ശ്രീശുക ഉവാച
തസ്യാം സ പാഞ്ചജന്യാം വൈ വിഷ്ണുമായോപബൃംഹിതഃ ।
ഹര്യശ്വസംജ്ഞാനയുതം പുത്രാനജനയദ്വിഭുഃ ॥ ൧ ॥
തസ്യാം സ പാഞ്ചജന്യാം വൈ വിഷ്ണുമായോപബൃംഹിതഃ ।
ഹര്യശ്വസംജ്ഞാനയുതം പുത്രാനജനയദ്വിഭുഃ ॥ ൧ ॥
അപൃഥഗ്ധര്മശീലാസ്തേ സര്വേ ദാക്ഷായണാ നൃപ ।
പിത്രാ പ്രോക്താഃ പ്രജാസര്ഗേ പ്രതീചീം പ്രയയുര്ദിശമ് ॥ ൨ ॥
പിത്രാ പ്രോക്താഃ പ്രജാസര്ഗേ പ്രതീചീം പ്രയയുര്ദിശമ് ॥ ൨ ॥
തത്ര നാരായണസരസ്തീര്ഥം സിന്ധുസമുദ്രയോഃ ।
സങ്ഗമോ യത്ര സുമഹന്മുനിസിദ്ധനിഷേവിതമ് ॥ ൩ ॥
സങ്ഗമോ യത്ര സുമഹന്മുനിസിദ്ധനിഷേവിതമ് ॥ ൩ ॥
തദുപസ്പര്ശനാദേവ വിനിര്ധൂതമലാശയാഃ ।
ധര്മേ പാരമഹംസ്യേ ച പ്രോത്പന്നമതയോഽപ്യുത ॥ ൪ ॥
ധര്മേ പാരമഹംസ്യേ ച പ്രോത്പന്നമതയോഽപ്യുത ॥ ൪ ॥
തേപിരേ തപ ഏവോഗ്രം പിത്രാദേശേന യന്ത്രിതാഃ ।
പ്രജാവിവൃദ്ധയേ യത്താന് ദേവര്ഷിസ്താന് ദദര്ശ ഹ ॥ ൫ ॥
പ്രജാവിവൃദ്ധയേ യത്താന് ദേവര്ഷിസ്താന് ദദര്ശ ഹ ॥ ൫ ॥
ഉവാചചാഥ ഹര്യശ്വാഃ കഥം സ്രക്ഷ്യഥ വൈ പ്രജാഃ ।
അദൃഷ്ട്വാന്തം ഭുവോ യൂയം ബാലിശാ ബത പാലകാഃ ॥ ൬ ॥
അദൃഷ്ട്വാന്തം ഭുവോ യൂയം ബാലിശാ ബത പാലകാഃ ॥ ൬ ॥
തഥൈകപുരുഷം രാഷ്ട്രം ബിലം ചാദൃഷ്ടനിര്ഗമമ് ।
ബഹുരൂപാം സ്ത്രിയം ചാപി പുമാംസം പുംശ്ചലീപതിമ് ॥ ൭ ॥
ബഹുരൂപാം സ്ത്രിയം ചാപി പുമാംസം പുംശ്ചലീപതിമ് ॥ ൭ ॥
നദീമുഭയതോ വാഹാം പഞ്ചപഞ്ചാദ്ഭുതം ഗൃഹമ് ।
ക്വചിദ്ധംസം ചിത്രകഥം ക്ഷൌരപവ്യം സ്വയം ഭ്രമി ॥ ൮ ॥
ക്വചിദ്ധംസം ചിത്രകഥം ക്ഷൌരപവ്യം സ്വയം ഭ്രമി ॥ ൮ ॥
കഥം സ്വപിതുരാദേശമവിദ്വാംസോ വിപശ്ചിതഃ ।
അനുരൂപമവിജ്ഞായ അഹോ സര്ഗം കരിഷ്യഥ ॥ ൯ ॥
അനുരൂപമവിജ്ഞായ അഹോ സര്ഗം കരിഷ്യഥ ॥ ൯ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
തന്നിശമ്യാഥ ഹര്യശ്വാ ഔത്പത്തികമനീഷയാ ।
വാചഃ കൂടം തു ദേവര്ഷേഃ സ്വയം വിമമൃശുര്ധിയാ ॥ ൧൦ ॥
തന്നിശമ്യാഥ ഹര്യശ്വാ ഔത്പത്തികമനീഷയാ ।
വാചഃ കൂടം തു ദേവര്ഷേഃ സ്വയം വിമമൃശുര്ധിയാ ॥ ൧൦ ॥
ഭൂഃ ക്ഷേത്രം ജീവസംജ്ഞം യദനാദി നിജബന്ധനമ് ।
അദൃഷ്ട്വാ തസ്യ നിര്വാണം കിമസത്കര്മഭിര്ഭവേത് ॥ ൧൧ ॥
അദൃഷ്ട്വാ തസ്യ നിര്വാണം കിമസത്കര്മഭിര്ഭവേത് ॥ ൧൧ ॥
ഏക ഏവേശ്വരസ്തുര്യോ ഭഗവാന് സ്വാശ്രയഃ പരഃ ।
തമദൃഷ്ട്വാഭവം പുംസഃ കിമസത്കര്മഭിര്ഭവേത് ॥ ൧൨ ॥
തമദൃഷ്ട്വാഭവം പുംസഃ കിമസത്കര്മഭിര്ഭവേത് ॥ ൧൨ ॥
പുമാന്നൈവൈതി യദ്ഗത്വാ ബിലസ്വര്ഗം ഗതോ യഥാ ।
പ്രത്യഗ്ധാമാവിദ ഇഹ കിമസത്കര്മഭിര്ഭവേത് ॥ ൧൩ ॥
പ്രത്യഗ്ധാമാവിദ ഇഹ കിമസത്കര്മഭിര്ഭവേത് ॥ ൧൩ ॥
നാനാരൂപാത്മനോ ബുദ്ധിഃ സ്വൈരിണീവ ഗുണാന്വിതാ ।
തന്നിഷ്ഠാമഗതസ്യേഹ കിമസത്കര്മഭിര്ഭവേത് ॥ ൧൪ ॥
തന്നിഷ്ഠാമഗതസ്യേഹ കിമസത്കര്മഭിര്ഭവേത് ॥ ൧൪ ॥
തത്സങ്ഗഭ്രംശിതൈശ്വര്യം സംസരന്തം കുഭാര്യവത് ।
തദ്ഗതീരബുധസ്യേഹ കിമസത്കര്മഭിര്ഭവേത് ॥ ൧൫ ॥
തദ്ഗതീരബുധസ്യേഹ കിമസത്കര്മഭിര്ഭവേത് ॥ ൧൫ ॥
സൃഷ്ട്യപ്യയകരീം മായാം വേലാകൂലാന്തവേഗിതാമ് ।
മത്തസ്യ താമവിജ്ഞസ്യ കിമസത്കര്മഭിര്ഭവേത് ॥ ൧൬ ॥
മത്തസ്യ താമവിജ്ഞസ്യ കിമസത്കര്മഭിര്ഭവേത് ॥ ൧൬ ॥
പഞ്ചവിംശതിതത്ത്വാനാം പുരുഷോഽദ്ഭുതദര്പണഃ ।
അധ്യാത്മമബുധസ്യേഹ കിമസത്കര്മഭിര്ഭവേത് ॥ ൧൭ ॥
അധ്യാത്മമബുധസ്യേഹ കിമസത്കര്മഭിര്ഭവേത് ॥ ൧൭ ॥
ഐശ്വരം ശാസ്ത്രമുത്സൃജ്യ ബന്ധമോക്ഷാനുദര്ശനമ് ।
വിവിക്തപദമജ്ഞായ കിമസത്കര്മഭിര്ഭവേത് ॥ ൧൮ ॥
വിവിക്തപദമജ്ഞായ കിമസത്കര്മഭിര്ഭവേത് ॥ ൧൮ ॥
കാലചക്രം ഭ്രമി തീക്ഷ്ണം സര്വം നിഷ്കര്ഷയജ്ജഗത് ।
സ്വതന്ത്രമബുധസ്യേഹ കിമസത്കര്മഭിര്ഭവേത് ॥ ൧൯ ॥
സ്വതന്ത്രമബുധസ്യേഹ കിമസത്കര്മഭിര്ഭവേത് ॥ ൧൯ ॥
ശാസ്ത്രസ്യ പിതുരാദേശം യോ ന വേദ നിവര്തകമ് ।
കഥം തദനുരൂപായ ഗുണവിസ്രമ്ഭ്യുപക്രമേത് ॥ ൨൦ ॥
കഥം തദനുരൂപായ ഗുണവിസ്രമ്ഭ്യുപക്രമേത് ॥ ൨൦ ॥
ഇതി വ്യവസിതാ രാജന് ഹര്യശ്വാ ഏകചേതസഃ ।
പ്രയയുസ്തം പരിക്രമ്യ പന്ഥാനമനിവര്തനമ് ॥ ൨൧ ॥
പ്രയയുസ്തം പരിക്രമ്യ പന്ഥാനമനിവര്തനമ് ॥ ൨൧ ॥
സ്വരബ്രഹ്മണി നിര്ഭാതഹൃഷീകേശപദാമ്ബുജേ ।
അഖണ്ഡം ചിത്തമാവേശ്യ ലോകാനനുചരന്മുനിഃ ॥ ൨൨ ॥
അഖണ്ഡം ചിത്തമാവേശ്യ ലോകാനനുചരന്മുനിഃ ॥ ൨൨ ॥
നാശം നിശമ്യ പുത്രാണാം നാരദാച്ഛീലശാലിനാമ് ।
അന്വതപ്യത കഃ ശോചന് സുപ്രജസ്ത്വം ശുചാം പദമ് ॥ ൨൩ ॥
അന്വതപ്യത കഃ ശോചന് സുപ്രജസ്ത്വം ശുചാം പദമ് ॥ ൨൩ ॥
സ ഭൂയഃ പാഞ്ചജന്യായാമജേന പരിസാന്ത്വിതഃ ।
പുത്രാനജനയദ്ദക്ഷഃ സവലാശ്വാന്സഹസ്രിണഃ ॥ ൨൪ ॥
പുത്രാനജനയദ്ദക്ഷഃ സവലാശ്വാന്സഹസ്രിണഃ ॥ ൨൪ ॥
തേ ച പിത്രാ സമാദിഷ്ടാഃ പ്രജാസര്ഗേ ധൃതവ്രതാഃ ।
നാരായണസരോ ജഗ്മുര്യത്ര സിദ്ധാഃ സ്വപൂര്വജാഃ ॥ ൨൫ ॥
നാരായണസരോ ജഗ്മുര്യത്ര സിദ്ധാഃ സ്വപൂര്വജാഃ ॥ ൨൫ ॥
തദുപസ്പര്ശനാദേവ വിനിര്ധൂതമലാശയാഃ ।
ജപന്തോ ബ്രഹ്മ പരമം തേപുസ്തത്ര മഹത്തപഃ ॥ ൨൬ ॥
ജപന്തോ ബ്രഹ്മ പരമം തേപുസ്തത്ര മഹത്തപഃ ॥ ൨൬ ॥
അബ്ഭക്ഷാഃ കതിചിന്മാസാന് കതിചിദ്വായുഭോജനാഃ ।
ആരാധയന് മന്ത്രമിമമഭ്യസ്യന്ത ഇഡസ്പതിമ് ॥ ൨൭ ॥
ആരാധയന് മന്ത്രമിമമഭ്യസ്യന്ത ഇഡസ്പതിമ് ॥ ൨൭ ॥
ഓം നമോ നാരായണായ പുരുഷായ മഹാത്മനേ ।
വിശുദ്ധസത്ത്വധിഷ്ണ്യായ മഹാഹംസായ ധീമഹി ॥ ൨൮ ॥
വിശുദ്ധസത്ത്വധിഷ്ണ്യായ മഹാഹംസായ ധീമഹി ॥ ൨൮ ॥
ഇതി താനപി രാജേന്ദ്ര പ്രജാസര്ഗധിയോ മുനിഃ ।
ഉപേത്യ നാരദഃ പ്രാഹ വാചഃ കൂടാനി പൂര്വവത് ॥ ൨൯ ॥
ഉപേത്യ നാരദഃ പ്രാഹ വാചഃ കൂടാനി പൂര്വവത് ॥ ൨൯ ॥
ദാക്ഷായണാഃ സംശൃണുത ഗദതോ നിഗമം മമ ।
അന്വിച്ഛതാനുപദവീം ഭ്രാതൃണാം ഭ്രാതൃവത്സലാഃ ॥ ൩൦ ॥
അന്വിച്ഛതാനുപദവീം ഭ്രാതൃണാം ഭ്രാതൃവത്സലാഃ ॥ ൩൦ ॥
ഭ്രാതൃണാം പ്രായണം ഭ്രാതാ യോഽനുതിഷ്ഠതി ധര്മവിത് ।
സ പുണ്യബന്ധുഃ പുരുഷോ മരുദ്ഭിഃ സഹ മോദതേ ॥ ൩൧ ॥
സ പുണ്യബന്ധുഃ പുരുഷോ മരുദ്ഭിഃ സഹ മോദതേ ॥ ൩൧ ॥
ഏതാവദുക്ത്വാ പ്രയയൌ നാരദോഽമോഘദര്ശനഃ ।
തേഽപി ചാന്വഗമന് മാര്ഗം ഭ്രാതൃണാമേവ മാരിഷ ॥ ൩൨ ॥
തേഽപി ചാന്വഗമന് മാര്ഗം ഭ്രാതൃണാമേവ മാരിഷ ॥ ൩൨ ॥
സധ്രീചീനം പ്രതീചീനം പരസ്യാനുപഥം ഗതാഃ ।
നാദ്യാപി തേ നിവര്തന്തേ പശ്ചിമാ യാമിനീരിവ ॥ ൩൩ ॥
നാദ്യാപി തേ നിവര്തന്തേ പശ്ചിമാ യാമിനീരിവ ॥ ൩൩ ॥
ഏതസ്മിന് കാല ഉത്പാതാന് ബഹൂന് പശ്യന് പ്രജാപതിഃ ।
പൂര്വവന്നാരദകൃതം പുത്രനാശമുപാശൃണോത് ॥ ൩൪ ॥
പൂര്വവന്നാരദകൃതം പുത്രനാശമുപാശൃണോത് ॥ ൩൪ ॥
ചുക്രോധ നാരദായാസൌ പുത്രശോകവിമൂര്ച്ഛിതഃ ।
ദേവര്ഷിമുപലഭ്യാഹ രോഷാദ്വിസ്ഫുരിതാധരഃ ॥ ൩൫ ॥
ദേവര്ഷിമുപലഭ്യാഹ രോഷാദ്വിസ്ഫുരിതാധരഃ ॥ ൩൫ ॥
ശ്രീദക്ഷ ഉവാച
അഹോ അസാധോ സാധൂനാം സാധുലിങ്ഗേന നസ്ത്വയാ ।
അസാധ്വകാര്യര്ഭകാണാം ഭിക്ഷോര്മാര്ഗഃ പ്രദര്ശിതഃ ॥ ൩൬ ॥
അഹോ അസാധോ സാധൂനാം സാധുലിങ്ഗേന നസ്ത്വയാ ।
അസാധ്വകാര്യര്ഭകാണാം ഭിക്ഷോര്മാര്ഗഃ പ്രദര്ശിതഃ ॥ ൩൬ ॥
ഋണൈസ്ത്രിഭിരമുക്താനാമമീമാംസിതകര്മണാമ് ।
വിഘാതഃ ശ്രേയസഃ പാപ ലോകയോരുഭയോഃ കൃതഃ ॥ ൩൭ ॥
വിഘാതഃ ശ്രേയസഃ പാപ ലോകയോരുഭയോഃ കൃതഃ ॥ ൩൭ ॥
ഏവം ത്വം നിരനുക്രോശോ ബാലാനാം മതിഭിദ്ധരേഃ ।
പാര്ഷദമധ്യേ ചരസി യശോഹാ നിരപത്രപഃ ॥ ൩൮ ॥
പാര്ഷദമധ്യേ ചരസി യശോഹാ നിരപത്രപഃ ॥ ൩൮ ॥
നനു ഭാഗവതാ നിത്യം ഭൂതാനുഗ്രഹകാതരാഃ ।
ഋതേ ത്വാം സൌഹൃദഘ്നം വൈ വൈരങ്കരമവൈരിണാമ് ॥ ൩൯ ॥
ഋതേ ത്വാം സൌഹൃദഘ്നം വൈ വൈരങ്കരമവൈരിണാമ് ॥ ൩൯ ॥
നേത്ഥം പുംസാം വിരാഗഃ സ്യാത് ത്വയാ കേവലിനാ മൃഷാ ।
മന്യസേ യദ്യുപശമം സ്നേഹപാശനികൃന്തനമ് ॥ ൪൦ ॥
മന്യസേ യദ്യുപശമം സ്നേഹപാശനികൃന്തനമ് ॥ ൪൦ ॥
നാനുഭൂയ ന ജാനാതി പുമാന് വിഷയതീക്ഷ്ണതാമ് ।
നിര്വിദ്യതേ സ്വയം തസ്മാന്ന തഥാ ഭിന്നധീഃ പരൈഃ ॥ ൪൧ ॥
നിര്വിദ്യതേ സ്വയം തസ്മാന്ന തഥാ ഭിന്നധീഃ പരൈഃ ॥ ൪൧ ॥
യന്നസ്ത്വം കര്മസന്ധാനാം സാധൂനാം ഗൃഹമേധിനാമ് ।
കൃതവാനസി ദുര്മര്ഷം വിപ്രിയം തവ മര്ഷിതമ് ॥ ൪൨ ॥
കൃതവാനസി ദുര്മര്ഷം വിപ്രിയം തവ മര്ഷിതമ് ॥ ൪൨ ॥
തന്തുകൃന്തന യന്നസ്ത്വമഭദ്രമചരഃ പുനഃ ।
തസ്മാല്ലോകേഷു തേ മൂഢ ന ഭവേദ്ഭ്രമതഃ പദമ് ॥ ൪൩ ॥
തസ്മാല്ലോകേഷു തേ മൂഢ ന ഭവേദ്ഭ്രമതഃ പദമ് ॥ ൪൩ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
പ്രതിജഗ്രാഹ തദ്ബാഢം നാരദഃ സാധുസമ്മതഃ ।
ഏതാവാന്സാധുവാദോ ഹി തിതിക്ഷേതേശ്വരഃ സ്വയമ് ॥ ൪൪ ॥
പ്രതിജഗ്രാഹ തദ്ബാഢം നാരദഃ സാധുസമ്മതഃ ।
ഏതാവാന്സാധുവാദോ ഹി തിതിക്ഷേതേശ്വരഃ സ്വയമ് ॥ ൪൪ ॥