શ્રીનારદ ઉવાચ
કર્મનિષ્ઠા દ્વિજાઃ કેચિત્તપોનિષ્ઠા નૃપાપરે ।
સ્વાધ્યાયેઽન્યે પ્રવચને કેચન જ્ઞાનયોગયોઃ ॥ ૧ ॥
કર્મનિષ્ઠા દ્વિજાઃ કેચિત્તપોનિષ્ઠા નૃપાપરે ।
સ્વાધ્યાયેઽન્યે પ્રવચને કેચન જ્ઞાનયોગયોઃ ॥ ૧ ॥
જ્ઞાનનિષ્ઠાય દેયાનિ કવ્યાન્યાનન્ત્યમિચ્છતા ।
દૈવે ચ તદભાવે સ્યાદિતરેભ્યો યથાર્હતઃ ॥ ૨ ॥
દૈવે ચ તદભાવે સ્યાદિતરેભ્યો યથાર્હતઃ ॥ ૨ ॥
દ્વૌ દૈવે પિતૃકાર્યે ત્રીનેકૈકમુભયત્ર વા ।
ભોજયેત્સુસમૃદ્ધોઽપિ શ્રાદ્ધે કુર્યાન્ન વિસ્તરમ્ ॥ ૩ ॥
ભોજયેત્સુસમૃદ્ધોઽપિ શ્રાદ્ધે કુર્યાન્ન વિસ્તરમ્ ॥ ૩ ॥
દેશકાલોચિતશ્રદ્ધાદ્રવ્યપાત્રાર્હણાનિ ચ ।
સમ્યગ્ભવન્તિ નૈતાનિ વિસ્તરાત્સ્વજનાર્પણાત્ ॥ ૪ ॥
સમ્યગ્ભવન્તિ નૈતાનિ વિસ્તરાત્સ્વજનાર્પણાત્ ॥ ૪ ॥
દેશે કાલે ચ સમ્પ્રાપ્તે મુન્યન્નં હરિદૈવતમ્ ।
શ્રદ્ધયા વિધિવત્પાત્રે ન્યસ્તં કામધુગક્ષયમ્ ॥ ૫ ॥
શ્રદ્ધયા વિધિવત્પાત્રે ન્યસ્તં કામધુગક્ષયમ્ ॥ ૫ ॥
દેવર્ષિપિતૃભૂતેભ્ય આત્મને સ્વજનાય ચ ।
અન્નં સંવિભજન્પશ્યેત્સર્વં તત્પુરુષાત્મકમ્ ॥ ૬ ॥
અન્નં સંવિભજન્પશ્યેત્સર્વં તત્પુરુષાત્મકમ્ ॥ ૬ ॥
ન દદ્યાદામિષં શ્રાદ્ધે ન ચાદ્યાદ્ધર્મતત્ત્વવિત્ ।
મુન્યન્નૈઃ સ્યાત્પરા પ્રીતિર્યથા ન પશુહિંસયા ॥ ૭ ॥
મુન્યન્નૈઃ સ્યાત્પરા પ્રીતિર્યથા ન પશુહિંસયા ॥ ૭ ॥
નૈતાદૃશઃ પરો ધર્મો નૃણાં સદ્ધર્મમિચ્છતામ્ ।
ન્યાસો દણ્ડસ્ય ભૂતેષુ મનોવાક્કાયજસ્ય યઃ ॥ ૮ ॥
ન્યાસો દણ્ડસ્ય ભૂતેષુ મનોવાક્કાયજસ્ય યઃ ॥ ૮ ॥
એકે કર્મમયાન્ યજ્ઞાન્ જ્ઞાનિનો યજ્ઞવિત્તમાઃ ।
આત્મસંયમનેઽનીહા જુહ્વતિ જ્ઞાનદીપિતે ॥ ૯ ॥
આત્મસંયમનેઽનીહા જુહ્વતિ જ્ઞાનદીપિતે ॥ ૯ ॥
દ્રવ્યયજ્ઞૈર્યક્ષ્યમાણં દૃષ્ટ્વા ભૂતાનિ બિભ્યતિ ।
એષ માકરુણો હન્યાદતજ્જ્ઞો હ્યસુતૃપ્ધ્રુવમ્ ॥ ૧૦ ॥
એષ માકરુણો હન્યાદતજ્જ્ઞો હ્યસુતૃપ્ધ્રુવમ્ ॥ ૧૦ ॥
તસ્માદ્દૈવોપપન્નેન મુન્યન્નેનાપિ ધર્મવિત્ ।
સન્તુષ્ટોઽહરહઃ કુર્યાન્નિત્યનૈમિત્તિકીઃ ક્રિયાઃ ॥ ૧૧ ॥
સન્તુષ્ટોઽહરહઃ કુર્યાન્નિત્યનૈમિત્તિકીઃ ક્રિયાઃ ॥ ૧૧ ॥
વિધર્મઃ પરધર્મશ્ચ આભાસ ઉપમા છલઃ ।
અધર્મશાખાઃ પઞ્ચેમા ધર્મજ્ઞોઽધર્મવત્ત્યજેત્ ॥ ૧૨ ॥
અધર્મશાખાઃ પઞ્ચેમા ધર્મજ્ઞોઽધર્મવત્ત્યજેત્ ॥ ૧૨ ॥
ધર્મબાધો વિધર્મઃ સ્યાત્પરધર્મોઽન્યચોદિતઃ ।
ઉપધર્મસ્તુ પાખણ્ડો દમ્ભો વા શબ્દભિચ્છલઃ ॥ ૧૩ ॥
ઉપધર્મસ્તુ પાખણ્ડો દમ્ભો વા શબ્દભિચ્છલઃ ॥ ૧૩ ॥
યસ્ત્વિચ્છયા કૃતઃ પુમ્ભિરાભાસો હ્યાશ્રમાત્પૃથક્ ।
સ્વભાવવિહિતો ધર્મઃ કસ્ય નેષ્ટઃ પ્રશાન્તયે ॥ ૧૪ ॥
સ્વભાવવિહિતો ધર્મઃ કસ્ય નેષ્ટઃ પ્રશાન્તયે ॥ ૧૪ ॥
ધર્માર્થમપિ નેહેત યાત્રાર્થં વાધનો ધનમ્ ।
અનીહાનીહમાનસ્ય મહાહેરિવ વૃત્તિદા ॥ ૧૫ ॥
અનીહાનીહમાનસ્ય મહાહેરિવ વૃત્તિદા ॥ ૧૫ ॥
સન્તુષ્ટસ્ય નિરીહસ્ય સ્વાત્મારામસ્ય યત્સુખમ્ ।
કુતસ્તત્કામલોભેન ધાવતોઽર્થેહયા દિશઃ ॥ ૧૬ ॥
કુતસ્તત્કામલોભેન ધાવતોઽર્થેહયા દિશઃ ॥ ૧૬ ॥
સદા સન્તુષ્ટમનસઃ સર્વાઃ શિવમયા દિશઃ ।
શર્કરાકણ્ટકાદિભ્યો યથોપાનત્પદઃ શિવમ્ ॥ ૧૭ ॥
શર્કરાકણ્ટકાદિભ્યો યથોપાનત્પદઃ શિવમ્ ॥ ૧૭ ॥
સન્તુષ્ટઃ કેન વા રાજન્ન વર્તેતાપિ વારિણા ।
ઔપસ્થ્યજૈહ્વ્યકાર્પણ્યાદ્ગૃહપાલાયતે જનઃ ॥ ૧૮ ॥
ઔપસ્થ્યજૈહ્વ્યકાર્પણ્યાદ્ગૃહપાલાયતે જનઃ ॥ ૧૮ ॥
અસન્તુષ્ટસ્ય વિપ્રસ્ય તેજો વિદ્યા તપો યશઃ ।
સ્રવન્તીન્દ્રિયલૌલ્યેન જ્ઞાનં ચૈવાવકીર્યતે ॥ ૧૯ ॥
સ્રવન્તીન્દ્રિયલૌલ્યેન જ્ઞાનં ચૈવાવકીર્યતે ॥ ૧૯ ॥
કામસ્યાન્તં હિ ક્ષુત્તૃડ્ભ્યાં ક્રોધસ્યૈતત્ફલોદયાત્ ।
જનો યાતિ ન લોભસ્ય જિત્વા ભુક્ત્વા દિશો ભુવઃ ॥ ૨૦ ॥
જનો યાતિ ન લોભસ્ય જિત્વા ભુક્ત્વા દિશો ભુવઃ ॥ ૨૦ ॥
પણ્ડિતા બહવો રાજન્બહુજ્ઞાઃ સંશયચ્છિદઃ ।
સદસસ્પતયોઽપ્યેકે અસન્તોષાત્પતન્ત્યધઃ ॥ ૨૧ ॥
સદસસ્પતયોઽપ્યેકે અસન્તોષાત્પતન્ત્યધઃ ॥ ૨૧ ॥
અસઙ્કલ્પાજ્જયેત્કામં ક્રોધં કામવિવર્જનાત્ ।
અર્થાનર્થેક્ષયા લોભં ભયં તત્ત્વાવમર્શનાત્ ॥ ૨૨ ॥
અર્થાનર્થેક્ષયા લોભં ભયં તત્ત્વાવમર્શનાત્ ॥ ૨૨ ॥
આન્વીક્ષિક્યા શોકમોહૌ દમ્ભં મહદુપાસયા ।
યોગાન્તરાયાન્મૌનેન હિંસાં કામાદ્યનીહયા ॥ ૨૩ ॥
યોગાન્તરાયાન્મૌનેન હિંસાં કામાદ્યનીહયા ॥ ૨૩ ॥
કૃપયા ભૂતજં દુઃખં દૈવં જહ્યાત્સમાધિના ।
આત્મજં યોગવીર્યેણ નિદ્રાં સત્ત્વનિષેવયા ॥ ૨૪ ॥
આત્મજં યોગવીર્યેણ નિદ્રાં સત્ત્વનિષેવયા ॥ ૨૪ ॥
રજસ્તમશ્ચ સત્ત્વેન સત્ત્વં ચોપશમેન ચ ।
એતત્સર્વં ગુરૌ ભક્ત્યા પુરુષો હ્યઞ્જસા જયેત્ ॥ ૨૫ ॥
એતત્સર્વં ગુરૌ ભક્ત્યા પુરુષો હ્યઞ્જસા જયેત્ ॥ ૨૫ ॥
યસ્ય સાક્ષાદ્ભગવતિ જ્ઞાનદીપપ્રદે ગુરૌ ।
મર્ત્યાસદ્ધીઃ શ્રુતં તસ્ય સર્વં કુઞ્જરશૌચવત્ ॥ ૨૬ ॥
મર્ત્યાસદ્ધીઃ શ્રુતં તસ્ય સર્વં કુઞ્જરશૌચવત્ ॥ ૨૬ ॥
એષ વૈ ભગવાન્સાક્ષાત્ પ્રધાનપુરુષેશ્વરઃ ।
યોગેશ્વરૈર્વિમૃગ્યાઙ્ઘ્રિર્લોકો યં મન્યતે નરમ્ ॥ ૨૭ ॥
યોગેશ્વરૈર્વિમૃગ્યાઙ્ઘ્રિર્લોકો યં મન્યતે નરમ્ ॥ ૨૭ ॥
ષડ્વર્ગસંયમૈકાન્તાઃ સર્વા નિયમચોદનાઃ ।
તદન્તા યદિ નો યોગાનાવહેયુઃ શ્રમાવહાઃ ॥ ૨૮ ॥
તદન્તા યદિ નો યોગાનાવહેયુઃ શ્રમાવહાઃ ॥ ૨૮ ॥
યથા વાર્તાદયો હ્યર્થા યોગસ્યાર્થં ન બિભ્રતિ ।
અનર્થાય ભવેયુઃ સ્મ પૂર્તમિષ્ટં તથાસતઃ ॥ ૨૯ ॥
અનર્થાય ભવેયુઃ સ્મ પૂર્તમિષ્ટં તથાસતઃ ॥ ૨૯ ॥
યશ્ચિત્તવિજયે યત્તઃ સ્યાન્નિઃસઙ્ગોઽપરિગ્રહઃ ।
એકો વિવિક્તશરણો ભિક્ષુર્ભૈક્ષ્યમિતાશનઃ ॥ ૩૦ ॥
એકો વિવિક્તશરણો ભિક્ષુર્ભૈક્ષ્યમિતાશનઃ ॥ ૩૦ ॥
દેશે શુચૌ સમે રાજન્સંસ્થાપ્યાસનમાત્મનઃ ।
સ્થિરં સુખં સમં તસ્મિન્નાસીતર્જ્વઙ્ગ ઓમિતિ ॥ ૩૧ ॥
સ્થિરં સુખં સમં તસ્મિન્નાસીતર્જ્વઙ્ગ ઓમિતિ ॥ ૩૧ ॥
પ્રાણાપાનૌ સન્નિરુન્ધ્યાત્પૂરકુમ્ભકરેચકૈઃ ।
યાવન્મનસ્ત્યજેત કામાન્સ્વનાસાગ્રનિરીક્ષણઃ ॥ ૩૨ ॥
યાવન્મનસ્ત્યજેત કામાન્સ્વનાસાગ્રનિરીક્ષણઃ ॥ ૩૨ ॥
યતો યતો નિઃસરતિ મનઃ કામહતં ભ્રમત્ ।
તતસ્તત ઉપાહૃત્ય હૃદિ રુન્ધ્યાચ્છનૈર્બુધઃ ॥ ૩૩ ॥
તતસ્તત ઉપાહૃત્ય હૃદિ રુન્ધ્યાચ્છનૈર્બુધઃ ॥ ૩૩ ॥
એવમભ્યસ્યતશ્ચિત્તં કાલેનાલ્પીયસા યતેઃ ।
અનિશં તસ્ય નિર્વાણં યાત્યનિન્ધનવહ્નિવત્ ॥ ૩૪ ॥
અનિશં તસ્ય નિર્વાણં યાત્યનિન્ધનવહ્નિવત્ ॥ ૩૪ ॥
કામાદિભિરનાવિદ્ધં પ્રશાન્તાખિલવૃત્તિ યત્ ।
ચિત્તં બ્રહ્મસુખસ્પૃષ્ટં નૈવોત્તિષ્ઠેત કર્હિચિત્ ॥ ૩૫ ॥
ચિત્તં બ્રહ્મસુખસ્પૃષ્ટં નૈવોત્તિષ્ઠેત કર્હિચિત્ ॥ ૩૫ ॥
યઃ પ્રવ્રજ્ય ગૃહાત્પૂર્વં ત્રિવર્ગાવપનાત્પુનઃ ।
યદિ સેવેત તાન્ભિક્ષુઃ સ વૈ વાન્તાશ્યપત્રપઃ ॥ ૩૬ ॥
યદિ સેવેત તાન્ભિક્ષુઃ સ વૈ વાન્તાશ્યપત્રપઃ ॥ ૩૬ ॥
યૈઃ સ્વદેહઃ સ્મૃતોઽનાત્મા મર્ત્યો વિટ્કૃમિભસ્મવત્ ।
ત એનમાત્મસાત્કૃત્વા શ્લાઘયન્તિ હ્યસત્તમાઃ ॥ ૩૭ ॥
ત એનમાત્મસાત્કૃત્વા શ્લાઘયન્તિ હ્યસત્તમાઃ ॥ ૩૭ ॥
ગૃહસ્થસ્ય ક્રિયાત્યાગો વ્રતત્યાગો વટોરપિ ।
તપસ્વિનો ગ્રામસેવા ભિક્ષોરિન્દ્રિયલોલતા ॥ ૩૮ ॥
તપસ્વિનો ગ્રામસેવા ભિક્ષોરિન્દ્રિયલોલતા ॥ ૩૮ ॥
આશ્રમાપસદા હ્યેતે ખલ્વાશ્રમવિડમ્બનાઃ ।
દેવમાયાવિમૂઢાંસ્તાનુપેક્ષેતાનુકમ્પયા ॥ ૩૯ ॥
દેવમાયાવિમૂઢાંસ્તાનુપેક્ષેતાનુકમ્પયા ॥ ૩૯ ॥
આત્માનં ચેદ્વિજાનીયાત્પરં જ્ઞાનધુતાશયઃ ।
કિમિચ્છન્કસ્ય વા હેતોર્દેહં પુષ્ણાતિ લમ્પટઃ ॥ ૪૦ ॥
કિમિચ્છન્કસ્ય વા હેતોર્દેહં પુષ્ણાતિ લમ્પટઃ ॥ ૪૦ ॥
આહુઃ શરીરં રથમિન્દ્રિયાણિ
હયાનભીષૂન્મન ઇન્દ્રિયેશમ્ ।
વર્ત્માનિ માત્રા ધિષણાં ચ સૂતં
સત્ત્વં બૃહદ્ બન્ધુરમીશસૃષ્ટમ્ ॥ ૪૧ ॥
હયાનભીષૂન્મન ઇન્દ્રિયેશમ્ ।
વર્ત્માનિ માત્રા ધિષણાં ચ સૂતં
સત્ત્વં બૃહદ્ બન્ધુરમીશસૃષ્ટમ્ ॥ ૪૧ ॥
અક્ષં દશપ્રાણમધર્મધર્મૌ
ચક્રેઽભિમાનં રથિનં ચ જીવમ્ ।
ધનુર્હિ તસ્ય પ્રણવં પઠન્તિ
શરં તુ જીવં પરમેવ લક્ષ્યમ્ ॥ ૪૨ ॥
ચક્રેઽભિમાનં રથિનં ચ જીવમ્ ।
ધનુર્હિ તસ્ય પ્રણવં પઠન્તિ
શરં તુ જીવં પરમેવ લક્ષ્યમ્ ॥ ૪૨ ॥
રાગો દ્વેષશ્ચ લોભશ્ચ શોકમોહૌ ભયં મદઃ ।
માનોઽવમાનોઽસૂયા ચ માયા હિંસા ચ મત્સરઃ ॥ ૪૩ ॥
માનોઽવમાનોઽસૂયા ચ માયા હિંસા ચ મત્સરઃ ॥ ૪૩ ॥
રજઃ પ્રમાદઃ ક્ષુન્નિદ્રા શત્રવસ્ત્વેવમાદયઃ ।
રજસ્તમઃપ્રકૃતયઃ સત્ત્વપ્રકૃતયઃ ક્વચિત્ ॥ ૪૪ ॥ H
રજસ્તમઃપ્રકૃતયઃ સત્ત્વપ્રકૃતયઃ ક્વચિત્ ॥ ૪૪ ॥ H
યાવન્નૃકાયરથમાત્મવશોપકલ્પં
ધત્તે ગરિષ્ઠચરણાર્ચનયા નિશાતમ્ ।
જ્ઞાનાસિમચ્યુતબલો દધદસ્તશત્રુઃ
સ્વાનન્દતુષ્ટ ઉપશાન્ત ઇદં વિજહ્યાત્ ॥ ૪૫ ॥
ધત્તે ગરિષ્ઠચરણાર્ચનયા નિશાતમ્ ।
જ્ઞાનાસિમચ્યુતબલો દધદસ્તશત્રુઃ
સ્વાનન્દતુષ્ટ ઉપશાન્ત ઇદં વિજહ્યાત્ ॥ ૪૫ ॥
નોચેત્પ્રમત્તમસદિન્દ્રિયવાજિસૂતા
નીત્વોત્પથં વિષયદસ્યુષુ નિક્ષિપન્તિ ।
તે દસ્યવઃ સહયસૂતમમું તમોઽન્ધે
સંસારકૂપ ઉરુમૃત્યુભયે ક્ષિપન્તિ ॥ ૪૬ ॥
નીત્વોત્પથં વિષયદસ્યુષુ નિક્ષિપન્તિ ।
તે દસ્યવઃ સહયસૂતમમું તમોઽન્ધે
સંસારકૂપ ઉરુમૃત્યુભયે ક્ષિપન્તિ ॥ ૪૬ ॥
પ્રવૃત્તં ચ નિવૃત્તં ચ દ્વિવિધં કર્મ વૈદિકમ્ ।
આવર્તતે પ્રવૃત્તેન નિવૃત્તેનાશ્નુતેઽમૃતમ્ ॥ ૪૭ ॥
આવર્તતે પ્રવૃત્તેન નિવૃત્તેનાશ્નુતેઽમૃતમ્ ॥ ૪૭ ॥
¨ હિંસ્રં દ્રવ્યમયં કામ્યમગ્નિહોત્રાદ્યશાન્તિદમ્ ।
દર્શશ્ચ પૂર્ણમાસશ્ચ ચાતુર્માસ્યં પશુઃ સુતઃ ॥ ૪૮ ॥
દર્શશ્ચ પૂર્ણમાસશ્ચ ચાતુર્માસ્યં પશુઃ સુતઃ ॥ ૪૮ ॥
એતદિષ્ટં પ્રવૃત્તાખ્યં હુતં પ્રહુતમેવ ચ ।
પૂર્તં સુરાલયારામકૂપાજીવ્યાદિલક્ષણમ્ ॥ ૪૯ ॥
પૂર્તં સુરાલયારામકૂપાજીવ્યાદિલક્ષણમ્ ॥ ૪૯ ॥
દ્રવ્યસૂક્ષ્મવિપાકશ્ચ ધૂમો રાત્રિરપક્ષયઃ ।
અયનં દક્ષિણં સોમો દર્શ ઓષધિવીરુધઃ ॥ ૫૦ ॥
અયનં દક્ષિણં સોમો દર્શ ઓષધિવીરુધઃ ॥ ૫૦ ॥
અન્નં રેત ઇતિ ક્ષ્મેશ પિતૃયાનં પુનર્ભવઃ ।
એકૈકશ્યેનાનુપૂર્વં ભૂત્વા ભૂત્વેહ જાયતે ॥ ૫૧ ॥
એકૈકશ્યેનાનુપૂર્વં ભૂત્વા ભૂત્વેહ જાયતે ॥ ૫૧ ॥
નિષેકાદિશ્મશાનાન્તૈઃ સંસ્કારૈઃ સંસ્કૃતો દ્વિજઃ ।
ઇન્દ્રિયેષુ ક્રિયાયજ્ઞાન્ જ્ઞાનદીપેષુ જુહ્વતિ ॥ ૫૨ ॥
ઇન્દ્રિયેષુ ક્રિયાયજ્ઞાન્ જ્ઞાનદીપેષુ જુહ્વતિ ॥ ૫૨ ॥
ઇન્દ્રિયાણિ મનસ્યૂર્મૌ વાચિ વૈકારિકં મનઃ ।
વાચં વર્ણસમામ્નાયે તમોઙ્કારે સ્વરે ન્યસેત્ ।
ઓઙ્કારં બિન્દૌ નાદે તં તં તુ પ્રાણે મહત્યમુમ્ ॥ ૫૩ ॥
વાચં વર્ણસમામ્નાયે તમોઙ્કારે સ્વરે ન્યસેત્ ।
ઓઙ્કારં બિન્દૌ નાદે તં તં તુ પ્રાણે મહત્યમુમ્ ॥ ૫૩ ॥
અગ્નિઃ સૂર્યો દિવા પ્રાહ્ણઃ શુક્લો રાકોત્તરં સ્વરાટ્ ।
વિશ્વોઽથ તૈજસઃ પ્રાજ્ઞસ્તુર્ય આત્મા સમન્વયાત્ ॥ ૫૪ ॥
વિશ્વોઽથ તૈજસઃ પ્રાજ્ઞસ્તુર્ય આત્મા સમન્વયાત્ ॥ ૫૪ ॥
દેવયાનમિદં પ્રાહુર્ભૂત્વા ભૂત્વાનુપૂર્વશઃ ।
આત્મયાજ્યુપશાન્તાત્મા હ્યાત્મસ્થો ન નિવર્તતે ॥ ૫૫ ॥
આત્મયાજ્યુપશાન્તાત્મા હ્યાત્મસ્થો ન નિવર્તતે ॥ ૫૫ ॥
ય એતે પિતૃદેવાનામયને વેદનિર્મિતે ।
શાસ્ત્રેણ ચક્ષુષા વેદ જનસ્થોઽપિ ન મુહ્યતિ ॥ ૫૬ ॥
શાસ્ત્રેણ ચક્ષુષા વેદ જનસ્થોઽપિ ન મુહ્યતિ ॥ ૫૬ ॥
આદાવન્તે જનાનાં સદ્ બહિરન્તઃ પરાવરમ્ ।
જ્ઞાનં જ્ઞેયં વચો વાચ્યં તમો જ્યોતિસ્ત્વયં સ્વયમ્ ॥ ૫૭ ॥
જ્ઞાનં જ્ઞેયં વચો વાચ્યં તમો જ્યોતિસ્ત્વયં સ્વયમ્ ॥ ૫૭ ॥
આબાધિતોઽપિ હ્યાભાસો યથા વસ્તુતયા સ્મૃતઃ ।
દુર્ઘટત્વાદૈન્દ્રિયકં તદ્વદર્થવિકલ્પિતમ્ ॥ ૫૮ ॥
દુર્ઘટત્વાદૈન્દ્રિયકં તદ્વદર્થવિકલ્પિતમ્ ॥ ૫૮ ॥
ક્ષિત્યાદીનામિહાર્થાનાં છાયા ન કતમાપિ હિ ।
ન સઙ્ઘાતો વિકારોઽપિ ન પૃથઙ્નાન્વિતો મૃષા ॥ ૫૯ ॥
ન સઙ્ઘાતો વિકારોઽપિ ન પૃથઙ્નાન્વિતો મૃષા ॥ ૫૯ ॥
ધાતવોઽવયવિત્વાચ્ચ તન્માત્રાવયવૈર્વિના ।
ન સ્યુર્હ્યસત્યવયવિન્યસન્નવયવોઽન્તતઃ ॥ ૬૦ ॥
ન સ્યુર્હ્યસત્યવયવિન્યસન્નવયવોઽન્તતઃ ॥ ૬૦ ॥
સ્યાત્સાદૃશ્યભ્રમસ્તાવદ્વિકલ્પે સતિ વસ્તુનઃ ।
જાગ્રત્સ્વાપૌ યથા સ્વપ્ને તથા વિધિનિષેધતા ॥ ૬૧ ॥
જાગ્રત્સ્વાપૌ યથા સ્વપ્ને તથા વિધિનિષેધતા ॥ ૬૧ ॥
ભાવાદ્વૈતં ક્રિયાદ્વૈતં દ્રવ્યાદ્વૈતં તથાત્મનઃ ।
વર્તયન્સ્વાનુભૂત્યેહ ત્રીન્સ્વપ્નાન્ધુનુતે મુનિઃ ॥ ૬૨ ॥
વર્તયન્સ્વાનુભૂત્યેહ ત્રીન્સ્વપ્નાન્ધુનુતે મુનિઃ ॥ ૬૨ ॥
કાર્યકારણવસ્ત્વૈક્યદર્શનં પટતન્તુવત્ ।
અવસ્તુત્વાદ્વિકલ્પસ્ય ભાવાદ્વૈતં તદુચ્યતે ॥ ૬૩ ॥
અવસ્તુત્વાદ્વિકલ્પસ્ય ભાવાદ્વૈતં તદુચ્યતે ॥ ૬૩ ॥
યદ્ બ્રહ્મણિ પરે સાક્ષાત્સર્વકર્મસમર્પણમ્ ।
મનોવાક્તનુભિઃ પાર્થ ક્રિયાદ્વૈતં તદુચ્યતે ॥ ૬૪ ॥
મનોવાક્તનુભિઃ પાર્થ ક્રિયાદ્વૈતં તદુચ્યતે ॥ ૬૪ ॥
આત્મજાયાસુતાદીનામન્યેષાં સર્વદેહિનામ્ ।
યત્સ્વાર્થકામયોરૈક્યં દ્રવ્યાદ્વૈતં તદુચ્યતે ॥ ૬૫ ॥
યત્સ્વાર્થકામયોરૈક્યં દ્રવ્યાદ્વૈતં તદુચ્યતે ॥ ૬૫ ॥
યદ્ યસ્ય વાનિષિદ્ધં સ્યાદ્યેન યત્ર યતો નૃપ ।
સ તેનેહેત કાર્યાણિ નરો નાન્યૈરનાપદિ ॥ ૬૬ ॥
સ તેનેહેત કાર્યાણિ નરો નાન્યૈરનાપદિ ॥ ૬૬ ॥
એતૈરન્યૈશ્ચ વેદોક્તૈર્વર્તમાનઃ સ્વકર્મભિઃ ।
ગૃહેઽપ્યસ્ય ગતિં યાયાદ્ રાજંસ્તદ્ભક્તિભાઙ્નરઃ ॥ ૬૭ ॥
ગૃહેઽપ્યસ્ય ગતિં યાયાદ્ રાજંસ્તદ્ભક્તિભાઙ્નરઃ ॥ ૬૭ ॥
યથા હિ યૂયં નૃપદેવ દુસ્ત્યજા-
દાપદ્ગણાદુત્તરતાત્મનઃ પ્રભોઃ ।
યત્પાદપઙ્કેરુહસેવયા ભવા-
નહારષીન્નિર્જિતદિગ્ગજઃ ક્રતૂન્ ॥ ૬૮ ॥
દાપદ્ગણાદુત્તરતાત્મનઃ પ્રભોઃ ।
યત્પાદપઙ્કેરુહસેવયા ભવા-
નહારષીન્નિર્જિતદિગ્ગજઃ ક્રતૂન્ ॥ ૬૮ ॥
અહં પુરાભવં કશ્ચિદ્ગન્ધર્વ ઉપબર્હણઃ ।
નામ્નાતીતે મહાકલ્પે ગન્ધર્વાણાં સુસમ્મતઃ ॥ ૬૯ ॥
નામ્નાતીતે મહાકલ્પે ગન્ધર્વાણાં સુસમ્મતઃ ॥ ૬૯ ॥
રૂપપેશલમાધુર્યસૌગન્ધ્યપ્રિયદર્શનઃ ।
સ્ત્રીણાં પ્રિયતમો નિત્યં મત્તઃ સ્વપુરલમ્પટઃ ॥ ૭૦ ॥
સ્ત્રીણાં પ્રિયતમો નિત્યં મત્તઃ સ્વપુરલમ્પટઃ ॥ ૭૦ ॥
એકદા દેવસત્રે તુ ગન્ધર્વાપ્સરસાં ગણાઃ ।
ઉપહૂતા વિશ્વસૃગ્ભિર્હરિગાથોપગાયને ॥ ૭૧ ॥
ઉપહૂતા વિશ્વસૃગ્ભિર્હરિગાથોપગાયને ॥ ૭૧ ॥
અહં ચ ગાયંસ્તદ્વિદ્વાન્ સ્ત્રીભિઃ પરિવૃતો ગતઃ ।
જ્ઞાત્વા વિશ્વસૃજસ્તન્મે હેલનં શેપુરોજસા ।
યાહિ ત્વં શૂદ્રતામાશુ નષ્ટશ્રીઃ કૃતહેલનઃ ॥ ૭૨ ॥
જ્ઞાત્વા વિશ્વસૃજસ્તન્મે હેલનં શેપુરોજસા ।
યાહિ ત્વં શૂદ્રતામાશુ નષ્ટશ્રીઃ કૃતહેલનઃ ॥ ૭૨ ॥
તાવદ્દાસ્યામહં જજ્ઞે તત્રાપિ બ્રહ્મવાદિનામ્ ।
શુશ્રૂષયાનુષઙ્ગેણ પ્રાપ્તોઽહં બ્રહ્મપુત્રતામ્ ॥ ૭૩ ॥
શુશ્રૂષયાનુષઙ્ગેણ પ્રાપ્તોઽહં બ્રહ્મપુત્રતામ્ ॥ ૭૩ ॥
ધર્મસ્તે ગૃહમેધીયો વર્ણિતઃ પાપનાશનઃ ।
ગૃહસ્થો યેન પદવીમઞ્જસા ન્યાસિનામિયાત્ ॥ ૭૪ ॥
ગૃહસ્થો યેન પદવીમઞ્જસા ન્યાસિનામિયાત્ ॥ ૭૪ ॥
યૂયં નૃલોકે બત ભૂરિભાગા
લોકં પુનાના મુનયોઽભિયન્તિ ।
યેષાં ગૃહાનાવસતીતિ સાક્ષાદ્
ગૂઢં પરં બ્રહ્મ મનુષ્યલિઙ્ગમ્ ॥ ૭૫ ॥
લોકં પુનાના મુનયોઽભિયન્તિ ।
યેષાં ગૃહાનાવસતીતિ સાક્ષાદ્
ગૂઢં પરં બ્રહ્મ મનુષ્યલિઙ્ગમ્ ॥ ૭૫ ॥
સ વા અયં બ્રહ્મ મહદ્વિમૃગ્ય
કૈવલ્યનિર્વાણસુખાનુભૂતિઃ ।
પ્રિયઃ સુહૃદ્ વઃ ખલુ માતુલેય
આત્માર્હણીયો વિધિકૃદ્ગુરુશ્ચ ॥ ૭૬ ॥
કૈવલ્યનિર્વાણસુખાનુભૂતિઃ ।
પ્રિયઃ સુહૃદ્ વઃ ખલુ માતુલેય
આત્માર્હણીયો વિધિકૃદ્ગુરુશ્ચ ॥ ૭૬ ॥
ન યસ્ય સાક્ષાદ્ભવપદ્મજાદિભી
રૂપં ધિયા વસ્તુતયોપવર્ણિતમ્ ।
મૌનેન ભક્ત્યોપશમેન પૂજિતઃ
પ્રસીદતામેષ સ સાત્વતાં પતિઃ ॥ ૭૭ ॥
રૂપં ધિયા વસ્તુતયોપવર્ણિતમ્ ।
મૌનેન ભક્ત્યોપશમેન પૂજિતઃ
પ્રસીદતામેષ સ સાત્વતાં પતિઃ ॥ ૭૭ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇતિ દેવર્ષિણા પ્રોક્તં નિશમ્ય ભરતર્ષભઃ ।
પૂજયામાસ સુપ્રીતઃ કૃષ્ણં ચ પ્રેમવિહ્વલઃ ॥ ૭૮ ॥
ઇતિ દેવર્ષિણા પ્રોક્તં નિશમ્ય ભરતર્ષભઃ ।
પૂજયામાસ સુપ્રીતઃ કૃષ્ણં ચ પ્રેમવિહ્વલઃ ॥ ૭૮ ॥
કૃષ્ણપાર્થાવુપામન્ત્ર્ય પૂજિતઃ પ્રયયૌ મુનિઃ ।
શ્રુત્વા કૃષ્ણં પરં બ્રહ્મ પાર્થઃ પરમવિસ્મિતઃ ॥ ૭૯ ॥
શ્રુત્વા કૃષ્ણં પરં બ્રહ્મ પાર્થઃ પરમવિસ્મિતઃ ॥ ૭૯ ॥
ઇતિ દાક્ષાયણીનાં તે પૃથગ્વંશાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
દેવાસુરમનુષ્યાદ્યા લોકા યત્ર ચરાચરાઃ ॥ ૮૦ ॥
દેવાસુરમનુષ્યાદ્યા લોકા યત્ર ચરાચરાઃ ॥ ૮૦ ॥