శ్రీశుక ఉవాచ
తస్యాసన్ విశ్వరూపస్య శిరాంసి త్రీణి భారత ।
సోమపీథం సురాపీథమన్నాదమితి శుశ్రుమ ॥ ౧ ॥
తస్యాసన్ విశ్వరూపస్య శిరాంసి త్రీణి భారత ।
సోమపీథం సురాపీథమన్నాదమితి శుశ్రుమ ॥ ౧ ॥
స వై బర్హిషి దేవేభ్యో భాగం ప్రత్యక్షముచ్చకైః ।
అదదద్యస్య పితరో దేవాః సప్రశ్రయం నృప ॥ ౨ ॥
అదదద్యస్య పితరో దేవాః సప్రశ్రయం నృప ॥ ౨ ॥
స ఏవ హి దదౌ భాగం పరోక్షమసురాన్ ప్రతి ।
యజమానోఽవహద్ భాగం మాతృస్నేహవశానుగః ॥ ౩ ॥
యజమానోఽవహద్ భాగం మాతృస్నేహవశానుగః ॥ ౩ ॥
తద్దేవహేలనం తస్య ధర్మాలీకం సురేశ్వరః ।
ఆలక్ష్య తరసా భీతస్తచ్ఛీర్షాణ్యచ్ఛినద్ రుషా ॥ ౪ ॥
ఆలక్ష్య తరసా భీతస్తచ్ఛీర్షాణ్యచ్ఛినద్ రుషా ॥ ౪ ॥
సోమపీథం తు యత్తస్య శిర ఆసీత్ కపిఞ్జలః ।
కలవిఙ్కః సురాపీథమన్నాదం యత్ స తిత్తిరిః ॥ ౫ ॥
కలవిఙ్కః సురాపీథమన్నాదం యత్ స తిత్తిరిః ॥ ౫ ॥
బ్రహ్మహత్యామఞ్జలినా జగ్రాహ
యదపీశ్వరః ।
సంవత్సరాన్తే తదఘం భూతానాం స
విశుద్ధయే ।
భూమ్యమ్బుద్రుమయోషిద్భ్యశ్చతుర్ధా వ్యభజద్ధరిః ॥ ౬ ॥
యదపీశ్వరః ।
సంవత్సరాన్తే తదఘం భూతానాం స
విశుద్ధయే ।
భూమ్యమ్బుద్రుమయోషిద్భ్యశ్చతుర్ధా వ్యభజద్ధరిః ॥ ౬ ॥
భూమిస్తురీయం జగ్రాహ ఖాతపూరవరేణ
వై ।
ఈరిణం
బ్రహ్మహత్యాయా రూపం భూమౌ ప్రదృశ్యతే ॥ ౭ ॥
వై ।
ఈరిణం
బ్రహ్మహత్యాయా రూపం భూమౌ ప్రదృశ్యతే ॥ ౭ ॥
తుర్యం ఛేదవిరోహేణ వరేణ జగృహుర్ద్రుమాః ।
తేషాం నిర్యాసరూపేణ బ్రహ్మహత్యా ప్రదృశ్యతే ॥ ౮ ॥
తేషాం నిర్యాసరూపేణ బ్రహ్మహత్యా ప్రదృశ్యతే ॥ ౮ ॥
శశ్వత్కామవరేణాంహస్తురీయం జగృహుః స్త్రియః ।
రజోరూపేణ తాస్వంహో మాసి మాసి ప్రదృశ్యతే ॥ ౯ ॥
రజోరూపేణ తాస్వంహో మాసి మాసి ప్రదృశ్యతే ॥ ౯ ॥
ద్రవ్యభూయోవరేణాపస్తురీయం జగృహుర్మలమ్ ।
తాసు బుద్బుదఫేనాభ్యాం దృష్టం తద్ధరతి క్షిపన్ ॥ ౧౦ ॥
తాసు బుద్బుదఫేనాభ్యాం దృష్టం తద్ధరతి క్షిపన్ ॥ ౧౦ ॥
హతపుత్రస్తతస్త్వష్టా జుహావేన్ద్రాయ శత్రవే ।
ఇన్ద్రశత్రో వివర్ధస్వ మా చిరం జహి విద్విషమ్ ॥ ౧౧ ॥
ఇన్ద్రశత్రో వివర్ధస్వ మా చిరం జహి విద్విషమ్ ॥ ౧౧ ॥
అథాన్వాహార్యపచనాదుత్థితో ఘోరదర్శనః ।
కృతాన్త ఇవ లోకానాం యుగాన్తసమయే యథా ॥ ౧౨ ॥
కృతాన్త ఇవ లోకానాం యుగాన్తసమయే యథా ॥ ౧౨ ॥
విష్వగ్వివర్ధమానం తమిషుమాత్రం దినే దినే ।
దగ్ధశైలప్రతీకాశం సన్ధ్యాభ్రానీకవర్చసమ్ ॥ ౧౩ ॥
దగ్ధశైలప్రతీకాశం సన్ధ్యాభ్రానీకవర్చసమ్ ॥ ౧౩ ॥
తప్తతామ్రశిఖాశ్మశ్రుం మధ్యాహ్నార్కోగ్రలోచనమ్ ॥ ౧౪ ॥
దేదీప్యమానే త్రిశిఖే శూల ఆరోప్య రోదసీ ।
నృత్యన్తమున్నదన్తం చ చాలయన్తం పదా మహీమ్ ॥ ౧౫ ॥
నృత్యన్తమున్నదన్తం చ చాలయన్తం పదా మహీమ్ ॥ ౧౫ ॥
దరీగమ్భీరవక్త్రేణ పిబతా చ నభస్తలమ్ ।
లిహతా జిహ్వయర్క్షాణి గ్రసతా భువనత్రయమ్ ॥ ౧౬ ॥
లిహతా జిహ్వయర్క్షాణి గ్రసతా భువనత్రయమ్ ॥ ౧౬ ॥
మహతా రౌద్రదంష్ట్రేణ జృమ్భమాణం ముహుర్ముహుః ।
విత్రస్తా దుద్రువుర్లోకా వీక్ష్య సర్వే దిశో దశ ॥ ౧౭ ॥
విత్రస్తా దుద్రువుర్లోకా వీక్ష్య సర్వే దిశో దశ ॥ ౧౭ ॥
యేనావృతా ఇమే లోకాస్తపసా త్వాష్ట్రమూర్తినా ।
స వై వృత్ర ఇతి ప్రోక్తః పాపః పరమదారుణః ॥ ౧౮ ॥
స వై వృత్ర ఇతి ప్రోక్తః పాపః పరమదారుణః ॥ ౧౮ ॥
తం నిజఘ్నురభిద్రుత్య సగణా విబుధర్షభాః ।
స్వైః స్వైర్దివ్యాస్త్రశస్త్రౌఘైః సోఽగ్రసత్తాని కృత్స్నశః ॥ ౧౯ ॥
స్వైః స్వైర్దివ్యాస్త్రశస్త్రౌఘైః సోఽగ్రసత్తాని కృత్స్నశః ॥ ౧౯ ॥
తతస్తే విస్మితాః సర్వే విషణ్ణా గ్రస్తతేజసః ।
ప్రత్యఞ్చమాదిపురుషముపతస్థుః సమాహితాః ॥ ౨౦ ॥
ప్రత్యఞ్చమాదిపురుషముపతస్థుః సమాహితాః ॥ ౨౦ ॥
శ్రీదేవా ఊచుః
వాయ్వమ్బరాగ్న్యప్క్షితయస్త్రిలోకా
బ్రహ్మాదయో యే వయముద్విజన్తః ।
హరామ యస్మై బలిమన్తకోఽసౌ
బిభేతి యస్మాదరణం తతో నః ॥ ౨౧ ॥
వాయ్వమ్బరాగ్న్యప్క్షితయస్త్రిలోకా
బ్రహ్మాదయో యే వయముద్విజన్తః ।
హరామ యస్మై బలిమన్తకోఽసౌ
బిభేతి యస్మాదరణం తతో నః ॥ ౨౧ ॥
అవిస్మితం తం పరిపూర్ణకామం
స్వేనైవ లాభేన సమం ప్రశాన్తమ్ ।
వినోపసర్పత్యపరం హి బాలిశః
శ్వలాఙ్గులేనాతితితర్తి సిన్ధుమ్ ॥ ౨౨ ॥
స్వేనైవ లాభేన సమం ప్రశాన్తమ్ ।
వినోపసర్పత్యపరం హి బాలిశః
శ్వలాఙ్గులేనాతితితర్తి సిన్ధుమ్ ॥ ౨౨ ॥
యస్యోరుశృఙ్గే జగతీం స్వనావం
మనుర్యథాబధ్య తతార దుర్గమ్ ।
స ఏవ నస్త్వాష్ట్రభయాద్దురన్తాత్
త్రాతాశ్రితాన్వారిచరోఽపి నూనమ్ ॥ ౨౩ ॥
మనుర్యథాబధ్య తతార దుర్గమ్ ।
స ఏవ నస్త్వాష్ట్రభయాద్దురన్తాత్
త్రాతాశ్రితాన్వారిచరోఽపి నూనమ్ ॥ ౨౩ ॥
పురా స్వయమ్భూరపి సంయమామ్భ-
స్యుదీర్ణవాతోర్మిరవైః కరాలే ।
ఏకోఽరవిన్దాత్ పతితస్తతార
తస్మాద్ భయాద్యేన స నోఽస్తు పారః ॥ ౨౪ ॥
స్యుదీర్ణవాతోర్మిరవైః కరాలే ।
ఏకోఽరవిన్దాత్ పతితస్తతార
తస్మాద్ భయాద్యేన స నోఽస్తు పారః ॥ ౨౪ ॥
య ఏక ఈశో నిజమాయయా నః
ససర్జ యేనానుసృజామ
విశ్వమ్ ।
ససర్జ యేనానుసృజామ
విశ్వమ్ ।
యో నః సపత్నైర్భృశమర్ద్యమానాన్
దేవర్షితిర్యఙ్నృషు నిత్య ఏవ ।
కృతావతారస్తనుభిః స్వమాయయా
కృత్వాత్మసాత్ పాతి యుగే యుగే చ ॥ ౨౬ ॥
దేవర్షితిర్యఙ్నృషు నిత్య ఏవ ।
కృతావతారస్తనుభిః స్వమాయయా
కృత్వాత్మసాత్ పాతి యుగే యుగే చ ॥ ౨౬ ॥
తమేవ దేవం వయమాత్మదైవతం
పరం ప్రధానం పురుషం విశ్వమన్యమ్ ।
వ్రజామ సర్వే శరణం శరణ్యం
స్వానాం స నో ధాస్యతి శం మహాత్మా ॥ ౨౭ ॥
పరం ప్రధానం పురుషం విశ్వమన్యమ్ ।
వ్రజామ సర్వే శరణం శరణ్యం
స్వానాం స నో ధాస్యతి శం మహాత్మా ॥ ౨౭ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
ఇతి తేషాం మహారాజ సురాణాముపతిష్ఠతామ్ ।
ప్రతీచ్యాం దిశ్యభూదావిః శఙ్ఖచక్రగదాధరః ॥ ౨౮ ॥
ఇతి తేషాం మహారాజ సురాణాముపతిష్ఠతామ్ ।
ప్రతీచ్యాం దిశ్యభూదావిః శఙ్ఖచక్రగదాధరః ॥ ౨౮ ॥
ఆత్మతుల్యైః షోడశభిర్వినా శ్రీవత్సకౌస్తుభౌ ।
పర్యుపాసితమున్నిద్రశరదమ్బురుహేక్షణమ్ ॥ ౨౯ ॥
పర్యుపాసితమున్నిద్రశరదమ్బురుహేక్షణమ్ ॥ ౨౯ ॥
దృష్ట్వా తమవనౌ సర్వ ఈక్షణాహ్లాదవిక్లవాః ।
దణ్డవత్ పతితా రాజఞ్ఛనైరుత్థాయ తుష్టువుః ॥ ౩౦ ॥
దణ్డవత్ పతితా రాజఞ్ఛనైరుత్థాయ తుష్టువుః ॥ ౩౦ ॥
శ్రీదేవా ఊచుః
నమస్తే యజ్ఞవీర్యాయ వయసే ఉత తే నమః ।
నమస్తే హ్యస్తచక్రాయ నమః సుపురుహూతయే ॥ ౩౧ ॥
నమస్తే యజ్ఞవీర్యాయ వయసే ఉత తే నమః ।
నమస్తే హ్యస్తచక్రాయ నమః సుపురుహూతయే ॥ ౩౧ ॥
యత్తే గతీనాం తిసృణామీశితుః పరమం పదమ్ ।
నార్వాచీనో విసర్గస్య ధాతర్వేదితుమర్హతి ॥ ౩౨ ॥
నార్వాచీనో విసర్గస్య ధాతర్వేదితుమర్హతి ॥ ౩౨ ॥
ఓం నమస్తేఽస్తు భగవన్నారాయణ వాసుదేవాదిపురుష మహాపురుష మహానుభావ పరమమఙ్గల పరమకల్యాణ పరమకారుణిక కేవల జగదాధార లోకైకనాథ సర్వేశ్వర లక్ష్మీనాథ పరమహంసపరివ్రాజకైః పరమేణాత్మయోగసమాధినా పరిభావితపరిస్ఫుటపారమహంస్యధర్మేణోద్ఘాటితతమఃకపాట ద్వారే చిత్తేఽపావృత ఆత్మలోకే స్వయముపలబ్ధనిజసుఖానుభవో భవాన్ ॥ ౩౩ ॥
దురవబోధ ఇవ తవాయం విహారయోగో యదశరణోఽశరీర ఇదమనవేక్షితాస్మత్సమవాయ ఆత్మనైవావిక్రియమాణేన సగుణమగుణః సృజసి పాసి హరసి ॥ ౩౪ ॥
అథ తత్ర భవాన్ కిం దేవదత్తవదిహ గుణవిసర్గపతితః పారతన్త్ర్యేణ స్వకృతకుశలాకుశలం ఫలముపాదదాత్యాహోస్విదాత్మారామ ఉపశమశీలః సమఞ్జసదర్శన ఉదాస్త ఇతి హ వావ న విదామః ॥ ౩౫ ॥
న హి విరోధ ఉభయం భగవత్యపరిమితగుణగణ ఈశ్వరేఽనవగాహ్యమాహాత్మ్యేఽర్వాచీనవికల్పవితర్కవిచారప్రమాణాభాసకుతర్కశాస్త్రకలిలాన్తఃకరణాశ్రయదురవగ్రహవాదినాం వివాదానవసర ఉపరత సమస్తమాయామయే కేవల ఏవాత్మమాయామన్తర్ధాయ కో న్వర్థో దుర్ఘట ఇవ భవతి స్వరూపద్వయాభావాత్ ॥ ౩౬ ॥
సమవిషమమతీనాం మతమనుసరసి యథా
రజ్జుఖణ్డః సర్పాదిధియామ్
రజ్జుఖణ్డః సర్పాదిధియామ్
స ఏవ హి పునః సర్వవస్తుని వస్తుస్వరూపః సర్వేశ్వరః సకలజగత్కారణకారణభూతః సర్వ ప్రత్యగాత్మత్వాత్ సర్వగుణాభాసోపలక్షిత ఏక ఏవ పర్యవశేషితః ॥ ౩౮ ॥
అథ హ వావ తవ మహిమామృతరససముద్రవిప్రుషా సకృదవలీఢయా స్వమనసి నిష్యన్దమానానవరతసుఖేన విస్మారితదృష్టశ్రుతవిషయసుఖలేశాభాసాః పరమభాగవతా ఏకాన్తినో భగవతి సర్వభూతప్రియసుహృది సర్వాత్మని నితరాం నిరన్తరం నిర్వృతమనసః కథము హ వా ఏతే మధుమథన పునః స్వార్థకుశలా హ్యాత్మప్రియసుహృదః సాధవస్త్వచ్చరణామ్బుజానుసేవాం విసృజన్తి న యత్ర పునరయం సంసారపర్యావర్తః ॥ ౩౯ ॥
త్రిభువనాత్మభవన త్రివిక్రమ త్రినయన త్రిలోకమనోహరానుభావ తవైవ విభూతయో దితిజదనుజాదయశ్చాపి తేషాముపక్రమసమయోఽయమితి స్వాత్మమాయయా సురనరమృగమిశ్రిత జలచరాకృతిభిర్యథాపరాధం దణ్డం దణ్డధర దధర్థ ఏవమేనమపి భగవఞ్జహి త్వాష్ట్రముత యది మన్యసే ॥ ౪౦ ॥
అస్మాకం తావకానాం తతతత నతానాం హరే తవ చరణనలినయుగల ధ్యానానుబద్ధహృదయనిగడానాం స్వలిఙ్గవివరణేనాత్మసాత్కృతానామనుకమ్పానురఞ్జితవిశదరుచిరశిశిరస్మితావలోకేన విగలిత మధురముఖ రసామృత కలయా చాన్తస్తాపమనఘార్హసి శమయితుమ్ ॥ ౪౧ ॥
అథ భగవంస్తవాస్మాభిరఖిలజగదుత్పత్తిస్థితిలయనిమిత్తాయమానదివ్యమాయావినోదస్య సకలజీవనికాయానామన్తర్హృదయేషు బహిరపి చ బ్రహ్మప్రత్యగాత్మస్వరూపేణ ప్రధానరూపేణ చ యథాదేశకాలదేహావస్థానవిశేషం తదుపాదానోపలమ్భకతయానుభవతః సర్వప్రత్యయసాక్షిణ ఆకాశశరీరస్య సాక్షాత్పరబ్రహ్మణః పరమాత్మనః కియానిహ వార్థవిశేషో విజ్ఞాపనీయః స్యాద్విస్ఫులిఙ్గాదిభిరివ హిరణ్యరేతసః ॥ ౪౨ ॥
అత ఏవ స్వయం తదుపకల్పయాస్మాకం భగవతః పరమగురోస్తవ చరణశతపలాశచ్ఛాయాం వివిధవృజిన సంసారపరిశ్రమోపశమనీముపసృతానాం వయం యత్కామేనోపసాదితాః ॥ ౪౩ ॥
అథో ఈశ జహి త్వాష్ట్రం గ్రసన్తం భువనత్రయమ్ ।
గ్రస్తాని యేన నః కృష్ణ తేజాంస్యస్త్రాయుధాని చ ॥ ౪౪ ॥
గ్రస్తాని యేన నః కృష్ణ తేజాంస్యస్త్రాయుధాని చ ॥ ౪౪ ॥
హంసాయ దహ్రనిలయాయ నిరీక్షకాయ
కృష్ణాయ మృష్టయశసే నిరుపక్రమాయ ।
సత్సఙ్గ్రహాయ భవపాన్థనిజాశ్రమాప్తా-
వన్తే పరీష్టగతయే హరయే నమస్తే ॥ ౪౫ ॥
కృష్ణాయ మృష్టయశసే నిరుపక్రమాయ ।
సత్సఙ్గ్రహాయ భవపాన్థనిజాశ్రమాప్తా-
వన్తే పరీష్టగతయే హరయే నమస్తే ॥ ౪౫ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
అథైవమీడితో రాజన్ సాదరం త్రిదశైర్హరిః ।
స్వముపస్థానమాకర్ణ్య ప్రాహ తానభినన్దితః ॥ ౪౬ ॥
అథైవమీడితో రాజన్ సాదరం త్రిదశైర్హరిః ।
స్వముపస్థానమాకర్ణ్య ప్రాహ తానభినన్దితః ॥ ౪౬ ॥
శ్రీభగవానువాచ
ప్రీతోఽహం వః సురశ్రేష్ఠా మదుపస్థానవిద్యయా ।
ఆత్మైశ్వర్యస్మృతిః పుంసాం భక్తిశ్చైవ యయా మయి ॥ ౪౭ ॥
ప్రీతోఽహం వః సురశ్రేష్ఠా మదుపస్థానవిద్యయా ।
ఆత్మైశ్వర్యస్మృతిః పుంసాం భక్తిశ్చైవ యయా మయి ॥ ౪౭ ॥
కిం దురాపం మయి ప్రీతే తథాపి విబుధర్షభాః ।
మయ్యేకాన్తమతిర్నాన్యన్మత్తో వాఞ్ఛతి తత్త్వవిత్ ॥ ౪౮ ॥
మయ్యేకాన్తమతిర్నాన్యన్మత్తో వాఞ్ఛతి తత్త్వవిత్ ॥ ౪౮ ॥
న వేద కృపణః శ్రేయ ఆత్మనో గుణవస్తుదృక్ ।
తస్య తానిచ్ఛతో యచ్ఛేద్యది సోఽపి తథావిధః ॥ ౪౯ ॥
తస్య తానిచ్ఛతో యచ్ఛేద్యది సోఽపి తథావిధః ॥ ౪౯ ॥
స్వయం నిఃశ్రేయసం విద్వాన్ న వక్త్యజ్ఞాయ కర్మ హి ।
న రాతి రోగిణోఽపథ్యం వాఞ్ఛతోఽపి భిషక్తమః ॥ ౫౦ ॥
న రాతి రోగిణోఽపథ్యం వాఞ్ఛతోఽపి భిషక్తమః ॥ ౫౦ ॥
మఘవన్ యాత భద్రం వో దధ్యఞ్చమృషిసత్తమమ్ ।
విద్యావ్రతతపఃసారం గాత్రం యాచత మా చిరమ్ ॥ ౫౧ ॥ H
విద్యావ్రతతపఃసారం గాత్రం యాచత మా చిరమ్ ॥ ౫౧ ॥ H
స వా అధిగతో దధ్యఙ్ఙశ్విభ్యాం బ్రహ్మ నిష్కలమ్ ।
యద్వా అశ్వశిరో నామ తయోరమరతాం వ్యధాత్ ॥ ౫౨ ॥
యద్వా అశ్వశిరో నామ తయోరమరతాం వ్యధాత్ ॥ ౫౨ ॥
దధ్యఙ్ఙాథర్వణస్త్వష్ట్రే వర్మాభేద్యం మదాత్మకమ్ ।
విశ్వరూపాయ యత్ప్రాదాత్ త్వష్టా యత్త్వమధాస్తతః ॥ ౫౩ ॥
విశ్వరూపాయ యత్ప్రాదాత్ త్వష్టా యత్త్వమధాస్తతః ॥ ౫౩ ॥
యుష్మభ్యం యాచితోఽశ్విభ్యాం ధర్మజ్ఞోఽఙ్గాని దాస్యతి ।
తతస్తైరాయుధశ్రేష్ఠో విశ్వకర్మవినిర్మితః ।
యేన వృత్రశిరో హర్తా మత్తేజఉపబృంహితః ॥ ౫౪ ॥
తతస్తైరాయుధశ్రేష్ఠో విశ్వకర్మవినిర్మితః ।
యేన వృత్రశిరో హర్తా మత్తేజఉపబృంహితః ॥ ౫౪ ॥
తస్మిన్ వినిహతే యూయం తేజోఽస్త్రాయుధసమ్పదః ।
భూయః ప్రాప్స్యథ భద్రం వో న హింసన్తి చ మత్పరాన్ ॥ ౫౫ ॥
భూయః ప్రాప్స్యథ భద్రం వో న హింసన్తి చ మత్పరాన్ ॥ ౫౫ ॥