శ్రీశుక ఉవాచ
శ్రుత్వేహితం సాధు సభాసభాజితం
మహత్తమాగ్రణ్య ఉరుక్రమాత్మనః ।
యుధిష్ఠిరో దైత్యపతేర్ముదాన్వితః
పప్రచ్ఛ భూయస్తనయం స్వయమ్భువః ॥ ౧ ॥
శ్రుత్వేహితం సాధు సభాసభాజితం
మహత్తమాగ్రణ్య ఉరుక్రమాత్మనః ।
యుధిష్ఠిరో దైత్యపతేర్ముదాన్వితః
పప్రచ్ఛ భూయస్తనయం స్వయమ్భువః ॥ ౧ ॥
శ్రీయుధిష్ఠిర ఉవాచ
భగవన్ శ్రోతుమిచ్ఛామి నృణాం ధర్మం సనాతనమ్ ।
వర్ణాశ్రమాచారయుతం యత్పుమాన్విన్దతే పరమ్ ॥ ౨ ॥
భగవన్ శ్రోతుమిచ్ఛామి నృణాం ధర్మం సనాతనమ్ ।
వర్ణాశ్రమాచారయుతం యత్పుమాన్విన్దతే పరమ్ ॥ ౨ ॥
భవాన్ప్రజాపతేః సాక్షాదాత్మజః పరమేష్ఠినః ।
సుతానాం సమ్మతో బ్రహ్మంస్తపోయోగసమాధిభిః ॥ ౩ ॥
సుతానాం సమ్మతో బ్రహ్మంస్తపోయోగసమాధిభిః ॥ ౩ ॥
నారాయణపరా విప్రా ధర్మం గుహ్యం పరం విదుః ।
కరుణాః సాధవః శాన్తాస్త్వద్విధా న తథాపరే ॥ ౪ ॥
కరుణాః సాధవః శాన్తాస్త్వద్విధా న తథాపరే ॥ ౪ ॥
శ్రీనారద ఉవాచ
నత్వా భగవతేఽజాయ లోకానాం ధర్మసేతవే ।
వక్ష్యే సనాతనం ధర్మం నారాయణముఖాచ్ఛ్రుతమ్ ॥ ౫ ॥
నత్వా భగవతేఽజాయ లోకానాం ధర్మసేతవే ।
వక్ష్యే సనాతనం ధర్మం నారాయణముఖాచ్ఛ్రుతమ్ ॥ ౫ ॥
యోఽవతీర్యాత్మనోంఽశేన దాక్షాయణ్యాం తు ధర్మతః ।
లోకానాం స్వస్తయేఽధ్యాస్తే తపో బదరికాశ్రమే ॥ ౬ ॥
లోకానాం స్వస్తయేఽధ్యాస్తే తపో బదరికాశ్రమే ॥ ౬ ॥
ధర్మమూలం హి భగవాన్సర్వవేదమయో హరిః ।
స్మృతం చ తద్విదాం రాజన్యేన చాత్మా ప్రసీదతి ॥ ౭ ॥
స్మృతం చ తద్విదాం రాజన్యేన చాత్మా ప్రసీదతి ॥ ౭ ॥
సత్యం దయా తపః శౌచం తితిక్షేక్షా శమో దమః ।
అహింసా బ్రహ్మచర్యం చ త్యాగః స్వాధ్యాయ ఆర్జవమ్ ॥ ౮ ॥
అహింసా బ్రహ్మచర్యం చ త్యాగః స్వాధ్యాయ ఆర్జవమ్ ॥ ౮ ॥
సన్తోషః సమదృక్సేవా గ్రామ్యేహోపరమః శనైః ।
నృణాం విపర్యయేహేక్షా మౌనమాత్మవిమర్శనమ్ ॥ ౯ ॥
నృణాం విపర్యయేహేక్షా మౌనమాత్మవిమర్శనమ్ ॥ ౯ ॥
అన్నాద్యాదేః సంవిభాగో భూతేభ్యశ్చ యథార్హతః ।
తేష్వాత్మదేవతాబుద్ధిః సుతరాం నృషు పాణ్డవ ॥ ౧౦ ॥
తేష్వాత్మదేవతాబుద్ధిః సుతరాం నృషు పాణ్డవ ॥ ౧౦ ॥
శ్రవణం కీర్తనం చాస్య స్మరణం మహతాం గతేః ।
సేవేజ్యావనతిర్దాస్యం సఖ్యమాత్మసమర్పణమ్ ॥ ౧౧ ॥
సేవేజ్యావనతిర్దాస్యం సఖ్యమాత్మసమర్పణమ్ ॥ ౧౧ ॥
నృణామయం పరో ధర్మః సర్వేషాం సముదాహృతః ।
త్రింశల్లక్షణవాన్ రాజన్సర్వాత్మా యేన తుష్యతి ॥ ౧౨ ॥
త్రింశల్లక్షణవాన్ రాజన్సర్వాత్మా యేన తుష్యతి ॥ ౧౨ ॥
సంస్కారా యత్రావిచ్ఛిన్నాః స ద్విజోఽజో జగాద యమ్ ।
ఇజ్యాధ్యయనదానాని విహితాని ద్విజన్మనామ్ ।
జన్మకర్మావదాతానాం క్రియాశ్చాశ్రమచోదితాః ॥ ౧౩ ॥
ఇజ్యాధ్యయనదానాని విహితాని ద్విజన్మనామ్ ।
జన్మకర్మావదాతానాం క్రియాశ్చాశ్రమచోదితాః ॥ ౧౩ ॥
విప్రస్యాధ్యయనాదీని షడన్యస్యాప్రతిగ్రహః ।
రాజ్ఞో వృత్తిః ప్రజాగోప్తురవిప్రాద్వా కరాదిభిః ॥ ౧౪ ॥
రాజ్ఞో వృత్తిః ప్రజాగోప్తురవిప్రాద్వా కరాదిభిః ॥ ౧౪ ॥
వైశ్యస్తు వార్తావృత్తిః స్యాన్నిత్యం బ్రహ్మకులానుగః ।
శూద్రస్య ద్విజశుశ్రూషా వృత్తిశ్చ స్వామినో భవేత్ ॥ ౧౫ ॥
శూద్రస్య ద్విజశుశ్రూషా వృత్తిశ్చ స్వామినో భవేత్ ॥ ౧౫ ॥
వార్తా విచిత్రా శాలీనయాయావరశిలోఞ్ఛనమ్ ।
విప్రవృత్తిశ్చతుర్ధేయం శ్రేయసీ చోత్తరోత్తరా ॥ ౧౬ ॥
విప్రవృత్తిశ్చతుర్ధేయం శ్రేయసీ చోత్తరోత్తరా ॥ ౧౬ ॥
జఘన్యో నోత్తమాం వృత్తిమనాపది భజేన్నరః ।
ఋతే రాజన్యమాపత్సు సర్వేషామపి సర్వశః ॥ ౧౭ ॥
ఋతే రాజన్యమాపత్సు సర్వేషామపి సర్వశః ॥ ౧౭ ॥
ఋతామృతాభ్యాం జీవేత మృతేన ప్రమృతేన వా ।
సత్యానృతాభ్యామపి వా న శ్వవృత్త్యా కదాచన ॥ ౧౮ ॥
సత్యానృతాభ్యామపి వా న శ్వవృత్త్యా కదాచన ॥ ౧౮ ॥
ఋతముఞ్ఛశిలం ప్రోక్తమమృతం యదయాచితమ్ ।
మృతం తు నిత్యయాచ్ఞా స్యాత్ప్రమృతం కర్షణం స్మృతమ్ ॥ ౧౯ ॥
మృతం తు నిత్యయాచ్ఞా స్యాత్ప్రమృతం కర్షణం స్మృతమ్ ॥ ౧౯ ॥
సత్యానృతం చ వాణిజ్యం శ్వవృత్తిర్నీచసేవనమ్ ।
వర్జయేత్తాం సదా విప్రో రాజన్యశ్చ జుగుప్సితామ్ ।
సర్వవేదమయో విప్రః సర్వదేవమయో నృపః ॥ ౨౦ ॥
వర్జయేత్తాం సదా విప్రో రాజన్యశ్చ జుగుప్సితామ్ ।
సర్వవేదమయో విప్రః సర్వదేవమయో నృపః ॥ ౨౦ ॥
శమో దమస్తపః శౌచం సన్తోషః క్షాన్తిరార్జవమ్ ।
జ్ఞానం దయాచ్యుతాత్మత్వం సత్యం చ బ్రహ్మలక్షణమ్ ॥ ౨౧ ॥
జ్ఞానం దయాచ్యుతాత్మత్వం సత్యం చ బ్రహ్మలక్షణమ్ ॥ ౨౧ ॥
శౌర్యం వీర్యం ధృతిస్తేజస్త్యాగశ్చాత్మజయః క్షమా ।
బ్రహ్మణ్యతా ప్రసాదశ్చ సత్యం చ క్షత్రలక్షణమ్ ॥ ౨౨ ॥
బ్రహ్మణ్యతా ప్రసాదశ్చ సత్యం చ క్షత్రలక్షణమ్ ॥ ౨౨ ॥
దేవగుర్వచ్యుతే భక్తిస్త్రివర్గపరిపోషణమ్ ।
ఆస్తిక్యముద్యమో నిత్యం నైపుణ్యం వైశ్యలక్షణమ్ ॥ ౨౩ ॥
ఆస్తిక్యముద్యమో నిత్యం నైపుణ్యం వైశ్యలక్షణమ్ ॥ ౨౩ ॥
శూద్రస్య సన్నతిః శౌచం సేవా స్వామిన్యమాయయా ।
అమన్త్రయజ్ఞో హ్యస్తేయం సత్యం గోవిప్రరక్షణమ్ ॥ ౨౪ ॥
అమన్త్రయజ్ఞో హ్యస్తేయం సత్యం గోవిప్రరక్షణమ్ ॥ ౨౪ ॥
స్త్రీణాం చ పతిదేవానాం తచ్ఛుశ్రూషానుకూలతా ।
తద్బన్ధుష్వనువృత్తిశ్చ నిత్యం తద్వ్రతధారణమ్ ॥ ౨౫ ॥
తద్బన్ధుష్వనువృత్తిశ్చ నిత్యం తద్వ్రతధారణమ్ ॥ ౨౫ ॥
సమ్మార్జనోపలేపాభ్యాం గృహమణ్డనవర్తనైః ।
స్వయం చ మణ్డితా నిత్యం పరిమృష్టపరిచ్ఛదా ॥ ౨౬ ॥
స్వయం చ మణ్డితా నిత్యం పరిమృష్టపరిచ్ఛదా ॥ ౨౬ ॥
కామైరుచ్చావచైః సాధ్వీ ప్రశ్రయేణ దమేన చ ।
వాక్యైః సత్యైః ప్రియైః ప్రేమ్ణా కాలే కాలే భజేత్పతిమ్ ॥ ౨౭ ॥
వాక్యైః సత్యైః ప్రియైః ప్రేమ్ణా కాలే కాలే భజేత్పతిమ్ ॥ ౨౭ ॥
సన్తుష్టాలోలుపా దక్షా ధర్మజ్ఞా ప్రియసత్యవాక్ ।
అప్రమత్తా శుచిః స్నిగ్ధా పతిం త్వపతితం భజేత్ ॥ ౨౮ ॥
అప్రమత్తా శుచిః స్నిగ్ధా పతిం త్వపతితం భజేత్ ॥ ౨౮ ॥
యా పతిం హరిభావేన భజేత్ శ్రీరివ తత్పరా ।
హర్యాత్మనా హరేర్లోకే పత్యా శ్రీరివ మోదతే ॥ ౨౯ ॥
హర్యాత్మనా హరేర్లోకే పత్యా శ్రీరివ మోదతే ॥ ౨౯ ॥
వృత్తిః సఙ్కరజాతీనాం తత్తత్కులకృతా భవేత్ ।
అచౌరాణామపాపానామన్త్యజాన్తేవసాయినామ్ ॥ ౩౦ ॥
అచౌరాణామపాపానామన్త్యజాన్తేవసాయినామ్ ॥ ౩౦ ॥
ప్రాయః స్వభావవిహితో నృణాం ధర్మో యుగే యుగే ।
వేదదృగ్భిః స్మృతో రాజన్ప్రేత్య చేహ చ శర్మకృత్ ॥ ౩౧ ॥
వేదదృగ్భిః స్మృతో రాజన్ప్రేత్య చేహ చ శర్మకృత్ ॥ ౩౧ ॥
వృత్త్యా స్వభావకృతయా వర్తమానః స్వకర్మకృత్ ।
హిత్వా స్వభావజం కర్మ శనైర్నిర్గుణతామియాత్ ॥ ౩౨ ॥
హిత్వా స్వభావజం కర్మ శనైర్నిర్గుణతామియాత్ ॥ ౩౨ ॥
ఉప్యమానం ముహుః క్షేత్రం స్వయం నిర్వీర్యతామియాత్ ।
న కల్పతే పునః సూత్యై ఉప్తం బీజం చ నశ్యతి ॥ ౩౩ ॥
న కల్పతే పునః సూత్యై ఉప్తం బీజం చ నశ్యతి ॥ ౩౩ ॥
ఏవం కామాశయం చిత్తం కామానామతిసేవయా ।
విరజ్యేత యథా రాజన్నగ్నివత్ కామబిన్దుభిః ॥ ౩౪ ॥
విరజ్యేత యథా రాజన్నగ్నివత్ కామబిన్దుభిః ॥ ౩౪ ॥
యస్య యల్లక్షణం ప్రోక్తం పుంసో వర్ణాభివ్యఞ్జకమ్ ।
యదన్యత్రాపి దృశ్యేత తత్తేనైవ వినిర్దిశేత్ ॥ ౩౫ ॥
యదన్యత్రాపి దృశ్యేత తత్తేనైవ వినిర్దిశేత్ ॥ ౩౫ ॥