ശ്രീരാജോവാച
കസ്യ ഹേതോഃ പരിത്യക്താ ആചാര്യേണാത്മനഃ സുരാഃ ।
ഏതദാചക്ഷ്വ ഭഗവഞ്ഛിഷ്യാണാമക്രമം ഗുരൌ ॥ ൧ ॥
കസ്യ ഹേതോഃ പരിത്യക്താ ആചാര്യേണാത്മനഃ സുരാഃ ।
ഏതദാചക്ഷ്വ ഭഗവഞ്ഛിഷ്യാണാമക്രമം ഗുരൌ ॥ ൧ ॥
ശ്രീബാദരായണിരുവാച
ഇന്ദ്രസ്ത്രിഭുവനൈശ്വര്യമദോല്ലങ്ഘിതസത്പഥഃ ।
മരുദ്ഭിര്വസുഭീ രുദ്രൈരാദിത്യൈര്ഋഭുഭിര്നൃപ ॥ ൨ ॥
ഇന്ദ്രസ്ത്രിഭുവനൈശ്വര്യമദോല്ലങ്ഘിതസത്പഥഃ ।
മരുദ്ഭിര്വസുഭീ രുദ്രൈരാദിത്യൈര്ഋഭുഭിര്നൃപ ॥ ൨ ॥
വിശ്വേദേവൈശ്ച സാധ്യൈശ്ച നാസത്യാഭ്യാം പരിശ്രിതഃ ।
സിദ്ധചാരണഗന്ധര്വൈര്മുനിഭിര്ബ്രഹ്മവാദിഭിഃ ॥ ൩ ॥
സിദ്ധചാരണഗന്ധര്വൈര്മുനിഭിര്ബ്രഹ്മവാദിഭിഃ ॥ ൩ ॥
വിദ്യാധരാപ്സരോഭിശ്ച കിന്നരൈഃ പതഗോരഗൈഃ ।
നിഷേവ്യമാണോ മഘവാന്സ്തൂയമാനശ്ച ഭാരത ॥ ൪ ॥
നിഷേവ്യമാണോ മഘവാന്സ്തൂയമാനശ്ച ഭാരത ॥ ൪ ॥
ഉപഗീയമാനോ ലലിതമാസ്ഥാനാധ്യാസനാശ്രിതഃ ।
പാണ്ഡുരേണാതപത്രേണ ചന്ദ്രമണ്ഡലചാരുണാ ॥ ൫ ॥
പാണ്ഡുരേണാതപത്രേണ ചന്ദ്രമണ്ഡലചാരുണാ ॥ ൫ ॥
യുക്തശ്ചാന്യൈഃ പാരമേഷ്ഠ്യൈശ്ചാമരവ്യജനാദിഭിഃ ।
വിരാജമാനഃ പൌലമ്യാ സഹാര്ധാസനയാ ഭൃശമ് ॥ ൬ ॥
വിരാജമാനഃ പൌലമ്യാ സഹാര്ധാസനയാ ഭൃശമ് ॥ ൬ ॥
സ യദാ പരമാചാര്യം ദേവാനാമാത്മനശ്ച ഹ ।
നാഭ്യനന്ദത സമ്പ്രാപ്തം പ്രത്യുത്ഥാനാസനാദിഭിഃ ॥ ൭ ॥
നാഭ്യനന്ദത സമ്പ്രാപ്തം പ്രത്യുത്ഥാനാസനാദിഭിഃ ॥ ൭ ॥
വാചസ്പതിം മുനിവരം സുരാസുരനമസ്കൃതമ് ।
നോച്ചചാലാസനാദിന്ദ്രഃ പശ്യന്നപി സഭാഗതമ് ॥ ൮ ॥
നോച്ചചാലാസനാദിന്ദ്രഃ പശ്യന്നപി സഭാഗതമ് ॥ ൮ ॥
തതോ നിര്ഗത്യ സഹസാ കവിരാങ്ഗിരസഃ പ്രഭുഃ ।
ആയയൌ സ്വഗൃഹം തൂഷ്ണീം വിദ്വാന്ശ്രീമദവിക്രിയാമ് ॥ ൯ ॥
ആയയൌ സ്വഗൃഹം തൂഷ്ണീം വിദ്വാന്ശ്രീമദവിക്രിയാമ് ॥ ൯ ॥
തര്ഹ്യേവ പ്രതിബുധ്യേന്ദ്രോ ഗുരുഹേലനമാത്മനഃ ।
ഗര്ഹയാമാസ സദസി സ്വയമാത്മാനമാത്മനാ ॥ ൧൦ ॥
ഗര്ഹയാമാസ സദസി സ്വയമാത്മാനമാത്മനാ ॥ ൧൦ ॥
അഹോ ബത മയാസാധു കൃതം വൈ ദഭ്രബുദ്ധിനാ ।
യന്മയൈശ്വര്യമത്തേന ഗുരുഃ സദസി കാത്കൃതഃ ॥ ൧൧ ॥
യന്മയൈശ്വര്യമത്തേന ഗുരുഃ സദസി കാത്കൃതഃ ॥ ൧൧ ॥
കോ ഗൃധ്യേത്പണ്ഡിതോ ലക്ഷ്മീം ത്രിപിഷ്ടപപതേരപി ।
യയാഹമാസുരം ഭാവം നീതോഽദ്യ വിബുധേശ്വരഃ ॥ ൧൨ ॥
യയാഹമാസുരം ഭാവം നീതോഽദ്യ വിബുധേശ്വരഃ ॥ ൧൨ ॥
യഃ പാരമേഷ്ഠ്യം ധിഷണമധിതിഷ്ഠന്ന കഞ്ചന ।
പ്രത്യുത്തിഷ്ഠേദിതി ബ്രൂയുര്ധര്മം തേ ന പരം വിദുഃ ॥ ൧൩ ॥
പ്രത്യുത്തിഷ്ഠേദിതി ബ്രൂയുര്ധര്മം തേ ന പരം വിദുഃ ॥ ൧൩ ॥
തേഷാം കുപഥദേഷ്ടൃണാം പതതാം തമസി ഹ്യധഃ ।
യേ ശ്രദ്ദധ്യുര്വചസ്തേ വൈ മജ്ജന്ത്യശ്മപ്ലവാ ഇവ ॥ ൧൪ ॥
യേ ശ്രദ്ദധ്യുര്വചസ്തേ വൈ മജ്ജന്ത്യശ്മപ്ലവാ ഇവ ॥ ൧൪ ॥
അഥാഹമമരാചാര്യമഗാധധിഷണം ദ്വിജമ് ।
പ്രസാദയിഷ്യേ നിശഠഃ ശീര്ഷ്ണാ തച്ചരണം സ്പൃശന് ॥ ൧൫ ॥
പ്രസാദയിഷ്യേ നിശഠഃ ശീര്ഷ്ണാ തച്ചരണം സ്പൃശന് ॥ ൧൫ ॥
ഏവം ചിന്തയതസ്തസ്യ മഘോനോ ഭഗവാന് ഗൃഹാത് ।
ബൃഹസ്പതിര്ഗതോഽദൃഷ്ടാം ഗതിമധ്യാത്മമായയാ ॥ ൧൬ ॥
ബൃഹസ്പതിര്ഗതോഽദൃഷ്ടാം ഗതിമധ്യാത്മമായയാ ॥ ൧൬ ॥
ഗുരോര്നാധിഗതഃ സംജ്ഞാം പരീക്ഷന് ഭഗവാന് സ്വരാട് ।
ധ്യായന് ധിയാ സുരൈര്യുക്തഃ ശര്മ നാലഭതാത്മനഃ ॥ ൧൭ ॥
ധ്യായന് ധിയാ സുരൈര്യുക്തഃ ശര്മ നാലഭതാത്മനഃ ॥ ൧൭ ॥
തച്ഛ്രുത്വൈവാസുരാഃ സര്വ ആശ്രിത്യൌശനസം മതമ് ।
ദേവാന് പ്രത്യുദ്യമം ചക്രുര്ദുര്മദാ ആതതായിനഃ ॥ ൧൮ ॥
ദേവാന് പ്രത്യുദ്യമം ചക്രുര്ദുര്മദാ ആതതായിനഃ ॥ ൧൮ ॥
തൈര്വിസൃഷ്ടേഷുഭിസ്തീക്ഷ്ണൈര്നിര്ഭിന്നാങ്ഗോരുബാഹവഃ ।
ബ്രഹ്മാണം ശരണം ജഗ്മുഃ സഹേന്ദ്രാ നതകന്ധരാഃ ॥ ൧൯ ॥
ബ്രഹ്മാണം ശരണം ജഗ്മുഃ സഹേന്ദ്രാ നതകന്ധരാഃ ॥ ൧൯ ॥
താംസ്തഥാഭ്യര്ദിതാന്വീക്ഷ്യ ഭഗവാനാത്മഭൂരജഃ ।
കൃപയാ പരയാ ദേവ ഉവാചപരിസാന്ത്വയന് ॥ ൨൦ ॥
കൃപയാ പരയാ ദേവ ഉവാചപരിസാന്ത്വയന് ॥ ൨൦ ॥
ശ്രീബ്രഹ്മോവാച
അഹോ ബത സുരശ്രേഷ്ഠാ ഹ്യഭദ്രം വഃ കൃതം മഹത് ।
ബ്രഹ്മിഷ്ഠം ബ്രാഹ്മണം ദാന്തമൈശ്വര്യാന്നാഭ്യനന്ദത ॥ ൨൧ ॥
അഹോ ബത സുരശ്രേഷ്ഠാ ഹ്യഭദ്രം വഃ കൃതം മഹത് ।
ബ്രഹ്മിഷ്ഠം ബ്രാഹ്മണം ദാന്തമൈശ്വര്യാന്നാഭ്യനന്ദത ॥ ൨൧ ॥
തസ്യായമനയസ്യാസീത് പരേഭ്യോ വഃ പരാഭവഃ ।
പ്രക്ഷീണേഭ്യഃ സ്വവൈരിഭ്യഃ സമൃദ്ധാനാം ച യത്സുരാഃ ॥ ൨൨ ॥
പ്രക്ഷീണേഭ്യഃ സ്വവൈരിഭ്യഃ സമൃദ്ധാനാം ച യത്സുരാഃ ॥ ൨൨ ॥
മഘവന് ദ്വിഷതഃ പശ്യ പ്രക്ഷീണാന് ഗുര്വതിക്രമാത് ।
സമ്പ്രത്യുപചിതാന് ഭൂയഃ കാവ്യമാരാധ്യ ഭക്തിതഃ ।
ആദദീരന്നിലയനം മമാപി ഭൃഗുദേവതാഃ ॥ ൨൩ ॥
സമ്പ്രത്യുപചിതാന് ഭൂയഃ കാവ്യമാരാധ്യ ഭക്തിതഃ ।
ആദദീരന്നിലയനം മമാപി ഭൃഗുദേവതാഃ ॥ ൨൩ ॥
ത്രിപിഷ്ടപം കിം ഗണയന്ത്യഭേദ്യ-
മന്ത്രാ ഭൃഗൂണാമനുശിക്ഷിതാര്ഥാഃ ।
ന വിപ്രഗോവിന്ദഗവീശ്വരാണാം
ഭവന്ത്യഭദ്രാണി നരേശ്വരാണാമ് ॥ ൨൪ ॥
മന്ത്രാ ഭൃഗൂണാമനുശിക്ഷിതാര്ഥാഃ ।
ന വിപ്രഗോവിന്ദഗവീശ്വരാണാം
ഭവന്ത്യഭദ്രാണി നരേശ്വരാണാമ് ॥ ൨൪ ॥
തദ്വിശ്വരൂപം ഭജതാശു വിപ്രം
തപസ്വിനം ത്വാഷ്ട്രമഥാത്മവന്തമ് ।
സഭാജിതോഽര്ഥാന് സ വിധാസ്യതേ വോ
യദി ക്ഷമിഷ്യധ്വമുതാസ്യ കര്മ ॥ ൨൫ ॥
തപസ്വിനം ത്വാഷ്ട്രമഥാത്മവന്തമ് ।
സഭാജിതോഽര്ഥാന് സ വിധാസ്യതേ വോ
യദി ക്ഷമിഷ്യധ്വമുതാസ്യ കര്മ ॥ ൨൫ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ത ഏവമുദിതാ രാജന് ബ്രഹ്മണാ വിഗതജ്വരാഃ ।
ഋഷിം ത്വാഷ്ട്രമുപവ്രജ്യ പരിഷ്വജ്യേദമബ്രുവന് ॥ ൨൬ ॥
ത ഏവമുദിതാ രാജന് ബ്രഹ്മണാ വിഗതജ്വരാഃ ।
ഋഷിം ത്വാഷ്ട്രമുപവ്രജ്യ പരിഷ്വജ്യേദമബ്രുവന് ॥ ൨൬ ॥
ശ്രീദേവാ ഊചുഃ
വയം തേഽതിഥയഃ പ്രാപ്താ ആശ്രമം ഭദ്രമസ്തു തേ ।
കാമഃ സമ്പാദ്യതാം താത പിതൃണാം സമയോചിതഃ ॥ ൨൭ ॥
വയം തേഽതിഥയഃ പ്രാപ്താ ആശ്രമം ഭദ്രമസ്തു തേ ।
കാമഃ സമ്പാദ്യതാം താത പിതൃണാം സമയോചിതഃ ॥ ൨൭ ॥
പുത്രാണാം ഹി പരോ ധര്മഃ പിതൃശുശ്രൂഷണം സതാമ് ।
അപി പുത്രവതാം ബ്രഹ്മന് കിമുത ബ്രഹ്മചാരിണാമ് ॥ ൨൮ ॥
അപി പുത്രവതാം ബ്രഹ്മന് കിമുത ബ്രഹ്മചാരിണാമ് ॥ ൨൮ ॥
ആചാര്യോ ബ്രഹ്മണോ മൂര്തിഃ പിതാ മൂര്തിഃ പ്രജാപതേഃ ।
ഭ്രാതാ മരുത്പതേര്മൂര്തിര്മാതാ സാക്ഷാത് ക്ഷിതേസ്തനുഃ ॥ ൨൯ ॥
ഭ്രാതാ മരുത്പതേര്മൂര്തിര്മാതാ സാക്ഷാത് ക്ഷിതേസ്തനുഃ ॥ ൨൯ ॥
ദയായാ ഭഗിനീ മൂര്തിര്ധര്മസ്യാത്മാതിഥിഃ സ്വയമ് ।
അഗ്നേരഭ്യാഗതോ മൂര്തിഃ സര്വഭൂതാനി ചാത്മനഃ ॥ ൩൦ ॥
അഗ്നേരഭ്യാഗതോ മൂര്തിഃ സര്വഭൂതാനി ചാത്മനഃ ॥ ൩൦ ॥
തസ്മാത് പിതൃണാമാര്താനാമാര്തിം പരപരാഭവമ് ।
തപസാപനയംസ്താത സന്ദേശം കര്തുമര്ഹസി ॥ ൩൧ ॥
തപസാപനയംസ്താത സന്ദേശം കര്തുമര്ഹസി ॥ ൩൧ ॥
വൃണീമഹേ ത്വോപാധ്യായം ബ്രഹ്മിഷ്ഠം ബ്രാഹ്മണം ഗുരുമ് ।
യഥാഞ്ജസാ വിജേഷ്യാമഃ സപത്നാംസ്തവ തേജസാ ॥ ൩൨ ॥
യഥാഞ്ജസാ വിജേഷ്യാമഃ സപത്നാംസ്തവ തേജസാ ॥ ൩൨ ॥
ന ഗര്ഹയന്തി ഹ്യര്ഥേഷു യവിഷ്ഠാങ്ഘ്യ്രഭിവാദനമ് ।
ഛന്ദോഭ്യോഽന്യത്ര ന ബ്രഹ്മന് വയോ ജ്യൈഷ്ഠ്യസ്യ കാരണമ് ॥ ൩൩ ॥
ഛന്ദോഭ്യോഽന്യത്ര ന ബ്രഹ്മന് വയോ ജ്യൈഷ്ഠ്യസ്യ കാരണമ് ॥ ൩൩ ॥
ശ്രീഋഷിരുവാച
അഭ്യര്ഥിതഃ സുരഗണൈഃ പൌരഹിത്യേ മഹാതപാഃ ।
സ വിശ്വരൂപസ്താനാഹ പ്രസന്നഃ ശ്ലക്ഷ്ണയാ ഗിരാ ॥ ൩൪ ॥
അഭ്യര്ഥിതഃ സുരഗണൈഃ പൌരഹിത്യേ മഹാതപാഃ ।
സ വിശ്വരൂപസ്താനാഹ പ്രസന്നഃ ശ്ലക്ഷ്ണയാ ഗിരാ ॥ ൩൪ ॥
ശ്രീവിശ്വരൂപ ഉവാച
വിഗര്ഹിതം ധര്മശീലൈര്ബ്രഹ്മവര്ചഉപവ്യയമ് ।
കഥം നു മദ്വിധോ നാഥാ ലോകേശൈരഭിയാചിതമ് ।
പ്രത്യാഖ്യാസ്യതി തച്ഛിഷ്യഃ സ ഏവ സ്വാര്ഥ ഉച്യതേ ॥ ൩൫ ॥
വിഗര്ഹിതം ധര്മശീലൈര്ബ്രഹ്മവര്ചഉപവ്യയമ് ।
കഥം നു മദ്വിധോ നാഥാ ലോകേശൈരഭിയാചിതമ് ।
പ്രത്യാഖ്യാസ്യതി തച്ഛിഷ്യഃ സ ഏവ സ്വാര്ഥ ഉച്യതേ ॥ ൩൫ ॥
അകിഞ്ചനാനാം ഹി ധനം ശിലോഞ്ഛനം
തേനേഹ നിര്വര്തിതസാധുസത്ക്രിയഃ ।
കഥം വിഗര്ഹ്യം നു കരോമ്യധീശ്വരാഃ
പൌരോധസം ഹൃഷ്യതി യേന ദുര്മതിഃ ॥ ൩൬ ॥
തേനേഹ നിര്വര്തിതസാധുസത്ക്രിയഃ ।
കഥം വിഗര്ഹ്യം നു കരോമ്യധീശ്വരാഃ
പൌരോധസം ഹൃഷ്യതി യേന ദുര്മതിഃ ॥ ൩൬ ॥
തഥാപി ന പ്രതിബ്രൂയാം ഗുരുഭിഃ പ്രാര്ഥിതം കിയത് ।
ഭവതാം പ്രാര്ഥിതം സര്വം പ്രാണൈരര്ഥൈശ്ച സാധയേ ॥ ൩൭ ॥
ഭവതാം പ്രാര്ഥിതം സര്വം പ്രാണൈരര്ഥൈശ്ച സാധയേ ॥ ൩൭ ॥
ശ്രീബാദരായണിരുവാച
തേഭ്യ ഏവം പ്രതിശ്രുത്യ വിശ്വരൂപോ മഹാതപാഃ ।
പൌരഹിത്യം വൃതശ്ചക്രേ പരമേണ സമാധിനാ ॥ ൩൮ ॥
തേഭ്യ ഏവം പ്രതിശ്രുത്യ വിശ്വരൂപോ മഹാതപാഃ ।
പൌരഹിത്യം വൃതശ്ചക്രേ പരമേണ സമാധിനാ ॥ ൩൮ ॥
സുരദ്വിഷാം ശ്രിയം ഗുപ്താമൌശനസ്യാപി വിദ്യയാ ।
ആച്ഛിദ്യാദാന്മഹേന്ദ്രായ വൈഷ്ണവ്യാ വിദ്യയാ വിഭുഃ ॥ ൩൯ ॥
ആച്ഛിദ്യാദാന്മഹേന്ദ്രായ വൈഷ്ണവ്യാ വിദ്യയാ വിഭുഃ ॥ ൩൯ ॥
യയാ ഗുപ്തഃ സഹസ്രാക്ഷോ ജിഗ്യേഽസുരചമൂര്വിഭുഃ ।
താം പ്രാഹ സ മഹേന്ദ്രായ വിശ്വരൂപ ഉദാരധീഃ ॥ ൪൦ ॥
താം പ്രാഹ സ മഹേന്ദ്രായ വിശ്വരൂപ ഉദാരധീഃ ॥ ൪൦ ॥