શ્રીનારદ ઉવાચ
હિરણ્યકશિપૂ રાજન્નજેયમજરામરમ્ ।
આત્માનમપ્રતિદ્વન્દ્વમેકરાજં વ્યધિત્સત ॥ ૧ ॥
હિરણ્યકશિપૂ રાજન્નજેયમજરામરમ્ ।
આત્માનમપ્રતિદ્વન્દ્વમેકરાજં વ્યધિત્સત ॥ ૧ ॥
સ તેપે મન્દરદ્રોણ્યાં તપઃ પરમદારુણમ્ ।
ઊર્ધ્વબાહુર્નભોદૃષ્ટિઃ પાદાઙ્ગુષ્ઠાશ્રિતાવનિઃ ॥ ૨ ॥
ઊર્ધ્વબાહુર્નભોદૃષ્ટિઃ પાદાઙ્ગુષ્ઠાશ્રિતાવનિઃ ॥ ૨ ॥
જટાદીધિતિભી રેજે સંવર્તાર્ક ઇવાંશુભિઃ ।
તસ્મિંસ્તપસ્તપ્યમાને દેવાઃ સ્થાનાનિ ભેજિરે ॥ ૩ ॥
તસ્મિંસ્તપસ્તપ્યમાને દેવાઃ સ્થાનાનિ ભેજિરે ॥ ૩ ॥
તસ્ય મૂર્ધ્નઃ સમુદ્ભૂતઃ સધૂમોઽગ્નિસ્તપોમયઃ ।
તીર્યગૂર્ધ્વમધોલોકાન્ પ્રાતપદ્વિષ્વગીરિતઃ ॥ ૪ ॥
તીર્યગૂર્ધ્વમધોલોકાન્ પ્રાતપદ્વિષ્વગીરિતઃ ॥ ૪ ॥
ચુક્ષુભુર્નદ્યુદન્વન્તઃ સદ્વીપાદ્રિશ્ચચાલ ભૂઃ ।
નિપેતુઃ સગ્રહાસ્તારા જજ્વલુશ્ચ દિશો દશ ॥ ૫ ॥
નિપેતુઃ સગ્રહાસ્તારા જજ્વલુશ્ચ દિશો દશ ॥ ૫ ॥
તેન તપ્તા દિવં ત્યક્ત્વા બ્રહ્મલોકં યયુઃ સુરાઃ ।
ધાત્રે વિજ્ઞાપયામાસુર્દેવદેવ જગત્પતે ।
દૈત્યેન્દ્રતપસા તપ્તા દિવિ સ્થાતું ન શક્નુમઃ ॥ ૬ ॥
ધાત્રે વિજ્ઞાપયામાસુર્દેવદેવ જગત્પતે ।
દૈત્યેન્દ્રતપસા તપ્તા દિવિ સ્થાતું ન શક્નુમઃ ॥ ૬ ॥
તસ્ય ચોપશમં ભૂમન્ વિધેહિ યદિ મન્યસે ।
લોકા ન યાવન્નઙ્ક્ષ્યન્તિ બલિહારાસ્તવાભિભૂઃ ॥ ૭ ॥
લોકા ન યાવન્નઙ્ક્ષ્યન્તિ બલિહારાસ્તવાભિભૂઃ ॥ ૭ ॥
તસ્યાયં કિલ સઙ્કલ્પશ્ચરતો દુશ્ચરં તપઃ ।
શ્રૂયતાં કિં ન વિદિતસ્તવાથાપિ નિવેદિતમ્ ॥ ૮ ॥
શ્રૂયતાં કિં ન વિદિતસ્તવાથાપિ નિવેદિતમ્ ॥ ૮ ॥
સૃષ્ટ્વા ચરાચરમિદં તપોયોગસમાધિના ।
અધ્યાસ્તે સર્વધિષ્ણ્યેભ્યઃ પરમેષ્ઠી નિજાસનમ્ ॥ ૯ ॥
અધ્યાસ્તે સર્વધિષ્ણ્યેભ્યઃ પરમેષ્ઠી નિજાસનમ્ ॥ ૯ ॥
તદહં વર્ધમાનેન તપોયોગસમાધિના ।
કાલાત્મનોશ્ચ નિત્યત્વાત્સાધયિષ્યે તથાત્મનઃ ॥ ૧૦ ॥
કાલાત્મનોશ્ચ નિત્યત્વાત્સાધયિષ્યે તથાત્મનઃ ॥ ૧૦ ॥
અન્યથેદં વિધાસ્યેઽહમયથા પૂર્વમોજસા ।
કિમન્યૈઃ કાલનિર્ધૂતૈઃ કલ્પાન્તે વૈષ્ણવાદિભિઃ ॥ ૧૧ ॥
કિમન્યૈઃ કાલનિર્ધૂતૈઃ કલ્પાન્તે વૈષ્ણવાદિભિઃ ॥ ૧૧ ॥
ઇતિ શુશ્રુમ નિર્બન્ધં તપઃ પરમમાસ્થિતઃ ।
વિધત્સ્વાનન્તરં યુક્તં સ્વયં ત્રિભુવનેશ્વર ॥ ૧૨ ॥
વિધત્સ્વાનન્તરં યુક્તં સ્વયં ત્રિભુવનેશ્વર ॥ ૧૨ ॥
તવાસનં દ્વિજગવાં પારમેષ્ઠ્યં જગત્પતે ।
ભવાય શ્રેયસે ભૂત્યૈ ક્ષેમાય વિજયાય ચ ॥ ૧૩ ॥
ભવાય શ્રેયસે ભૂત્યૈ ક્ષેમાય વિજયાય ચ ॥ ૧૩ ॥
ઇતિ વિજ્ઞાપિતો દેવૈર્ભગવાનાત્મભૂર્નૃપ ।
પરિતો ભૃગુદક્ષાદ્યૈર્યયૌ દૈત્યેશ્વરાશ્રમમ્ ॥ ૧૪ ॥
પરિતો ભૃગુદક્ષાદ્યૈર્યયૌ દૈત્યેશ્વરાશ્રમમ્ ॥ ૧૪ ॥
ન દદર્શ પ્રતિચ્છન્નં વલ્મીકતૃણકીચકૈઃ ।
પિપીલિકાભિરાચીર્ણં મેદસ્ત્વઙ્માંસશોણિતમ્ ॥ ૧૫ ॥
પિપીલિકાભિરાચીર્ણં મેદસ્ત્વઙ્માંસશોણિતમ્ ॥ ૧૫ ॥
તપન્તં તપસા લોકાન્ યથાભ્રાપિહિતં રવિમ્ ।
વિલક્ષ્ય વિસ્મિતઃ પ્રાહ હસંસ્તં હંસવાહનઃ ॥ ૧૬ ॥
વિલક્ષ્ય વિસ્મિતઃ પ્રાહ હસંસ્તં હંસવાહનઃ ॥ ૧૬ ॥
શ્રીબ્રહ્મોવાચ
ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ભદ્રં તે તપઃસિદ્ધોઽસિ કાશ્યપ ।
વરદોઽહમનુપ્રાપ્તો વ્રિયતામીપ્સિતો વરઃ ॥ ૧૭ ॥
ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ભદ્રં તે તપઃસિદ્ધોઽસિ કાશ્યપ ।
વરદોઽહમનુપ્રાપ્તો વ્રિયતામીપ્સિતો વરઃ ॥ ૧૭ ॥
અદ્રાક્ષમહમેતં તે હૃત્સારં મહદદ્ભુતમ્ । દંશભક્ષિતદેહસ્ય પ્રાણા હ્યસ્થિષુ શેરતે ॥ ૧૮ ॥
નૈતત્પૂર્વર્ષયશ્ચક્રુર્ન કરિષ્યન્તિ ચાપરે ।
નિરમ્બુર્ધારયેત્પ્રાણાન્ કો વૈ દિવ્યસમાઃ શતમ્ ॥ ૧૯ ॥
નિરમ્બુર્ધારયેત્પ્રાણાન્ કો વૈ દિવ્યસમાઃ શતમ્ ॥ ૧૯ ॥
વ્યવસાયેન તેઽનેન દુષ્કરેણ મનસ્વિનામ્ । તપોનિષ્ઠેન ભવતા જિતોઽહં દિતિનન્દન ॥ ૨૦ ॥
તતસ્ત આશિષઃ સર્વા દદામ્યસુરપુઙ્ગવ ।
મર્તસ્ય તે હ્યમર્તસ્ય દર્શનં નાફલં મમ ॥ ૨૧ ॥
મર્તસ્ય તે હ્યમર્તસ્ય દર્શનં નાફલં મમ ॥ ૨૧ ॥
શ્રીનારદ ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વાદિભવો દેવો ભક્ષિતાઙ્ગં પિપીલિકૈઃ ।
કમણ્ડલુજલેનૌક્ષદ્દિવ્યેનામોઘરાધસા ॥ ૨૨ ॥
ઇત્યુક્ત્વાદિભવો દેવો ભક્ષિતાઙ્ગં પિપીલિકૈઃ ।
કમણ્ડલુજલેનૌક્ષદ્દિવ્યેનામોઘરાધસા ॥ ૨૨ ॥
સ તત્કીચકવલ્મીકાત્ સહઓજોબલાન્વિતઃ ।
સર્વાવયવસમ્પન્નો વજ્રસંહનનો યુવા ।
ઉત્થિતસ્તપ્તહેમાભો વિભાવસુરિવૈધસઃ ॥ ૨૩ ॥
સર્વાવયવસમ્પન્નો વજ્રસંહનનો યુવા ।
ઉત્થિતસ્તપ્તહેમાભો વિભાવસુરિવૈધસઃ ॥ ૨૩ ॥
સ નિરીક્ષ્યામ્બરે દેવં હંસવાહમુપસ્થિતમ્ ।
નનામ શિરસા ભૂમૌ તદ્દર્શનમહોત્સવઃ ॥ ૨૪ ॥
નનામ શિરસા ભૂમૌ તદ્દર્શનમહોત્સવઃ ॥ ૨૪ ॥
ઉત્થાય પ્રાઞ્જલિઃ પ્રહ્વ ઈક્ષમાણો દૃશા વિભુમ્ ।
હર્ષાશ્રુપુલકોદ્ભેદો ગિરા ગદ્ગદયાગૃણાત્ ॥ ૨૫ ॥
હર્ષાશ્રુપુલકોદ્ભેદો ગિરા ગદ્ગદયાગૃણાત્ ॥ ૨૫ ॥
શ્રીહિરણ્યકશિપુરુવાચ
કલ્પાન્તે કાલસૃષ્ટેન યોઽન્ધેન તમસાવૃતમ્ ।
અભિવ્યનગ્જગદિદં સ્વયઞ્જ્યોતિઃ સ્વરોચિષા ॥ ૨૬ ॥
કલ્પાન્તે કાલસૃષ્ટેન યોઽન્ધેન તમસાવૃતમ્ ।
અભિવ્યનગ્જગદિદં સ્વયઞ્જ્યોતિઃ સ્વરોચિષા ॥ ૨૬ ॥
આત્મના ત્રિવૃતા ચેદં સૃજત્યવતિ લુમ્પતિ ।
રજઃસત્ત્વતમોધામ્ને પરાય મહતે નમઃ ॥ ૨૭ ॥
રજઃસત્ત્વતમોધામ્ને પરાય મહતે નમઃ ॥ ૨૭ ॥
નમ આદ્યાય બીજાય જ્ઞાનવિજ્ઞાનમૂર્તયે ।
પ્રાણેન્દ્રિયમનોબુદ્ધિવિકારૈર્વ્યક્તિમીયુષે ॥ ૨૮ ॥
પ્રાણેન્દ્રિયમનોબુદ્ધિવિકારૈર્વ્યક્તિમીયુષે ॥ ૨૮ ॥
ત્વમીશિષે જગતસ્તસ્થુષશ્ચ
પ્રાણેન મુખ્યેન પતિઃ પ્રજાનામ્ ।
ચિત્તસ્ય ચિત્તૈર્મનઇન્દ્રિયાણાં
પતિર્મહાન્ ભૂતગુણાશયેશઃ ॥ ૨૯ ॥
પ્રાણેન મુખ્યેન પતિઃ પ્રજાનામ્ ।
ચિત્તસ્ય ચિત્તૈર્મનઇન્દ્રિયાણાં
પતિર્મહાન્ ભૂતગુણાશયેશઃ ॥ ૨૯ ॥
ત્વં સપ્તતન્તૂન્ વિતનોષિ તન્વા
ત્રય્યા ચતુર્હોત્રકવિદ્યયા ચ ।
ત્વમેક આત્માત્મવતામનાદિ-
રનન્તપારઃ કવિરન્તરાત્મા ॥ ૩૦ ॥
ત્રય્યા ચતુર્હોત્રકવિદ્યયા ચ ।
ત્વમેક આત્માત્મવતામનાદિ-
રનન્તપારઃ કવિરન્તરાત્મા ॥ ૩૦ ॥
ત્વમેવ કાલોઽનિમિષો જનાના-
માયુર્લવાદ્યવયવૈઃ ક્ષિણોષિ ।
કૂટસ્થ આત્મા પરમેષ્ઠ્યજો મહાં-
સ્ત્વં જીવલોકસ્ય ચ જીવ આત્મા ॥ ૩૧ ॥
માયુર્લવાદ્યવયવૈઃ ક્ષિણોષિ ।
કૂટસ્થ આત્મા પરમેષ્ઠ્યજો મહાં-
સ્ત્વં જીવલોકસ્ય ચ જીવ આત્મા ॥ ૩૧ ॥
ત્વત્તઃ પરં નાપરમપ્યનેજ-
દેજચ્ચ કિઞ્ચિદ્વ્યતિરિક્તમસ્તિ ।
વિદ્યાઃ કલાસ્તે તનવશ્ચ સર્વા
હિરણ્યગર્ભોઽસિ બૃહત્ત્રિપૃષ્ઠઃ ॥ ૩૨ ॥
દેજચ્ચ કિઞ્ચિદ્વ્યતિરિક્તમસ્તિ ।
વિદ્યાઃ કલાસ્તે તનવશ્ચ સર્વા
હિરણ્યગર્ભોઽસિ બૃહત્ત્રિપૃષ્ઠઃ ॥ ૩૨ ॥
વ્યક્તં વિભો સ્થૂલમિદં શરીરં
યેનેન્દ્રિયપ્રાણમનોગુણાંસ્ત્વમ્ ।
ભુઙ્ક્ષે સ્થિતો ધામનિ પારમેષ્ઠ્યે
અવ્યક્ત આત્મા પુરુષઃ પુરાણઃ ॥ ૩૩ ॥
યેનેન્દ્રિયપ્રાણમનોગુણાંસ્ત્વમ્ ।
ભુઙ્ક્ષે સ્થિતો ધામનિ પારમેષ્ઠ્યે
અવ્યક્ત આત્મા પુરુષઃ પુરાણઃ ॥ ૩૩ ॥
અનન્તાવ્યક્તરૂપેણ યેનેદમખિલં તતમ્ ।
ચિદચિચ્છક્તિયુક્તાય તસ્મૈ ભગવતે નમઃ ॥ ૩૪ ॥
ચિદચિચ્છક્તિયુક્તાય તસ્મૈ ભગવતે નમઃ ॥ ૩૪ ॥
યદિ દાસ્યસ્યભિમતાન્ વરાન્મે વરદોત્તમ ।
ભૂતેભ્યસ્ત્વદ્વિસૃષ્ટેભ્યો મૃત્યુર્મા ભૂન્મમ પ્રભો ॥ ૩૫ ॥
ભૂતેભ્યસ્ત્વદ્વિસૃષ્ટેભ્યો મૃત્યુર્મા ભૂન્મમ પ્રભો ॥ ૩૫ ॥
નાન્તર્બહિર્દિવા નક્તમન્યસ્માદપિ ચાયુધૈઃ ।
ન ભૂમૌ નામ્બરે મૃત્યુર્ન નરૈર્ન મૃગૈરપિ ॥ ૩૬ ॥
ન ભૂમૌ નામ્બરે મૃત્યુર્ન નરૈર્ન મૃગૈરપિ ॥ ૩૬ ॥
વ્યસુભિર્વાસુમદ્ભિર્વા સુરાસુરમહોરગૈઃ ।
અપ્રતિદ્વન્દ્વતાં યુદ્ધે ઐકપત્યં ચ દેહિનામ્ ॥ ૩૭ ॥
અપ્રતિદ્વન્દ્વતાં યુદ્ધે ઐકપત્યં ચ દેહિનામ્ ॥ ૩૭ ॥
સર્વેષાં લોકપાલાનાં મહિમાનં યથાત્મનઃ ।
તપોયોગપ્રભાવાણાં યન્ન રિષ્યતિ કર્હિચિત્ ॥ ૩૮ ॥
તપોયોગપ્રભાવાણાં યન્ન રિષ્યતિ કર્હિચિત્ ॥ ૩૮ ॥