ശ്രീനാരദ ഉവാച
കര്മനിഷ്ഠാ ദ്വിജാഃ കേചിത്തപോനിഷ്ഠാ നൃപാപരേ ।
സ്വാധ്യായേഽന്യേ പ്രവചനേ കേചന ജ്ഞാനയോഗയോഃ ॥ ൧ ॥
കര്മനിഷ്ഠാ ദ്വിജാഃ കേചിത്തപോനിഷ്ഠാ നൃപാപരേ ।
സ്വാധ്യായേഽന്യേ പ്രവചനേ കേചന ജ്ഞാനയോഗയോഃ ॥ ൧ ॥
ജ്ഞാനനിഷ്ഠായ ദേയാനി കവ്യാന്യാനന്ത്യമിച്ഛതാ ।
ദൈവേ ച തദഭാവേ സ്യാദിതരേഭ്യോ യഥാര്ഹതഃ ॥ ൨ ॥
ദൈവേ ച തദഭാവേ സ്യാദിതരേഭ്യോ യഥാര്ഹതഃ ॥ ൨ ॥
ദ്വൌ ദൈവേ പിതൃകാര്യേ ത്രീനേകൈകമുഭയത്ര വാ ।
ഭോജയേത്സുസമൃദ്ധോഽപി ശ്രാദ്ധേ കുര്യാന്ന വിസ്തരമ് ॥ ൩ ॥
ഭോജയേത്സുസമൃദ്ധോഽപി ശ്രാദ്ധേ കുര്യാന്ന വിസ്തരമ് ॥ ൩ ॥
ദേശകാലോചിതശ്രദ്ധാദ്രവ്യപാത്രാര്ഹണാനി ച ।
സമ്യഗ്ഭവന്തി നൈതാനി വിസ്തരാത്സ്വജനാര്പണാത് ॥ ൪ ॥
സമ്യഗ്ഭവന്തി നൈതാനി വിസ്തരാത്സ്വജനാര്പണാത് ॥ ൪ ॥
ദേശേ കാലേ ച സമ്പ്രാപ്തേ മുന്യന്നം ഹരിദൈവതമ് ।
ശ്രദ്ധയാ വിധിവത്പാത്രേ ന്യസ്തം കാമധുഗക്ഷയമ് ॥ ൫ ॥
ശ്രദ്ധയാ വിധിവത്പാത്രേ ന്യസ്തം കാമധുഗക്ഷയമ് ॥ ൫ ॥
ദേവര്ഷിപിതൃഭൂതേഭ്യ ആത്മനേ സ്വജനായ ച ।
അന്നം സംവിഭജന്പശ്യേത്സര്വം തത്പുരുഷാത്മകമ് ॥ ൬ ॥
അന്നം സംവിഭജന്പശ്യേത്സര്വം തത്പുരുഷാത്മകമ് ॥ ൬ ॥
ന ദദ്യാദാമിഷം ശ്രാദ്ധേ ന ചാദ്യാദ്ധര്മതത്ത്വവിത് ।
മുന്യന്നൈഃ സ്യാത്പരാ പ്രീതിര്യഥാ ന പശുഹിംസയാ ॥ ൭ ॥
മുന്യന്നൈഃ സ്യാത്പരാ പ്രീതിര്യഥാ ന പശുഹിംസയാ ॥ ൭ ॥
നൈതാദൃശഃ പരോ ധര്മോ നൃണാം സദ്ധര്മമിച്ഛതാമ് ।
ന്യാസോ ദണ്ഡസ്യ ഭൂതേഷു മനോവാക്കായജസ്യ യഃ ॥ ൮ ॥
ന്യാസോ ദണ്ഡസ്യ ഭൂതേഷു മനോവാക്കായജസ്യ യഃ ॥ ൮ ॥
ഏകേ കര്മമയാന് യജ്ഞാന് ജ്ഞാനിനോ യജ്ഞവിത്തമാഃ ।
ആത്മസംയമനേഽനീഹാ ജുഹ്വതി ജ്ഞാനദീപിതേ ॥ ൯ ॥
ആത്മസംയമനേഽനീഹാ ജുഹ്വതി ജ്ഞാനദീപിതേ ॥ ൯ ॥
ദ്രവ്യയജ്ഞൈര്യക്ഷ്യമാണം ദൃഷ്ട്വാ ഭൂതാനി ബിഭ്യതി ।
ഏഷ മാകരുണോ ഹന്യാദതജ്ജ്ഞോ ഹ്യസുതൃപ്ധ്രുവമ് ॥ ൧൦ ॥
ഏഷ മാകരുണോ ഹന്യാദതജ്ജ്ഞോ ഹ്യസുതൃപ്ധ്രുവമ് ॥ ൧൦ ॥
തസ്മാദ്ദൈവോപപന്നേന മുന്യന്നേനാപി ധര്മവിത് ।
സന്തുഷ്ടോഽഹരഹഃ കുര്യാന്നിത്യനൈമിത്തികീഃ ക്രിയാഃ ॥ ൧൧ ॥
സന്തുഷ്ടോഽഹരഹഃ കുര്യാന്നിത്യനൈമിത്തികീഃ ക്രിയാഃ ॥ ൧൧ ॥
വിധര്മഃ പരധര്മശ്ച ആഭാസ ഉപമാ ഛലഃ ।
അധര്മശാഖാഃ പഞ്ചേമാ ധര്മജ്ഞോഽധര്മവത്ത്യജേത് ॥ ൧൨ ॥
അധര്മശാഖാഃ പഞ്ചേമാ ധര്മജ്ഞോഽധര്മവത്ത്യജേത് ॥ ൧൨ ॥
ധര്മബാധോ വിധര്മഃ സ്യാത്പരധര്മോഽന്യചോദിതഃ ।
ഉപധര്മസ്തു പാഖണ്ഡോ ദമ്ഭോ വാ ശബ്ദഭിച്ഛലഃ ॥ ൧൩ ॥
ഉപധര്മസ്തു പാഖണ്ഡോ ദമ്ഭോ വാ ശബ്ദഭിച്ഛലഃ ॥ ൧൩ ॥
യസ്ത്വിച്ഛയാ കൃതഃ പുമ്ഭിരാഭാസോ ഹ്യാശ്രമാത്പൃഥക് ।
സ്വഭാവവിഹിതോ ധര്മഃ കസ്യ നേഷ്ടഃ പ്രശാന്തയേ ॥ ൧൪ ॥
സ്വഭാവവിഹിതോ ധര്മഃ കസ്യ നേഷ്ടഃ പ്രശാന്തയേ ॥ ൧൪ ॥
ധര്മാര്ഥമപി നേഹേത യാത്രാര്ഥം വാധനോ ധനമ് ।
അനീഹാനീഹമാനസ്യ മഹാഹേരിവ വൃത്തിദാ ॥ ൧൫ ॥
അനീഹാനീഹമാനസ്യ മഹാഹേരിവ വൃത്തിദാ ॥ ൧൫ ॥
സന്തുഷ്ടസ്യ നിരീഹസ്യ സ്വാത്മാരാമസ്യ യത്സുഖമ് ।
കുതസ്തത്കാമലോഭേന ധാവതോഽര്ഥേഹയാ ദിശഃ ॥ ൧൬ ॥
കുതസ്തത്കാമലോഭേന ധാവതോഽര്ഥേഹയാ ദിശഃ ॥ ൧൬ ॥
സദാ സന്തുഷ്ടമനസഃ സര്വാഃ ശിവമയാ ദിശഃ ।
ശര്കരാകണ്ടകാദിഭ്യോ യഥോപാനത്പദഃ ശിവമ് ॥ ൧൭ ॥
ശര്കരാകണ്ടകാദിഭ്യോ യഥോപാനത്പദഃ ശിവമ് ॥ ൧൭ ॥
സന്തുഷ്ടഃ കേന വാ രാജന്ന വര്തേതാപി വാരിണാ ।
ഔപസ്ഥ്യജൈഹ്വ്യകാര്പണ്യാദ്ഗൃഹപാലായതേ ജനഃ ॥ ൧൮ ॥
ഔപസ്ഥ്യജൈഹ്വ്യകാര്പണ്യാദ്ഗൃഹപാലായതേ ജനഃ ॥ ൧൮ ॥
അസന്തുഷ്ടസ്യ വിപ്രസ്യ തേജോ വിദ്യാ തപോ യശഃ ।
സ്രവന്തീന്ദ്രിയലൌല്യേന ജ്ഞാനം ചൈവാവകീര്യതേ ॥ ൧൯ ॥
സ്രവന്തീന്ദ്രിയലൌല്യേന ജ്ഞാനം ചൈവാവകീര്യതേ ॥ ൧൯ ॥
കാമസ്യാന്തം ഹി ക്ഷുത്തൃഡ്ഭ്യാം ക്രോധസ്യൈതത്ഫലോദയാത് ।
ജനോ യാതി ന ലോഭസ്യ ജിത്വാ ഭുക്ത്വാ ദിശോ ഭുവഃ ॥ ൨൦ ॥
ജനോ യാതി ന ലോഭസ്യ ജിത്വാ ഭുക്ത്വാ ദിശോ ഭുവഃ ॥ ൨൦ ॥
പണ്ഡിതാ ബഹവോ രാജന്ബഹുജ്ഞാഃ സംശയച്ഛിദഃ ।
സദസസ്പതയോഽപ്യേകേ അസന്തോഷാത്പതന്ത്യധഃ ॥ ൨൧ ॥
സദസസ്പതയോഽപ്യേകേ അസന്തോഷാത്പതന്ത്യധഃ ॥ ൨൧ ॥
അസങ്കല്പാജ്ജയേത്കാമം ക്രോധം കാമവിവര്ജനാത് ।
അര്ഥാനര്ഥേക്ഷയാ ലോഭം ഭയം തത്ത്വാവമര്ശനാത് ॥ ൨൨ ॥
അര്ഥാനര്ഥേക്ഷയാ ലോഭം ഭയം തത്ത്വാവമര്ശനാത് ॥ ൨൨ ॥
ആന്വീക്ഷിക്യാ ശോകമോഹൌ ദമ്ഭം മഹദുപാസയാ ।
യോഗാന്തരായാന്മൌനേന ഹിംസാം കാമാദ്യനീഹയാ ॥ ൨൩ ॥
യോഗാന്തരായാന്മൌനേന ഹിംസാം കാമാദ്യനീഹയാ ॥ ൨൩ ॥
കൃപയാ ഭൂതജം ദുഃഖം ദൈവം ജഹ്യാത്സമാധിനാ ।
ആത്മജം യോഗവീര്യേണ നിദ്രാം സത്ത്വനിഷേവയാ ॥ ൨൪ ॥
ആത്മജം യോഗവീര്യേണ നിദ്രാം സത്ത്വനിഷേവയാ ॥ ൨൪ ॥
രജസ്തമശ്ച സത്ത്വേന സത്ത്വം ചോപശമേന ച ।
ഏതത്സര്വം ഗുരൌ ഭക്ത്യാ പുരുഷോ ഹ്യഞ്ജസാ ജയേത് ॥ ൨൫ ॥
ഏതത്സര്വം ഗുരൌ ഭക്ത്യാ പുരുഷോ ഹ്യഞ്ജസാ ജയേത് ॥ ൨൫ ॥
യസ്യ സാക്ഷാദ്ഭഗവതി ജ്ഞാനദീപപ്രദേ ഗുരൌ ।
മര്ത്യാസദ്ധീഃ ശ്രുതം തസ്യ സര്വം കുഞ്ജരശൌചവത് ॥ ൨൬ ॥
മര്ത്യാസദ്ധീഃ ശ്രുതം തസ്യ സര്വം കുഞ്ജരശൌചവത് ॥ ൨൬ ॥
ഏഷ വൈ ഭഗവാന്സാക്ഷാത് പ്രധാനപുരുഷേശ്വരഃ ।
യോഗേശ്വരൈര്വിമൃഗ്യാങ്ഘ്രിര്ലോകോ യം മന്യതേ നരമ് ॥ ൨൭ ॥
യോഗേശ്വരൈര്വിമൃഗ്യാങ്ഘ്രിര്ലോകോ യം മന്യതേ നരമ് ॥ ൨൭ ॥
ഷഡ്വര്ഗസംയമൈകാന്താഃ സര്വാ നിയമചോദനാഃ ।
തദന്താ യദി നോ യോഗാനാവഹേയുഃ ശ്രമാവഹാഃ ॥ ൨൮ ॥
തദന്താ യദി നോ യോഗാനാവഹേയുഃ ശ്രമാവഹാഃ ॥ ൨൮ ॥
യഥാ വാര്താദയോ ഹ്യര്ഥാ യോഗസ്യാര്ഥം ന ബിഭ്രതി ।
അനര്ഥായ ഭവേയുഃ സ്മ പൂര്തമിഷ്ടം തഥാസതഃ ॥ ൨൯ ॥
അനര്ഥായ ഭവേയുഃ സ്മ പൂര്തമിഷ്ടം തഥാസതഃ ॥ ൨൯ ॥
യശ്ചിത്തവിജയേ യത്തഃ സ്യാന്നിഃസങ്ഗോഽപരിഗ്രഹഃ ।
ഏകോ വിവിക്തശരണോ ഭിക്ഷുര്ഭൈക്ഷ്യമിതാശനഃ ॥ ൩൦ ॥
ഏകോ വിവിക്തശരണോ ഭിക്ഷുര്ഭൈക്ഷ്യമിതാശനഃ ॥ ൩൦ ॥
ദേശേ ശുചൌ സമേ രാജന്സംസ്ഥാപ്യാസനമാത്മനഃ ।
സ്ഥിരം സുഖം സമം തസ്മിന്നാസീതര്ജ്വങ്ഗ ഓമിതി ॥ ൩൧ ॥
സ്ഥിരം സുഖം സമം തസ്മിന്നാസീതര്ജ്വങ്ഗ ഓമിതി ॥ ൩൧ ॥
പ്രാണാപാനൌ സന്നിരുന്ധ്യാത്പൂരകുമ്ഭകരേചകൈഃ ।
യാവന്മനസ്ത്യജേത കാമാന്സ്വനാസാഗ്രനിരീക്ഷണഃ ॥ ൩൨ ॥
യാവന്മനസ്ത്യജേത കാമാന്സ്വനാസാഗ്രനിരീക്ഷണഃ ॥ ൩൨ ॥
യതോ യതോ നിഃസരതി മനഃ കാമഹതം ഭ്രമത് ।
തതസ്തത ഉപാഹൃത്യ ഹൃദി രുന്ധ്യാച്ഛനൈര്ബുധഃ ॥ ൩൩ ॥
തതസ്തത ഉപാഹൃത്യ ഹൃദി രുന്ധ്യാച്ഛനൈര്ബുധഃ ॥ ൩൩ ॥
ഏവമഭ്യസ്യതശ്ചിത്തം കാലേനാല്പീയസാ യതേഃ ।
അനിശം തസ്യ നിര്വാണം യാത്യനിന്ധനവഹ്നിവത് ॥ ൩൪ ॥
അനിശം തസ്യ നിര്വാണം യാത്യനിന്ധനവഹ്നിവത് ॥ ൩൪ ॥
കാമാദിഭിരനാവിദ്ധം പ്രശാന്താഖിലവൃത്തി യത് ।
ചിത്തം ബ്രഹ്മസുഖസ്പൃഷ്ടം നൈവോത്തിഷ്ഠേത കര്ഹിചിത് ॥ ൩൫ ॥
ചിത്തം ബ്രഹ്മസുഖസ്പൃഷ്ടം നൈവോത്തിഷ്ഠേത കര്ഹിചിത് ॥ ൩൫ ॥
യഃ പ്രവ്രജ്യ ഗൃഹാത്പൂര്വം ത്രിവര്ഗാവപനാത്പുനഃ ।
യദി സേവേത താന്ഭിക്ഷുഃ സ വൈ വാന്താശ്യപത്രപഃ ॥ ൩൬ ॥
യദി സേവേത താന്ഭിക്ഷുഃ സ വൈ വാന്താശ്യപത്രപഃ ॥ ൩൬ ॥
യൈഃ സ്വദേഹഃ സ്മൃതോഽനാത്മാ മര്ത്യോ വിട്കൃമിഭസ്മവത് ।
ത ഏനമാത്മസാത്കൃത്വാ ശ്ലാഘയന്തി ഹ്യസത്തമാഃ ॥ ൩൭ ॥
ത ഏനമാത്മസാത്കൃത്വാ ശ്ലാഘയന്തി ഹ്യസത്തമാഃ ॥ ൩൭ ॥
ഗൃഹസ്ഥസ്യ ക്രിയാത്യാഗോ വ്രതത്യാഗോ വടോരപി ।
തപസ്വിനോ ഗ്രാമസേവാ ഭിക്ഷോരിന്ദ്രിയലോലതാ ॥ ൩൮ ॥
തപസ്വിനോ ഗ്രാമസേവാ ഭിക്ഷോരിന്ദ്രിയലോലതാ ॥ ൩൮ ॥
ആശ്രമാപസദാ ഹ്യേതേ ഖല്വാശ്രമവിഡമ്ബനാഃ ।
ദേവമായാവിമൂഢാംസ്താനുപേക്ഷേതാനുകമ്പയാ ॥ ൩൯ ॥
ദേവമായാവിമൂഢാംസ്താനുപേക്ഷേതാനുകമ്പയാ ॥ ൩൯ ॥
ആത്മാനം ചേദ്വിജാനീയാത്പരം ജ്ഞാനധുതാശയഃ ।
കിമിച്ഛന്കസ്യ വാ ഹേതോര്ദേഹം പുഷ്ണാതി ലമ്പടഃ ॥ ൪൦ ॥
കിമിച്ഛന്കസ്യ വാ ഹേതോര്ദേഹം പുഷ്ണാതി ലമ്പടഃ ॥ ൪൦ ॥
ആഹുഃ ശരീരം രഥമിന്ദ്രിയാണി
ഹയാനഭീഷൂന്മന ഇന്ദ്രിയേശമ് ।
വര്ത്മാനി മാത്രാ ധിഷണാം ച സൂതം
സത്ത്വം ബൃഹദ് ബന്ധുരമീശസൃഷ്ടമ് ॥ ൪൧ ॥
ഹയാനഭീഷൂന്മന ഇന്ദ്രിയേശമ് ।
വര്ത്മാനി മാത്രാ ധിഷണാം ച സൂതം
സത്ത്വം ബൃഹദ് ബന്ധുരമീശസൃഷ്ടമ് ॥ ൪൧ ॥
അക്ഷം ദശപ്രാണമധര്മധര്മൌ
ചക്രേഽഭിമാനം രഥിനം ച ജീവമ് ।
ധനുര്ഹി തസ്യ പ്രണവം പഠന്തി
ശരം തു ജീവം പരമേവ ലക്ഷ്യമ് ॥ ൪൨ ॥
ചക്രേഽഭിമാനം രഥിനം ച ജീവമ് ।
ധനുര്ഹി തസ്യ പ്രണവം പഠന്തി
ശരം തു ജീവം പരമേവ ലക്ഷ്യമ് ॥ ൪൨ ॥
രാഗോ ദ്വേഷശ്ച ലോഭശ്ച ശോകമോഹൌ ഭയം മദഃ ।
മാനോഽവമാനോഽസൂയാ ച മായാ ഹിംസാ ച മത്സരഃ ॥ ൪൩ ॥
മാനോഽവമാനോഽസൂയാ ച മായാ ഹിംസാ ച മത്സരഃ ॥ ൪൩ ॥
രജഃ പ്രമാദഃ ക്ഷുന്നിദ്രാ ശത്രവസ്ത്വേവമാദയഃ ।
രജസ്തമഃപ്രകൃതയഃ സത്ത്വപ്രകൃതയഃ ക്വചിത് ॥ ൪൪ ॥ H
രജസ്തമഃപ്രകൃതയഃ സത്ത്വപ്രകൃതയഃ ക്വചിത് ॥ ൪൪ ॥ H
യാവന്നൃകായരഥമാത്മവശോപകല്പം
ധത്തേ ഗരിഷ്ഠചരണാര്ചനയാ നിശാതമ് ।
ജ്ഞാനാസിമച്യുതബലോ ദധദസ്തശത്രുഃ
സ്വാനന്ദതുഷ്ട ഉപശാന്ത ഇദം വിജഹ്യാത് ॥ ൪൫ ॥
ധത്തേ ഗരിഷ്ഠചരണാര്ചനയാ നിശാതമ് ।
ജ്ഞാനാസിമച്യുതബലോ ദധദസ്തശത്രുഃ
സ്വാനന്ദതുഷ്ട ഉപശാന്ത ഇദം വിജഹ്യാത് ॥ ൪൫ ॥
നോചേത്പ്രമത്തമസദിന്ദ്രിയവാജിസൂതാ
നീത്വോത്പഥം വിഷയദസ്യുഷു നിക്ഷിപന്തി ।
തേ ദസ്യവഃ സഹയസൂതമമും തമോഽന്ധേ
സംസാരകൂപ ഉരുമൃത്യുഭയേ ക്ഷിപന്തി ॥ ൪൬ ॥
നീത്വോത്പഥം വിഷയദസ്യുഷു നിക്ഷിപന്തി ।
തേ ദസ്യവഃ സഹയസൂതമമും തമോഽന്ധേ
സംസാരകൂപ ഉരുമൃത്യുഭയേ ക്ഷിപന്തി ॥ ൪൬ ॥
പ്രവൃത്തം ച നിവൃത്തം ച ദ്വിവിധം കര്മ വൈദികമ് ।
ആവര്തതേ പ്രവൃത്തേന നിവൃത്തേനാശ്നുതേഽമൃതമ് ॥ ൪൭ ॥
ആവര്തതേ പ്രവൃത്തേന നിവൃത്തേനാശ്നുതേഽമൃതമ് ॥ ൪൭ ॥
¨ ഹിംസ്രം ദ്രവ്യമയം കാമ്യമഗ്നിഹോത്രാദ്യശാന്തിദമ് ।
ദര്ശശ്ച പൂര്ണമാസശ്ച ചാതുര്മാസ്യം പശുഃ സുതഃ ॥ ൪൮ ॥
ദര്ശശ്ച പൂര്ണമാസശ്ച ചാതുര്മാസ്യം പശുഃ സുതഃ ॥ ൪൮ ॥
ഏതദിഷ്ടം പ്രവൃത്താഖ്യം ഹുതം പ്രഹുതമേവ ച ।
പൂര്തം സുരാലയാരാമകൂപാജീവ്യാദിലക്ഷണമ് ॥ ൪൯ ॥
പൂര്തം സുരാലയാരാമകൂപാജീവ്യാദിലക്ഷണമ് ॥ ൪൯ ॥
ദ്രവ്യസൂക്ഷ്മവിപാകശ്ച ധൂമോ രാത്രിരപക്ഷയഃ ।
അയനം ദക്ഷിണം സോമോ ദര്ശ ഓഷധിവീരുധഃ ॥ ൫൦ ॥
അയനം ദക്ഷിണം സോമോ ദര്ശ ഓഷധിവീരുധഃ ॥ ൫൦ ॥
അന്നം രേത ഇതി ക്ഷ്മേശ പിതൃയാനം പുനര്ഭവഃ ।
ഏകൈകശ്യേനാനുപൂര്വം ഭൂത്വാ ഭൂത്വേഹ ജായതേ ॥ ൫൧ ॥
ഏകൈകശ്യേനാനുപൂര്വം ഭൂത്വാ ഭൂത്വേഹ ജായതേ ॥ ൫൧ ॥
നിഷേകാദിശ്മശാനാന്തൈഃ സംസ്കാരൈഃ സംസ്കൃതോ ദ്വിജഃ ।
ഇന്ദ്രിയേഷു ക്രിയായജ്ഞാന് ജ്ഞാനദീപേഷു ജുഹ്വതി ॥ ൫൨ ॥
ഇന്ദ്രിയേഷു ക്രിയായജ്ഞാന് ജ്ഞാനദീപേഷു ജുഹ്വതി ॥ ൫൨ ॥
ഇന്ദ്രിയാണി മനസ്യൂര്മൌ വാചി വൈകാരികം മനഃ ।
വാചം വര്ണസമാമ്നായേ തമോങ്കാരേ സ്വരേ ന്യസേത് ।
ഓങ്കാരം ബിന്ദൌ നാദേ തം തം തു പ്രാണേ മഹത്യമുമ് ॥ ൫൩ ॥
വാചം വര്ണസമാമ്നായേ തമോങ്കാരേ സ്വരേ ന്യസേത് ।
ഓങ്കാരം ബിന്ദൌ നാദേ തം തം തു പ്രാണേ മഹത്യമുമ് ॥ ൫൩ ॥
അഗ്നിഃ സൂര്യോ ദിവാ പ്രാഹ്ണഃ ശുക്ലോ രാകോത്തരം സ്വരാട് ।
വിശ്വോഽഥ തൈജസഃ പ്രാജ്ഞസ്തുര്യ ആത്മാ സമന്വയാത് ॥ ൫൪ ॥
വിശ്വോഽഥ തൈജസഃ പ്രാജ്ഞസ്തുര്യ ആത്മാ സമന്വയാത് ॥ ൫൪ ॥
ദേവയാനമിദം പ്രാഹുര്ഭൂത്വാ ഭൂത്വാനുപൂര്വശഃ ।
ആത്മയാജ്യുപശാന്താത്മാ ഹ്യാത്മസ്ഥോ ന നിവര്തതേ ॥ ൫൫ ॥
ആത്മയാജ്യുപശാന്താത്മാ ഹ്യാത്മസ്ഥോ ന നിവര്തതേ ॥ ൫൫ ॥
യ ഏതേ പിതൃദേവാനാമയനേ വേദനിര്മിതേ ।
ശാസ്ത്രേണ ചക്ഷുഷാ വേദ ജനസ്ഥോഽപി ന മുഹ്യതി ॥ ൫൬ ॥
ശാസ്ത്രേണ ചക്ഷുഷാ വേദ ജനസ്ഥോഽപി ന മുഹ്യതി ॥ ൫൬ ॥
ആദാവന്തേ ജനാനാം സദ് ബഹിരന്തഃ പരാവരമ് ।
ജ്ഞാനം ജ്ഞേയം വചോ വാച്യം തമോ ജ്യോതിസ്ത്വയം സ്വയമ് ॥ ൫൭ ॥
ജ്ഞാനം ജ്ഞേയം വചോ വാച്യം തമോ ജ്യോതിസ്ത്വയം സ്വയമ് ॥ ൫൭ ॥
ആബാധിതോഽപി ഹ്യാഭാസോ യഥാ വസ്തുതയാ സ്മൃതഃ ।
ദുര്ഘടത്വാദൈന്ദ്രിയകം തദ്വദര്ഥവികല്പിതമ് ॥ ൫൮ ॥
ദുര്ഘടത്വാദൈന്ദ്രിയകം തദ്വദര്ഥവികല്പിതമ് ॥ ൫൮ ॥
ക്ഷിത്യാദീനാമിഹാര്ഥാനാം ഛായാ ന കതമാപി ഹി ।
ന സങ്ഘാതോ വികാരോഽപി ന പൃഥങ്നാന്വിതോ മൃഷാ ॥ ൫൯ ॥
ന സങ്ഘാതോ വികാരോഽപി ന പൃഥങ്നാന്വിതോ മൃഷാ ॥ ൫൯ ॥
ധാതവോഽവയവിത്വാച്ച തന്മാത്രാവയവൈര്വിനാ ।
ന സ്യുര്ഹ്യസത്യവയവിന്യസന്നവയവോഽന്തതഃ ॥ ൬൦ ॥
ന സ്യുര്ഹ്യസത്യവയവിന്യസന്നവയവോഽന്തതഃ ॥ ൬൦ ॥
സ്യാത്സാദൃശ്യഭ്രമസ്താവദ്വികല്പേ സതി വസ്തുനഃ ।
ജാഗ്രത്സ്വാപൌ യഥാ സ്വപ്നേ തഥാ വിധിനിഷേധതാ ॥ ൬൧ ॥
ജാഗ്രത്സ്വാപൌ യഥാ സ്വപ്നേ തഥാ വിധിനിഷേധതാ ॥ ൬൧ ॥
ഭാവാദ്വൈതം ക്രിയാദ്വൈതം ദ്രവ്യാദ്വൈതം തഥാത്മനഃ ।
വര്തയന്സ്വാനുഭൂത്യേഹ ത്രീന്സ്വപ്നാന്ധുനുതേ മുനിഃ ॥ ൬൨ ॥
വര്തയന്സ്വാനുഭൂത്യേഹ ത്രീന്സ്വപ്നാന്ധുനുതേ മുനിഃ ॥ ൬൨ ॥
കാര്യകാരണവസ്ത്വൈക്യദര്ശനം പടതന്തുവത് ।
അവസ്തുത്വാദ്വികല്പസ്യ ഭാവാദ്വൈതം തദുച്യതേ ॥ ൬൩ ॥
അവസ്തുത്വാദ്വികല്പസ്യ ഭാവാദ്വൈതം തദുച്യതേ ॥ ൬൩ ॥
യദ് ബ്രഹ്മണി പരേ സാക്ഷാത്സര്വകര്മസമര്പണമ് ।
മനോവാക്തനുഭിഃ പാര്ഥ ക്രിയാദ്വൈതം തദുച്യതേ ॥ ൬൪ ॥
മനോവാക്തനുഭിഃ പാര്ഥ ക്രിയാദ്വൈതം തദുച്യതേ ॥ ൬൪ ॥
ആത്മജായാസുതാദീനാമന്യേഷാം സര്വദേഹിനാമ് ।
യത്സ്വാര്ഥകാമയോരൈക്യം ദ്രവ്യാദ്വൈതം തദുച്യതേ ॥ ൬൫ ॥
യത്സ്വാര്ഥകാമയോരൈക്യം ദ്രവ്യാദ്വൈതം തദുച്യതേ ॥ ൬൫ ॥
യദ് യസ്യ വാനിഷിദ്ധം സ്യാദ്യേന യത്ര യതോ നൃപ ।
സ തേനേഹേത കാര്യാണി നരോ നാന്യൈരനാപദി ॥ ൬൬ ॥
സ തേനേഹേത കാര്യാണി നരോ നാന്യൈരനാപദി ॥ ൬൬ ॥
ഏതൈരന്യൈശ്ച വേദോക്തൈര്വര്തമാനഃ സ്വകര്മഭിഃ ।
ഗൃഹേഽപ്യസ്യ ഗതിം യായാദ് രാജംസ്തദ്ഭക്തിഭാങ്നരഃ ॥ ൬൭ ॥
ഗൃഹേഽപ്യസ്യ ഗതിം യായാദ് രാജംസ്തദ്ഭക്തിഭാങ്നരഃ ॥ ൬൭ ॥
യഥാ ഹി യൂയം നൃപദേവ ദുസ്ത്യജാ-
ദാപദ്ഗണാദുത്തരതാത്മനഃ പ്രഭോഃ ।
യത്പാദപങ്കേരുഹസേവയാ ഭവാ-
നഹാരഷീന്നിര്ജിതദിഗ്ഗജഃ ക്രതൂന് ॥ ൬൮ ॥
ദാപദ്ഗണാദുത്തരതാത്മനഃ പ്രഭോഃ ।
യത്പാദപങ്കേരുഹസേവയാ ഭവാ-
നഹാരഷീന്നിര്ജിതദിഗ്ഗജഃ ക്രതൂന് ॥ ൬൮ ॥
അഹം പുരാഭവം കശ്ചിദ്ഗന്ധര്വ ഉപബര്ഹണഃ ।
നാമ്നാതീതേ മഹാകല്പേ ഗന്ധര്വാണാം സുസമ്മതഃ ॥ ൬൯ ॥
നാമ്നാതീതേ മഹാകല്പേ ഗന്ധര്വാണാം സുസമ്മതഃ ॥ ൬൯ ॥
രൂപപേശലമാധുര്യസൌഗന്ധ്യപ്രിയദര്ശനഃ ।
സ്ത്രീണാം പ്രിയതമോ നിത്യം മത്തഃ സ്വപുരലമ്പടഃ ॥ ൭൦ ॥
സ്ത്രീണാം പ്രിയതമോ നിത്യം മത്തഃ സ്വപുരലമ്പടഃ ॥ ൭൦ ॥
ഏകദാ ദേവസത്രേ തു ഗന്ധര്വാപ്സരസാം ഗണാഃ ।
ഉപഹൂതാ വിശ്വസൃഗ്ഭിര്ഹരിഗാഥോപഗായനേ ॥ ൭൧ ॥
ഉപഹൂതാ വിശ്വസൃഗ്ഭിര്ഹരിഗാഥോപഗായനേ ॥ ൭൧ ॥
അഹം ച ഗായംസ്തദ്വിദ്വാന് സ്ത്രീഭിഃ പരിവൃതോ ഗതഃ ।
ജ്ഞാത്വാ വിശ്വസൃജസ്തന്മേ ഹേലനം ശേപുരോജസാ ।
യാഹി ത്വം ശൂദ്രതാമാശു നഷ്ടശ്രീഃ കൃതഹേലനഃ ॥ ൭൨ ॥
ജ്ഞാത്വാ വിശ്വസൃജസ്തന്മേ ഹേലനം ശേപുരോജസാ ।
യാഹി ത്വം ശൂദ്രതാമാശു നഷ്ടശ്രീഃ കൃതഹേലനഃ ॥ ൭൨ ॥
താവദ്ദാസ്യാമഹം ജജ്ഞേ തത്രാപി ബ്രഹ്മവാദിനാമ് ।
ശുശ്രൂഷയാനുഷങ്ഗേണ പ്രാപ്തോഽഹം ബ്രഹ്മപുത്രതാമ് ॥ ൭൩ ॥
ശുശ്രൂഷയാനുഷങ്ഗേണ പ്രാപ്തോഽഹം ബ്രഹ്മപുത്രതാമ് ॥ ൭൩ ॥
ധര്മസ്തേ ഗൃഹമേധീയോ വര്ണിതഃ പാപനാശനഃ ।
ഗൃഹസ്ഥോ യേന പദവീമഞ്ജസാ ന്യാസിനാമിയാത് ॥ ൭൪ ॥
ഗൃഹസ്ഥോ യേന പദവീമഞ്ജസാ ന്യാസിനാമിയാത് ॥ ൭൪ ॥
യൂയം നൃലോകേ ബത ഭൂരിഭാഗാ
ലോകം പുനാനാ മുനയോഽഭിയന്തി ।
യേഷാം ഗൃഹാനാവസതീതി സാക്ഷാദ്
ഗൂഢം പരം ബ്രഹ്മ മനുഷ്യലിങ്ഗമ് ॥ ൭൫ ॥
ലോകം പുനാനാ മുനയോഽഭിയന്തി ।
യേഷാം ഗൃഹാനാവസതീതി സാക്ഷാദ്
ഗൂഢം പരം ബ്രഹ്മ മനുഷ്യലിങ്ഗമ് ॥ ൭൫ ॥
സ വാ അയം ബ്രഹ്മ മഹദ്വിമൃഗ്യ
കൈവല്യനിര്വാണസുഖാനുഭൂതിഃ ।
പ്രിയഃ സുഹൃദ് വഃ ഖലു മാതുലേയ
ആത്മാര്ഹണീയോ വിധികൃദ്ഗുരുശ്ച ॥ ൭൬ ॥
കൈവല്യനിര്വാണസുഖാനുഭൂതിഃ ।
പ്രിയഃ സുഹൃദ് വഃ ഖലു മാതുലേയ
ആത്മാര്ഹണീയോ വിധികൃദ്ഗുരുശ്ച ॥ ൭൬ ॥
ന യസ്യ സാക്ഷാദ്ഭവപദ്മജാദിഭീ
രൂപം ധിയാ വസ്തുതയോപവര്ണിതമ് ।
മൌനേന ഭക്ത്യോപശമേന പൂജിതഃ
പ്രസീദതാമേഷ സ സാത്വതാം പതിഃ ॥ ൭൭ ॥
രൂപം ധിയാ വസ്തുതയോപവര്ണിതമ് ।
മൌനേന ഭക്ത്യോപശമേന പൂജിതഃ
പ്രസീദതാമേഷ സ സാത്വതാം പതിഃ ॥ ൭൭ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഇതി ദേവര്ഷിണാ പ്രോക്തം നിശമ്യ ഭരതര്ഷഭഃ ।
പൂജയാമാസ സുപ്രീതഃ കൃഷ്ണം ച പ്രേമവിഹ്വലഃ ॥ ൭൮ ॥
ഇതി ദേവര്ഷിണാ പ്രോക്തം നിശമ്യ ഭരതര്ഷഭഃ ।
പൂജയാമാസ സുപ്രീതഃ കൃഷ്ണം ച പ്രേമവിഹ്വലഃ ॥ ൭൮ ॥
കൃഷ്ണപാര്ഥാവുപാമന്ത്ര്യ പൂജിതഃ പ്രയയൌ മുനിഃ ।
ശ്രുത്വാ കൃഷ്ണം പരം ബ്രഹ്മ പാര്ഥഃ പരമവിസ്മിതഃ ॥ ൭൯ ॥
ശ്രുത്വാ കൃഷ്ണം പരം ബ്രഹ്മ പാര്ഥഃ പരമവിസ്മിതഃ ॥ ൭൯ ॥
ഇതി ദാക്ഷായണീനാം തേ പൃഥഗ്വംശാഃ പ്രകീര്തിതാഃ ।
ദേവാസുരമനുഷ്യാദ്യാ ലോകാ യത്ര ചരാചരാഃ ॥ ൮൦ ॥
ദേവാസുരമനുഷ്യാദ്യാ ലോകാ യത്ര ചരാചരാഃ ॥ ൮൦ ॥