શ્રીરાજોવાચ
સમઃ પ્રિયઃ સુહૃદ્બ્રહ્મન્ ભૂતાનાં ભગવાન્ સ્વયમ્ ।
ઇન્દ્રસ્યાર્થે કથં દૈત્યાનવધીદ્વિષમો યથા ॥ ૧ ॥
સમઃ પ્રિયઃ સુહૃદ્બ્રહ્મન્ ભૂતાનાં ભગવાન્ સ્વયમ્ ।
ઇન્દ્રસ્યાર્થે કથં દૈત્યાનવધીદ્વિષમો યથા ॥ ૧ ॥
ન હ્યસ્યાર્થઃ સુરગણૈઃ સાક્ષાન્નિઃશ્રેયસાત્મનઃ ।
નૈવાસુરેભ્યો વિદ્વેષો નોદ્વેગશ્ચાગુણસ્ય હિ ॥ ૨ ॥
નૈવાસુરેભ્યો વિદ્વેષો નોદ્વેગશ્ચાગુણસ્ય હિ ॥ ૨ ॥
ઇતિ નઃ સુમહાભાગ નારાયણગુણાન્ પ્રતિ ।
સંશયઃ સુમહાઞ્જાતસ્તદ્ભવાંશ્છેત્તુમર્હતિ ॥ ૩ ॥
સંશયઃ સુમહાઞ્જાતસ્તદ્ભવાંશ્છેત્તુમર્હતિ ॥ ૩ ॥
શ્રીઋષિરુવાચ
સાધુ પૃષ્ટં મહારાજ હરેશ્ચરિતમદ્ભુતમ્ ।
યદ્ ભાગવતમાહાત્મ્યં ભગવદ્ભક્તિવર્ધનમ્ ॥ ૪ ॥
સાધુ પૃષ્ટં મહારાજ હરેશ્ચરિતમદ્ભુતમ્ ।
યદ્ ભાગવતમાહાત્મ્યં ભગવદ્ભક્તિવર્ધનમ્ ॥ ૪ ॥
ગીયતે પરમં પુણ્યમૃષિભિર્નારદાદિભિઃ ।
નત્વા કૃષ્ણાય મુનયે કથયિષ્યે હરેઃ કથામ્ ॥ ૫ ॥
નત્વા કૃષ્ણાય મુનયે કથયિષ્યે હરેઃ કથામ્ ॥ ૫ ॥
નિર્ગુણોઽપિ હ્યજોઽવ્યક્તો ભગવાન્પ્રકૃતેઃ પરઃ ।
સ્વમાયાગુણમાવિશ્ય બાધ્યબાધકતાં ગતઃ ॥ ૬ ॥
સ્વમાયાગુણમાવિશ્ય બાધ્યબાધકતાં ગતઃ ॥ ૬ ॥
સત્ત્વં રજસ્તમ ઇતિ પ્રકૃતેર્નાત્મનો ગુણાઃ ।
ન તેષાં યુગપદ્રાજન્ હ્રાસ ઉલ્લાસ એવ વા ॥ ૭ ॥
ન તેષાં યુગપદ્રાજન્ હ્રાસ ઉલ્લાસ એવ વા ॥ ૭ ॥
જયકાલે તુ સત્ત્વસ્ય દેવર્ષીન્ રજસોઽસુરાન્ ।
તમસો યક્ષરક્ષાંસિ તત્કાલાનુગુણોઽભજત્ ॥ ૮ ॥
તમસો યક્ષરક્ષાંસિ તત્કાલાનુગુણોઽભજત્ ॥ ૮ ॥
જ્યોતિરાદિરિવાભાતિ સઙ્ઘાતાન્ન વિવિચ્યતે ।
વિદન્ત્યાત્માનમાત્મસ્થં મથિત્વા કવયોઽન્તતઃ ॥ ૯ ॥
વિદન્ત્યાત્માનમાત્મસ્થં મથિત્વા કવયોઽન્તતઃ ॥ ૯ ॥
યદા સિસૃક્ષુઃ પુર આત્મનઃ પરો
રજઃ સૃજત્યેષ પૃથક્ સ્વમાયયા ।
સત્ત્વં વિચિત્રાસુ રિરંસુરીશ્વરઃ
શયિષ્યમાણસ્તમ ઈરયત્યસૌ ॥ ૧૦ ॥
રજઃ સૃજત્યેષ પૃથક્ સ્વમાયયા ।
સત્ત્વં વિચિત્રાસુ રિરંસુરીશ્વરઃ
શયિષ્યમાણસ્તમ ઈરયત્યસૌ ॥ ૧૦ ॥
કાલં ચરન્તં સૃજતીશ આશ્રયં ।
પ્રધાનપુમ્ભ્યાં નરદેવ સત્યકૃત્ ॥ ૧૧ ॥
પ્રધાનપુમ્ભ્યાં નરદેવ સત્યકૃત્ ॥ ૧૧ ॥
ય એષ રાજન્નપિ કાલ ઈશિતા
સત્ત્વં સુરાનીકમિવૈધયત્યતઃ ।
તત્પ્રત્યનીકાનસુરાન્ સુરપ્રિયો
રજસ્તમસ્કાન્ પ્રમિણોત્યુરુશ્રવાઃ ॥ ૧૨ ॥
સત્ત્વં સુરાનીકમિવૈધયત્યતઃ ।
તત્પ્રત્યનીકાનસુરાન્ સુરપ્રિયો
રજસ્તમસ્કાન્ પ્રમિણોત્યુરુશ્રવાઃ ॥ ૧૨ ॥
અત્રૈવોદાહૃતઃ પૂર્વમિતિહાસઃ સુરર્ષિણા ।
પ્રીત્યા મહાક્રતૌ રાજન્ પૃચ્છતેઽજાતશત્રવે ॥ ૧૩ ॥
પ્રીત્યા મહાક્રતૌ રાજન્ પૃચ્છતેઽજાતશત્રવે ॥ ૧૩ ॥
દૃષ્ટ્વા મહાદ્ભુતં રાજા રાજસૂયે મહાક્રતૌ ।
વાસુદેવે ભગવતિ સાયુજ્યં ચેદિભૂભુજઃ ॥ ૧૪ ॥
વાસુદેવે ભગવતિ સાયુજ્યં ચેદિભૂભુજઃ ॥ ૧૪ ॥
તત્રાસીનં સુરઋષિં રાજા પાણ્ડુસુતઃ ક્રતૌ ।
પપ્રચ્છ વિસ્મિતમના મુનીનાં શૃણ્વતામિદમ્ ॥ ૧૫ ॥
પપ્રચ્છ વિસ્મિતમના મુનીનાં શૃણ્વતામિદમ્ ॥ ૧૫ ॥
શ્રીયુધિષ્ઠિર ઉવાચ
અહો અત્યદ્ભુતં હ્યેતદ્દુર્લભૈકાન્તિનામપિ ।
વાસુદેવે પરે તત્ત્વે પ્રાપ્તિશ્ચૈદ્યસ્ય વિદ્વિષઃ ॥ ૧૬ ॥
અહો અત્યદ્ભુતં હ્યેતદ્દુર્લભૈકાન્તિનામપિ ।
વાસુદેવે પરે તત્ત્વે પ્રાપ્તિશ્ચૈદ્યસ્ય વિદ્વિષઃ ॥ ૧૬ ॥
એતદ્વેદિતુમિચ્છામઃ સર્વ એવ વયં મુને ।
ભગવન્નિન્દયા વેનો દ્વિજૈસ્તમસિ પાતિતઃ ॥ ૧૭ ॥
ભગવન્નિન્દયા વેનો દ્વિજૈસ્તમસિ પાતિતઃ ॥ ૧૭ ॥
દમઘોષસુતઃ પાપ આરભ્ય કલભાષણાત્ ।
સમ્પ્રત્યમર્ષી ગોવિન્દે દન્તવક્રશ્ચ દુર્મતિઃ ॥ ૧૮ ॥
સમ્પ્રત્યમર્ષી ગોવિન્દે દન્તવક્રશ્ચ દુર્મતિઃ ॥ ૧૮ ॥
શપતોરસકૃદ્વિષ્ણું યદ્બ્રહ્મ પરમવ્યયમ્ ।
શ્વિત્રો ન જાતો જિહ્વાયાં નાન્ધં વિવિશતુસ્તમઃ ॥ ૧૯ ॥
શ્વિત્રો ન જાતો જિહ્વાયાં નાન્ધં વિવિશતુસ્તમઃ ॥ ૧૯ ॥
કથં તસ્મિન્ ભગવતિ દુરવગ્રાહ્યધામનિ ।
પશ્યતાં સર્વલોકાનાં લયમીયતુરઞ્જસા ॥ ૨૦ ॥
પશ્યતાં સર્વલોકાનાં લયમીયતુરઞ્જસા ॥ ૨૦ ॥
એતદ્ભ્રામ્યતિ મે બુદ્ધિર્દીપાર્ચિરિવ વાયુના ।
બ્રૂહ્યેતદદ્ભુતતમં ભગવાન્હ્યત્ર કારણમ્ ॥ ૨૧ ॥
બ્રૂહ્યેતદદ્ભુતતમં ભગવાન્હ્યત્ર કારણમ્ ॥ ૨૧ ॥
શ્રીબાદરાયણિરુવાચ
રાજ્ઞસ્તદ્વચ આકર્ણ્ય નારદો ભગવાનૃષિઃ ।
તુષ્ટઃ પ્રાહ તમાભાષ્ય શૃણ્વત્યાસ્તત્સદઃ કથાઃ ॥ ૨૨ ॥
રાજ્ઞસ્તદ્વચ આકર્ણ્ય નારદો ભગવાનૃષિઃ ।
તુષ્ટઃ પ્રાહ તમાભાષ્ય શૃણ્વત્યાસ્તત્સદઃ કથાઃ ॥ ૨૨ ॥
શ્રીનારદ ઉવાચ
નિન્દનસ્તવસત્કારન્યક્કારાર્થં કલેવરમ્ ।
પ્રધાનપરયો રાજન્નવિવેકેન કલ્પિતમ્ ॥ ૨૩ ॥
નિન્દનસ્તવસત્કારન્યક્કારાર્થં કલેવરમ્ ।
પ્રધાનપરયો રાજન્નવિવેકેન કલ્પિતમ્ ॥ ૨૩ ॥
હિંસા તદભિમાનેન દણ્ડપારુષ્યયોર્યથા ।
વૈષમ્યમિહ ભૂતાનાં મમાહમિતિ પાર્થિવ ॥ ૨૪ ॥
વૈષમ્યમિહ ભૂતાનાં મમાહમિતિ પાર્થિવ ॥ ૨૪ ॥
યન્નિબદ્ધોઽભિમાનોઽયં તદ્વધાત્પ્રાણિનાં વધઃ ।
તથા ન યસ્ય કૈવલ્યાદભિમાનોઽખિલાત્મનઃ ।
પરસ્ય દમકર્તુર્હિ હિંસા કેનાસ્ય કલ્પ્યતે ॥ ૨૫ ॥
તથા ન યસ્ય કૈવલ્યાદભિમાનોઽખિલાત્મનઃ ।
પરસ્ય દમકર્તુર્હિ હિંસા કેનાસ્ય કલ્પ્યતે ॥ ૨૫ ॥
તસ્માદ્વૈરાનુબન્ધેન નિર્વૈરેણ ભયેન વા ।
સ્નેહાત્કામેન વા યુઞ્જ્યાત્ કથઞ્ચિન્નેક્ષતે પૃથક્ ॥ ૨૬ ॥
સ્નેહાત્કામેન વા યુઞ્જ્યાત્ કથઞ્ચિન્નેક્ષતે પૃથક્ ॥ ૨૬ ॥
યથા વૈરાનુબન્ધેન મર્ત્યસ્તન્મયતામિયાત્ ।
ન તથા ભક્તિયોગેન ઇતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ ॥ ૨૭ ॥
ન તથા ભક્તિયોગેન ઇતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ ॥ ૨૭ ॥
કીટઃ પેશસ્કૃતા રુદ્ધઃ કુડ્યાયાં તમનુસ્મરન્ ।
સંરમ્ભભયયોગેન વિન્દતે તત્સ્વરૂપતામ્ ॥ ૨૮ ॥
સંરમ્ભભયયોગેન વિન્દતે તત્સ્વરૂપતામ્ ॥ ૨૮ ॥
એવં કૃષ્ણે ભગવતિ માયામનુજ ઈશ્વરે ।
વૈરેણ પૂતપાપ્માનસ્તમાપુરનુચિન્તયા ॥ ૨૯ ॥
વૈરેણ પૂતપાપ્માનસ્તમાપુરનુચિન્તયા ॥ ૨૯ ॥
કામાદ્ દ્વેષાદ્ભયાત્સ્નેહાદ્યથા ભક્ત્યેશ્વરે મનઃ ।
આવેશ્ય તદઘં હિત્વા બહવસ્તદ્ગતિં ગતાઃ ॥ ૩૦ ॥
આવેશ્ય તદઘં હિત્વા બહવસ્તદ્ગતિં ગતાઃ ॥ ૩૦ ॥
ગોપ્યઃ કામાદ્ભયાત્કંસો દ્વેષાચ્ચૈદ્યાદયો નૃપાઃ ।
સમ્બન્ધાદ્ વૃષ્ણયઃ સ્નેહાદ્યૂયં ભક્ત્યા વયં વિભો ॥ ૩૧ ॥
સમ્બન્ધાદ્ વૃષ્ણયઃ સ્નેહાદ્યૂયં ભક્ત્યા વયં વિભો ॥ ૩૧ ॥
કતમોઽપિ ન વેનઃ સ્યાત્પઞ્ચાનાં પુરુષં પ્રતિ ।
તસ્માત્ કેનાપ્યુપાયેન મનઃ કૃષ્ણે નિવેશયેત્ ॥ ૩૨ ॥
તસ્માત્ કેનાપ્યુપાયેન મનઃ કૃષ્ણે નિવેશયેત્ ॥ ૩૨ ॥
માતૃષ્વસ્રેયો વશ્ચૈદ્યો દન્તવક્રશ્ચ પાણ્ડવ ।
પાર્ષદપ્રવરૌ વિષ્ણોર્વિપ્રશાપાત્પદચ્યુતૌ ॥ ૩૩ ॥
પાર્ષદપ્રવરૌ વિષ્ણોર્વિપ્રશાપાત્પદચ્યુતૌ ॥ ૩૩ ॥
શ્રીયુધિષ્ઠિર ઉવાચ
કીદૃશઃ કસ્ય વા શાપો હરિદાસાભિમર્શનઃ ।
અશ્રદ્ધેય ઇવાભાતિ હરેરેકાન્તિનાં ભવઃ ॥ ૩૪ ॥
કીદૃશઃ કસ્ય વા શાપો હરિદાસાભિમર્શનઃ ।
અશ્રદ્ધેય ઇવાભાતિ હરેરેકાન્તિનાં ભવઃ ॥ ૩૪ ॥
દેહેન્દ્રિયાસુહીનાનાં વૈકુણ્ઠપુરવાસિનામ્ ।
દેહસમ્બન્ધસમ્બદ્ધમેતદાખ્યાતુમર્હસિ ॥ ૩૫ ॥
દેહસમ્બન્ધસમ્બદ્ધમેતદાખ્યાતુમર્હસિ ॥ ૩૫ ॥
શ્રીનારદ ઉવાચ
એકદા બ્રહ્મણઃ પુત્રા વિષ્ણુલોકં યદૃચ્છયા ।
સનન્દનાદયો જગ્મુશ્ચરન્તો ભુવનત્રયમ્ ॥ ૩૬ ॥
એકદા બ્રહ્મણઃ પુત્રા વિષ્ણુલોકં યદૃચ્છયા ।
સનન્દનાદયો જગ્મુશ્ચરન્તો ભુવનત્રયમ્ ॥ ૩૬ ॥
પઞ્ચષડ્ઢાયનાર્ભાભાઃ પૂર્વેષામપિ પૂર્વજાઃ ।
દિગ્વાસસઃ શિશૂન્ મત્વા દ્વાઃસ્થૌ તાન્ પ્રત્યષેધતામ્ ॥ ૩૭ ॥
દિગ્વાસસઃ શિશૂન્ મત્વા દ્વાઃસ્થૌ તાન્ પ્રત્યષેધતામ્ ॥ ૩૭ ॥
અશપન્ કુપિતા એવં યુવાં વાસં ન ચાર્હથઃ ।
રજસ્તમોભ્યાં રહિતે પાદમૂલે મધુદ્વિષઃ ।
પાપિષ્ઠામાસુરીં યોનિં બાલિશૌ યાતમાશ્વતઃ ॥ ૩૮ ॥
રજસ્તમોભ્યાં રહિતે પાદમૂલે મધુદ્વિષઃ ।
પાપિષ્ઠામાસુરીં યોનિં બાલિશૌ યાતમાશ્વતઃ ॥ ૩૮ ॥
એવં શપ્તૌ સ્વભવનાત્ પતન્તૌ તૌ કૃપાલુભિઃ ।
પ્રોક્તૌ પુનર્જન્મભિર્વાં ત્રિભિર્લોકાય કલ્પતામ્ ॥ ૩૯ ॥
પ્રોક્તૌ પુનર્જન્મભિર્વાં ત્રિભિર્લોકાય કલ્પતામ્ ॥ ૩૯ ॥
જજ્ઞાતે તૌ દિતેઃ પુત્રૌ દૈત્યદાનવવન્દિતૌ ।
હિરણ્યકશિપુર્જ્યેષ્ઠો હિરણ્યાક્ષોઽનુજસ્તતઃ ॥ ૪૦ ॥
હિરણ્યકશિપુર્જ્યેષ્ઠો હિરણ્યાક્ષોઽનુજસ્તતઃ ॥ ૪૦ ॥
હતો હિરણ્યકશિપુર્હરિણા સિંહરૂપિણા ।
હિરણ્યાક્ષો ધરોદ્ધારે બિભ્રતા શૌકરં વપુઃ ॥ ૪૧ ॥
હિરણ્યાક્ષો ધરોદ્ધારે બિભ્રતા શૌકરં વપુઃ ॥ ૪૧ ॥
હિરણ્યકશિપુઃ પુત્રં પ્રહ્લાદં કેશવપ્રિયમ્ ।
જિઘાંસુરકરોન્નાના યાતના મૃત્યુહેતવે ॥ ૪૨ ॥
જિઘાંસુરકરોન્નાના યાતના મૃત્યુહેતવે ॥ ૪૨ ॥
તં સર્વભૂતાત્મભૂતં પ્રશાન્તં સમદર્શનમ્ ।
ભગવત્તેજસા સ્પૃષ્ટં નાશક્નોદ્ધન્તુમુદ્યમૈઃ ॥ ૪૩ ॥
ભગવત્તેજસા સ્પૃષ્ટં નાશક્નોદ્ધન્તુમુદ્યમૈઃ ॥ ૪૩ ॥
તતસ્તૌ રાક્ષસૌ જાતૌ કેશિન્યાં વિશ્રવઃસુતૌ ।
રાવણઃ કુમ્ભકર્ણશ્ચ સર્વલોકોપતાપનૌ ॥ ૪૪ ॥
રાવણઃ કુમ્ભકર્ણશ્ચ સર્વલોકોપતાપનૌ ॥ ૪૪ ॥
તત્રાપિ રાઘવો ભૂત્વા ન્યહનચ્છાપમુક્તયે ।
રામવીર્યં શ્રોષ્યસિ ત્વં માર્કણ્ડેયમુખાત્પ્રભો ॥ ૪૫ ॥
રામવીર્યં શ્રોષ્યસિ ત્વં માર્કણ્ડેયમુખાત્પ્રભો ॥ ૪૫ ॥
તાવત્ર ક્ષત્રિયૌ જાતૌ માતૃષ્વસ્રાત્મજૌ તવ ।
અધુના શાપનિર્મુક્તૌ કૃષ્ણચક્રહતાંહસૌ ॥ ૪૬ ॥
અધુના શાપનિર્મુક્તૌ કૃષ્ણચક્રહતાંહસૌ ॥ ૪૬ ॥
વૈરાનુબન્ધતીવ્રેણ ધ્યાનેનાચ્યુતસાત્મતામ્ ।
નીતૌ પુનર્હરેઃ પાર્શ્વં જગ્મતુર્વિષ્ણુપાર્ષદૌ ॥ ૪૭ ॥
નીતૌ પુનર્હરેઃ પાર્શ્વં જગ્મતુર્વિષ્ણુપાર્ષદૌ ॥ ૪૭ ॥
શ્રીયુધિષ્ઠિર ઉવાચ
વિદ્વેષો દયિતે પુત્રે કથમાસીન્મહાત્મનિ ।
બ્રૂહિ મે ભગવન્યેન પ્રહ્લાદસ્યાચ્યુતાત્મતા ॥ ૪૮ ॥
વિદ્વેષો દયિતે પુત્રે કથમાસીન્મહાત્મનિ ।
બ્રૂહિ મે ભગવન્યેન પ્રહ્લાદસ્યાચ્યુતાત્મતા ॥ ૪૮ ॥