતાઃ ।
પ્રજાવિવૃદ્ધયે યત્તાન્ દેવર્ષિસ્તાન્ દદર્શ હ ॥ ૫ ॥
પ્રજાવિવૃદ્ધયે યત્તાન્ દેવર્ષિસ્તાન્ દદર્શ હ ॥ ૫ ॥
ઉવાચચાથ હર્યશ્વાઃ કથં સ્રક્ષ્યથ વૈ પ્રજાઃ ।
અદૃષ્ટ્વાન્તં ભુવો યૂયં બાલિશા બત પાલકાઃ ॥ ૬ ॥
અદૃષ્ટ્વાન્તં ભુવો યૂયં બાલિશા બત પાલકાઃ ॥ ૬ ॥
તથૈકપુરુષં રાષ્ટ્રં બિલં ચાદૃષ્ટનિર્ગમમ્ ।
બહુરૂપાં સ્ત્રિયં ચાપિ પુમાંસં પુંશ્ચલીપતિમ્ ॥ ૭ ॥
બહુરૂપાં સ્ત્રિયં ચાપિ પુમાંસં પુંશ્ચલીપતિમ્ ॥ ૭ ॥
નદીમુભયતો વાહાં પઞ્ચપઞ્ચાદ્ભુતં ગૃહમ્ ।
ક્વચિદ્ધંસં ચિત્રકથં ક્ષૌરપવ્યં સ્વયં ભ્રમિ ॥ ૮ ॥
ક્વચિદ્ધંસં ચિત્રકથં ક્ષૌરપવ્યં સ્વયં ભ્રમિ ॥ ૮ ॥
કથં સ્વપિતુરાદેશમવિદ્વાંસો વિપશ્ચિતઃ ।
અનુરૂપમવિજ્ઞાય અહો સર્ગં કરિષ્યથ ॥ ૯ ॥
અનુરૂપમવિજ્ઞાય અહો સર્ગં કરિષ્યથ ॥ ૯ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
તન્નિશમ્યાથ હર્યશ્વા ઔત્પત્તિકમનીષયા ।
વાચઃ કૂટં તુ દેવર્ષેઃ સ્વયં વિમમૃશુર્ધિયા ॥ ૧૦ ॥
તન્નિશમ્યાથ હર્યશ્વા ઔત્પત્તિકમનીષયા ।
વાચઃ કૂટં તુ દેવર્ષેઃ સ્વયં વિમમૃશુર્ધિયા ॥ ૧૦ ॥
ભૂઃ ક્ષેત્રં જીવસંજ્ઞં યદનાદિ નિજબન્ધનમ્ ।
અદૃષ્ટ્વા તસ્ય નિર્વાણં કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્ ॥ ૧૧ ॥
અદૃષ્ટ્વા તસ્ય નિર્વાણં કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્ ॥ ૧૧ ॥
એક એવેશ્વરસ્તુર્યો ભગવાન્ સ્વાશ્રયઃ પરઃ ।
તમદૃષ્ટ્વાભવં પુંસઃ કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્ ॥ ૧૨ ॥
તમદૃષ્ટ્વાભવં પુંસઃ કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્ ॥ ૧૨ ॥
પુમાન્નૈવૈતિ યદ્ગત્વા બિલસ્વર્ગં ગતો યથા ।
પ્રત્યગ્ધામાવિદ ઇહ કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્ ॥ ૧૩ ॥
પ્રત્યગ્ધામાવિદ ઇહ કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્ ॥ ૧૩ ॥
નાનારૂપાત્મનો બુદ્ધિઃ સ્વૈરિણીવ ગુણાન્વિતા ।
તન્નિષ્ઠામગતસ્યેહ કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્ ॥ ૧૪ ॥
તન્નિષ્ઠામગતસ્યેહ કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્ ॥ ૧૪ ॥
તત્સઙ્ગભ્રંશિતૈશ્વર્યં સંસરન્તં કુભાર્યવત્ ।
તદ્ગતીરબુધસ્યેહ કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્ ॥ ૧૫ ॥
તદ્ગતીરબુધસ્યેહ કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્ ॥ ૧૫ ॥
સૃષ્ટ્યપ્યયકરીં માયાં વેલાકૂલાન્તવેગિતામ્ ।
મત્તસ્ય તામવિજ્ઞસ્ય કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્ ॥ ૧૬ ॥
મત્તસ્ય તામવિજ્ઞસ્ય કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્ ॥ ૧૬ ॥
પઞ્ચવિંશતિતત્ત્વાનાં પુરુષોઽદ્ભુતદર્પણઃ ।
અધ્યાત્મમબુધસ્યેહ કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્ ॥ ૧૭ ॥
અધ્યાત્મમબુધસ્યેહ કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્ ॥ ૧૭ ॥
ઐશ્વરં શાસ્ત્રમુત્સૃજ્ય બન્ધમોક્ષાનુદર્શનમ્ ।
વિવિક્તપદમજ્ઞાય કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્ ॥ ૧૮ ॥
વિવિક્તપદમજ્ઞાય કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્ ॥ ૧૮ ॥
કાલચક્રં ભ્રમિ તીક્ષ્ણં સર્વં નિષ્કર્ષયજ્જગત્ ।
સ્વતન્ત્રમબુધસ્યેહ કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્ ॥ ૧૯ ॥
સ્વતન્ત્રમબુધસ્યેહ કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્ ॥ ૧૯ ॥
શાસ્ત્રસ્ય પિતુરાદેશં યો ન વેદ નિવર્તકમ્ ।
કથં તદનુરૂપાય ગુણવિસ્રમ્ભ્યુપક્રમેત્ ॥ ૨૦ ॥
કથં તદનુરૂપાય ગુણવિસ્રમ્ભ્યુપક્રમેત્ ॥ ૨૦ ॥
ઇતિ વ્યવસિતા રાજન્ હર્યશ્વા એકચેતસઃ ।
પ્રયયુસ્તં પરિક્રમ્ય પન્થાનમનિવર્તનમ્ ॥ ૨૧ ॥
પ્રયયુસ્તં પરિક્રમ્ય પન્થાનમનિવર્તનમ્ ॥ ૨૧ ॥
સ્વરબ્રહ્મણિ નિર્ભાતહૃષીકેશપદામ્બુજે ।
અખણ્ડં ચિત્તમાવેશ્ય લોકાનનુચરન્મુનિઃ ॥ ૨૨ ॥
અખણ્ડં ચિત્તમાવેશ્ય લોકાનનુચરન્મુનિઃ ॥ ૨૨ ॥
નાશં નિશમ્ય પુત્રાણાં નારદાચ્છીલશાલિનામ્ ।
અન્વતપ્યત કઃ શોચન્ સુપ્રજસ્ત્વં શુચાં પદમ્ ॥ ૨૩ ॥
અન્વતપ્યત કઃ શોચન્ સુપ્રજસ્ત્વં શુચાં પદમ્ ॥ ૨૩ ॥
સ ભૂયઃ પાઞ્ચજન્યાયામજેન પરિસાન્ત્વિતઃ ।
પુત્રાનજનયદ્દક્ષઃ સવલાશ્વાન્સહસ્રિણઃ ॥ ૨૪ ॥
પુત્રાનજનયદ્દક્ષઃ સવલાશ્વાન્સહસ્રિણઃ ॥ ૨૪ ॥
તે ચ પિત્રા સમાદિષ્ટાઃ પ્રજાસર્ગે ધૃતવ્રતાઃ ।
નારાયણસરો જગ્મુર્યત્ર સિદ્ધાઃ સ્વપૂર્વજાઃ ॥ ૨૫ ॥
નારાયણસરો જગ્મુર્યત્ર સિદ્ધાઃ સ્વપૂર્વજાઃ ॥ ૨૫ ॥
તદુપસ્પર્શનાદેવ વિનિર્ધૂતમલાશયાઃ ।
જપન્તો બ્રહ્મ પરમં તેપુસ્તત્ર મહત્તપઃ ॥ ૨૬ ॥
જપન્તો બ્રહ્મ પરમં તેપુસ્તત્ર મહત્તપઃ ॥ ૨૬ ॥
અબ્ભક્ષાઃ કતિચિન્માસાન્ કતિચિદ્વાયુભોજનાઃ ।
આરાધયન્ મન્ત્રમિમમભ્યસ્યન્ત ઇડસ્પતિમ્ ॥ ૨૭ ॥
આરાધયન્ મન્ત્રમિમમભ્યસ્યન્ત ઇડસ્પતિમ્ ॥ ૨૭ ॥
ૐ નમો નારાયણાય પુરુષાય મહાત્મને ।
વિશુદ્ધસત્ત્વધિષ્ણ્યાય મહાહંસાય ધીમહિ ॥ ૨૮ ॥
વિશુદ્ધસત્ત્વધિષ્ણ્યાય મહાહંસાય ધીમહિ ॥ ૨૮ ॥
ઇતિ તાનપિ રાજેન્દ્ર પ્રજાસર્ગધિયો મુનિઃ ।
ઉપેત્ય નારદઃ પ્રાહ વાચઃ કૂટાનિ પૂર્વવત્ ॥ ૨૯ ॥
ઉપેત્ય નારદઃ પ્રાહ વાચઃ કૂટાનિ પૂર્વવત્ ॥ ૨૯ ॥
દાક્ષાયણાઃ સંશૃણુત ગદતો નિગમં મમ ।
અન્વિચ્છતાનુપદવીં ભ્રાતૃણાં ભ્રાતૃવત્સલાઃ ॥ ૩૦ ॥
અન્વિચ્છતાનુપદવીં ભ્રાતૃણાં ભ્રાતૃવત્સલાઃ ॥ ૩૦ ॥
ભ્રાતૃણાં પ્રાયણં ભ્રાતા યોઽનુતિષ્ઠતિ ધર્મવિત્ ।
સ પુણ્યબન્ધુઃ પુરુષો મરુદ્ભિઃ સહ મોદતે ॥ ૩૧ ॥
સ પુણ્યબન્ધુઃ પુરુષો મરુદ્ભિઃ સહ મોદતે ॥ ૩૧ ॥
એતાવદુક્ત્વા પ્રયયૌ નારદોઽમોઘદર્શનઃ ।
તેઽપિ ચાન્વગમન્ માર્ગં ભ્રાતૃણામેવ મારિષ ॥ ૩૨ ॥
તેઽપિ ચાન્વગમન્ માર્ગં ભ્રાતૃણામેવ મારિષ ॥ ૩૨ ॥
સધ્રીચીનં પ્રતીચીનં પરસ્યાનુપથં ગતાઃ ।
નાદ્યાપિ તે નિવર્તન્તે પશ્ચિમા યામિનીરિવ ॥ ૩૩ ॥
નાદ્યાપિ તે નિવર્તન્તે પશ્ચિમા યામિનીરિવ ॥ ૩૩ ॥
એતસ્મિન્ કાલ ઉત્પાતાન્ બહૂન્ પશ્યન્ પ્રજાપતિઃ ।
પૂર્વવન્નારદકૃતં પુત્રનાશમુપાશૃણોત્ ॥ ૩૪ ॥
પૂર્વવન્નારદકૃતં પુત્રનાશમુપાશૃણોત્ ॥ ૩૪ ॥
ચુક્રોધ નારદાયાસૌ પુત્રશોકવિમૂર્ચ્છિતઃ ।
દેવર્ષિમુપલભ્યાહ રોષાદ્વિસ્ફુરિતાધરઃ ॥ ૩૫ ॥
દેવર્ષિમુપલભ્યાહ રોષાદ્વિસ્ફુરિતાધરઃ ॥ ૩૫ ॥
શ્રીદક્ષ ઉવાચ
અહો અસાધો સાધૂનાં સાધુલિઙ્ગેન નસ્ત્વયા ।
અસાધ્વકાર્યર્ભકાણાં ભિક્ષોર્માર્ગઃ પ્રદર્શિતઃ ॥ ૩૬ ॥
અહો અસાધો સાધૂનાં સાધુલિઙ્ગેન નસ્ત્વયા ।
અસાધ્વકાર્યર્ભકાણાં ભિક્ષોર્માર્ગઃ પ્રદર્શિતઃ ॥ ૩૬ ॥
ઋણૈસ્ત્રિભિરમુક્તાનામમીમાંસિતકર્મણામ્ ।
વિઘાતઃ શ્રેયસઃ પાપ લોકયોરુભયોઃ કૃતઃ ॥ ૩૭ ॥
વિઘાતઃ શ્રેયસઃ પાપ લોકયોરુભયોઃ કૃતઃ ॥ ૩૭ ॥
એવં ત્વં નિરનુક્રોશો બાલાનાં મતિભિદ્ધરેઃ ।
પાર્ષદમધ્યે ચરસિ યશોહા નિરપત્રપઃ ॥ ૩૮ ॥
પાર્ષદમધ્યે ચરસિ યશોહા નિરપત્રપઃ ॥ ૩૮ ॥
નનુ ભાગવતા નિત્યં ભૂતાનુગ્રહકાતરાઃ ।
ઋતે ત્વાં સૌહૃદઘ્નં વૈ વૈરઙ્કરમવૈરિણામ્ ॥ ૩૯ ॥
ઋતે ત્વાં સૌહૃદઘ્નં વૈ વૈરઙ્કરમવૈરિણામ્ ॥ ૩૯ ॥
નેત્થં પુંસાં વિરાગઃ સ્યાત્ ત્વયા કેવલિના મૃષા ।
મન્યસે યદ્યુપશમં સ્નેહપાશનિકૃન્તનમ્ ॥ ૪૦ ॥
મન્યસે યદ્યુપશમં સ્નેહપાશનિકૃન્તનમ્ ॥ ૪૦ ॥
નાનુભૂય ન જાનાતિ પુમાન્ વિષયતીક્ષ્ણતામ્ ।
નિર્વિદ્યતે સ્વયં તસ્માન્ન તથા ભિન્નધીઃ પરૈઃ ॥ ૪૧ ॥
નિર્વિદ્યતે સ્વયં તસ્માન્ન તથા ભિન્નધીઃ પરૈઃ ॥ ૪૧ ॥
યન્નસ્ત્વં કર્મસન્ધાનાં સાધૂનાં ગૃહમેધિનામ્ ।
કૃતવાનસિ દુર્મર્ષં વિપ્રિયં તવ મર્ષિતમ્ ॥ ૪૨ ॥
કૃતવાનસિ દુર્મર્ષં વિપ્રિયં તવ મર્ષિતમ્ ॥ ૪૨ ॥
તન્તુકૃન્તન યન્નસ્ત્વમભદ્રમચરઃ પુનઃ ।
તસ્માલ્લોકેષુ તે મૂઢ ન ભવેદ્ભ્રમતઃ પદમ્ ॥ ૪૩ ॥
તસ્માલ્લોકેષુ તે મૂઢ ન ભવેદ્ભ્રમતઃ પદમ્ ॥ ૪૩ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
પ્રતિજગ્રાહ તદ્બાઢં નારદઃ સાધુસમ્મતઃ ।
એતાવાન્સાધુવાદો હિ તિતિક્ષેતેશ્વરઃ સ્વયમ્ ॥ ૪૪ ॥
પ્રતિજગ્રાહ તદ્બાઢં નારદઃ સાધુસમ્મતઃ ।
એતાવાન્સાધુવાદો હિ તિતિક્ષેતેશ્વરઃ સ્વયમ્ ॥ ૪૪ ॥