શ્રીયુધિષ્ઠિર ઉવાચ
ગૃહસ્થ એતાં પદવીં વિધિના યેન ચાઞ્જસા ।
યાયાદ્દેવઋષે બ્રૂહિ માદૃશો ગૃહમૂઢધીઃ ॥ ૧ ॥
ગૃહસ્થ એતાં પદવીં વિધિના યેન ચાઞ્જસા ।
યાયાદ્દેવઋષે બ્રૂહિ માદૃશો ગૃહમૂઢધીઃ ॥ ૧ ॥
શ્રીનારદ ઉવાચ
ગૃહેષ્વવસ્થિતો રાજન્ક્રિયાઃ કુર્વન્યથોચિતાઃ ।
વાસુદેવાર્પણં સાક્ષાદુપાસીત મહામુનીન્ ॥ ૨ ॥
ગૃહેષ્વવસ્થિતો રાજન્ક્રિયાઃ કુર્વન્યથોચિતાઃ ।
વાસુદેવાર્પણં સાક્ષાદુપાસીત મહામુનીન્ ॥ ૨ ॥
શૃણ્વન્ભગવતોઽભીક્ષ્ણમવતારકથામૃતમ્ ।
શ્રદ્દધાનો યથાકાલમુપશાન્તજનાવૃતઃ ॥ ૩ ॥
શ્રદ્દધાનો યથાકાલમુપશાન્તજનાવૃતઃ ॥ ૩ ॥
સત્સઙ્ગાચ્છનકૈઃ સઙ્ગમાત્મજાયાત્મજાદિષુ ।
વિમુઞ્ચેન્મુચ્યમાનેષુ સ્વયં સ્વપ્નવદુત્થિતઃ ॥ ૪ ॥
વિમુઞ્ચેન્મુચ્યમાનેષુ સ્વયં સ્વપ્નવદુત્થિતઃ ॥ ૪ ॥
યાવદર્થમુપાસીનો દેહે ગેહે ચ પણ્ડિતઃ ।
વિરક્તો રક્તવત્તત્ર નૃલોકે નરતાં ન્યસેત્ ॥ ૫ ॥
વિરક્તો રક્તવત્તત્ર નૃલોકે નરતાં ન્યસેત્ ॥ ૫ ॥
જ્ઞાતયઃ પિતરૌ પુત્રા ભ્રાતરઃ સુહૃદોઽપરે ।
યદ્વદન્તિ યદિચ્છન્તિ ચાનુમોદેત નિર્મમઃ ॥ ૬ ॥
યદ્વદન્તિ યદિચ્છન્તિ ચાનુમોદેત નિર્મમઃ ॥ ૬ ॥
દિવ્યં ભૌમં ચાન્તરીક્ષં વિત્તમચ્યુતનિર્મિતમ્ ।
તત્સર્વમુપયુઞ્જાન એતત્કુર્યાત્સ્વતો બુધઃ ॥ ૭ ॥
તત્સર્વમુપયુઞ્જાન એતત્કુર્યાત્સ્વતો બુધઃ ॥ ૭ ॥
યાવદ્ ભ્ર્રિયેત જઠરં તાવત્ સ્વત્વં હિ દેહિનામ્ ।
અધિકં યોઽભિમન્યેત સ સ્તેનો દણ્ડમર્હતિ ॥ ૮ ॥
અધિકં યોઽભિમન્યેત સ સ્તેનો દણ્ડમર્હતિ ॥ ૮ ॥
મૃગોષ્ટ્રખરમર્કાખુસરીસૃપ્ખગમક્ષિકાઃ ।
આત્મનઃ પુત્રવત્ પશ્યેત્તૈરેષામન્તરં કિયત્ ॥ ૯ ॥
આત્મનઃ પુત્રવત્ પશ્યેત્તૈરેષામન્તરં કિયત્ ॥ ૯ ॥
ત્રિવર્ગં નાતિકૃચ્છ્રેણ ભજેત ગૃહમેધ્યપિ ।
યથાદેશં યથાકાલં યાવદ્દૈવોપપાદિતમ્ ॥ ૧૦ ॥
યથાદેશં યથાકાલં યાવદ્દૈવોપપાદિતમ્ ॥ ૧૦ ॥
આશ્વાઘાન્તેઽવસાયિભ્યઃ કામાન્સંવિભજેદ્યથા ।
અપ્યેકામાત્મનો દારાં નૃણાં સ્વત્વગ્રહો યતઃ ॥ ૧૧ ॥
અપ્યેકામાત્મનો દારાં નૃણાં સ્વત્વગ્રહો યતઃ ॥ ૧૧ ॥
જહ્યાદ્ યદર્થે સ્વાન્પ્રાણાન્હન્યાદ્વા પિતરં ગુરુમ્ ।
તસ્યાં સ્વત્વં સ્ત્રિયાં જહ્યાદ્યસ્તેન હ્યજિતો જિતઃ ॥ ૧૨ ॥
તસ્યાં સ્વત્વં સ્ત્રિયાં જહ્યાદ્યસ્તેન હ્યજિતો જિતઃ ॥ ૧૨ ॥
કૃમિવિડ્ભસ્મનિષ્ઠાન્તં ક્વેદં તુચ્છં કલેવરમ્ ।
ક્વ તદીયરતિર્ભાર્યા ક્વાયમાત્મા નભશ્છદિઃ ॥ ૧૩ ॥
ક્વ તદીયરતિર્ભાર્યા ક્વાયમાત્મા નભશ્છદિઃ ॥ ૧૩ ॥
સિદ્ધૈર્યજ્ઞાવશિષ્ટાર્થૈઃ કલ્પયેદ્ વૃત્તિમાત્મનઃ ।
શેષે સ્વત્વં ત્યજન્પ્રાજ્ઞઃ પદવીં મહતામિયાત્ ॥ ૧૪ ॥
શેષે સ્વત્વં ત્યજન્પ્રાજ્ઞઃ પદવીં મહતામિયાત્ ॥ ૧૪ ॥
દેવાનૃષીન્ નૃભૂતાનિ પિતૃનાત્માનમન્વહમ્ ।
સ્વવૃત્ત્યાગતવિત્તેન યજેત પુરુષં પૃથક્ ॥ ૧૫ ॥
સ્વવૃત્ત્યાગતવિત્તેન યજેત પુરુષં પૃથક્ ॥ ૧૫ ॥
યર્હ્યાત્મનોઽધિકારાદ્યાઃ સર્વાઃ સ્યુર્યજ્ઞસમ્પદઃ ।
વૈતાનિકેન વિધિના અગ્નિહોત્રાદિના યજેત્ ॥ ૧૬ ॥
વૈતાનિકેન વિધિના અગ્નિહોત્રાદિના યજેત્ ॥ ૧૬ ॥
ન હ્યગ્નિમુખતોઽયં વૈ ભગવાન્સર્વયજ્ઞભુક્ ।
ઇજ્યેત હવિષા રાજન્યથા વિપ્રમુખે હુતૈઃ ॥ ૧૭ ॥
ઇજ્યેત હવિષા રાજન્યથા વિપ્રમુખે હુતૈઃ ॥ ૧૭ ॥
તસ્માદ્ બ્રાહ્મણદેવેષુ મર્ત્યાદિષુ યથાર્હતઃ ।
તૈસ્તૈઃ કામૈર્યજસ્વૈનં ક્ષેત્રજ્ઞં બ્રાહ્મણાનનુ ॥ ૧૮ ॥
તૈસ્તૈઃ કામૈર્યજસ્વૈનં ક્ષેત્રજ્ઞં બ્રાહ્મણાનનુ ॥ ૧૮ ॥
કુર્યાદપરપક્ષીયં માસિ પ્રૌષ્ઠપદે દ્વિજઃ ।
શ્રાદ્ધં પિત્રોર્યથાવિત્તં તદ્બન્ધૂનાં ચ વિત્તવાન્ ॥ ૧૯ ॥
શ્રાદ્ધં પિત્રોર્યથાવિત્તં તદ્બન્ધૂનાં ચ વિત્તવાન્ ॥ ૧૯ ॥
અયને વિષુવે કુર્યાદ્ વ્યતીપાતે દિનક્ષયે ।
ચન્દ્રાદિત્યોપરાગે ચ દ્વાદશ્યાં શ્રવણેષુ ચ ॥ ૨૦ ॥
ચન્દ્રાદિત્યોપરાગે ચ દ્વાદશ્યાં શ્રવણેષુ ચ ॥ ૨૦ ॥
તૃતીયાયાં શુક્લપક્ષે નવમ્યામથ કાર્તિકે ।
ચતસૃષ્વપ્યષ્ટકાસુ હેમન્તે શિશિરે તથા ॥ ૨૧ ॥
ચતસૃષ્વપ્યષ્ટકાસુ હેમન્તે શિશિરે તથા ॥ ૨૧ ॥
માઘે ચ સિતસપ્તમ્યાં મઘારાકાસમાગમે ।
રાકયા ચાનુમત્યા ચ માસર્ક્ષાણિ યુતાન્યપિ ॥ ૨૨ ॥
રાકયા ચાનુમત્યા ચ માસર્ક્ષાણિ યુતાન્યપિ ॥ ૨૨ ॥
દ્વાદશ્યામનુરાધા સ્યાચ્છ્રવણસ્તિસ્ર ઉત્તરાઃ ।
તિસૃષ્વેકાદશી વાસુ જન્મર્ક્ષશ્રોણયોગૂયુક્ ॥ ૨૩ ॥
તિસૃષ્વેકાદશી વાસુ જન્મર્ક્ષશ્રોણયોગૂયુક્ ॥ ૨૩ ॥
ત એતે શ્રેયસઃ કાલા નૃણાં શ્રેયોવિવર્ધનાઃ ।
કુર્યાત્સર્વાત્મનૈતેષુ શ્રેયોઽમોઘં તદાયુષઃ ॥ ૨૪ ॥
કુર્યાત્સર્વાત્મનૈતેષુ શ્રેયોઽમોઘં તદાયુષઃ ॥ ૨૪ ॥
એષુ સ્નાનં જપો હોમો વ્રતં દેવદ્વિજાર્ચનમ્ ।
પિતૃદેવનૃભૂતેભ્યો યદ્દત્તં તદ્ધ્યનશ્વરમ્ ॥ ૨૫ ॥
પિતૃદેવનૃભૂતેભ્યો યદ્દત્તં તદ્ધ્યનશ્વરમ્ ॥ ૨૫ ॥
સંસ્કારકાલો જાયાયા અપત્યસ્યાત્મનસ્તથા ।
પ્રેતસંસ્થા મૃતાહશ્ચ કર્મણ્યભ્યુદયે નૃપ ॥ ૨૬ ॥
પ્રેતસંસ્થા મૃતાહશ્ચ કર્મણ્યભ્યુદયે નૃપ ॥ ૨૬ ॥
અથ દેશાન્પ્રવક્ષ્યામિ ધર્માદિશ્રેયઆવહાન્ ।
સ વૈ પુણ્યતમો દેશઃ સત્પાત્રં યત્ર લભ્યતે ॥ ૨૭ ॥
સ વૈ પુણ્યતમો દેશઃ સત્પાત્રં યત્ર લભ્યતે ॥ ૨૭ ॥
બિમ્બં ભગવતો યત્ર સર્વમેતચ્ચરાચરમ્ ।
યત્ર હ બ્રાહ્મણકુલં તપોવિદ્યાદયાન્વિતમ્ ॥ ૨૮ ॥
યત્ર હ બ્રાહ્મણકુલં તપોવિદ્યાદયાન્વિતમ્ ॥ ૨૮ ॥
યત્ર યત્ર હરેરર્ચા સ દેશઃ શ્રેયસાં પદમ્ ।
યત્ર ગઙ્ગાદયો નદ્યઃ પુરાણેષુ ચ વિશ્રુતાઃ ॥ ૨૯ ॥
યત્ર ગઙ્ગાદયો નદ્યઃ પુરાણેષુ ચ વિશ્રુતાઃ ॥ ૨૯ ॥
સરાંસિ પુષ્કરાદીનિ ક્ષેત્રાણ્યર્હાશ્રિતાન્યુત ।
કુરુક્ષેત્રં ગયશિરઃ પ્રયાગઃ પુલહાશ્રમઃ ॥ ૩૦ ॥
કુરુક્ષેત્રં ગયશિરઃ પ્રયાગઃ પુલહાશ્રમઃ ॥ ૩૦ ॥
નૈમિષં ફાલ્ગુનં સેતુઃ પ્રભાસોઽથ કુશસ્થલી ।
વારાણસી મધુપુરી પમ્પા બિન્દુસરસ્તથા ॥ ૩૧ ॥
વારાણસી મધુપુરી પમ્પા બિન્દુસરસ્તથા ॥ ૩૧ ॥
નારાયણાશ્રમો નન્દા સીતારામાશ્રમાદયઃ ।
સર્વે કુલાચલા રાજન્મહેન્દ્રમલયાદયઃ ॥ ૩૨ ॥
સર્વે કુલાચલા રાજન્મહેન્દ્રમલયાદયઃ ॥ ૩૨ ॥
એતે પુણ્યતમા દેશા હરેરર્ચાશ્રિતાશ્ચ યે ।
એતાન્દેશાન્નિષેવેત શ્રેયસ્કામો હ્યભીક્ષ્ણશઃ ।
ધર્મો હ્યત્રેહિતઃ પુંસાં સહસ્રાધિફલોદયઃ ॥ ૩૩ ॥
એતાન્દેશાન્નિષેવેત શ્રેયસ્કામો હ્યભીક્ષ્ણશઃ ।
ધર્મો હ્યત્રેહિતઃ પુંસાં સહસ્રાધિફલોદયઃ ॥ ૩૩ ॥
પાત્રં ત્વત્ર નિરુક્તં વૈ કવિભિઃ પાત્રવિત્તમૈઃ ।
હરિરેવૈક ઉર્વીશ યન્મયં વૈ ચરાચરમ્ ॥ ૩૪ ॥
હરિરેવૈક ઉર્વીશ યન્મયં વૈ ચરાચરમ્ ॥ ૩૪ ॥
દેવર્ષ્યર્હત્સુ વૈ સત્સુ તત્ર બ્રહ્માત્મજાદિષુ ।
રાજન્યદગ્રપૂજાયાં મતઃ પાત્રતયાચ્યુતઃ ॥ ૩૫ ॥
રાજન્યદગ્રપૂજાયાં મતઃ પાત્રતયાચ્યુતઃ ॥ ૩૫ ॥
જીવરાશિભિરાકીર્ણ અણ્ડકોશાઙ્ઘ્રિપો મહાન્ ।
તન્મૂલત્વાદચ્યુતેજ્યા સર્વજીવાત્મતર્પણમ્ ॥ ૩૬ ॥
તન્મૂલત્વાદચ્યુતેજ્યા સર્વજીવાત્મતર્પણમ્ ॥ ૩૬ ॥
પુરાણ્યનેન સૃષ્ટાનિ નૃતિર્યગૃષિદેવતાઃ ।
શેતે જીવેન રૂપેણ પુરેષુ પુરુષો હ્યસૌ ॥ ૩૭ ॥
શેતે જીવેન રૂપેણ પુરેષુ પુરુષો હ્યસૌ ॥ ૩૭ ॥
તેષ્વેવ ભગવાન્ રાજંસ્તારતમ્યેન વર્તતે ।
તસ્માત્પાત્રં હિ પુરુષો યાવાનાત્મા યથેયતે ॥ ૩૮ ॥
તસ્માત્પાત્રં હિ પુરુષો યાવાનાત્મા યથેયતે ॥ ૩૮ ॥
દૃષ્ટ્વા તેષાં મિથો નૃણામવજ્ઞાનાત્મતાં નૃપ ।
ત્રેતાદિષુ હરેરર્ચા ક્રિયાયૈ કવિભિઃ કૃતા ॥ ૩૯ ॥
ત્રેતાદિષુ હરેરર્ચા ક્રિયાયૈ કવિભિઃ કૃતા ॥ ૩૯ ॥
તતોઽર્ચાયાં હરિં કેચિત્ સંશ્રદ્ધાય સપર્યયા ।
ઉપાસત ઉપાસ્તાપિ નાર્થદા પુરુષદ્વિષામ્ ॥ ૪૦ ॥
ઉપાસત ઉપાસ્તાપિ નાર્થદા પુરુષદ્વિષામ્ ॥ ૪૦ ॥
પુરુષેષ્વપિ રાજેન્દ્ર સુપાત્રં બ્રાહ્મણં વિદુઃ ।
તપસા વિદ્યયા તુષ્ટયા ધત્તે વેદં હરેસ્તનુમ્ ॥ ૪૧ ॥
તપસા વિદ્યયા તુષ્ટયા ધત્તે વેદં હરેસ્તનુમ્ ॥ ૪૧ ॥
નન્વસ્ય બ્રાહ્મણા રાજન્કૃષ્ણસ્ય જગદાત્મનઃ ।
પુનન્તઃ પાદરજસા ત્રિલોકીં દૈવતં મહત્ ॥ ૪૨ ॥
પુનન્તઃ પાદરજસા ત્રિલોકીં દૈવતં મહત્ ॥ ૪૨ ॥