శ్రీయుధిష్ఠిర ఉవాచ
గృహస్థ ఏతాం పదవీం విధినా యేన చాఞ్జసా ।
యాయాద్దేవఋషే బ్రూహి మాదృశో గృహమూఢధీః ॥ ౧ ॥
గృహస్థ ఏతాం పదవీం విధినా యేన చాఞ్జసా ।
యాయాద్దేవఋషే బ్రూహి మాదృశో గృహమూఢధీః ॥ ౧ ॥
శ్రీనారద ఉవాచ
గృహేష్వవస్థితో రాజన్క్రియాః కుర్వన్యథోచితాః ।
వాసుదేవార్పణం సాక్షాదుపాసీత మహామునీన్ ॥ ౨ ॥
గృహేష్వవస్థితో రాజన్క్రియాః కుర్వన్యథోచితాః ।
వాసుదేవార్పణం సాక్షాదుపాసీత మహామునీన్ ॥ ౨ ॥
శృణ్వన్భగవతోఽభీక్ష్ణమవతారకథామృతమ్ ।
శ్రద్దధానో యథాకాలముపశాన్తజనావృతః ॥ ౩ ॥
శ్రద్దధానో యథాకాలముపశాన్తజనావృతః ॥ ౩ ॥
సత్సఙ్గాచ్ఛనకైః సఙ్గమాత్మజాయాత్మజాదిషు ।
విముఞ్చేన్ముచ్యమానేషు స్వయం స్వప్నవదుత్థితః ॥ ౪ ॥
విముఞ్చేన్ముచ్యమానేషు స్వయం స్వప్నవదుత్థితః ॥ ౪ ॥
యావదర్థముపాసీనో దేహే గేహే చ పణ్డితః ।
విరక్తో రక్తవత్తత్ర నృలోకే నరతాం న్యసేత్ ॥ ౫ ॥
విరక్తో రక్తవత్తత్ర నృలోకే నరతాం న్యసేత్ ॥ ౫ ॥
జ్ఞాతయః పితరౌ పుత్రా భ్రాతరః సుహృదోఽపరే ।
యద్వదన్తి యదిచ్ఛన్తి చానుమోదేత నిర్మమః ॥ ౬ ॥
యద్వదన్తి యదిచ్ఛన్తి చానుమోదేత నిర్మమః ॥ ౬ ॥
దివ్యం భౌమం చాన్తరీక్షం విత్తమచ్యుతనిర్మితమ్ ।
తత్సర్వముపయుఞ్జాన ఏతత్కుర్యాత్స్వతో బుధః ॥ ౭ ॥
తత్సర్వముపయుఞ్జాన ఏతత్కుర్యాత్స్వతో బుధః ॥ ౭ ॥
యావద్ భ్ర్రియేత జఠరం తావత్ స్వత్వం హి దేహినామ్ ।
అధికం యోఽభిమన్యేత స స్తేనో దణ్డమర్హతి ॥ ౮ ॥
అధికం యోఽభిమన్యేత స స్తేనో దణ్డమర్హతి ॥ ౮ ॥
మృగోష్ట్రఖరమర్కాఖుసరీసృప్ఖగమక్షికాః ।
ఆత్మనః పుత్రవత్ పశ్యేత్తైరేషామన్తరం కియత్ ॥ ౯ ॥
ఆత్మనః పుత్రవత్ పశ్యేత్తైరేషామన్తరం కియత్ ॥ ౯ ॥
త్రివర్గం నాతికృచ్ఛ్రేణ భజేత గృహమేధ్యపి ।
యథాదేశం యథాకాలం యావద్దైవోపపాదితమ్ ॥ ౧౦ ॥
యథాదేశం యథాకాలం యావద్దైవోపపాదితమ్ ॥ ౧౦ ॥
ఆశ్వాఘాన్తేఽవసాయిభ్యః కామాన్సంవిభజేద్యథా ।
అప్యేకామాత్మనో దారాం నృణాం స్వత్వగ్రహో యతః ॥ ౧౧ ॥
అప్యేకామాత్మనో దారాం నృణాం స్వత్వగ్రహో యతః ॥ ౧౧ ॥
జహ్యాద్ యదర్థే స్వాన్ప్రాణాన్హన్యాద్వా పితరం గురుమ్ ।
తస్యాం స్వత్వం స్త్రియాం జహ్యాద్యస్తేన హ్యజితో జితః ॥ ౧౨ ॥
తస్యాం స్వత్వం స్త్రియాం జహ్యాద్యస్తేన హ్యజితో జితః ॥ ౧౨ ॥
కృమివిడ్భస్మనిష్ఠాన్తం క్వేదం తుచ్ఛం కలేవరమ్ ।
క్వ తదీయరతిర్భార్యా క్వాయమాత్మా నభశ్ఛదిః ॥ ౧౩ ॥
క్వ తదీయరతిర్భార్యా క్వాయమాత్మా నభశ్ఛదిః ॥ ౧౩ ॥
సిద్ధైర్యజ్ఞావశిష్టార్థైః కల్పయేద్ వృత్తిమాత్మనః ।
శేషే స్వత్వం త్యజన్ప్రాజ్ఞః పదవీం మహతామియాత్ ॥ ౧౪ ॥
శేషే స్వత్వం త్యజన్ప్రాజ్ఞః పదవీం మహతామియాత్ ॥ ౧౪ ॥
దేవానృషీన్ నృభూతాని పితృనాత్మానమన్వహమ్ ।
స్వవృత్త్యాగతవిత్తేన యజేత పురుషం పృథక్ ॥ ౧౫ ॥
స్వవృత్త్యాగతవిత్తేన యజేత పురుషం పృథక్ ॥ ౧౫ ॥
యర్హ్యాత్మనోఽధికారాద్యాః సర్వాః స్యుర్యజ్ఞసమ్పదః ।
వైతానికేన విధినా అగ్నిహోత్రాదినా యజేత్ ॥ ౧౬ ॥
వైతానికేన విధినా అగ్నిహోత్రాదినా యజేత్ ॥ ౧౬ ॥
న హ్యగ్నిముఖతోఽయం వై భగవాన్సర్వయజ్ఞభుక్ ।
ఇజ్యేత హవిషా రాజన్యథా విప్రముఖే హుతైః ॥ ౧౭ ॥
ఇజ్యేత హవిషా రాజన్యథా విప్రముఖే హుతైః ॥ ౧౭ ॥
తస్మాద్ బ్రాహ్మణదేవేషు మర్త్యాదిషు యథార్హతః ।
తైస్తైః కామైర్యజస్వైనం క్షేత్రజ్ఞం బ్రాహ్మణానను ॥ ౧౮ ॥
తైస్తైః కామైర్యజస్వైనం క్షేత్రజ్ఞం బ్రాహ్మణానను ॥ ౧౮ ॥
కుర్యాదపరపక్షీయం మాసి ప్రౌష్ఠపదే ద్విజః ।
శ్రాద్ధం పిత్రోర్యథావిత్తం తద్బన్ధూనాం చ విత్తవాన్ ॥ ౧౯ ॥
శ్రాద్ధం పిత్రోర్యథావిత్తం తద్బన్ధూనాం చ విత్తవాన్ ॥ ౧౯ ॥
అయనే విషువే కుర్యాద్ వ్యతీపాతే దినక్షయే ।
చన్ద్రాదిత్యోపరాగే చ ద్వాదశ్యాం శ్రవణేషు చ ॥ ౨౦ ॥
చన్ద్రాదిత్యోపరాగే చ ద్వాదశ్యాం శ్రవణేషు చ ॥ ౨౦ ॥
తృతీయాయాం శుక్లపక్షే నవమ్యామథ కార్తికే ।
చతసృష్వప్యష్టకాసు హేమన్తే శిశిరే తథా ॥ ౨౧ ॥
చతసృష్వప్యష్టకాసు హేమన్తే శిశిరే తథా ॥ ౨౧ ॥
మాఘే చ సితసప్తమ్యాం మఘారాకాసమాగమే ।
రాకయా చానుమత్యా చ మాసర్క్షాణి యుతాన్యపి ॥ ౨౨ ॥
రాకయా చానుమత్యా చ మాసర్క్షాణి యుతాన్యపి ॥ ౨౨ ॥
ద్వాదశ్యామనురాధా స్యాచ్ఛ్రవణస్తిస్ర ఉత్తరాః ।
తిసృష్వేకాదశీ వాసు జన్మర్క్షశ్రోణయోగూయుక్ ॥ ౨౩ ॥
తిసృష్వేకాదశీ వాసు జన్మర్క్షశ్రోణయోగూయుక్ ॥ ౨౩ ॥
త ఏతే శ్రేయసః కాలా నృణాం శ్రేయోవివర్ధనాః ।
కుర్యాత్సర్వాత్మనైతేషు శ్రేయోఽమోఘం తదాయుషః ॥ ౨౪ ॥
కుర్యాత్సర్వాత్మనైతేషు శ్రేయోఽమోఘం తదాయుషః ॥ ౨౪ ॥
ఏషు స్నానం జపో హోమో వ్రతం దేవద్విజార్చనమ్ ।
పితృదేవనృభూతేభ్యో యద్దత్తం తద్ధ్యనశ్వరమ్ ॥ ౨౫ ॥
పితృదేవనృభూతేభ్యో యద్దత్తం తద్ధ్యనశ్వరమ్ ॥ ౨౫ ॥
సంస్కారకాలో జాయాయా అపత్యస్యాత్మనస్తథా ।
ప్రేతసంస్థా మృతాహశ్చ కర్మణ్యభ్యుదయే నృప ॥ ౨౬ ॥
ప్రేతసంస్థా మృతాహశ్చ కర్మణ్యభ్యుదయే నృప ॥ ౨౬ ॥
అథ దేశాన్ప్రవక్ష్యామి ధర్మాదిశ్రేయఆవహాన్ ।
స వై పుణ్యతమో దేశః సత్పాత్రం యత్ర లభ్యతే ॥ ౨౭ ॥
స వై పుణ్యతమో దేశః సత్పాత్రం యత్ర లభ్యతే ॥ ౨౭ ॥
బిమ్బం భగవతో యత్ర సర్వమేతచ్చరాచరమ్ ।
యత్ర హ బ్రాహ్మణకులం తపోవిద్యాదయాన్వితమ్ ॥ ౨౮ ॥
యత్ర హ బ్రాహ్మణకులం తపోవిద్యాదయాన్వితమ్ ॥ ౨౮ ॥
యత్ర యత్ర హరేరర్చా స దేశః శ్రేయసాం పదమ్ ।
యత్ర గఙ్గాదయో నద్యః పురాణేషు చ విశ్రుతాః ॥ ౨౯ ॥
యత్ర గఙ్గాదయో నద్యః పురాణేషు చ విశ్రుతాః ॥ ౨౯ ॥
సరాంసి పుష్కరాదీని క్షేత్రాణ్యర్హాశ్రితాన్యుత ।
కురుక్షేత్రం గయశిరః ప్రయాగః పులహాశ్రమః ॥ ౩౦ ॥
కురుక్షేత్రం గయశిరః ప్రయాగః పులహాశ్రమః ॥ ౩౦ ॥
నైమిషం ఫాల్గునం సేతుః ప్రభాసోఽథ కుశస్థలీ ।
వారాణసీ మధుపురీ పమ్పా బిన్దుసరస్తథా ॥ ౩౧ ॥
వారాణసీ మధుపురీ పమ్పా బిన్దుసరస్తథా ॥ ౩౧ ॥
నారాయణాశ్రమో నన్దా సీతారామాశ్రమాదయః ।
సర్వే కులాచలా రాజన్మహేన్ద్రమలయాదయః ॥ ౩౨ ॥
సర్వే కులాచలా రాజన్మహేన్ద్రమలయాదయః ॥ ౩౨ ॥
ఏతే పుణ్యతమా దేశా హరేరర్చాశ్రితాశ్చ యే ।
ఏతాన్దేశాన్నిషేవేత శ్రేయస్కామో హ్యభీక్ష్ణశః ।
ధర్మో హ్యత్రేహితః పుంసాం సహస్రాధిఫలోదయః ॥ ౩౩ ॥
ఏతాన్దేశాన్నిషేవేత శ్రేయస్కామో హ్యభీక్ష్ణశః ।
ధర్మో హ్యత్రేహితః పుంసాం సహస్రాధిఫలోదయః ॥ ౩౩ ॥
పాత్రం త్వత్ర నిరుక్తం వై కవిభిః పాత్రవిత్తమైః ।
హరిరేవైక ఉర్వీశ యన్మయం వై చరాచరమ్ ॥ ౩౪ ॥
హరిరేవైక ఉర్వీశ యన్మయం వై చరాచరమ్ ॥ ౩౪ ॥
దేవర్ష్యర్హత్సు వై సత్సు తత్ర బ్రహ్మాత్మజాదిషు ।
రాజన్యదగ్రపూజాయాం మతః పాత్రతయాచ్యుతః ॥ ౩౫ ॥
రాజన్యదగ్రపూజాయాం మతః పాత్రతయాచ్యుతః ॥ ౩౫ ॥
జీవరాశిభిరాకీర్ణ అణ్డకోశాఙ్ఘ్రిపో మహాన్ ।
తన్మూలత్వాదచ్యుతేజ్యా సర్వజీవాత్మతర్పణమ్ ॥ ౩౬ ॥
తన్మూలత్వాదచ్యుతేజ్యా సర్వజీవాత్మతర్పణమ్ ॥ ౩౬ ॥
పురాణ్యనేన సృష్టాని నృతిర్యగృషిదేవతాః ।
శేతే జీవేన రూపేణ పురేషు పురుషో హ్యసౌ ॥ ౩౭ ॥
శేతే జీవేన రూపేణ పురేషు పురుషో హ్యసౌ ॥ ౩౭ ॥
తేష్వేవ భగవాన్ రాజంస్తారతమ్యేన వర్తతే ।
తస్మాత్పాత్రం హి పురుషో యావానాత్మా యథేయతే ॥ ౩౮ ॥
తస్మాత్పాత్రం హి పురుషో యావానాత్మా యథేయతే ॥ ౩౮ ॥
దృష్ట్వా తేషాం మిథో నృణామవజ్ఞానాత్మతాం నృప ।
త్రేతాదిషు హరేరర్చా క్రియాయై కవిభిః కృతా ॥ ౩౯ ॥
త్రేతాదిషు హరేరర్చా క్రియాయై కవిభిః కృతా ॥ ౩౯ ॥
తతోఽర్చాయాం హరిం కేచిత్ సంశ్రద్ధాయ సపర్యయా ।
ఉపాసత ఉపాస్తాపి నార్థదా పురుషద్విషామ్ ॥ ౪౦ ॥
ఉపాసత ఉపాస్తాపి నార్థదా పురుషద్విషామ్ ॥ ౪౦ ॥
పురుషేష్వపి రాజేన్ద్ర సుపాత్రం బ్రాహ్మణం విదుః ।
తపసా విద్యయా తుష్టయా ధత్తే వేదం హరేస్తనుమ్ ॥ ౪౧ ॥
తపసా విద్యయా తుష్టయా ధత్తే వేదం హరేస్తనుమ్ ॥ ౪౧ ॥
నన్వస్య బ్రాహ్మణా రాజన్కృష్ణస్య జగదాత్మనః ।
పునన్తః పాదరజసా త్రిలోకీం దైవతం మహత్ ॥ ౪౨ ॥
పునన్తః పాదరజసా త్రిలోకీం దైవతం మహత్ ॥ ౪౨ ॥