ശ്രീയുധിഷ്ഠിര ഉവാച
ഗൃഹസ്ഥ ഏതാം പദവീം വിധിനാ യേന ചാഞ്ജസാ ।
യായാദ്ദേവഋഷേ ബ്രൂഹി മാദൃശോ ഗൃഹമൂഢധീഃ ॥ ൧ ॥
ഗൃഹസ്ഥ ഏതാം പദവീം വിധിനാ യേന ചാഞ്ജസാ ।
യായാദ്ദേവഋഷേ ബ്രൂഹി മാദൃശോ ഗൃഹമൂഢധീഃ ॥ ൧ ॥
ശ്രീനാരദ ഉവാച
ഗൃഹേഷ്വവസ്ഥിതോ രാജന്ക്രിയാഃ കുര്വന്യഥോചിതാഃ ।
വാസുദേവാര്പണം സാക്ഷാദുപാസീത മഹാമുനീന് ॥ ൨ ॥
ഗൃഹേഷ്വവസ്ഥിതോ രാജന്ക്രിയാഃ കുര്വന്യഥോചിതാഃ ।
വാസുദേവാര്പണം സാക്ഷാദുപാസീത മഹാമുനീന് ॥ ൨ ॥
ശൃണ്വന്ഭഗവതോഽഭീക്ഷ്ണമവതാരകഥാമൃതമ് ।
ശ്രദ്ദധാനോ യഥാകാലമുപശാന്തജനാവൃതഃ ॥ ൩ ॥
ശ്രദ്ദധാനോ യഥാകാലമുപശാന്തജനാവൃതഃ ॥ ൩ ॥
സത്സങ്ഗാച്ഛനകൈഃ സങ്ഗമാത്മജായാത്മജാദിഷു ।
വിമുഞ്ചേന്മുച്യമാനേഷു സ്വയം സ്വപ്നവദുത്ഥിതഃ ॥ ൪ ॥
വിമുഞ്ചേന്മുച്യമാനേഷു സ്വയം സ്വപ്നവദുത്ഥിതഃ ॥ ൪ ॥
യാവദര്ഥമുപാസീനോ ദേഹേ ഗേഹേ ച പണ്ഡിതഃ ।
വിരക്തോ രക്തവത്തത്ര നൃലോകേ നരതാം ന്യസേത് ॥ ൫ ॥
വിരക്തോ രക്തവത്തത്ര നൃലോകേ നരതാം ന്യസേത് ॥ ൫ ॥
ജ്ഞാതയഃ പിതരൌ പുത്രാ ഭ്രാതരഃ സുഹൃദോഽപരേ ।
യദ്വദന്തി യദിച്ഛന്തി ചാനുമോദേത നിര്മമഃ ॥ ൬ ॥
യദ്വദന്തി യദിച്ഛന്തി ചാനുമോദേത നിര്മമഃ ॥ ൬ ॥
ദിവ്യം ഭൌമം ചാന്തരീക്ഷം വിത്തമച്യുതനിര്മിതമ് ।
തത്സര്വമുപയുഞ്ജാന ഏതത്കുര്യാത്സ്വതോ ബുധഃ ॥ ൭ ॥
തത്സര്വമുപയുഞ്ജാന ഏതത്കുര്യാത്സ്വതോ ബുധഃ ॥ ൭ ॥
യാവദ് ഭ്ര്രിയേത ജഠരം താവത് സ്വത്വം ഹി ദേഹിനാമ് ।
അധികം യോഽഭിമന്യേത സ സ്തേനോ ദണ്ഡമര്ഹതി ॥ ൮ ॥
അധികം യോഽഭിമന്യേത സ സ്തേനോ ദണ്ഡമര്ഹതി ॥ ൮ ॥
മൃഗോഷ്ട്രഖരമര്കാഖുസരീസൃപ്ഖഗമക്ഷികാഃ ।
ആത്മനഃ പുത്രവത് പശ്യേത്തൈരേഷാമന്തരം കിയത് ॥ ൯ ॥
ആത്മനഃ പുത്രവത് പശ്യേത്തൈരേഷാമന്തരം കിയത് ॥ ൯ ॥
ത്രിവര്ഗം നാതികൃച്ഛ്രേണ ഭജേത ഗൃഹമേധ്യപി ।
യഥാദേശം യഥാകാലം യാവദ്ദൈവോപപാദിതമ് ॥ ൧൦ ॥
യഥാദേശം യഥാകാലം യാവദ്ദൈവോപപാദിതമ് ॥ ൧൦ ॥
ആശ്വാഘാന്തേഽവസായിഭ്യഃ കാമാന്സംവിഭജേദ്യഥാ ।
അപ്യേകാമാത്മനോ ദാരാം നൃണാം സ്വത്വഗ്രഹോ യതഃ ॥ ൧൧ ॥
അപ്യേകാമാത്മനോ ദാരാം നൃണാം സ്വത്വഗ്രഹോ യതഃ ॥ ൧൧ ॥
ജഹ്യാദ് യദര്ഥേ സ്വാന്പ്രാണാന്ഹന്യാദ്വാ പിതരം ഗുരുമ് ।
തസ്യാം സ്വത്വം സ്ത്രിയാം ജഹ്യാദ്യസ്തേന ഹ്യജിതോ ജിതഃ ॥ ൧൨ ॥
തസ്യാം സ്വത്വം സ്ത്രിയാം ജഹ്യാദ്യസ്തേന ഹ്യജിതോ ജിതഃ ॥ ൧൨ ॥
കൃമിവിഡ്ഭസ്മനിഷ്ഠാന്തം ക്വേദം തുച്ഛം കലേവരമ് ।
ക്വ തദീയരതിര്ഭാര്യാ ക്വായമാത്മാ നഭശ്ഛദിഃ ॥ ൧൩ ॥
ക്വ തദീയരതിര്ഭാര്യാ ക്വായമാത്മാ നഭശ്ഛദിഃ ॥ ൧൩ ॥
സിദ്ധൈര്യജ്ഞാവശിഷ്ടാര്ഥൈഃ കല്പയേദ് വൃത്തിമാത്മനഃ ।
ശേഷേ സ്വത്വം ത്യജന്പ്രാജ്ഞഃ പദവീം മഹതാമിയാത് ॥ ൧൪ ॥
ശേഷേ സ്വത്വം ത്യജന്പ്രാജ്ഞഃ പദവീം മഹതാമിയാത് ॥ ൧൪ ॥
ദേവാനൃഷീന് നൃഭൂതാനി പിതൃനാത്മാനമന്വഹമ് ।
സ്വവൃത്ത്യാഗതവിത്തേന യജേത പുരുഷം പൃഥക് ॥ ൧൫ ॥
സ്വവൃത്ത്യാഗതവിത്തേന യജേത പുരുഷം പൃഥക് ॥ ൧൫ ॥
യര്ഹ്യാത്മനോഽധികാരാദ്യാഃ സര്വാഃ സ്യുര്യജ്ഞസമ്പദഃ ।
വൈതാനികേന വിധിനാ അഗ്നിഹോത്രാദിനാ യജേത് ॥ ൧൬ ॥
വൈതാനികേന വിധിനാ അഗ്നിഹോത്രാദിനാ യജേത് ॥ ൧൬ ॥
ന ഹ്യഗ്നിമുഖതോഽയം വൈ ഭഗവാന്സര്വയജ്ഞഭുക് ।
ഇജ്യേത ഹവിഷാ രാജന്യഥാ വിപ്രമുഖേ ഹുതൈഃ ॥ ൧൭ ॥
ഇജ്യേത ഹവിഷാ രാജന്യഥാ വിപ്രമുഖേ ഹുതൈഃ ॥ ൧൭ ॥
തസ്മാദ് ബ്രാഹ്മണദേവേഷു മര്ത്യാദിഷു യഥാര്ഹതഃ ।
തൈസ്തൈഃ കാമൈര്യജസ്വൈനം ക്ഷേത്രജ്ഞം ബ്രാഹ്മണാനനു ॥ ൧൮ ॥
തൈസ്തൈഃ കാമൈര്യജസ്വൈനം ക്ഷേത്രജ്ഞം ബ്രാഹ്മണാനനു ॥ ൧൮ ॥
കുര്യാദപരപക്ഷീയം മാസി പ്രൌഷ്ഠപദേ ദ്വിജഃ ।
ശ്രാദ്ധം പിത്രോര്യഥാവിത്തം തദ്ബന്ധൂനാം ച വിത്തവാന് ॥ ൧൯ ॥
ശ്രാദ്ധം പിത്രോര്യഥാവിത്തം തദ്ബന്ധൂനാം ച വിത്തവാന് ॥ ൧൯ ॥
അയനേ വിഷുവേ കുര്യാദ് വ്യതീപാതേ ദിനക്ഷയേ ।
ചന്ദ്രാദിത്യോപരാഗേ ച ദ്വാദശ്യാം ശ്രവണേഷു ച ॥ ൨൦ ॥
ചന്ദ്രാദിത്യോപരാഗേ ച ദ്വാദശ്യാം ശ്രവണേഷു ച ॥ ൨൦ ॥
തൃതീയായാം ശുക്ലപക്ഷേ നവമ്യാമഥ കാര്തികേ ।
ചതസൃഷ്വപ്യഷ്ടകാസു ഹേമന്തേ ശിശിരേ തഥാ ॥ ൨൧ ॥
ചതസൃഷ്വപ്യഷ്ടകാസു ഹേമന്തേ ശിശിരേ തഥാ ॥ ൨൧ ॥
മാഘേ ച സിതസപ്തമ്യാം മഘാരാകാസമാഗമേ ।
രാകയാ ചാനുമത്യാ ച മാസര്ക്ഷാണി യുതാന്യപി ॥ ൨൨ ॥
രാകയാ ചാനുമത്യാ ച മാസര്ക്ഷാണി യുതാന്യപി ॥ ൨൨ ॥
ദ്വാദശ്യാമനുരാധാ സ്യാച്ഛ്രവണസ്തിസ്ര ഉത്തരാഃ ।
തിസൃഷ്വേകാദശീ വാസു ജന്മര്ക്ഷശ്രോണയോഗൂയുക് ॥ ൨൩ ॥
തിസൃഷ്വേകാദശീ വാസു ജന്മര്ക്ഷശ്രോണയോഗൂയുക് ॥ ൨൩ ॥
ത ഏതേ ശ്രേയസഃ കാലാ നൃണാം ശ്രേയോവിവര്ധനാഃ ।
കുര്യാത്സര്വാത്മനൈതേഷു ശ്രേയോഽമോഘം തദായുഷഃ ॥ ൨൪ ॥
കുര്യാത്സര്വാത്മനൈതേഷു ശ്രേയോഽമോഘം തദായുഷഃ ॥ ൨൪ ॥
ഏഷു സ്നാനം ജപോ ഹോമോ വ്രതം ദേവദ്വിജാര്ചനമ് ।
പിതൃദേവനൃഭൂതേഭ്യോ യദ്ദത്തം തദ്ധ്യനശ്വരമ് ॥ ൨൫ ॥
പിതൃദേവനൃഭൂതേഭ്യോ യദ്ദത്തം തദ്ധ്യനശ്വരമ് ॥ ൨൫ ॥
സംസ്കാരകാലോ ജായായാ അപത്യസ്യാത്മനസ്തഥാ ।
പ്രേതസംസ്ഥാ മൃതാഹശ്ച കര്മണ്യഭ്യുദയേ നൃപ ॥ ൨൬ ॥
പ്രേതസംസ്ഥാ മൃതാഹശ്ച കര്മണ്യഭ്യുദയേ നൃപ ॥ ൨൬ ॥
അഥ ദേശാന്പ്രവക്ഷ്യാമി ധര്മാദിശ്രേയആവഹാന് ।
സ വൈ പുണ്യതമോ ദേശഃ സത്പാത്രം യത്ര ലഭ്യതേ ॥ ൨൭ ॥
സ വൈ പുണ്യതമോ ദേശഃ സത്പാത്രം യത്ര ലഭ്യതേ ॥ ൨൭ ॥
ബിമ്ബം ഭഗവതോ യത്ര സര്വമേതച്ചരാചരമ് ।
യത്ര ഹ ബ്രാഹ്മണകുലം തപോവിദ്യാദയാന്വിതമ് ॥ ൨൮ ॥
യത്ര ഹ ബ്രാഹ്മണകുലം തപോവിദ്യാദയാന്വിതമ് ॥ ൨൮ ॥
യത്ര യത്ര ഹരേരര്ചാ സ ദേശഃ ശ്രേയസാം പദമ് ।
യത്ര ഗങ്ഗാദയോ നദ്യഃ പുരാണേഷു ച വിശ്രുതാഃ ॥ ൨൯ ॥
യത്ര ഗങ്ഗാദയോ നദ്യഃ പുരാണേഷു ച വിശ്രുതാഃ ॥ ൨൯ ॥
സരാംസി പുഷ്കരാദീനി ക്ഷേത്രാണ്യര്ഹാശ്രിതാന്യുത ।
കുരുക്ഷേത്രം ഗയശിരഃ പ്രയാഗഃ പുലഹാശ്രമഃ ॥ ൩൦ ॥
കുരുക്ഷേത്രം ഗയശിരഃ പ്രയാഗഃ പുലഹാശ്രമഃ ॥ ൩൦ ॥
നൈമിഷം ഫാല്ഗുനം സേതുഃ പ്രഭാസോഽഥ കുശസ്ഥലീ ।
വാരാണസീ മധുപുരീ പമ്പാ ബിന്ദുസരസ്തഥാ ॥ ൩൧ ॥
വാരാണസീ മധുപുരീ പമ്പാ ബിന്ദുസരസ്തഥാ ॥ ൩൧ ॥
നാരായണാശ്രമോ നന്ദാ സീതാരാമാശ്രമാദയഃ ।
സര്വേ കുലാചലാ രാജന്മഹേന്ദ്രമലയാദയഃ ॥ ൩൨ ॥
സര്വേ കുലാചലാ രാജന്മഹേന്ദ്രമലയാദയഃ ॥ ൩൨ ॥
ഏതേ പുണ്യതമാ ദേശാ ഹരേരര്ചാശ്രിതാശ്ച യേ ।
ഏതാന്ദേശാന്നിഷേവേത ശ്രേയസ്കാമോ ഹ്യഭീക്ഷ്ണശഃ ।
ധര്മോ ഹ്യത്രേഹിതഃ പുംസാം സഹസ്രാധിഫലോദയഃ ॥ ൩൩ ॥
ഏതാന്ദേശാന്നിഷേവേത ശ്രേയസ്കാമോ ഹ്യഭീക്ഷ്ണശഃ ।
ധര്മോ ഹ്യത്രേഹിതഃ പുംസാം സഹസ്രാധിഫലോദയഃ ॥ ൩൩ ॥
പാത്രം ത്വത്ര നിരുക്തം വൈ കവിഭിഃ പാത്രവിത്തമൈഃ ।
ഹരിരേവൈക ഉര്വീശ യന്മയം വൈ ചരാചരമ് ॥ ൩൪ ॥
ഹരിരേവൈക ഉര്വീശ യന്മയം വൈ ചരാചരമ് ॥ ൩൪ ॥
ദേവര്ഷ്യര്ഹത്സു വൈ സത്സു തത്ര ബ്രഹ്മാത്മജാദിഷു ।
രാജന്യദഗ്രപൂജായാം മതഃ പാത്രതയാച്യുതഃ ॥ ൩൫ ॥
രാജന്യദഗ്രപൂജായാം മതഃ പാത്രതയാച്യുതഃ ॥ ൩൫ ॥
ജീവരാശിഭിരാകീര്ണ അണ്ഡകോശാങ്ഘ്രിപോ മഹാന് ।
തന്മൂലത്വാദച്യുതേജ്യാ സര്വജീവാത്മതര്പണമ് ॥ ൩൬ ॥
തന്മൂലത്വാദച്യുതേജ്യാ സര്വജീവാത്മതര്പണമ് ॥ ൩൬ ॥
പുരാണ്യനേന സൃഷ്ടാനി നൃതിര്യഗൃഷിദേവതാഃ ।
ശേതേ ജീവേന രൂപേണ പുരേഷു പുരുഷോ ഹ്യസൌ ॥ ൩൭ ॥
ശേതേ ജീവേന രൂപേണ പുരേഷു പുരുഷോ ഹ്യസൌ ॥ ൩൭ ॥
തേഷ്വേവ ഭഗവാന് രാജംസ്താരതമ്യേന വര്തതേ ।
തസ്മാത്പാത്രം ഹി പുരുഷോ യാവാനാത്മാ യഥേയതേ ॥ ൩൮ ॥
തസ്മാത്പാത്രം ഹി പുരുഷോ യാവാനാത്മാ യഥേയതേ ॥ ൩൮ ॥
ദൃഷ്ട്വാ തേഷാം മിഥോ നൃണാമവജ്ഞാനാത്മതാം നൃപ ।
ത്രേതാദിഷു ഹരേരര്ചാ ക്രിയായൈ കവിഭിഃ കൃതാ ॥ ൩൯ ॥
ത്രേതാദിഷു ഹരേരര്ചാ ക്രിയായൈ കവിഭിഃ കൃതാ ॥ ൩൯ ॥
തതോഽര്ചായാം ഹരിം കേചിത് സംശ്രദ്ധായ സപര്യയാ ।
ഉപാസത ഉപാസ്താപി നാര്ഥദാ പുരുഷദ്വിഷാമ് ॥ ൪൦ ॥
ഉപാസത ഉപാസ്താപി നാര്ഥദാ പുരുഷദ്വിഷാമ് ॥ ൪൦ ॥
പുരുഷേഷ്വപി രാജേന്ദ്ര സുപാത്രം ബ്രാഹ്മണം വിദുഃ ।
തപസാ വിദ്യയാ തുഷ്ടയാ ധത്തേ വേദം ഹരേസ്തനുമ് ॥ ൪൧ ॥
തപസാ വിദ്യയാ തുഷ്ടയാ ധത്തേ വേദം ഹരേസ്തനുമ് ॥ ൪൧ ॥
നന്വസ്യ ബ്രാഹ്മണാ രാജന്കൃഷ്ണസ്യ ജഗദാത്മനഃ ।
പുനന്തഃ പാദരജസാ ത്രിലോകീം ദൈവതം മഹത് ॥ ൪൨ ॥
പുനന്തഃ പാദരജസാ ത്രിലോകീം ദൈവതം മഹത് ॥ ൪൨ ॥