શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૭.૮

શ્રીનારદ ઉવાચ
અથ દૈત્યસુતાઃ સર્વે શ્રુત્વા તદનુવર્ણિતમ્ ।
જગૃહુર્નિરવદ્યત્વાન્નૈવ ગુર્વનુશિક્ષિતમ્ ॥ ૧ ॥

અથાચાર્યસુતસ્તેષાં બુદ્ધિમેકાન્તસંસ્થિતામ્ ।
આલક્ષ્ય ભીતસ્ત્વરિતો રાજ્ઞ આવેદયદ્યથા ॥ ૨ ॥

કોપાવેશચલદ્ગાત્રઃ પુત્રં હન્તું મનો દધે ।
ક્ષિપ્ત્વા પરુષયા વાચા પ્રહ્રાદમતદર્હણમ્ ।
આહેક્ષમાણઃ પાપેન તિરશ્ચીનેન ચક્ષુષા ॥ ૩ ॥

પ્રશ્રયાવનતં દાન્તં બદ્ધાઞ્જલિમવસ્થિતમ્ ।
સર્પઃ પદાહત ઇવ શ્વસન્પ્રકૃતિદારુણઃ ॥ ૪ ॥

શ્રીહિરણ્યકશિપુરુવાચ
હે દુર્વિનીત મન્દાત્મન્કુલભેદકરાધમ ।
સ્તબ્ધં મચ્છાસનોદ્વૃત્તં નેષ્યે ત્વાદ્ય યમક્ષયમ્ ॥ ૫ ॥

ક્રુદ્ધસ્ય યસ્ય કમ્પન્તે ત્રયો લોકાઃ સહેશ્વરાઃ ।
તસ્ય મેઽભીતવન્મૂઢ શાસનં કિં બલોઽત્યગાઃ ॥ ૬ ॥

શ્રીપ્રહ્રાદ ઉવાચ
ન કેવલં મે ભવતશ્ચ રાજન્
સ વૈ બલં બલિનાં ચાપરેષામ્ ।
પરેઽવરેઽમી સ્થિરજઙ્ગમા યે
બ્રહ્માદયો યેન વશં પ્રણીતાઃ ॥ ૭ ॥

સ ઈશ્વરઃ કાલ ઉરુક્રમોઽસા-
વોજઃ સહઃ સત્ત્વબલેન્દ્રિયાત્મા ।
સ એવ વિશ્વં પરમઃ સ્વશક્તિભિઃ
સૃજત્યવત્યત્તિ ગુણત્રયેશઃ ॥ ૮ ॥

જહ્યાસુરં ભાવમિમં ત્વમાત્મનઃ
સમં મનો ધત્સ્વ ન સન્તિ વિદ્વિષઃ ।
ઋતેઽજિતાદાત્મન ઉત્પથે સ્થિતાત્
તદ્ધિ હ્યનન્તસ્ય મહત્સમર્હણમ્ ॥ ૯ ॥

દસ્યૂન્પુરા ષણ્ ન વિજિત્ય લુમ્પતો
મન્યન્ત એકે સ્વજિતા દિશો દશ ।
જિતાત્મનો જ્ઞસ્ય સમસ્ય દેહિનાં
સાધોઃ સ્વમોહપ્રભવાઃ કુતઃ પરે ॥ ૧૦ ॥

શ્રીહિરણ્યકશિપુરુવાચ
વ્યક્તં ત્વં મર્તુકામોઽસિ યોઽતિમાત્રં વિકત્થસે ।
મુમૂર્ષૂણાં હિ મન્દાત્મન્ નનુ સ્યુર્વિક્લવા ગિરઃ ॥ ૧૧ ॥

યસ્ત્વયા મન્દભાગ્યોક્તો મદન્યો જગદીશ્વરઃ ।
ક્વાસૌ યદિ સ સર્વત્ર કસ્માત્ સ્તમ્ભે ન દૃશ્યતે ॥ ૧૨ ॥

સોઽહં વિકત્થમાનસ્ય શિરઃ કાયાદ્ધરામિ તે ।
ગોપાયેત હરિસ્ત્વાદ્ય યસ્તે શરણમીપ્સિતમ્ ॥ ૧૩ ॥

એવં દુરુક્તૈર્મુહુરર્દયન્ રુષા
સુતં મહાભાગવતં મહાસુરઃ ।
ખડ્ગં પ્રગૃહ્યોત્પતિતો વરાસનાત્
સ્તમ્ભં તતાડાતિબલઃ સ્વમુષ્ટિના ॥ ૧૪ ॥

તદૈવ તસ્મિન્નિનદોઽતિભીષણો
બભૂવ યેનાણ્ડકટાહમસ્ફુટત્ ।
યં વૈ સ્વધિષ્ણ્યોપગતં ત્વજાદયઃ
શ્રુત્વા સ્વધામાત્યયમઙ્ગ મેનિરે ॥ ૧૫ ॥

સ વિક્રમન્ પુત્રવધેપ્સુરોજસા
નિશમ્ય નિર્હ્રાદમપૂર્વમદ્ભુતમ્ ।
અન્તઃસભાયાં ન દદર્શ તત્પદં
વિતત્રસુર્યેન સુરારિયૂથપાઃ ॥ ૧૬ ॥

સત્યં વિધાતું નિજભૃત્યભાષિતં
વ્યાપ્તિં ચ ભૂતેષ્વખિલેષુ ચાત્મનઃ ।
અદૃશ્યતાત્યદ્ભુતરૂપમુદ્વહન્
સ્તમ્ભે સભાયાં ન મૃગં ન માનુષમ્ ॥ ૧૭ ॥

સ સત્ત્વમેનં પરિતો વિપશ્યન્
સ્તમ્ભસ્ય મધ્યાદનુનિર્જિહાનમ્ ।
નાયં મૃગો નાપિ નરો વિચિત્ર-
મહો કિમેતન્નૃમૃગેન્દ્રરૂપમ્ ॥ ૧૮ ॥

મીમાંસમાનસ્ય સમુત્થિતોઽગ્રતો ।
નૃસિંહરૂપસ્તદલં ભયાનકમ્ ॥ ૧૯ ॥

પ્રતપ્તચામીકરચણ્ડલોચનં
સ્ફુરત્સટાકેશરજૃમ્ભિતાનનમ્ ।
કરાલદંષ્ટ્રં કરવાલચઞ્ચલ
ક્ષુરાન્તજિહ્વં ભ્રુકુટીમુખોલ્બણમ્ ॥ ૨૦ ॥

સ્તબ્ધોર્ધ્વકર્ણં ગિરિકન્દરાદ્ભુત-
વ્યાત્તાસ્યનાસં હનુભેદભીષણમ્ ।
દિવિસ્પૃશત્કાયમદીર્ઘપીવર-
ગ્રીવોરુવક્ષઃસ્થલમલ્પમધ્યમમ્ ॥ ૨૧ ॥

ચન્દ્રાંશુગૌરૈશ્છુરિતં તનૂરુહૈ-
ર્વિષ્વગ્ભુજાનીકશતં નખાયુધમ્ ।
દુરાસદં સર્વનિજેતરાયુધ-
પ્રવેકવિદ્રાવિતદૈત્યદાનવમ્ ॥ ૨૨ ॥

પ્રાયેણ મેઽયં હરિણોરુમાયિના
વધઃ સ્મૃતોઽનેન સમુદ્યતેન કિમ્ ।
એવં બ્રુવંસ્ત્વભ્યપતદ્ ગદાયુધો
નદન્ નૃસિંહં પ્રતિ દૈત્યકુઞ્જરઃ ॥ ૨૩ ॥

અલક્ષિતોઽગ્નૌ પતિતઃ પતઙ્ગમો
યથા નૃસિંહૌજસિ સોઽસુરસ્તદા ।
ન તદ્વિચિત્રં ખલુ સત્ત્વધામનિ
સ્વતેજસા યો નુ પુરાપિબત્ તમઃ ॥ ૨૪ ॥

તતોઽભિપદ્યાભ્યહનન્મહાસુરો
રુષા નૃસિંહં ગદયોરુવેગયા ।
તં વિક્રમન્તં સગદં ગદાધરો
મહોરગં તાર્ક્ષ્યસુતો યથાગ્રહીત્ ॥ ૨૫ ॥

સ તસ્ય હસ્તોત્કલિતસ્તદાસુરો
વિક્રીડતો યદ્વદહિર્ગરુત્મતઃ ।
અસાધ્વમન્યન્ત હૃતૌકસોઽમરા
ઘનચ્છદા ભારત સર્વધિષ્ણ્યપાઃ ॥ ૨૬ ॥

તં મન્યમાનો નિજવીર્યશઙ્કિતં
યદ્ધસ્તમુક્તો નૃહરિં મહાસુરઃ ।
પુનસ્તમાસજ્જત ખડ્ગચર્મણી
પ્રગૃહ્ય વેગેન ગતશ્રમો મૃધે ॥ ૨૭ ॥

તં શ્યેનવેગં શતચન્દ્રવર્ત્મભિ
શ્ચરન્તમચ્છિદ્રમુપર્યધો હરિઃ ।
કૃત્વાટ્ટહાસં ખરમુત્સ્વનોલ્બણં
નિમીલિતાક્ષં જગૃહે મહાજવઃ ॥ ૨૮ ॥

વિષ્વક્સ્ફુરન્તં ગ્રહણાતુરં હરિ-
ર્વ્યાલો યથાખું કુલિશાક્ષતત્વચમ્ ।
દ્વાર્યૂરુમાપત્ય દદાર લીલયા
નખૈર્યથાહિં ગરુડો મહાવિષમ્ ॥ ૨૯ ॥

સંરમ્ભદુષ્પ્રેક્ષ્યકરાલલોચનો
વ્યાત્તાનનાન્તં વિલિહન્સ્વજિહ્વયા ।
અસૃગ્લવાક્તારુણકેશરાનનો
યથાન્ત્રમાલી દ્વિપહત્યયા હરિઃ ॥ ૩૦ ॥

નખાઙ્કુરોત્પાટિતહૃત્સરોરુહં
વિસૃજ્ય તસ્યાનુચરાનુદાયુધાન્ ।
અહન્ સમસ્તાન્નખશસ્ત્રપાણિભિ-
ર્દોર્દણ્ડયૂથોઽનુપથાન્ સહસ્રશઃ ॥ ૩૧ ॥

સટાવધૂતા જલદાઃ પરાપતન્
ગ્રહાશ્ચ તદ્ દૃષ્ટિવિમુષ્ટરોચિષઃ ।
અમ્ભોધયઃ શ્વાસહતા વિચુક્ષુભુ-
ર્નિર્હ્રાદભીતા દિગિભા વિચુક્રુશુઃ ॥ ૩૨ ॥

દ્યૌસ્તત્સટોત્ક્ષિપ્તવિમાનસઙ્કુલા
પ્રોત્સર્પત ક્ષ્મા ચ પદાભિપીડિતા ।
શૈલાઃ સમુત્પેતુરમુષ્ય રંહસા
તત્તેજસા ખં કકુભો ન રેજિરે ॥ ૩૩ ॥

તતઃ સભાયામુપવિષ્ટમુત્તમે
નૃપાસને સમ્ભૃતતેજસં વિભુમ્ ।
અલક્ષિતદ્વૈરથમત્યમર્ષણં
પ્રચણ્ડવક્ત્રં ન બભાજ કશ્ચન ॥ ૩૪ ॥

નિશામ્ય લોકત્રયમસ્તકજ્વરં
તમાદિદૈત્યં હરિણા હતં મૃધે ।
પ્રહર્ષવેગોત્કલિતાનના મુહુઃ
પ્રસૂનવર્ષૈર્વવૃષુઃ સુરસ્ત્રિયઃ ॥ ૩૫ ॥

તદા વિમાનાવલિભિર્નભસ્તલં
દિદૃક્ષતાં સઙ્કુલમાસ નાકિનામ્ ।
સુરાનકા દુન્દુભયોઽથ જઘ્નિરે
ગન્ધર્વમુખ્યા નનૃતુર્જગુઃ સ્ત્રિયઃ ॥ ૩૬ ॥

તત્રોપવ્રજ્ય વિબુધા બ્રહ્મેન્દ્રગિરિશાદયઃ ।
ઋષયઃ પિતરઃ સિદ્ધા વિદ્યાધરમહોરગાઃ ॥ ૩૭ ॥

મનવઃ પ્રજાનાં પતયો ગન્ધર્વાપ્સરચારણાઃ ।
યક્ષાઃ કિમ્પુરુષાસ્તાત વેતાલાઃ સહકિન્નરાઃ ॥ ૩૮ ॥

તે વિષ્ણુપાર્ષદાઃ સર્વે સુનન્દકુમુદાદયઃ ।
મૂર્ધ્નિ બદ્ધાઞ્જલિપુટા આસીનં તીવ્રતેજસમ્ ।
ઈડિરે નરશાર્દુલં નાતિદૂરચરાઃ પૃથક્ ॥ ૩૯ ॥

શ્રીબ્રહ્મોવાચ
નતોઽસ્મ્યનન્તાય દુરન્તશક્તયે
વિચિત્રવીર્યાય પવિત્રકર્મણે ।
વિશ્વસ્ય સર્ગસ્થિતિસંયમાન્ ગુણૈઃ
સ્વલીલયા સન્દધતેઽવ્યયાત્મને ॥ ૪૦ ॥

શ્રીરુદ્ર ઉવાચ
કોપકાલો યુગાન્તસ્તે હતોઽયમસુરોઽલ્પકઃ ।
તત્સુતં પાહ્યુપસૃતં ભક્તં તે ભક્તવત્સલ ॥ ૪૧ ॥

શ્રીઇન્દ્ર ઉવાચ
પ્રત્યાનીતાઃ પરમ ભવતા ત્રાયતા નઃ સ્વભાગા
દૈત્યાક્રાન્તં હૃદયકમલં તદ્ગૃહં પ્રત્યબોધિ ।
કાલગ્રસ્તં કિયદિદમહો નાથ શુશ્રૂષતાં તે
મુક્તિસ્તેષાં ન હિ બહુમતા નારસિંહાપરૈઃ કિમ્ ॥ ૪૨ ॥

શ્રીઋષય ઊચુઃ
ત્વં નસ્તપઃ પરમમાત્થ યદાત્મતેજો
યેનેદમાદિપુરુષાત્મગતં સસર્ક્થ ।
તદ્વિપ્રલુપ્તમમુનાદ્ય શરણ્યપાલ
રક્ષાગૃહીતવપુષા પુનરન્વમંસ્થાઃ ॥ ૪૩ ॥

શ્રીપિતર ઊચુઃ
શ્રાદ્ધાનિ નોઽધિબુભુજે પ્રસભં તનૂજૈ-
ર્દત્તાનિ તીર્થસમયેઽપ્યપિબત્તિલામ્બુ ।
તસ્યોદરાન્નખવિદીર્ણવપાદ્ય આર્ચ્છત્
તસ્મૈ નમો નૃહરયેઽખિલધર્મગોપ્ત્રે ॥ ૪૪ ॥

શ્રીસિદ્ધા ઊચુઃ
યો નો ગતિં યોગસિદ્ધામસાધુ-
રહાર્ષીદ્ યોગતપોબલેન ।
નાના દર્પં તં નખૈર્વિદદાર
તસ્મૈ તુભ્યં પ્રણતાઃ સ્મો નૃસિંહ ॥ ૪૫ ॥

શ્રીવિદ્યાધરા ઊચુઃ
વિદ્યાં પૃથગ્ધારણયાનુરાદ્ધાં
ન્યષેધદજ્ઞો બલવીર્યદૃપ્તઃ ।
સ યેન સઙ્ખ્યે પશુવદ્ધતસ્તં
માયાનૃસિંહં પ્રણતાઃ સ્મ નિત્યમ્ ॥ ૪૬ ॥

શ્રીનાગા ઊચુઃ
યેન પાપેન રત્નાનિ સ્ત્રીરત્નાનિ હૃતાનિ નઃ ।
તદ્વક્ષઃપાટનેનાસાં દત્તાનન્દ નમોઽસ્તુ તે ॥ ૪૭ ॥

શ્રીમનવ ઊચુઃ
મનવો વયં તવ નિદેશકારિણો
દિતિજેન દેવ પરિભૂતસેતવઃ ।
ભવતા ખલઃ સ ઉપસંહૃતઃ પ્રભો
કરવામ તે કિમનુશાધિ કિઙ્કરાન્ ॥ ૪૮ ॥

શ્રીપ્રજાપતય ઊચુઃ
પ્રજેશા વયં તે પરેશાભિસૃષ્ટા
ન યેન પ્રજા વૈ સૃજામો નિષિદ્ધાઃ ।
સ એષ ત્વયા ભિન્નવક્ષા નુ શેતે
જગન્મઙ્ગલં સત્ત્વમૂર્તેઽવતારઃ ॥ ૪૯ ॥

શ્રીગન્ધર્વા ઊચુઃ
વયં વિભો તે નટનાટ્યગાયકા
યેનાત્મસાદ્વીર્યબલૌજસા કૃતાઃ ।
સ એષ નીતો ભવતા દશામિમાં
કિમુત્પથસ્થઃ કુશલાય કલ્પતે ॥ ૫૦ ॥

શ્રીચારણા ઊચુઃ
હરે તવાઙ્ઘ્રિપઙ્કજં ભવાપવર્ગમાશ્રિતાઃ ।
યદેષ સાધુહૃચ્છયસ્ત્વયાસુરઃ સમાપિતઃ ॥ ૫૧ ॥

શ્રીયક્ષા ઊચુઃ
વયમનુચરમુખ્યાઃ કર્મભિસ્તે મનોજ્ઞૈ-
સ્ત ઇહ દિતિસુતેન પ્રાપિતા વાહકત્વમ્ ।
સ તુ જનપરિતાપં તત્કૃતં જાનતા તે
નરહર ઉપનીતઃ પઞ્ચતાં પઞ્ચવિંશ ॥ ૫૨ ॥

શ્રીકિમ્પુરુષા ઊચુઃ
વયં કિમ્પુરુષાસ્ત્વં તુ મહાપુરુષ ઈશ્વરઃ ।
અયં કુપુરુષો નષ્ટો ધિક્કૃતઃ સાધુભિર્યદા ॥ ૫૩ ॥

શ્રીવૈતાલિકા ઊચુઃ
સભાસુ સત્રેષુ તવામલં યશો
ગીત્વા સપર્યાં મહતીં લભામહે ।
યસ્તામનૈષીદ્ વશમેષ દુર્જનો
દ્વિષ્ટયા હતસ્તે ભગવન્યથામયઃ ॥ ૫૪ ॥

શ્રીકિન્નરા ઊચુઃ
વયમીશ કિન્નરગણાસ્તવાનુગા
દિતિજેન વિષ્ટિમમુનાનુકારિતાઃ ।
ભવતા હરે સ વૃજિનોઽવસાદિતો
નરસિંહ નાથ વિભવાય નો ભવ ॥ ૫૫ ॥

શ્રીવિષ્ણુપાર્ષદા ઊચુઃ
અદ્યૈતદ્ધરિનરરૂપમદ્ભુતં તે
દૃષ્ટં નઃ શરણદ સર્વલોકશર્મ ।
સોઽયં તે વિધિકર ઈશ વિપ્રશપ્ત-
સ્તસ્યેદં નિધનમનુગ્રહાય વિદ્મઃ ॥ ૫૬ ॥