શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૬.૯

શ્રીશુક ઉવાચ
તસ્યાસન્ વિશ્વરૂપસ્ય શિરાંસિ ત્રીણિ ભારત ।
સોમપીથં સુરાપીથમન્નાદમિતિ શુશ્રુમ ॥ ૧ ॥

સ વૈ બર્હિષિ દેવેભ્યો ભાગં પ્રત્યક્ષમુચ્ચકૈઃ ।
અદદદ્યસ્ય પિતરો દેવાઃ સપ્રશ્રયં નૃપ ॥ ૨ ॥

સ એવ હિ દદૌ ભાગં પરોક્ષમસુરાન્ પ્રતિ ।
યજમાનોઽવહદ્ ભાગં માતૃસ્નેહવશાનુગઃ ॥ ૩ ॥

તદ્દેવહેલનં તસ્ય ધર્માલીકં સુરેશ્વરઃ ।
આલક્ષ્ય તરસા ભીતસ્તચ્છીર્ષાણ્યચ્છિનદ્ રુષા ॥ ૪ ॥

સોમપીથં તુ યત્તસ્ય શિર આસીત્ કપિઞ્જલઃ ।
કલવિઙ્કઃ સુરાપીથમન્નાદં યત્ સ તિત્તિરિઃ ॥ ૫ ॥

બ્રહ્મહત્યામઞ્જલિના જગ્રાહ
યદપીશ્વરઃ ।
સંવત્સરાન્તે તદઘં ભૂતાનાં સ
વિશુદ્ધયે ।
ભૂમ્યમ્બુદ્રુમયોષિદ્ભ્યશ્ચતુર્ધા વ્યભજદ્ધરિઃ ॥ ૬ ॥

ભૂમિસ્તુરીયં જગ્રાહ ખાતપૂરવરેણ
વૈ ।
ઈરિણં
બ્રહ્મહત્યાયા રૂપં ભૂમૌ પ્રદૃશ્યતે ॥ ૭ ॥

તુર્યં છેદવિરોહેણ વરેણ જગૃહુર્દ્રુમાઃ ।
તેષાં નિર્યાસરૂપેણ બ્રહ્મહત્યા પ્રદૃશ્યતે ॥ ૮ ॥

શશ્વત્કામવરેણાંહસ્તુરીયં જગૃહુઃ સ્ત્રિયઃ ।
રજોરૂપેણ તાસ્વંહો માસિ માસિ પ્રદૃશ્યતે ॥ ૯ ॥

દ્રવ્યભૂયોવરેણાપસ્તુરીયં જગૃહુર્મલમ્ ।
તાસુ બુદ્બુદફેનાભ્યાં દૃષ્ટં તદ્ધરતિ ક્ષિપન્ ॥ ૧૦ ॥

હતપુત્રસ્તતસ્ત્વષ્ટા જુહાવેન્દ્રાય શત્રવે ।
ઇન્દ્રશત્રો વિવર્ધસ્વ મા ચિરં જહિ વિદ્વિષમ્ ॥ ૧૧ ॥

અથાન્વાહાર્યપચનાદુત્થિતો ઘોરદર્શનઃ ।
કૃતાન્ત ઇવ લોકાનાં યુગાન્તસમયે યથા ॥ ૧૨ ॥

વિષ્વગ્વિવર્ધમાનં તમિષુમાત્રં દિને દિને ।
દગ્ધશૈલપ્રતીકાશં સન્ધ્યાભ્રાનીકવર્ચસમ્ ॥ ૧૩ ॥

તપ્તતામ્રશિખાશ્મશ્રું મધ્યાહ્નાર્કોગ્રલોચનમ્ ॥ ૧૪ ॥

દેદીપ્યમાને ત્રિશિખે શૂલ આરોપ્ય રોદસી ।
નૃત્યન્તમુન્નદન્તં ચ ચાલયન્તં પદા મહીમ્ ॥ ૧૫ ॥

દરીગમ્ભીરવક્ત્રેણ પિબતા ચ નભસ્તલમ્ ।
લિહતા જિહ્વયર્ક્ષાણિ ગ્રસતા ભુવનત્રયમ્ ॥ ૧૬ ॥

મહતા રૌદ્રદંષ્ટ્રેણ જૃમ્ભમાણં મુહુર્મુહુઃ ।
વિત્રસ્તા દુદ્રુવુર્લોકા વીક્ષ્ય સર્વે દિશો દશ ॥ ૧૭ ॥

યેનાવૃતા ઇમે લોકાસ્તપસા ત્વાષ્ટ્રમૂર્તિના ।
સ વૈ વૃત્ર ઇતિ પ્રોક્તઃ પાપઃ પરમદારુણઃ ॥ ૧૮ ॥

તં નિજઘ્નુરભિદ્રુત્ય સગણા વિબુધર્ષભાઃ ।
સ્વૈઃ સ્વૈર્દિવ્યાસ્ત્રશસ્ત્રૌઘૈઃ સોઽગ્રસત્તાનિ કૃત્સ્નશઃ ॥ ૧૯ ॥

તતસ્તે વિસ્મિતાઃ સર્વે વિષણ્ણા ગ્રસ્તતેજસઃ ।
પ્રત્યઞ્ચમાદિપુરુષમુપતસ્થુઃ સમાહિતાઃ ॥ ૨૦ ॥

શ્રીદેવા ઊચુઃ
વાય્વમ્બરાગ્ન્યપ્ક્ષિતયસ્ત્રિલોકા
બ્રહ્માદયો યે વયમુદ્વિજન્તઃ ।
હરામ યસ્મૈ બલિમન્તકોઽસૌ
બિભેતિ યસ્માદરણં તતો નઃ ॥ ૨૧ ॥

અવિસ્મિતં તં પરિપૂર્ણકામં
સ્વેનૈવ લાભેન સમં પ્રશાન્તમ્ ।
વિનોપસર્પત્યપરં હિ બાલિશઃ
શ્વલાઙ્ગુલેનાતિતિતર્તિ સિન્ધુમ્ ॥ ૨૨ ॥

યસ્યોરુશૃઙ્ગે જગતીં સ્વનાવં
મનુર્યથાબધ્ય તતાર દુર્ગમ્ ।
સ એવ નસ્ત્વાષ્ટ્રભયાદ્દુરન્તાત્
ત્રાતાશ્રિતાન્વારિચરોઽપિ નૂનમ્ ॥ ૨૩ ॥

પુરા સ્વયમ્ભૂરપિ સંયમામ્ભ-
સ્યુદીર્ણવાતોર્મિરવૈઃ કરાલે ।
એકોઽરવિન્દાત્ પતિતસ્તતાર
તસ્માદ્ ભયાદ્યેન સ નોઽસ્તુ પારઃ ॥ ૨૪ ॥

ય એક ઈશો નિજમાયયા નઃ
સસર્જ યેનાનુસૃજામ
વિશ્વમ્ ।

યો નઃ સપત્નૈર્ભૃશમર્દ્યમાનાન્
દેવર્ષિતિર્યઙ્નૃષુ નિત્ય એવ ।
કૃતાવતારસ્તનુભિઃ સ્વમાયયા
કૃત્વાત્મસાત્ પાતિ યુગે યુગે ચ ॥ ૨૬ ॥

તમેવ દેવં વયમાત્મદૈવતં
પરં પ્રધાનં પુરુષં વિશ્વમન્યમ્ ।
વ્રજામ સર્વે શરણં શરણ્યં
સ્વાનાં સ નો ધાસ્યતિ શં મહાત્મા ॥ ૨૭ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
ઇતિ તેષાં મહારાજ સુરાણામુપતિષ્ઠતામ્ ।
પ્રતીચ્યાં દિશ્યભૂદાવિઃ શઙ્ખચક્રગદાધરઃ ॥ ૨૮ ॥

આત્મતુલ્યૈઃ ષોડશભિર્વિના શ્રીવત્સકૌસ્તુભૌ ।
પર્યુપાસિતમુન્નિદ્રશરદમ્બુરુહેક્ષણમ્ ॥ ૨૯ ॥

દૃષ્ટ્વા તમવનૌ સર્વ ઈક્ષણાહ્લાદવિક્લવાઃ ।
દણ્ડવત્ પતિતા રાજઞ્છનૈરુત્થાય તુષ્ટુવુઃ ॥ ૩૦ ॥

શ્રીદેવા ઊચુઃ
નમસ્તે યજ્ઞવીર્યાય વયસે ઉત તે નમઃ ।
નમસ્તે હ્યસ્તચક્રાય નમઃ સુપુરુહૂતયે ॥ ૩૧ ॥

યત્તે ગતીનાં તિસૃણામીશિતુઃ પરમં પદમ્ ।
નાર્વાચીનો વિસર્ગસ્ય ધાતર્વેદિતુમર્હતિ ॥ ૩૨ ॥

ૐ નમસ્તેઽસ્તુ ભગવન્નારાયણ વાસુદેવાદિપુરુષ મહાપુરુષ મહાનુભાવ પરમમઙ્ગલ પરમકલ્યાણ પરમકારુણિક કેવલ જગદાધાર લોકૈકનાથ સર્વેશ્વર લક્ષ્મીનાથ પરમહંસપરિવ્રાજકૈઃ પરમેણાત્મયોગસમાધિના પરિભાવિતપરિસ્ફુટપારમહંસ્યધર્મેણોદ્ઘાટિતતમઃકપાટ દ્વારે ચિત્તેઽપાવૃત આત્મલોકે સ્વયમુપલબ્ધનિજસુખાનુભવો ભવાન્ ॥ ૩૩ ॥

દુરવબોધ ઇવ તવાયં વિહારયોગો યદશરણોઽશરીર ઇદમનવેક્ષિતાસ્મત્સમવાય આત્મનૈવાવિક્રિયમાણેન સગુણમગુણઃ સૃજસિ પાસિ હરસિ ॥ ૩૪ ॥

અથ તત્ર ભવાન્ કિં દેવદત્તવદિહ ગુણવિસર્ગપતિતઃ પારતન્ત્ર્યેણ સ્વકૃતકુશલાકુશલં ફલમુપાદદાત્યાહોસ્વિદાત્મારામ ઉપશમશીલઃ સમઞ્જસદર્શન ઉદાસ્ત ઇતિ હ વાવ ન વિદામઃ ॥ ૩૫ ॥

ન હિ વિરોધ ઉભયં ભગવત્યપરિમિતગુણગણ ઈશ્વરેઽનવગાહ્યમાહાત્મ્યેઽર્વાચીનવિકલ્પવિતર્કવિચારપ્રમાણાભાસકુતર્કશાસ્ત્રકલિલાન્તઃકરણાશ્રયદુરવગ્રહવાદિનાં વિવાદાનવસર ઉપરત સમસ્તમાયામયે કેવલ એવાત્મમાયામન્તર્ધાય કો ન્વર્થો દુર્ઘટ ઇવ ભવતિ સ્વરૂપદ્વયાભાવાત્ ॥ ૩૬ ॥

સમવિષમમતીનાં મતમનુસરસિ યથા
રજ્જુખણ્ડઃ સર્પાદિધિયામ્

સ એવ હિ પુનઃ સર્વવસ્તુનિ વસ્તુસ્વરૂપઃ સર્વેશ્વરઃ સકલજગત્કારણકારણભૂતઃ સર્વ પ્રત્યગાત્મત્વાત્ સર્વગુણાભાસોપલક્ષિત એક એવ પર્યવશેષિતઃ ॥ ૩૮ ॥

અથ હ વાવ તવ મહિમામૃતરસસમુદ્રવિપ્રુષા સકૃદવલીઢયા સ્વમનસિ નિષ્યન્દમાનાનવરતસુખેન વિસ્મારિતદૃષ્ટશ્રુતવિષયસુખલેશાભાસાઃ પરમભાગવતા એકાન્તિનો ભગવતિ સર્વભૂતપ્રિયસુહૃદિ સર્વાત્મનિ નિતરાં નિરન્તરં નિર્વૃતમનસઃ કથમુ હ વા એતે મધુમથન પુનઃ સ્વાર્થકુશલા હ્યાત્મપ્રિયસુહૃદઃ સાધવસ્ત્વચ્ચરણામ્બુજાનુસેવાં વિસૃજન્તિ ન યત્ર પુનરયં સંસારપર્યાવર્તઃ ॥ ૩૯ ॥

ત્રિભુવનાત્મભવન ત્રિવિક્રમ ત્રિનયન ત્રિલોકમનોહરાનુભાવ તવૈવ વિભૂતયો દિતિજદનુજાદયશ્ચાપિ તેષામુપક્રમસમયોઽયમિતિ સ્વાત્મમાયયા સુરનરમૃગમિશ્રિત જલચરાકૃતિભિર્યથાપરાધં દણ્ડં દણ્ડધર દધર્થ એવમેનમપિ ભગવઞ્જહિ ત્વાષ્ટ્રમુત યદિ મન્યસે ॥ ૪૦ ॥

અસ્માકં તાવકાનાં તતતત નતાનાં હરે તવ ચરણનલિનયુગલ ધ્યાનાનુબદ્ધહૃદયનિગડાનાં સ્વલિઙ્ગવિવરણેનાત્મસાત્કૃતાનામનુકમ્પાનુરઞ્જિતવિશદરુચિરશિશિરસ્મિતાવલોકેન વિગલિત મધુરમુખ રસામૃત કલયા ચાન્તસ્તાપમનઘાર્હસિ શમયિતુમ્ ॥ ૪૧ ॥

અથ ભગવંસ્તવાસ્માભિરખિલજગદુત્પત્તિસ્થિતિલયનિમિત્તાયમાનદિવ્યમાયાવિનોદસ્ય સકલજીવનિકાયાનામન્તર્હૃદયેષુ બહિરપિ ચ બ્રહ્મપ્રત્યગાત્મસ્વરૂપેણ પ્રધાનરૂપેણ ચ યથાદેશકાલદેહાવસ્થાનવિશેષં તદુપાદાનોપલમ્ભકતયાનુભવતઃ સર્વપ્રત્યયસાક્ષિણ આકાશશરીરસ્ય સાક્ષાત્પરબ્રહ્મણઃ પરમાત્મનઃ કિયાનિહ વાર્થવિશેષો વિજ્ઞાપનીયઃ સ્યાદ્વિસ્ફુલિઙ્ગાદિભિરિવ હિરણ્યરેતસઃ ॥ ૪૨ ॥

અત એવ સ્વયં તદુપકલ્પયાસ્માકં ભગવતઃ પરમગુરોસ્તવ ચરણશતપલાશચ્છાયાં વિવિધવૃજિન સંસારપરિશ્રમોપશમનીમુપસૃતાનાં વયં યત્કામેનોપસાદિતાઃ ॥ ૪૩ ॥

અથો ઈશ જહિ ત્વાષ્ટ્રં ગ્રસન્તં ભુવનત્રયમ્ ।
ગ્રસ્તાનિ યેન નઃ કૃષ્ણ તેજાંસ્યસ્ત્રાયુધાનિ ચ ॥ ૪૪ ॥

હંસાય દહ્રનિલયાય નિરીક્ષકાય
કૃષ્ણાય મૃષ્ટયશસે નિરુપક્રમાય ।
સત્સઙ્ગ્રહાય ભવપાન્થનિજાશ્રમાપ્તા-
વન્તે પરીષ્ટગતયે હરયે નમસ્તે ॥ ૪૫ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
અથૈવમીડિતો રાજન્ સાદરં ત્રિદશૈર્હરિઃ ।
સ્વમુપસ્થાનમાકર્ણ્ય પ્રાહ તાનભિનન્દિતઃ ॥ ૪૬ ॥

શ્રીભગવાનુવાચ
પ્રીતોઽહં વઃ સુરશ્રેષ્ઠા મદુપસ્થાનવિદ્યયા ।
આત્મૈશ્વર્યસ્મૃતિઃ પુંસાં ભક્તિશ્ચૈવ યયા મયિ ॥ ૪૭ ॥

કિં દુરાપં મયિ પ્રીતે તથાપિ વિબુધર્ષભાઃ ।
મય્યેકાન્તમતિર્નાન્યન્મત્તો વાઞ્છતિ તત્ત્વવિત્ ॥ ૪૮ ॥

ન વેદ કૃપણઃ શ્રેય આત્મનો ગુણવસ્તુદૃક્ ।
તસ્ય તાનિચ્છતો યચ્છેદ્યદિ સોઽપિ તથાવિધઃ ॥ ૪૯ ॥

સ્વયં નિઃશ્રેયસં વિદ્વાન્ ન વક્ત્યજ્ઞાય કર્મ હિ ।
ન રાતિ રોગિણોઽપથ્યં વાઞ્છતોઽપિ ભિષક્તમઃ ॥ ૫૦ ॥

મઘવન્ યાત ભદ્રં વો દધ્યઞ્ચમૃષિસત્તમમ્ ।
વિદ્યાવ્રતતપઃસારં ગાત્રં યાચત મા ચિરમ્ ॥ ૫૧ ॥ H

સ વા અધિગતો દધ્યઙ્ઙશ્વિભ્યાં બ્રહ્મ નિષ્કલમ્ ।
યદ્વા અશ્વશિરો નામ તયોરમરતાં વ્યધાત્ ॥ ૫૨ ॥

દધ્યઙ્ઙાથર્વણસ્ત્વષ્ટ્રે વર્માભેદ્યં મદાત્મકમ્ ।
વિશ્વરૂપાય યત્પ્રાદાત્ ત્વષ્ટા યત્ત્વમધાસ્તતઃ ॥ ૫૩ ॥

યુષ્મભ્યં યાચિતોઽશ્વિભ્યાં ધર્મજ્ઞોઽઙ્ગાનિ દાસ્યતિ ।
તતસ્તૈરાયુધશ્રેષ્ઠો વિશ્વકર્મવિનિર્મિતઃ ।
યેન વૃત્રશિરો હર્તા મત્તેજઉપબૃંહિતઃ ॥ ૫૪ ॥

તસ્મિન્ વિનિહતે યૂયં તેજોઽસ્ત્રાયુધસમ્પદઃ ।
ભૂયઃ પ્રાપ્સ્યથ ભદ્રં વો ન હિંસન્તિ ચ મત્પરાન્ ॥ ૫૫ ॥