શ્રીનારદ ઉવાચ
બ્રહ્મચારી ગુરુકુલે વસન્દાન્તો ગુરોર્હિતમ્ ।
આચરન્દાસવન્નીચો ગુરૌ સુદૃઢસૌહૃદઃ ॥ ૧ ॥
બ્રહ્મચારી ગુરુકુલે વસન્દાન્તો ગુરોર્હિતમ્ ।
આચરન્દાસવન્નીચો ગુરૌ સુદૃઢસૌહૃદઃ ॥ ૧ ॥
સાયં પ્રાતરુપાસીત ગુર્વગ્ન્યર્કસુરોત્તમાન્ ।
સન્ધ્યે ઉભે ચ યતવાગ્જપન્બ્રહ્મ સમાહિતઃ ॥ ૨ ॥
સન્ધ્યે ઉભે ચ યતવાગ્જપન્બ્રહ્મ સમાહિતઃ ॥ ૨ ॥
છન્દાંસ્યધીયીત ગુરોરાહૂતશ્ચેત્ સુયન્ત્રિતઃ ।
ઉપક્રમેઽવસાને ચ ચરણૌ શિરસા નમેત્ ॥ ૩ ॥
ઉપક્રમેઽવસાને ચ ચરણૌ શિરસા નમેત્ ॥ ૩ ॥
મેખલાજિનવાસાંસિ જટાદણ્ડકમણ્ડલૂન્ ।
બિભૃયાદુપવીતં ચ દર્ભપાણિર્યથોદિતમ્ ॥ ૪ ॥
બિભૃયાદુપવીતં ચ દર્ભપાણિર્યથોદિતમ્ ॥ ૪ ॥
સાયં પ્રાતશ્ચરેદ્ભૈક્ષ્યં ગુરવે તન્નિવેદયેત્ ।
ભુઞ્જીત યદ્યનુજ્ઞાતો નો ચેદુપવસેત્ ક્વચિત્ ॥ ૫ ॥
ભુઞ્જીત યદ્યનુજ્ઞાતો નો ચેદુપવસેત્ ક્વચિત્ ॥ ૫ ॥
સુશીલો મિતભુગ્દક્ષઃ શ્રદ્દધાનો જિતેન્દ્રિયઃ ।
યાવદર્થં વ્યવહરેત્ સ્ત્રીષુ સ્ત્રીનિર્જિતેષુ ચ ॥ ૬ ॥
યાવદર્થં વ્યવહરેત્ સ્ત્રીષુ સ્ત્રીનિર્જિતેષુ ચ ॥ ૬ ॥
વર્જયેત્પ્રમદાગાથામગૃહસ્થો બૃહદ્વ્રતઃ ।
ઇન્દ્રિયાણિ પ્રમાથીનિ હરન્ત્યપિ યતેર્મનઃ ॥ ૭ ॥
ઇન્દ્રિયાણિ પ્રમાથીનિ હરન્ત્યપિ યતેર્મનઃ ॥ ૭ ॥
કેશપ્રસાધનોન્મર્દસ્નપનાભ્યઞ્જનાદિકમ્ ।
ગુરુસ્ત્રીભિર્યુવતિભિઃ કારયેન્નાત્મનો યુવા ॥ ૮ ॥
ગુરુસ્ત્રીભિર્યુવતિભિઃ કારયેન્નાત્મનો યુવા ॥ ૮ ॥
નન્વગ્નિઃ પ્રમદા નામ ઘૃતકુમ્ભસમઃ પુમાન્ ।
સુતામપિ રહો જહ્યાદન્યદા યાવદર્થકૃત્ ॥ ૯ ॥
સુતામપિ રહો જહ્યાદન્યદા યાવદર્થકૃત્ ॥ ૯ ॥
કલ્પયિત્વાત્મના યાવદાભાસમિદમીશ્વરઃ ।
દ્વૈતં તાવન્ન વિરમેત્તતો હ્યસ્ય વિપર્યયઃ ॥ ૧૦ ॥
દ્વૈતં તાવન્ન વિરમેત્તતો હ્યસ્ય વિપર્યયઃ ॥ ૧૦ ॥
એતત્સર્વં ગૃહસ્થસ્ય સમામ્નાતં યતેરપિ ।
ગુરુવૃત્તિર્વિકલ્પેન ગૃહસ્થસ્યર્તુગામિનઃ ॥ ૧૧ ॥
ગુરુવૃત્તિર્વિકલ્પેન ગૃહસ્થસ્યર્તુગામિનઃ ॥ ૧૧ ॥
અઞ્જનાભ્યઞ્જનોન્મર્દસ્ત્ર્યવલેખામિષં મધુ ।
સ્રગ્ગન્ધલેપાલઙ્કારાંસ્ત્યજેયુર્યે બૃહદ્વ્રતાઃ ॥ ૧૨ ॥
સ્રગ્ગન્ધલેપાલઙ્કારાંસ્ત્યજેયુર્યે બૃહદ્વ્રતાઃ ॥ ૧૨ ॥
ઉષિત્વૈવં ગુરુકુલે દ્વિજોઽધીત્યાવબુધ્ય ચ ।
ત્રયીં સાઙ્ગોપનિષદં યાવદર્થં યથાબલમ્ ॥ ૧૩ ॥
ત્રયીં સાઙ્ગોપનિષદં યાવદર્થં યથાબલમ્ ॥ ૧૩ ॥
દત્ત્વા વરમનુજ્ઞાતો ગુરોઃ કામં યદીશ્વરઃ ।
ગૃહં વનં વા પ્રવિશેત્પ્રવ્રજેત્તત્ર વા વસેત્ ॥ ૧૪ ॥
ગૃહં વનં વા પ્રવિશેત્પ્રવ્રજેત્તત્ર વા વસેત્ ॥ ૧૪ ॥
અગ્નૌ ગુરાવાત્મનિ ચ સર્વભૂતેષ્વધોક્ષજમ્ ।
ભૂતૈઃ સ્વધામભિઃ પશ્યેદપ્રવિષ્ટં પ્રવિષ્ટવત્ ॥ ૧૫ ॥
ભૂતૈઃ સ્વધામભિઃ પશ્યેદપ્રવિષ્ટં પ્રવિષ્ટવત્ ॥ ૧૫ ॥
એવં વિધો બ્રહ્મચારી વાનપ્રસ્થો યતિર્ગૃહી ।
ચરન્વિદિતવિજ્ઞાનઃ પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ ॥ ૧૬ ॥
ચરન્વિદિતવિજ્ઞાનઃ પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ ॥ ૧૬ ॥
વાનપ્રસ્થસ્ય વક્ષ્યામિ નિયમાન્મુનિસમ્મતાન્ ।
યાનાસ્થાય મુનિર્ગચ્છેદૃષિલોકમુહાઞ્જસા ॥ ૧૭ ॥
યાનાસ્થાય મુનિર્ગચ્છેદૃષિલોકમુહાઞ્જસા ॥ ૧૭ ॥
ન કૃષ્ટપચ્યમશ્નીયાદકૃષ્ટં ચાપ્યકાલતઃ ।
અગ્નિપક્વમથામં વા અર્કપક્વમુતાહરેત્ ॥ ૧૮ ॥
અગ્નિપક્વમથામં વા અર્કપક્વમુતાહરેત્ ॥ ૧૮ ॥
વન્યૈશ્ચરુપુરોડાશાન્ નિર્વપેત્ કાલચોદિતાન્ ।
લબ્ધે નવે નવેઽન્નાદ્યે પુરાણં ચ પરિત્યજેત્ ॥ ૧૯ ॥
લબ્ધે નવે નવેઽન્નાદ્યે પુરાણં ચ પરિત્યજેત્ ॥ ૧૯ ॥
અગ્ન્યર્થમેવ શરણમુટજં વાદ્રિકન્દરમ્ ।
શ્રયેત હિમવાય્વગ્નિવર્ષાર્કાતપષાટ્સ્વયમ્ ॥ ૨૦ ॥
શ્રયેત હિમવાય્વગ્નિવર્ષાર્કાતપષાટ્સ્વયમ્ ॥ ૨૦ ॥
કેશરોમનખશ્મશ્રુમલાનિ જટિલો દધત્ ।
કમણ્ડલ્વજિને દણ્ડવલ્કલાગ્નિપરિચ્છદાન્ ॥ ૨૧ ॥
કમણ્ડલ્વજિને દણ્ડવલ્કલાગ્નિપરિચ્છદાન્ ॥ ૨૧ ॥
ચરેદ્વને દ્વાદશાબ્દાનષ્ટૌ વા ચતુરો મુનિઃ ।
દ્વાવેકં વા યથા બુદ્ધિર્ન વિપદ્યેત કૃચ્છ્રતઃ ॥ ૨૨ ॥
દ્વાવેકં વા યથા બુદ્ધિર્ન વિપદ્યેત કૃચ્છ્રતઃ ॥ ૨૨ ॥
યદાકલ્પઃ સ્વક્રિયાયાં વ્યાધિભિર્જરયાથવા ।
આન્વીક્ષિક્યાં વા વિદ્યાયાં કુર્યાદનશનાદિકમ્ ॥ ૨૩ ॥
આન્વીક્ષિક્યાં વા વિદ્યાયાં કુર્યાદનશનાદિકમ્ ॥ ૨૩ ॥
આત્મન્યગ્નીન્ સમારોપ્ય સન્ન્યસ્યાહં મમાત્મતામ્ ।
કારણેષુ ન્યસેત્ સમ્યક્સઙ્ઘાતં તુ યથાર્હતઃ ॥ ૨૪ ॥
કારણેષુ ન્યસેત્ સમ્યક્સઙ્ઘાતં તુ યથાર્હતઃ ॥ ૨૪ ॥
ખે ખાનિ વાયૌ નિશ્વાસાંસ્તેજઃસૂષ્માણમાત્મવાન્ ।
અપ્સ્વસૃક્શ્લેષ્મપૂયાનિ ક્ષિતૌ શેષં યથોદ્ભવમ્ ॥ ૨૫ ॥
અપ્સ્વસૃક્શ્લેષ્મપૂયાનિ ક્ષિતૌ શેષં યથોદ્ભવમ્ ॥ ૨૫ ॥
વાચમગ્નૌ સવક્તવ્યામિન્દ્રે શિલ્પં કરાવપિ ।
પદાનિ ગત્યા વયસિ રત્યોપસ્થં પ્રજાપતૌ ॥ ૨૬ ॥
પદાનિ ગત્યા વયસિ રત્યોપસ્થં પ્રજાપતૌ ॥ ૨૬ ॥
મૃત્યૌ પાયું વિસર્ગં ચ યથાસ્થાનં વિનિર્દિશેત્ ।
દિક્ષુ શ્રોત્રં સનાદેન સ્પર્શેનાધ્યાત્મનિ ત્વચમ્ ॥ ૨૭ ॥
દિક્ષુ શ્રોત્રં સનાદેન સ્પર્શેનાધ્યાત્મનિ ત્વચમ્ ॥ ૨૭ ॥
રૂપાણિ ચક્ષુષા રાજન્ જ્યોતિષ્યભિનિવેશયેત્ ।
અપ્સુ પ્રચેતસા જિહ્વાં ઘ્રેયૈર્ઘ્રાણં ક્ષિતૌ ન્યસેત્ ॥ ૨૮ ॥
અપ્સુ પ્રચેતસા જિહ્વાં ઘ્રેયૈર્ઘ્રાણં ક્ષિતૌ ન્યસેત્ ॥ ૨૮ ॥
મનો મનોરથૈશ્ચન્દ્રે બુદ્ધિં બોધ્યૈઃ કવૌ પરે ।
કર્માણ્યધ્યાત્મના રુદ્રે યદહં મમતાક્રિયા ।
સત્ત્વેન ચિત્તં ક્ષેત્રજ્ઞે ગુણૈર્વૈકારિકં પરે ॥ ૨૯ ॥
કર્માણ્યધ્યાત્મના રુદ્રે યદહં મમતાક્રિયા ।
સત્ત્વેન ચિત્તં ક્ષેત્રજ્ઞે ગુણૈર્વૈકારિકં પરે ॥ ૨૯ ॥
અપ્સુ ક્ષિતિમપો જ્યોતિષ્યદો વાયૌ નભસ્યમુમ્ ।
કૂટસ્થે તચ્ચ મહતિ તદવ્યક્તેઽક્ષરે ચ તત્ ॥ ૩૦ ॥
કૂટસ્થે તચ્ચ મહતિ તદવ્યક્તેઽક્ષરે ચ તત્ ॥ ૩૦ ॥
ઇત્યક્ષરતયાત્માનં ચિન્માત્રમવશેષિતમ્ ।
જ્ઞાત્વાદ્વયોઽથ વિરમેદ્ દગ્ધયોનિરિવાનલઃ ॥ ૩૧ ॥
જ્ઞાત્વાદ્વયોઽથ વિરમેદ્ દગ્ધયોનિરિવાનલઃ ॥ ૩૧ ॥