શ્રીરાજોવાચ
કસ્ય હેતોઃ પરિત્યક્તા આચાર્યેણાત્મનઃ સુરાઃ ।
એતદાચક્ષ્વ ભગવઞ્છિષ્યાણામક્રમં ગુરૌ ॥ ૧ ॥
કસ્ય હેતોઃ પરિત્યક્તા આચાર્યેણાત્મનઃ સુરાઃ ।
એતદાચક્ષ્વ ભગવઞ્છિષ્યાણામક્રમં ગુરૌ ॥ ૧ ॥
શ્રીબાદરાયણિરુવાચ
ઇન્દ્રસ્ત્રિભુવનૈશ્વર્યમદોલ્લઙ્ઘિતસત્પથઃ ।
મરુદ્ભિર્વસુભી રુદ્રૈરાદિત્યૈર્ઋભુભિર્નૃપ ॥ ૨ ॥
ઇન્દ્રસ્ત્રિભુવનૈશ્વર્યમદોલ્લઙ્ઘિતસત્પથઃ ।
મરુદ્ભિર્વસુભી રુદ્રૈરાદિત્યૈર્ઋભુભિર્નૃપ ॥ ૨ ॥
વિશ્વેદેવૈશ્ચ સાધ્યૈશ્ચ નાસત્યાભ્યાં પરિશ્રિતઃ ।
સિદ્ધચારણગન્ધર્વૈર્મુનિભિર્બ્રહ્મવાદિભિઃ ॥ ૩ ॥
સિદ્ધચારણગન્ધર્વૈર્મુનિભિર્બ્રહ્મવાદિભિઃ ॥ ૩ ॥
વિદ્યાધરાપ્સરોભિશ્ચ કિન્નરૈઃ પતગોરગૈઃ ।
નિષેવ્યમાણો મઘવાન્સ્તૂયમાનશ્ચ ભારત ॥ ૪ ॥
નિષેવ્યમાણો મઘવાન્સ્તૂયમાનશ્ચ ભારત ॥ ૪ ॥
ઉપગીયમાનો લલિતમાસ્થાનાધ્યાસનાશ્રિતઃ ।
પાણ્ડુરેણાતપત્રેણ ચન્દ્રમણ્ડલચારુણા ॥ ૫ ॥
પાણ્ડુરેણાતપત્રેણ ચન્દ્રમણ્ડલચારુણા ॥ ૫ ॥
યુક્તશ્ચાન્યૈઃ પારમેષ્ઠ્યૈશ્ચામરવ્યજનાદિભિઃ ।
વિરાજમાનઃ પૌલમ્યા સહાર્ધાસનયા ભૃશમ્ ॥ ૬ ॥
વિરાજમાનઃ પૌલમ્યા સહાર્ધાસનયા ભૃશમ્ ॥ ૬ ॥
સ યદા પરમાચાર્યં દેવાનામાત્મનશ્ચ હ ।
નાભ્યનન્દત સમ્પ્રાપ્તં પ્રત્યુત્થાનાસનાદિભિઃ ॥ ૭ ॥
નાભ્યનન્દત સમ્પ્રાપ્તં પ્રત્યુત્થાનાસનાદિભિઃ ॥ ૭ ॥
વાચસ્પતિં મુનિવરં સુરાસુરનમસ્કૃતમ્ ।
નોચ્ચચાલાસનાદિન્દ્રઃ પશ્યન્નપિ સભાગતમ્ ॥ ૮ ॥
નોચ્ચચાલાસનાદિન્દ્રઃ પશ્યન્નપિ સભાગતમ્ ॥ ૮ ॥
તતો નિર્ગત્ય સહસા કવિરાઙ્ગિરસઃ પ્રભુઃ ।
આયયૌ સ્વગૃહં તૂષ્ણીં વિદ્વાન્શ્રીમદવિક્રિયામ્ ॥ ૯ ॥
આયયૌ સ્વગૃહં તૂષ્ણીં વિદ્વાન્શ્રીમદવિક્રિયામ્ ॥ ૯ ॥
તર્હ્યેવ પ્રતિબુધ્યેન્દ્રો ગુરુહેલનમાત્મનઃ ।
ગર્હયામાસ સદસિ સ્વયમાત્માનમાત્મના ॥ ૧૦ ॥
ગર્હયામાસ સદસિ સ્વયમાત્માનમાત્મના ॥ ૧૦ ॥
અહો બત મયાસાધુ કૃતં વૈ દભ્રબુદ્ધિના ।
યન્મયૈશ્વર્યમત્તેન ગુરુઃ સદસિ કાત્કૃતઃ ॥ ૧૧ ॥
યન્મયૈશ્વર્યમત્તેન ગુરુઃ સદસિ કાત્કૃતઃ ॥ ૧૧ ॥
કો ગૃધ્યેત્પણ્ડિતો લક્ષ્મીં ત્રિપિષ્ટપપતેરપિ ।
યયાહમાસુરં ભાવં નીતોઽદ્ય વિબુધેશ્વરઃ ॥ ૧૨ ॥
યયાહમાસુરં ભાવં નીતોઽદ્ય વિબુધેશ્વરઃ ॥ ૧૨ ॥
યઃ પારમેષ્ઠ્યં ધિષણમધિતિષ્ઠન્ન કઞ્ચન ।
પ્રત્યુત્તિષ્ઠેદિતિ બ્રૂયુર્ધર્મં તે ન પરં વિદુઃ ॥ ૧૩ ॥
પ્રત્યુત્તિષ્ઠેદિતિ બ્રૂયુર્ધર્મં તે ન પરં વિદુઃ ॥ ૧૩ ॥
તેષાં કુપથદેષ્ટૃણાં પતતાં તમસિ હ્યધઃ ।
યે શ્રદ્દધ્યુર્વચસ્તે વૈ મજ્જન્ત્યશ્મપ્લવા ઇવ ॥ ૧૪ ॥
યે શ્રદ્દધ્યુર્વચસ્તે વૈ મજ્જન્ત્યશ્મપ્લવા ઇવ ॥ ૧૪ ॥
અથાહમમરાચાર્યમગાધધિષણં દ્વિજમ્ ।
પ્રસાદયિષ્યે નિશઠઃ શીર્ષ્ણા તચ્ચરણં સ્પૃશન્ ॥ ૧૫ ॥
પ્રસાદયિષ્યે નિશઠઃ શીર્ષ્ણા તચ્ચરણં સ્પૃશન્ ॥ ૧૫ ॥
એવં ચિન્તયતસ્તસ્ય મઘોનો ભગવાન્ ગૃહાત્ ।
બૃહસ્પતિર્ગતોઽદૃષ્ટાં ગતિમધ્યાત્મમાયયા ॥ ૧૬ ॥
બૃહસ્પતિર્ગતોઽદૃષ્ટાં ગતિમધ્યાત્મમાયયા ॥ ૧૬ ॥
ગુરોર્નાધિગતઃ સંજ્ઞાં પરીક્ષન્ ભગવાન્ સ્વરાટ્ ।
ધ્યાયન્ ધિયા સુરૈર્યુક્તઃ શર્મ નાલભતાત્મનઃ ॥ ૧૭ ॥
ધ્યાયન્ ધિયા સુરૈર્યુક્તઃ શર્મ નાલભતાત્મનઃ ॥ ૧૭ ॥
તચ્છ્રુત્વૈવાસુરાઃ સર્વ આશ્રિત્યૌશનસં મતમ્ ।
દેવાન્ પ્રત્યુદ્યમં ચક્રુર્દુર્મદા આતતાયિનઃ ॥ ૧૮ ॥
દેવાન્ પ્રત્યુદ્યમં ચક્રુર્દુર્મદા આતતાયિનઃ ॥ ૧૮ ॥
તૈર્વિસૃષ્ટેષુભિસ્તીક્ષ્ણૈર્નિર્ભિન્નાઙ્ગોરુબાહવઃ ।
બ્રહ્માણં શરણં જગ્મુઃ સહેન્દ્રા નતકન્ધરાઃ ॥ ૧૯ ॥
બ્રહ્માણં શરણં જગ્મુઃ સહેન્દ્રા નતકન્ધરાઃ ॥ ૧૯ ॥
તાંસ્તથાભ્યર્દિતાન્વીક્ષ્ય ભગવાનાત્મભૂરજઃ ।
કૃપયા પરયા દેવ ઉવાચપરિસાન્ત્વયન્ ॥ ૨૦ ॥
કૃપયા પરયા દેવ ઉવાચપરિસાન્ત્વયન્ ॥ ૨૦ ॥
શ્રીબ્રહ્મોવાચ
અહો બત સુરશ્રેષ્ઠા હ્યભદ્રં વઃ કૃતં મહત્ ।
બ્રહ્મિષ્ઠં બ્રાહ્મણં દાન્તમૈશ્વર્યાન્નાભ્યનન્દત ॥ ૨૧ ॥
અહો બત સુરશ્રેષ્ઠા હ્યભદ્રં વઃ કૃતં મહત્ ।
બ્રહ્મિષ્ઠં બ્રાહ્મણં દાન્તમૈશ્વર્યાન્નાભ્યનન્દત ॥ ૨૧ ॥
તસ્યાયમનયસ્યાસીત્ પરેભ્યો વઃ પરાભવઃ ।
પ્રક્ષીણેભ્યઃ સ્વવૈરિભ્યઃ સમૃદ્ધાનાં ચ યત્સુરાઃ ॥ ૨૨ ॥
પ્રક્ષીણેભ્યઃ સ્વવૈરિભ્યઃ સમૃદ્ધાનાં ચ યત્સુરાઃ ॥ ૨૨ ॥
મઘવન્ દ્વિષતઃ પશ્ય પ્રક્ષીણાન્ ગુર્વતિક્રમાત્ ।
સમ્પ્રત્યુપચિતાન્ ભૂયઃ કાવ્યમારાધ્ય ભક્તિતઃ ।
આદદીરન્નિલયનં મમાપિ ભૃગુદેવતાઃ ॥ ૨૩ ॥
સમ્પ્રત્યુપચિતાન્ ભૂયઃ કાવ્યમારાધ્ય ભક્તિતઃ ।
આદદીરન્નિલયનં મમાપિ ભૃગુદેવતાઃ ॥ ૨૩ ॥
ત્રિપિષ્ટપં કિં ગણયન્ત્યભેદ્ય-
મન્ત્રા ભૃગૂણામનુશિક્ષિતાર્થાઃ ।
ન વિપ્રગોવિન્દગવીશ્વરાણાં
ભવન્ત્યભદ્રાણિ નરેશ્વરાણામ્ ॥ ૨૪ ॥
મન્ત્રા ભૃગૂણામનુશિક્ષિતાર્થાઃ ।
ન વિપ્રગોવિન્દગવીશ્વરાણાં
ભવન્ત્યભદ્રાણિ નરેશ્વરાણામ્ ॥ ૨૪ ॥
તદ્વિશ્વરૂપં ભજતાશુ વિપ્રં
તપસ્વિનં ત્વાષ્ટ્રમથાત્મવન્તમ્ ।
સભાજિતોઽર્થાન્ સ વિધાસ્યતે વો
યદિ ક્ષમિષ્યધ્વમુતાસ્ય કર્મ ॥ ૨૫ ॥
તપસ્વિનં ત્વાષ્ટ્રમથાત્મવન્તમ્ ।
સભાજિતોઽર્થાન્ સ વિધાસ્યતે વો
યદિ ક્ષમિષ્યધ્વમુતાસ્ય કર્મ ॥ ૨૫ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ત એવમુદિતા રાજન્ બ્રહ્મણા વિગતજ્વરાઃ ।
ઋષિં ત્વાષ્ટ્રમુપવ્રજ્ય પરિષ્વજ્યેદમબ્રુવન્ ॥ ૨૬ ॥
ત એવમુદિતા રાજન્ બ્રહ્મણા વિગતજ્વરાઃ ।
ઋષિં ત્વાષ્ટ્રમુપવ્રજ્ય પરિષ્વજ્યેદમબ્રુવન્ ॥ ૨૬ ॥
શ્રીદેવા ઊચુઃ
વયં તેઽતિથયઃ પ્રાપ્તા આશ્રમં ભદ્રમસ્તુ તે ।
કામઃ સમ્પાદ્યતાં તાત પિતૃણાં સમયોચિતઃ ॥ ૨૭ ॥
વયં તેઽતિથયઃ પ્રાપ્તા આશ્રમં ભદ્રમસ્તુ તે ।
કામઃ સમ્પાદ્યતાં તાત પિતૃણાં સમયોચિતઃ ॥ ૨૭ ॥
પુત્રાણાં હિ પરો ધર્મઃ પિતૃશુશ્રૂષણં સતામ્ ।
અપિ પુત્રવતાં બ્રહ્મન્ કિમુત બ્રહ્મચારિણામ્ ॥ ૨૮ ॥
અપિ પુત્રવતાં બ્રહ્મન્ કિમુત બ્રહ્મચારિણામ્ ॥ ૨૮ ॥
આચાર્યો બ્રહ્મણો મૂર્તિઃ પિતા મૂર્તિઃ પ્રજાપતેઃ ।
ભ્રાતા મરુત્પતેર્મૂર્તિર્માતા સાક્ષાત્ ક્ષિતેસ્તનુઃ ॥ ૨૯ ॥
ભ્રાતા મરુત્પતેર્મૂર્તિર્માતા સાક્ષાત્ ક્ષિતેસ્તનુઃ ॥ ૨૯ ॥
દયાયા ભગિની મૂર્તિર્ધર્મસ્યાત્માતિથિઃ સ્વયમ્ ।
અગ્નેરભ્યાગતો મૂર્તિઃ સર્વભૂતાનિ ચાત્મનઃ ॥ ૩૦ ॥
અગ્નેરભ્યાગતો મૂર્તિઃ સર્વભૂતાનિ ચાત્મનઃ ॥ ૩૦ ॥
તસ્માત્ પિતૃણામાર્તાનામાર્તિં પરપરાભવમ્ ।
તપસાપનયંસ્તાત સન્દેશં કર્તુમર્હસિ ॥ ૩૧ ॥
તપસાપનયંસ્તાત સન્દેશં કર્તુમર્હસિ ॥ ૩૧ ॥
વૃણીમહે ત્વોપાધ્યાયં બ્રહ્મિષ્ઠં બ્રાહ્મણં ગુરુમ્ ।
યથાઞ્જસા વિજેષ્યામઃ સપત્નાંસ્તવ તેજસા ॥ ૩૨ ॥
યથાઞ્જસા વિજેષ્યામઃ સપત્નાંસ્તવ તેજસા ॥ ૩૨ ॥
ન ગર્હયન્તિ હ્યર્થેષુ યવિષ્ઠાઙ્ઘ્ય્રભિવાદનમ્ ।
છન્દોભ્યોઽન્યત્ર ન બ્રહ્મન્ વયો જ્યૈષ્ઠ્યસ્ય કારણમ્ ॥ ૩૩ ॥
છન્દોભ્યોઽન્યત્ર ન બ્રહ્મન્ વયો જ્યૈષ્ઠ્યસ્ય કારણમ્ ॥ ૩૩ ॥
શ્રીઋષિરુવાચ
અભ્યર્થિતઃ સુરગણૈઃ પૌરહિત્યે મહાતપાઃ ।
સ વિશ્વરૂપસ્તાનાહ પ્રસન્નઃ શ્લક્ષ્ણયા ગિરા ॥ ૩૪ ॥
અભ્યર્થિતઃ સુરગણૈઃ પૌરહિત્યે મહાતપાઃ ।
સ વિશ્વરૂપસ્તાનાહ પ્રસન્નઃ શ્લક્ષ્ણયા ગિરા ॥ ૩૪ ॥
શ્રીવિશ્વરૂપ ઉવાચ
વિગર્હિતં ધર્મશીલૈર્બ્રહ્મવર્ચઉપવ્યયમ્ ।
કથં નુ મદ્વિધો નાથા લોકેશૈરભિયાચિતમ્ ।
પ્રત્યાખ્યાસ્યતિ તચ્છિષ્યઃ સ એવ સ્વાર્થ ઉચ્યતે ॥ ૩૫ ॥
વિગર્હિતં ધર્મશીલૈર્બ્રહ્મવર્ચઉપવ્યયમ્ ।
કથં નુ મદ્વિધો નાથા લોકેશૈરભિયાચિતમ્ ।
પ્રત્યાખ્યાસ્યતિ તચ્છિષ્યઃ સ એવ સ્વાર્થ ઉચ્યતે ॥ ૩૫ ॥
અકિઞ્ચનાનાં હિ ધનં શિલોઞ્છનં
તેનેહ નિર્વર્તિતસાધુસત્ક્રિયઃ ।
કથં વિગર્હ્યં નુ કરોમ્યધીશ્વરાઃ
પૌરોધસં હૃષ્યતિ યેન દુર્મતિઃ ॥ ૩૬ ॥
તેનેહ નિર્વર્તિતસાધુસત્ક્રિયઃ ।
કથં વિગર્હ્યં નુ કરોમ્યધીશ્વરાઃ
પૌરોધસં હૃષ્યતિ યેન દુર્મતિઃ ॥ ૩૬ ॥
તથાપિ ન પ્રતિબ્રૂયાં ગુરુભિઃ પ્રાર્થિતં કિયત્ ।
ભવતાં પ્રાર્થિતં સર્વં પ્રાણૈરર્થૈશ્ચ સાધયે ॥ ૩૭ ॥
ભવતાં પ્રાર્થિતં સર્વં પ્રાણૈરર્થૈશ્ચ સાધયે ॥ ૩૭ ॥
શ્રીબાદરાયણિરુવાચ
તેભ્ય એવં પ્રતિશ્રુત્ય વિશ્વરૂપો મહાતપાઃ ।
પૌરહિત્યં વૃતશ્ચક્રે પરમેણ સમાધિના ॥ ૩૮ ॥
તેભ્ય એવં પ્રતિશ્રુત્ય વિશ્વરૂપો મહાતપાઃ ।
પૌરહિત્યં વૃતશ્ચક્રે પરમેણ સમાધિના ॥ ૩૮ ॥
સુરદ્વિષાં શ્રિયં ગુપ્તામૌશનસ્યાપિ વિદ્યયા ।
આચ્છિદ્યાદાન્મહેન્દ્રાય વૈષ્ણવ્યા વિદ્યયા વિભુઃ ॥ ૩૯ ॥
આચ્છિદ્યાદાન્મહેન્દ્રાય વૈષ્ણવ્યા વિદ્યયા વિભુઃ ॥ ૩૯ ॥
યયા ગુપ્તઃ સહસ્રાક્ષો જિગ્યેઽસુરચમૂર્વિભુઃ ।
તાં પ્રાહ સ મહેન્દ્રાય વિશ્વરૂપ ઉદારધીઃ ॥ ૪૦ ॥
તાં પ્રાહ સ મહેન્દ્રાય વિશ્વરૂપ ઉદારધીઃ ॥ ૪૦ ॥