Lord Krishna

શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૭.૫

(Srimad Bhagavatam Canto 7, Chapter 5 — Prahlāda Answers His Teachers in Gujarati)

Vyasa

Also known as paurohityaya bhagavanvrta kavya kilasurai

Prahlāda Answers His Teachers. Śrīmad Bhāgavatam Canto 7, Chapter 5 (Prahlāda and the Lion of the Pillar), 57 verses in Sanskrit with transliteration in 9 scripts.

શ્રીનારદ ઉવાચ
પૌરોહિત્યાય ભગવાન્વૃતઃ કાવ્યઃ કિલાસુરૈઃ ।
ષણ્ડામર્કૌ સુતૌ તસ્ય દૈત્યરાજગૃહાન્તિકે ॥ ૧ ॥
તૌ રાજ્ઞા પ્રાપિતં બાલં પ્રહ્લાદં નયકોવિદમ્ ।
પાઠયામાસતુઃ પાઠ્યાનન્યાંશ્ચાસુરબાલકાન્ ॥ ૨ ॥
યત્તત્ર ગુરુણા પ્રોક્તં શુશ્રુવેઽનુપપાઠ ચ ।
ન સાધુ મનસા મેને સ્વપરાસદ્ગ્રહાશ્રયમ્ ॥ ૩ ॥
એકદાસુરરાટ્ પુત્રમઙ્કમારોપ્ય પાણ્ડવ ।
પપ્રચ્છ કથ્યતાં વત્સ મન્યતે સાધુ યદ્ભવાન્ ॥ ૪ ॥
શ્રીપ્રહ્લાદ ઉવાચ
તત્સાધુ મન્યેઽસુરવર્ય દેહિનાં
સદા સમુદ્વિગ્નધિયામસદ્ગ્રહાત્ ।
હિત્વાત્મપાતં ગૃહમન્ધકૂપં
વનં ગતો યદ્ધરિમાશ્રયેત ॥ ૫ ॥
શ્રીનારદ ઉવાચ
શ્રુત્વા પુત્રગિરો દૈત્યઃ પરપક્ષસમાહિતાઃ ।
જહાસ બુદ્ધિર્બાલાનાં ભિદ્યતે પરબુદ્ધિભિઃ ॥ ૬ ॥
સમ્યગ્વિધાર્યતાં બાલો ગુરુગેહે દ્વિજાતિભિઃ ।
વિષ્ણુપક્ષૈઃ પ્રતિચ્છન્નૈર્ન ભિદ્યેતાસ્ય ધીર્યથા ॥ ૭ ॥
ગૃહમાનીતમાહૂય પ્રહ્રાદં દૈત્યયાજકાઃ ।
પ્રશસ્ય શ્લક્ષ્ણયા વાચા સમપૃચ્છન્ત સામભિઃ ॥ ૮ ॥
વત્સ પ્રહ્રાદ ભદ્રં તે સત્યં કથય મા મૃષા ।
બાલાનતિ કુતસ્તુભ્યમેષ બુદ્ધિવિપર્યયઃ ॥ ૯ ॥
બુદ્ધિભેદઃ પરકૃત ઉતાહો તે સ્વતોઽભવત્ ।
ભણ્યતાં શ્રોતુકામાનાં ગુરૂણાં કુલનન્દન ॥ ૧૦ ॥
શ્રીપ્રહ્રાદ ઉવાચ
પરઃ સ્વશ્ચેત્યસદ્ગ્રાહઃ પુંસાં યન્માયયા કૃતઃ ।
વિમોહિતધિયાં દૃષ્ટસ્તસ્મૈ ભગવતે નમઃ ॥ ૧૧ ॥
સ યદાનુવ્રતઃ પુંસાં પશુબુદ્ધિર્વિભિદ્યતે ।
અન્ય એષ તથાન્યોઽહમિતિ ભેદગતાસતી ॥ ૧૨ ॥
સ એષ આત્મા સ્વપરેત્યબુદ્ધિભિ-
ર્દુરત્યયાનુક્રમણો નિરૂપ્યતે ।
મુહ્યન્તિ યદ્વર્ત્મનિ વેદવાદિનો
બ્રહ્માદયો હ્યેષ ભિનત્તિ મે મતિમ્ ॥ ૧૩ ॥
યથા ભ્રામ્યત્યયો બ્રહ્મન્ સ્વયમાકર્ષસન્નિધૌ ।
તથા મે ભિદ્યતે ચેતશ્ચક્રપાણેર્યદૃચ્છયા ॥ ૧૪ ॥
શ્રીનારદ ઉવાચ
એતાવદ્બ્રાહ્મણાયોક્ત્વા વિરરામ મહામતિઃ ।
તં સન્નિભર્ત્સ્ય કુપિતઃ સુદીનો રાજસેવકઃ ॥ ૧૫ ॥
આનીયતામરે વેત્રમસ્માકમયશસ્કરઃ ।
કુલાઙ્ગારસ્ય દુર્બુદ્ધેશ્ચતુર્થોઽસ્યોદિતો દમઃ ॥ ૧૬ ॥
દૈતેયચન્દનવને જાતોઽયં કણ્ટકદ્રુમઃ ।
યન્મૂલોન્મૂલપરશોર્વિષ્ણોર્નાલાયિતોઽર્ભકઃ ॥ ૧૭ ॥
ઇતિ તં વિવિધોપાયૈર્ભીષયંસ્તર્જનાદિભિઃ ।
પ્રહ્રાદં ગ્રાહયામાસ ત્રિવર્ગસ્યોપપાદનમ્ ॥ ૧૮ ॥
તત એનં ગુરુર્જ્ઞાત્વા જ્ઞાતજ્ઞેયચતુષ્ટયમ્ ।
દૈત્યેન્દ્રં દર્શયામાસ માતૃમૃષ્ટમલઙ્કૃતમ્ ॥ ૧૯ ॥
પાદયોઃ પતિતં બાલં પ્રતિનન્દ્યાશિષાસુરઃ ।
પરિષ્વજ્ય ચિરં દોર્ભ્યાં પરમામાપ નિર્વૃતિમ્ ॥ ૨૦ ॥
આરોપ્યાઙ્કમવઘ્રાય મૂર્ધન્યશ્રુકલામ્બુભિઃ ।
આસિઞ્ચન્ વિકસદ્વક્ત્રમિદમાહ યુધિષ્ઠિર ॥ ૨૧ ॥
હિરણ્યકશિપુરુવાચ
પ્રહ્રાદાનૂચ્યતાં તાત સ્વધીતં કિઞ્ચિદુત્તમમ્ ।
કાલેનૈતાવતાયુષ્મન્ યદશિક્ષદ્ગુરોર્ભવાન્ ॥ ૨૨ ॥
શ્રીપ્રહ્રાદ ઉવાચ
શ્રવણં કીર્તનં વિષ્ણોઃ સ્મરણં પાદસેવનમ્ ।
અર્ચનં વન્દનં દાસ્યં સખ્યમાત્મનિવેદનમ્ ॥ ૨૩ ॥
ઇતિ પુંસાર્પિતા વિષ્ણૌ ભક્તિશ્ચેન્નવલક્ષણા ।
ક્રિયેત ભગવત્યદ્ધા તન્મન્યેઽધીતમુત્તમમ્ ॥ ૨૪ ॥
નિશમ્યૈતત્સુતવચો હિરણ્યકશિપુસ્તદા ।
ગુરુપુત્રમુવાચેદં રુષા પ્રસ્ફુરિતાધરઃ ॥ ૨૫ ॥
બ્રહ્મબન્ધો કિમેતત્તે વિપક્ષં શ્રયતાસતા ।
અસારં ગ્રાહિતો બાલો મામનાદૃત્ય દુર્મતે ॥ ૨૬ ॥
સન્તિ હ્યસાધવો લોકે દુર્મૈત્રાશ્છદ્મવેષિણઃ ।
તેષામુદેત્યઘં કાલે રોગઃ પાતકિનામિવ ॥ ૨૭ ॥
શ્રીગુરુપુત્ર ઉવાચ
ન મત્પ્રણીતં ન પરપ્રણીતં
સુતો વદત્યેષ તવેન્દ્રશત્રો ।
નૈસર્ગિકીયં મતિરસ્ય રાજન્
નિયચ્છ મન્યું કદદાઃ સ્મ મા નઃ ॥ ૨૮ ॥
શ્રીનારદ ઉવાચ
ગુરુણૈવં પ્રતિપ્રોક્તો ભૂય આહાસુરઃ સુતમ્ ।
ન ચેદ્ગુરુમુખીયં તે કુતોઽભદ્રાસતી મતિઃ ॥ ૨૯ ॥
શ્રીપ્રહ્રાદ ઉવાચ
મતિર્ન કૃષ્ણે પરતઃ સ્વતો વા
મિથોઽભિપદ્યેત ગૃહવ્રતાનામ્ ।
અદાન્તગોભિર્વિશતાં તમિસ્રં
પુનઃ પુનશ્ચર્વિતચર્વણાનામ્ ॥ ૩૦ ॥
ન તે વિદુઃ સ્વાર્થગતિં હિ વિષ્ણું
દુરાશયા યે બહિરર્થમાનિનઃ ।
અન્ધા યથાન્ધૈરુપનીયમાના-
સ્તેઽપીશતન્ત્ર્યામુરુદામ્નિ બદ્ધાઃ ॥ ૩૧ ॥
નૈષાં મતિસ્તાવદુરુક્રમાઙ્ઘ્રિં
સ્પૃશત્યનર્થાપગમો યદર્થઃ ।
મહીયસાં પાદરજોઽભિષેકં
નિષ્કિઞ્ચનાનાં ન વૃણીત યાવત્ ॥ ૩૨ ॥
ઇત્યુક્ત્વોપરતં પુત્રં હિરણ્યકશિપૂ રુષા ।
અન્ધીકૃતાત્મા સ્વોત્સઙ્ગાન્નિરસ્યત મહીતલે ॥ ૩૩ ॥
આહામર્ષરુષાવિષ્ટઃ કષાયીભૂતલોચનઃ ।
વધ્યતામાશ્વયં વધ્યો નિઃસારયત નૈર્ઋતાઃ ॥ ૩૪ ॥
અયં મે ભ્રાતૃહા સોઽયં હિત્વા સ્વાન્ સુહૃદોઽધમઃ ।
પિતૃવ્યહન્તુઃ પાદૌ યો વિષ્ણોર્દાસવદર્ચતિ ॥ ૩૫ ॥
વિષ્ણોર્વા સાધ્વસૌ કિં નુ કરિષ્યત્યસમઞ્જસઃ ।
સૌહૃદં દુસ્ત્યજં પિત્રોરહાદ્યઃ પઞ્ચહાયનઃ ॥ ૩૬ ॥
પરોઽપ્યપત્યં હિતકૃદ્યથૌષધં
સ્વદેહજોઽપ્યામયવત્સુતોઽહિતઃ ।
છિન્દ્યાત્તદઙ્ગં યદુતાત્મનોઽહિતં
શેષં સુખં જીવતિ યદ્વિવર્જનાત્ ॥ ૩૭ ॥
સર્વૈરુપાયૈર્હન્તવ્યઃ સમ્ભોજશયનાસનૈઃ ।
સુહૃલ્લિઙ્ગધરઃ શત્રુર્મુનેર્દુષ્ટમિવેન્દ્રિયમ્ ॥ ૩૮ ॥
નૈઋર્તાસ્તે સમાદિષ્ટા ભર્ત્રા વૈ શૂલપાણયઃ ।
તિગ્મદંષ્ટ્રકરાલાસ્યાસ્તામ્રશ્મશ્રુશિરોરુહાઃ ॥ ૩૯ ॥
નદન્તો ભૈરવં નાદં છિન્ધિ ભિન્ધીતિ વાદિનઃ ।
આસીનં ચાહનઞ્શૂલૈઃ પ્રહ્રાદં સર્વમર્મસુ ॥ ૪૦ ॥
પરે બ્રહ્મણ્યનિર્દેશ્યે ભગવત્યખિલાત્મનિ ।
યુક્તાત્મન્યફલા આસન્નપુણ્યસ્યેવ સત્ક્રિયાઃ ॥ ૪૧ ॥
પ્રયાસેઽપહતે તસ્મિન્દૈત્યેન્દ્રઃ પરિશઙ્કિતઃ ।
ચકાર તદ્વધોપાયાન્નિર્બન્ધેન યુધિષ્ઠિર ॥ ૪૨ ॥
દિગ્ગજૈર્દન્દશૂકેન્દ્રૈરભિચારાવપાતનૈઃ ।
માયાભિઃ સન્નિરોધૈશ્ચ ગરદાનૈરભોજનૈઃ ।
હિમવાય્વગ્નિસલિલૈઃ પર્વતાક્રમણૈરપિ ॥ ૪૩ ॥
ન શશાક યદા હન્તુમપાપમસુરઃ સુતમ્ ।
ચિન્તાં દીર્ઘતમાં પ્રાપ્તસ્તત્કર્તું નાભ્યપદ્યત ॥ ૪૪ ॥
એષ મે બહ્વસાધૂક્તો વધોપાયાશ્ચ નિર્મિતાઃ ।
તૈસ્તૈર્દ્રોહૈરસદ્ધર્મૈર્મુક્તઃ સ્વેનૈવ તેજસા ॥ ૪૫ ॥
વર્તમાનોઽવિદૂરે વૈ બાલોઽપ્યજડધીરયમ્ ।
ન વિસ્મરતિ મેઽનાર્યં શુનઃ શેપ ઇવ પ્રભુઃ ॥ ૪૬ ॥
અપ્રમેયાનુભાવોઽયમકુતશ્ચિદ્ભયોઽમરઃ ।
નૂનમેતદ્વિરોધેન મૃત્યુર્મે ભવિતા ન વા ॥ ૪૭ ॥
ઇતિ તચ્ચિન્તયા કિઞ્ચિન્મ્લાનશ્રિયમધોમુખમ્ ।
ષણ્ડામર્કાવૌશનસૌ વિવિક્ત ઇતિ હોચતુઃ ॥ ૪૮ ॥
જિતં ત્વયૈકેન જગત્ત્રયં ભ્રુવોર્
વિજૃમ્ભણત્રસ્તસમસ્તધિષ્ણ્યપમ્ ।
ન તસ્ય ચિન્ત્યં તવ નાથ ચક્ષ્વહે
ન વૈ શિશૂનાં ગુણદોષયોઃ પદમ્ ॥ ૪૯ ॥
ઇમં તુ પાશૈર્વરુણસ્ય બદ્ધ્વા
નિધેહિ ભીતો ન પલાયતે યથા ।
બુદ્ધિશ્ચ પુંસો વયસાર્યસેવયા
યાવદ્ગુરુર્ભાર્ગવ આગમિષ્યતિ ॥ ૫૦ ॥
તથેતિ ગુરુપુત્રોક્તમનુજ્ઞાયેદમબ્રવીત્ ।
ધર્મો હ્યસ્યોપદેષ્ટવ્યો રાજ્ઞાં યો ગૃહમેધિનામ્ ॥ ૫૧ ॥
ધર્મમર્થં ચ કામં ચ નિતરાં ચાનુપૂર્વશઃ ।
પ્રહ્રાદાયોચતૂ રાજન્પ્રશ્રિતાવનતાય ચ ॥ ૫૨ ॥
યથા ત્રિવર્ગં ગુરુભિરાત્મને ઉપશિક્ષિતમ્ ।
ન સાધુ મેને તચ્છિક્ષાં દ્વન્દ્વારામોપવર્ણિતામ્ ॥ ૫૩ ॥
યદાચાર્યઃ પરાવૃત્તો ગૃહમેધીયકર્મસુ ।
વયસ્યૈર્બાલકૈસ્તત્ર સોપહૂતઃ કૃતક્ષણૈઃ ॥ ૫૪ ॥
અથ તાઞ્શ્લક્ષ્ણયા વાચા પ્રત્યાહૂય મહાબુધઃ ।
ઉવાચવિદ્વાંસ્તન્નિષ્ઠાં કૃપયા પ્રહસન્નિવ ॥ ૫૫ ॥
તે તુ તદ્ગૌરવાત્સર્વે ત્યક્તક્રીડાપરિચ્છદાઃ ।
બાલા અદૂષિતધિયો દ્વન્દ્વારામેરિતેહિતૈઃ ॥ ૫૬ ॥
પર્યુપાસત રાજેન્દ્ર તન્ન્યસ્તહૃદયેક્ષણાઃ ।
તાનાહ કરુણો મૈત્રો મહાભાગવતોઽસુરઃ ॥ ૫૭ ॥

Explore More