ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൬.൯

ശ്രീശുക ഉവാച
തസ്യാസന് വിശ്വരൂപസ്യ ശിരാംസി ത്രീണി ഭാരത ।
സോമപീഥം സുരാപീഥമന്നാദമിതി ശുശ്രുമ ॥ ൧ ॥

സ വൈ ബര്ഹിഷി ദേവേഭ്യോ ഭാഗം പ്രത്യക്ഷമുച്ചകൈഃ ।
അദദദ്യസ്യ പിതരോ ദേവാഃ സപ്രശ്രയം നൃപ ॥ ൨ ॥

സ ഏവ ഹി ദദൌ ഭാഗം പരോക്ഷമസുരാന് പ്രതി ।
യജമാനോഽവഹദ് ഭാഗം മാതൃസ്നേഹവശാനുഗഃ ॥ ൩ ॥

തദ്ദേവഹേലനം തസ്യ ധര്മാലീകം സുരേശ്വരഃ ।
ആലക്ഷ്യ തരസാ ഭീതസ്തച്ഛീര്ഷാണ്യച്ഛിനദ് രുഷാ ॥ ൪ ॥

സോമപീഥം തു യത്തസ്യ ശിര ആസീത് കപിഞ്ജലഃ ।
കലവിങ്കഃ സുരാപീഥമന്നാദം യത് സ തിത്തിരിഃ ॥ ൫ ॥

ബ്രഹ്മഹത്യാമഞ്ജലിനാ ജഗ്രാഹ
യദപീശ്വരഃ ।
സംവത്സരാന്തേ തദഘം ഭൂതാനാം സ
വിശുദ്ധയേ ।
ഭൂമ്യമ്ബുദ്രുമയോഷിദ്ഭ്യശ്ചതുര്ധാ വ്യഭജദ്ധരിഃ ॥ ൬ ॥

ഭൂമിസ്തുരീയം ജഗ്രാഹ ഖാതപൂരവരേണ
വൈ ।
ഈരിണം
ബ്രഹ്മഹത്യായാ രൂപം ഭൂമൌ പ്രദൃശ്യതേ ॥ ൭ ॥

തുര്യം ഛേദവിരോഹേണ വരേണ ജഗൃഹുര്ദ്രുമാഃ ।
തേഷാം നിര്യാസരൂപേണ ബ്രഹ്മഹത്യാ പ്രദൃശ്യതേ ॥ ൮ ॥

ശശ്വത്കാമവരേണാംഹസ്തുരീയം ജഗൃഹുഃ സ്ത്രിയഃ ।
രജോരൂപേണ താസ്വംഹോ മാസി മാസി പ്രദൃശ്യതേ ॥ ൯ ॥

ദ്രവ്യഭൂയോവരേണാപസ്തുരീയം ജഗൃഹുര്മലമ് ।
താസു ബുദ്ബുദഫേനാഭ്യാം ദൃഷ്ടം തദ്ധരതി ക്ഷിപന് ॥ ൧൦ ॥

ഹതപുത്രസ്തതസ്ത്വഷ്ടാ ജുഹാവേന്ദ്രായ ശത്രവേ ।
ഇന്ദ്രശത്രോ വിവര്ധസ്വ മാ ചിരം ജഹി വിദ്വിഷമ് ॥ ൧൧ ॥

അഥാന്വാഹാര്യപചനാദുത്ഥിതോ ഘോരദര്ശനഃ ।
കൃതാന്ത ഇവ ലോകാനാം യുഗാന്തസമയേ യഥാ ॥ ൧൨ ॥

വിഷ്വഗ്വിവര്ധമാനം തമിഷുമാത്രം ദിനേ ദിനേ ।
ദഗ്ധശൈലപ്രതീകാശം സന്ധ്യാഭ്രാനീകവര്ചസമ് ॥ ൧൩ ॥

തപ്തതാമ്രശിഖാശ്മശ്രും മധ്യാഹ്നാര്കോഗ്രലോചനമ് ॥ ൧൪ ॥

ദേദീപ്യമാനേ ത്രിശിഖേ ശൂല ആരോപ്യ രോദസീ ।
നൃത്യന്തമുന്നദന്തം ച ചാലയന്തം പദാ മഹീമ് ॥ ൧൫ ॥

ദരീഗമ്ഭീരവക്ത്രേണ പിബതാ ച നഭസ്തലമ് ।
ലിഹതാ ജിഹ്വയര്ക്ഷാണി ഗ്രസതാ ഭുവനത്രയമ് ॥ ൧൬ ॥

മഹതാ രൌദ്രദംഷ്ട്രേണ ജൃമ്ഭമാണം മുഹുര്മുഹുഃ ।
വിത്രസ്താ ദുദ്രുവുര്ലോകാ വീക്ഷ്യ സര്വേ ദിശോ ദശ ॥ ൧൭ ॥

യേനാവൃതാ ഇമേ ലോകാസ്തപസാ ത്വാഷ്ട്രമൂര്തിനാ ।
സ വൈ വൃത്ര ഇതി പ്രോക്തഃ പാപഃ പരമദാരുണഃ ॥ ൧൮ ॥

തം നിജഘ്നുരഭിദ്രുത്യ സഗണാ വിബുധര്ഷഭാഃ ।
സ്വൈഃ സ്വൈര്ദിവ്യാസ്ത്രശസ്ത്രൌഘൈഃ സോഽഗ്രസത്താനി കൃത്സ്നശഃ ॥ ൧൯ ॥

തതസ്തേ വിസ്മിതാഃ സര്വേ വിഷണ്ണാ ഗ്രസ്തതേജസഃ ।
പ്രത്യഞ്ചമാദിപുരുഷമുപതസ്ഥുഃ സമാഹിതാഃ ॥ ൨൦ ॥

ശ്രീദേവാ ഊചുഃ
വായ്വമ്ബരാഗ്ന്യപ്ക്ഷിതയസ്ത്രിലോകാ
ബ്രഹ്മാദയോ യേ വയമുദ്വിജന്തഃ ।
ഹരാമ യസ്മൈ ബലിമന്തകോഽസൌ
ബിഭേതി യസ്മാദരണം തതോ നഃ ॥ ൨൧ ॥

അവിസ്മിതം തം പരിപൂര്ണകാമം
സ്വേനൈവ ലാഭേന സമം പ്രശാന്തമ് ।
വിനോപസര്പത്യപരം ഹി ബാലിശഃ
ശ്വലാങ്ഗുലേനാതിതിതര്തി സിന്ധുമ് ॥ ൨൨ ॥

യസ്യോരുശൃങ്ഗേ ജഗതീം സ്വനാവം
മനുര്യഥാബധ്യ തതാര ദുര്ഗമ് ।
സ ഏവ നസ്ത്വാഷ്ട്രഭയാദ്ദുരന്താത്
ത്രാതാശ്രിതാന്വാരിചരോഽപി നൂനമ് ॥ ൨൩ ॥

പുരാ സ്വയമ്ഭൂരപി സംയമാമ്ഭ-
സ്യുദീര്ണവാതോര്മിരവൈഃ കരാലേ ।
ഏകോഽരവിന്ദാത് പതിതസ്തതാര
തസ്മാദ് ഭയാദ്യേന സ നോഽസ്തു പാരഃ ॥ ൨൪ ॥

യ ഏക ഈശോ നിജമായയാ നഃ
സസര്ജ യേനാനുസൃജാമ
വിശ്വമ് ।

യോ നഃ സപത്നൈര്ഭൃശമര്ദ്യമാനാന്
ദേവര്ഷിതിര്യങ്നൃഷു നിത്യ ഏവ ।
കൃതാവതാരസ്തനുഭിഃ സ്വമായയാ
കൃത്വാത്മസാത് പാതി യുഗേ യുഗേ ച ॥ ൨൬ ॥

തമേവ ദേവം വയമാത്മദൈവതം
പരം പ്രധാനം പുരുഷം വിശ്വമന്യമ് ।
വ്രജാമ സര്വേ ശരണം ശരണ്യം
സ്വാനാം സ നോ ധാസ്യതി ശം മഹാത്മാ ॥ ൨൭ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
ഇതി തേഷാം മഹാരാജ സുരാണാമുപതിഷ്ഠതാമ് ।
പ്രതീച്യാം ദിശ്യഭൂദാവിഃ ശങ്ഖചക്രഗദാധരഃ ॥ ൨൮ ॥

ആത്മതുല്യൈഃ ഷോഡശഭിര്വിനാ ശ്രീവത്സകൌസ്തുഭൌ ।
പര്യുപാസിതമുന്നിദ്രശരദമ്ബുരുഹേക്ഷണമ് ॥ ൨൯ ॥

ദൃഷ്ട്വാ തമവനൌ സര്വ ഈക്ഷണാഹ്ലാദവിക്ലവാഃ ।
ദണ്ഡവത് പതിതാ രാജഞ്ഛനൈരുത്ഥായ തുഷ്ടുവുഃ ॥ ൩൦ ॥

ശ്രീദേവാ ഊചുഃ
നമസ്തേ യജ്ഞവീര്യായ വയസേ ഉത തേ നമഃ ।
നമസ്തേ ഹ്യസ്തചക്രായ നമഃ സുപുരുഹൂതയേ ॥ ൩൧ ॥

യത്തേ ഗതീനാം തിസൃണാമീശിതുഃ പരമം പദമ് ।
നാര്വാചീനോ വിസര്ഗസ്യ ധാതര്വേദിതുമര്ഹതി ॥ ൩൨ ॥

ഓം നമസ്തേഽസ്തു ഭഗവന്നാരായണ വാസുദേവാദിപുരുഷ മഹാപുരുഷ മഹാനുഭാവ പരമമങ്ഗല പരമകല്യാണ പരമകാരുണിക കേവല ജഗദാധാര ലോകൈകനാഥ സര്വേശ്വര ലക്ഷ്മീനാഥ പരമഹംസപരിവ്രാജകൈഃ പരമേണാത്മയോഗസമാധിനാ പരിഭാവിതപരിസ്ഫുടപാരമഹംസ്യധര്മേണോദ്ഘാടിതതമഃകപാട ദ്വാരേ ചിത്തേഽപാവൃത ആത്മലോകേ സ്വയമുപലബ്ധനിജസുഖാനുഭവോ ഭവാന് ॥ ൩൩ ॥

ദുരവബോധ ഇവ തവായം വിഹാരയോഗോ യദശരണോഽശരീര ഇദമനവേക്ഷിതാസ്മത്സമവായ ആത്മനൈവാവിക്രിയമാണേന സഗുണമഗുണഃ സൃജസി പാസി ഹരസി ॥ ൩൪ ॥

അഥ തത്ര ഭവാന് കിം ദേവദത്തവദിഹ ഗുണവിസര്ഗപതിതഃ പാരതന്ത്ര്യേണ സ്വകൃതകുശലാകുശലം ഫലമുപാദദാത്യാഹോസ്വിദാത്മാരാമ ഉപശമശീലഃ സമഞ്ജസദര്ശന ഉദാസ്ത ഇതി ഹ വാവ ന വിദാമഃ ॥ ൩൫ ॥

ന ഹി വിരോധ ഉഭയം ഭഗവത്യപരിമിതഗുണഗണ ഈശ്വരേഽനവഗാഹ്യമാഹാത്മ്യേഽര്വാചീനവികല്പവിതര്കവിചാരപ്രമാണാഭാസകുതര്കശാസ്ത്രകലിലാന്തഃകരണാശ്രയദുരവഗ്രഹവാദിനാം വിവാദാനവസര ഉപരത സമസ്തമായാമയേ കേവല ഏവാത്മമായാമന്തര്ധായ കോ ന്വര്ഥോ ദുര്ഘട ഇവ ഭവതി സ്വരൂപദ്വയാഭാവാത് ॥ ൩൬ ॥

സമവിഷമമതീനാം മതമനുസരസി യഥാ
രജ്ജുഖണ്ഡഃ സര്പാദിധിയാമ്

സ ഏവ ഹി പുനഃ സര്വവസ്തുനി വസ്തുസ്വരൂപഃ സര്വേശ്വരഃ സകലജഗത്കാരണകാരണഭൂതഃ സര്വ പ്രത്യഗാത്മത്വാത് സര്വഗുണാഭാസോപലക്ഷിത ഏക ഏവ പര്യവശേഷിതഃ ॥ ൩൮ ॥

അഥ ഹ വാവ തവ മഹിമാമൃതരസസമുദ്രവിപ്രുഷാ സകൃദവലീഢയാ സ്വമനസി നിഷ്യന്ദമാനാനവരതസുഖേന വിസ്മാരിതദൃഷ്ടശ്രുതവിഷയസുഖലേശാഭാസാഃ പരമഭാഗവതാ ഏകാന്തിനോ ഭഗവതി സര്വഭൂതപ്രിയസുഹൃദി സര്വാത്മനി നിതരാം നിരന്തരം നിര്വൃതമനസഃ കഥമു ഹ വാ ഏതേ മധുമഥന പുനഃ സ്വാര്ഥകുശലാ ഹ്യാത്മപ്രിയസുഹൃദഃ സാധവസ്ത്വച്ചരണാമ്ബുജാനുസേവാം വിസൃജന്തി ന യത്ര പുനരയം സംസാരപര്യാവര്തഃ ॥ ൩൯ ॥

ത്രിഭുവനാത്മഭവന ത്രിവിക്രമ ത്രിനയന ത്രിലോകമനോഹരാനുഭാവ തവൈവ വിഭൂതയോ ദിതിജദനുജാദയശ്ചാപി തേഷാമുപക്രമസമയോഽയമിതി സ്വാത്മമായയാ സുരനരമൃഗമിശ്രിത ജലചരാകൃതിഭിര്യഥാപരാധം ദണ്ഡം ദണ്ഡധര ദധര്ഥ ഏവമേനമപി ഭഗവഞ്ജഹി ത്വാഷ്ട്രമുത യദി മന്യസേ ॥ ൪൦ ॥

അസ്മാകം താവകാനാം തതതത നതാനാം ഹരേ തവ ചരണനലിനയുഗല ധ്യാനാനുബദ്ധഹൃദയനിഗഡാനാം സ്വലിങ്ഗവിവരണേനാത്മസാത്കൃതാനാമനുകമ്പാനുരഞ്ജിതവിശദരുചിരശിശിരസ്മിതാവലോകേന വിഗലിത മധുരമുഖ രസാമൃത കലയാ ചാന്തസ്താപമനഘാര്ഹസി ശമയിതുമ് ॥ ൪൧ ॥

അഥ ഭഗവംസ്തവാസ്മാഭിരഖിലജഗദുത്പത്തിസ്ഥിതിലയനിമിത്തായമാനദിവ്യമായാവിനോദസ്യ സകലജീവനികായാനാമന്തര്ഹൃദയേഷു ബഹിരപി ച ബ്രഹ്മപ്രത്യഗാത്മസ്വരൂപേണ പ്രധാനരൂപേണ ച യഥാദേശകാലദേഹാവസ്ഥാനവിശേഷം തദുപാദാനോപലമ്ഭകതയാനുഭവതഃ സര്വപ്രത്യയസാക്ഷിണ ആകാശശരീരസ്യ സാക്ഷാത്പരബ്രഹ്മണഃ പരമാത്മനഃ കിയാനിഹ വാര്ഥവിശേഷോ വിജ്ഞാപനീയഃ സ്യാദ്വിസ്ഫുലിങ്ഗാദിഭിരിവ ഹിരണ്യരേതസഃ ॥ ൪൨ ॥

അത ഏവ സ്വയം തദുപകല്പയാസ്മാകം ഭഗവതഃ പരമഗുരോസ്തവ ചരണശതപലാശച്ഛായാം വിവിധവൃജിന സംസാരപരിശ്രമോപശമനീമുപസൃതാനാം വയം യത്കാമേനോപസാദിതാഃ ॥ ൪൩ ॥

അഥോ ഈശ ജഹി ത്വാഷ്ട്രം ഗ്രസന്തം ഭുവനത്രയമ് ।
ഗ്രസ്താനി യേന നഃ കൃഷ്ണ തേജാംസ്യസ്ത്രായുധാനി ച ॥ ൪൪ ॥

ഹംസായ ദഹ്രനിലയായ നിരീക്ഷകായ
കൃഷ്ണായ മൃഷ്ടയശസേ നിരുപക്രമായ ।
സത്സങ്ഗ്രഹായ ഭവപാന്ഥനിജാശ്രമാപ്താ-
വന്തേ പരീഷ്ടഗതയേ ഹരയേ നമസ്തേ ॥ ൪൫ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
അഥൈവമീഡിതോ രാജന് സാദരം ത്രിദശൈര്ഹരിഃ ।
സ്വമുപസ്ഥാനമാകര്ണ്യ പ്രാഹ താനഭിനന്ദിതഃ ॥ ൪൬ ॥

ശ്രീഭഗവാനുവാച
പ്രീതോഽഹം വഃ സുരശ്രേഷ്ഠാ മദുപസ്ഥാനവിദ്യയാ ।
ആത്മൈശ്വര്യസ്മൃതിഃ പുംസാം ഭക്തിശ്ചൈവ യയാ മയി ॥ ൪൭ ॥

കിം ദുരാപം മയി പ്രീതേ തഥാപി വിബുധര്ഷഭാഃ ।
മയ്യേകാന്തമതിര്നാന്യന്മത്തോ വാഞ്ഛതി തത്ത്വവിത് ॥ ൪൮ ॥

ന വേദ കൃപണഃ ശ്രേയ ആത്മനോ ഗുണവസ്തുദൃക് ।
തസ്യ താനിച്ഛതോ യച്ഛേദ്യദി സോഽപി തഥാവിധഃ ॥ ൪൯ ॥

സ്വയം നിഃശ്രേയസം വിദ്വാന് ന വക്ത്യജ്ഞായ കര്മ ഹി ।
ന രാതി രോഗിണോഽപഥ്യം വാഞ്ഛതോഽപി ഭിഷക്തമഃ ॥ ൫൦ ॥

മഘവന് യാത ഭദ്രം വോ ദധ്യഞ്ചമൃഷിസത്തമമ് ।
വിദ്യാവ്രതതപഃസാരം ഗാത്രം യാചത മാ ചിരമ് ॥ ൫൧ ॥ H

സ വാ അധിഗതോ ദധ്യങ്ങശ്വിഭ്യാം ബ്രഹ്മ നിഷ്കലമ് ।
യദ്വാ അശ്വശിരോ നാമ തയോരമരതാം വ്യധാത് ॥ ൫൨ ॥

ദധ്യങ്ങാഥര്വണസ്ത്വഷ്ട്രേ വര്മാഭേദ്യം മദാത്മകമ് ।
വിശ്വരൂപായ യത്പ്രാദാത് ത്വഷ്ടാ യത്ത്വമധാസ്തതഃ ॥ ൫൩ ॥

യുഷ്മഭ്യം യാചിതോഽശ്വിഭ്യാം ധര്മജ്ഞോഽങ്ഗാനി ദാസ്യതി ।
തതസ്തൈരായുധശ്രേഷ്ഠോ വിശ്വകര്മവിനിര്മിതഃ ।
യേന വൃത്രശിരോ ഹര്താ മത്തേജഉപബൃംഹിതഃ ॥ ൫൪ ॥

തസ്മിന് വിനിഹതേ യൂയം തേജോഽസ്ത്രായുധസമ്പദഃ ।
ഭൂയഃ പ്രാപ്സ്യഥ ഭദ്രം വോ ന ഹിംസന്തി ച മത്പരാന് ॥ ൫൫ ॥