શ્રીનારદ ઉવાચ
એવં સુરાદયઃ સર્વે બ્રહ્મરુદ્રપુરઃ સરાઃ ।
નોપૈતુમશકન્મન્યુસંરમ્ભં સુદુરાસદમ્ ॥ ૧ ॥
એવં સુરાદયઃ સર્વે બ્રહ્મરુદ્રપુરઃ સરાઃ ।
નોપૈતુમશકન્મન્યુસંરમ્ભં સુદુરાસદમ્ ॥ ૧ ॥
સાક્ષાત્ શ્રીઃ પ્રેષિતા દેવૈર્દૃષ્ટ્વા તં મહદદ્ભુતમ્ ।
અદૃષ્ટાશ્રુતપૂર્વત્વાત્ સા નોપેયાય શઙ્કિતા ॥ ૨ ॥
અદૃષ્ટાશ્રુતપૂર્વત્વાત્ સા નોપેયાય શઙ્કિતા ॥ ૨ ॥
પ્રહ્રાદં પ્રેષયામાસ બ્રહ્માવસ્થિતમન્તિકે ।
તાત પ્રશમયોપેહિ સ્વપિત્રે કુપિતં પ્રભુમ્ ॥ ૩ ॥
તાત પ્રશમયોપેહિ સ્વપિત્રે કુપિતં પ્રભુમ્ ॥ ૩ ॥
તથેતિ શનકૈ રાજન્મહાભાગવતોઽર્ભકઃ ।
ઉપેત્ય ભુવિ કાયેન નનામ વિધૃતાઞ્જલિઃ ॥ ૪ ॥
ઉપેત્ય ભુવિ કાયેન નનામ વિધૃતાઞ્જલિઃ ॥ ૪ ॥
સ્વપાદમૂલે પતિતં તમર્ભકં
વિલોક્ય દેવઃ કૃપયા પરિપ્લુતઃ ।
ઉત્થાપ્ય તચ્છીર્ષ્ણ્યદધાત્કરામ્બુજં
કાલાહિવિત્રસ્તધિયાં કૃતાભયમ્ ॥ ૫ ॥
વિલોક્ય દેવઃ કૃપયા પરિપ્લુતઃ ।
ઉત્થાપ્ય તચ્છીર્ષ્ણ્યદધાત્કરામ્બુજં
કાલાહિવિત્રસ્તધિયાં કૃતાભયમ્ ॥ ૫ ॥
સ તત્કરસ્પર્શધુતાખિલાશુભઃ
સપદ્યભિવ્યક્તપરાત્મદર્શનઃ ।
તત્પાદપદ્મં હૃદિ નિર્વૃતો દધૌ
હૃષ્યત્તનુઃ ક્લિન્નહૃદશ્રુલોચનઃ ॥ ૬ ॥
સપદ્યભિવ્યક્તપરાત્મદર્શનઃ ।
તત્પાદપદ્મં હૃદિ નિર્વૃતો દધૌ
હૃષ્યત્તનુઃ ક્લિન્નહૃદશ્રુલોચનઃ ॥ ૬ ॥
અસ્તૌષીદ્ધરિમેકાગ્રમનસા સુસમાહિતઃ ।
પ્રેમગદ્ગદયા વાચા તન્ન્યસ્તહૃદયેક્ષણઃ ॥ ૭ ॥
પ્રેમગદ્ગદયા વાચા તન્ન્યસ્તહૃદયેક્ષણઃ ॥ ૭ ॥
શ્રીપ્રહ્રાદ ઉવાચ
બ્રહ્માદયઃ સુરગણા મુનયોઽથ સિદ્ધાઃ
સત્ત્વૈકતાનગતયો વચસાં પ્રવાહૈઃ ।
નારાધિતું પુરુગુણૈરધુનાપિ પિપ્રુઃ
કિં તોષ્ટુમર્હતિ સ મે હરિરુગ્રજાતેઃ ॥ ૮ ॥
બ્રહ્માદયઃ સુરગણા મુનયોઽથ સિદ્ધાઃ
સત્ત્વૈકતાનગતયો વચસાં પ્રવાહૈઃ ।
નારાધિતું પુરુગુણૈરધુનાપિ પિપ્રુઃ
કિં તોષ્ટુમર્હતિ સ મે હરિરુગ્રજાતેઃ ॥ ૮ ॥
મન્યે ધનાભિજનરૂપતપઃશ્રુતૌજ-
સ્તેજઃપ્રભાવબલપૌરુષબુદ્ધિયોગાઃ ।
નારાધનાય હિ ભવન્તિ પરસ્ય પુંસો
ભક્ત્યા તુતોષ ભગવાન્ગજયૂથપાય ॥ ૯ ॥
સ્તેજઃપ્રભાવબલપૌરુષબુદ્ધિયોગાઃ ।
નારાધનાય હિ ભવન્તિ પરસ્ય પુંસો
ભક્ત્યા તુતોષ ભગવાન્ગજયૂથપાય ॥ ૯ ॥
વિપ્રાદ્ દ્વિષડ્ગુણયુતાદરવિન્દનાભ-
પાદારવિન્દવિમુખાત્ શ્વપચં વરિષ્ઠમ્ ।
મન્યે તદર્પિતમનોવચનેહિતાર્થ-
પ્રાણં પુનાતિ સ કુલં ન તુ ભૂરિમાનઃ ॥ ૧૦ ॥
પાદારવિન્દવિમુખાત્ શ્વપચં વરિષ્ઠમ્ ।
મન્યે તદર્પિતમનોવચનેહિતાર્થ-
પ્રાણં પુનાતિ સ કુલં ન તુ ભૂરિમાનઃ ॥ ૧૦ ॥
નૈવાત્મનઃ પ્રભુરયં નિજલાભપૂર્ણો
માનં જનાદવિદુષઃ કરુણો વૃણીતે ।
યદ્ યજ્જનો ભગવતે વિદધીત માનં
તચ્ચાત્મને પ્રતિમુખસ્ય યથા મુખશ્રીઃ ॥ ૧૧ ॥
માનં જનાદવિદુષઃ કરુણો વૃણીતે ।
યદ્ યજ્જનો ભગવતે વિદધીત માનં
તચ્ચાત્મને પ્રતિમુખસ્ય યથા મુખશ્રીઃ ॥ ૧૧ ॥
તસ્માદહં વિગતવિક્લવ ઈશ્વરસ્ય
સર્વાત્મના મહિ ગૃણામિ યથા મનીષમ્ ।
નીચોઽજયા ગુણવિસર્ગમનુપ્રવિષ્ટઃ
પૂયેત યેન હિ પુમાનનુવર્ણિતેન ॥ ૧૨ ॥
સર્વાત્મના મહિ ગૃણામિ યથા મનીષમ્ ।
નીચોઽજયા ગુણવિસર્ગમનુપ્રવિષ્ટઃ
પૂયેત યેન હિ પુમાનનુવર્ણિતેન ॥ ૧૨ ॥
સર્વે હ્યમી વિધિકરાસ્તવ સત્ત્વધામ્નો
બ્રહ્માદયો વયમિવેશ ન ચોદ્વિજન્તઃ ।
ક્ષેમાય ભૂતય ઉતાત્મસુખાય ચાસ્ય
વિક્રીડિતં ભગવતો રુચિરાવતારૈઃ ॥ ૧૩ ॥
બ્રહ્માદયો વયમિવેશ ન ચોદ્વિજન્તઃ ।
ક્ષેમાય ભૂતય ઉતાત્મસુખાય ચાસ્ય
વિક્રીડિતં ભગવતો રુચિરાવતારૈઃ ॥ ૧૩ ॥
તદ્યચ્છ મન્યુમસુરશ્ચ હતસ્ત્વયાદ્ય
મોદેત સાધુરપિ વૃશ્ચિકસર્પહત્યા ।
લોકાશ્ચ નિર્વૃતિમિતાઃ પ્રતિયન્તિ સર્વે
રૂપં નૃસિંહ વિભયાય જનાઃ સ્મરન્તિ ॥ ૧૪ ॥
મોદેત સાધુરપિ વૃશ્ચિકસર્પહત્યા ।
લોકાશ્ચ નિર્વૃતિમિતાઃ પ્રતિયન્તિ સર્વે
રૂપં નૃસિંહ વિભયાય જનાઃ સ્મરન્તિ ॥ ૧૪ ॥
નાહં બિભેમ્યજિત તેઽતિભયાનકાસ્ય-
જિહ્વાર્કનેત્રભ્રુકુટીરભસોગ્રદંષ્ટ્રાત્ ।
આન્ત્રસ્રજઃ ક્ષતજકેશરશઙ્કુકર્ણા-
ન્નિર્હ્રાદભીતદિગિભાદરિભિન્નખાગ્રાત્ ॥ ૧૫ ॥
જિહ્વાર્કનેત્રભ્રુકુટીરભસોગ્રદંષ્ટ્રાત્ ।
આન્ત્રસ્રજઃ ક્ષતજકેશરશઙ્કુકર્ણા-
ન્નિર્હ્રાદભીતદિગિભાદરિભિન્નખાગ્રાત્ ॥ ૧૫ ॥
ત્રસ્તોઽસ્મ્યહં કૃપણવત્સલ દુઃસહોગ્ર-
સંસારચક્રકદનાદ્ ગ્રસતાં પ્રણીતઃ ।
બદ્ધઃ સ્વકર્મભિરુશત્તમ તેઽઙ્ઘ્રિમૂલં
પ્રીતોઽપવર્ગશરણં હ્વયસે કદા નુ ॥ ૧૬ ॥
સંસારચક્રકદનાદ્ ગ્રસતાં પ્રણીતઃ ।
બદ્ધઃ સ્વકર્મભિરુશત્તમ તેઽઙ્ઘ્રિમૂલં
પ્રીતોઽપવર્ગશરણં હ્વયસે કદા નુ ॥ ૧૬ ॥
યસ્માત્ પ્રિયાપ્રિયવિયોગસંયોગજન્મ-
શોકાગ્નિના સકલયોનિષુ દહ્યમાનઃ ।
દુઃખૌષધં તદપિ દુઃખમતદ્ધિયાહં
ભૂમન્ભ્રમામિ વદ મે તવ દાસ્યયોગમ્ ॥ ૧૭ ॥
શોકાગ્નિના સકલયોનિષુ દહ્યમાનઃ ।
દુઃખૌષધં તદપિ દુઃખમતદ્ધિયાહં
ભૂમન્ભ્રમામિ વદ મે તવ દાસ્યયોગમ્ ॥ ૧૭ ॥
સોઽહં પ્રિયસ્ય સુહૃદઃ પરદેવતાયા
લીલાકથાસ્તવ નૃસિંહ વિરિઞ્ચગીતાઃ ।
અઞ્જસ્તિતર્મ્યનુગૃણન્ગુણવિપ્રમુક્તો
દુર્ગાણિ તે પદયુગાલયહંસસઙ્ગઃ ॥ ૧૮ ॥
લીલાકથાસ્તવ નૃસિંહ વિરિઞ્ચગીતાઃ ।
અઞ્જસ્તિતર્મ્યનુગૃણન્ગુણવિપ્રમુક્તો
દુર્ગાણિ તે પદયુગાલયહંસસઙ્ગઃ ॥ ૧૮ ॥
બાલસ્ય નેહ શરણં પિતરૌ નૃસિંહ
નાર્તસ્ય ચાગદમુદન્વતિ મજ્જતો નૌઃ ।
તપ્તસ્ય તત્પ્રતિવિધિર્ય ઇહાઞ્જસેષ્ટ-
સ્તાવદ્વિભો તનુભૃતાં ત્વદુપેક્ષિતાનામ્ ॥ ૧૯ ॥
નાર્તસ્ય ચાગદમુદન્વતિ મજ્જતો નૌઃ ।
તપ્તસ્ય તત્પ્રતિવિધિર્ય ઇહાઞ્જસેષ્ટ-
સ્તાવદ્વિભો તનુભૃતાં ત્વદુપેક્ષિતાનામ્ ॥ ૧૯ ॥
યસ્મિન્યતો યર્હિ યેન ચ યસ્ય યસ્માદ્
યસ્મૈ યથા યદુત યસ્ત્વપરઃ પરો વા ।
ભાવઃ કરોતિ વિકરોતિ પૃથક્સ્વભાવઃ
સઞ્ચોદિતસ્તદખિલં ભવતઃ સ્વરૂપમ્ ॥ ૨૦ ॥
યસ્મૈ યથા યદુત યસ્ત્વપરઃ પરો વા ।
ભાવઃ કરોતિ વિકરોતિ પૃથક્સ્વભાવઃ
સઞ્ચોદિતસ્તદખિલં ભવતઃ સ્વરૂપમ્ ॥ ૨૦ ॥
માયા મનઃ સૃજતિ કર્મમયં બલીયઃ
કાલેન ચોદિતગુણાનુમતેન પુંસઃ ।
છન્દોમયં યદજયાર્પિતષોડશારં
સંસારચક્રમજ કોઽતિતરેત્ ત્વદન્યઃ ॥ ૨૧ ॥
કાલેન ચોદિતગુણાનુમતેન પુંસઃ ।
છન્દોમયં યદજયાર્પિતષોડશારં
સંસારચક્રમજ કોઽતિતરેત્ ત્વદન્યઃ ॥ ૨૧ ॥
સ ત્વં હિ નિત્યવિજિતાત્મગુણઃ સ્વધામ્ના
કાલો વશીકૃતવિસૃજ્યવિસર્ગશક્તિઃ ।
ચક્રે વિસૃષ્ટમજયેશ્વર ષોડશારે
નિષ્પીડ્યમાનમુપકર્ષ વિભો પ્રપન્નમ્ ॥ ૨૨ ॥
કાલો વશીકૃતવિસૃજ્યવિસર્ગશક્તિઃ ।
ચક્રે વિસૃષ્ટમજયેશ્વર ષોડશારે
નિષ્પીડ્યમાનમુપકર્ષ વિભો પ્રપન્નમ્ ॥ ૨૨ ॥
દૃષ્ટા મયા દિવિ વિભોઽખિલધિષ્ણ્યપાના-
માયુઃ શ્રિયો વિભવ ઇચ્છતિ યાઞ્જનોઽયમ્ ।
યેઽસ્મત્પિતુઃ કુપિતહાસવિજૃમ્ભિતભ્રૂ-
વિસ્ફૂર્જિતેન લુલિતાઃ સ તુ તે નિરસ્તઃ ॥ ૨૩ ॥
માયુઃ શ્રિયો વિભવ ઇચ્છતિ યાઞ્જનોઽયમ્ ।
યેઽસ્મત્પિતુઃ કુપિતહાસવિજૃમ્ભિતભ્રૂ-
વિસ્ફૂર્જિતેન લુલિતાઃ સ તુ તે નિરસ્તઃ ॥ ૨૩ ॥
તસ્માદમૂસ્તનુભૃતામહમાશિષોઽજ્ઞ
આયુઃ શ્રિયં વિભવમૈન્દ્રિયમાવિરિઞ્ચ્યાત્ ।
નેચ્છામિ તે વિલુલિતાનુરુવિક્રમેણ
કાલાત્મનોપનય માં નિજભૃત્યપાર્શ્વમ્ ॥ ૨૪ ॥
આયુઃ શ્રિયં વિભવમૈન્દ્રિયમાવિરિઞ્ચ્યાત્ ।
નેચ્છામિ તે વિલુલિતાનુરુવિક્રમેણ
કાલાત્મનોપનય માં નિજભૃત્યપાર્શ્વમ્ ॥ ૨૪ ॥
કુત્રાશિષઃ શ્રુતિસુખા મૃગતૃષ્ણિરૂપાઃ
ક્વેદં કલેવરમશેષરુજાં વિરોહઃ ।
નિર્વિદ્યતે ન તુ જનો યદપીતિ વિદ્વાન્
કામાનલં મધુલવૈઃ શમયન્દુરાપૈઃ ॥ ૨૫ ॥
ક્વેદં કલેવરમશેષરુજાં વિરોહઃ ।
નિર્વિદ્યતે ન તુ જનો યદપીતિ વિદ્વાન્
કામાનલં મધુલવૈઃ શમયન્દુરાપૈઃ ॥ ૨૫ ॥
ક્વાહં રજઃપ્રભવ ઈશ તમોઽધિકેઽસ્મિન્
જાતઃ સુરેતરકુલે ક્વ તવાનુકમ્પા ।
ન બ્રહ્મણો ન તુ ભવસ્ય ન વૈ રમાયા
યન્મેઽર્પિતઃ શિરસિ પદ્મકરઃ પ્રસાદઃ ॥ ૨૬ ॥
જાતઃ સુરેતરકુલે ક્વ તવાનુકમ્પા ।
ન બ્રહ્મણો ન તુ ભવસ્ય ન વૈ રમાયા
યન્મેઽર્પિતઃ શિરસિ પદ્મકરઃ પ્રસાદઃ ॥ ૨૬ ॥
નૈષા પરાવરમતિર્ભવતો નનુ સ્યા-
જ્જન્તોર્યથાત્મસુહૃદો જગતસ્તથાપિ ।
સંસેવયા સુરતરોરિવ તે પ્રસાદઃ
સેવાનુરૂપમુદયો ન પરાવરત્વમ્ ॥ ૨૭ ॥
જ્જન્તોર્યથાત્મસુહૃદો જગતસ્તથાપિ ।
સંસેવયા સુરતરોરિવ તે પ્રસાદઃ
સેવાનુરૂપમુદયો ન પરાવરત્વમ્ ॥ ૨૭ ॥
એવં જનં નિપતિતં પ્રભવાહિકૂપે
કામાભિકામમનુ યઃ પ્રપતન્પ્રસઙ્ગાત્ ।
કૃત્વાત્મસાત્ સુરર્ષિણા ભગવન્ગૃહીતઃ
સોઽહં કથં નુ વિસૃજે તવ ભૃત્યસેવામ્ ॥ ૨૮ ॥
કામાભિકામમનુ યઃ પ્રપતન્પ્રસઙ્ગાત્ ।
કૃત્વાત્મસાત્ સુરર્ષિણા ભગવન્ગૃહીતઃ
સોઽહં કથં નુ વિસૃજે તવ ભૃત્યસેવામ્ ॥ ૨૮ ॥
મત્પ્રાણરક્ષણમનન્ત પિતુર્વધશ્ચ
મન્યે સ્વભૃત્યઋષિવાક્યમૃતં વિધાતુમ્ ।
ખડ્ગં પ્રગૃહ્ય યદવોચદસદ્વિધિત્સુ-
સ્ત્વામીશ્વરો મદપરોઽવતુ કં હરામિ ॥ ૨૯ ॥
મન્યે સ્વભૃત્યઋષિવાક્યમૃતં વિધાતુમ્ ।
ખડ્ગં પ્રગૃહ્ય યદવોચદસદ્વિધિત્સુ-
સ્ત્વામીશ્વરો મદપરોઽવતુ કં હરામિ ॥ ૨૯ ॥
એકસ્ત્વમેવ જગદેતમમુષ્ય યત્ત્વ-
માદ્યન્તયોઃ પૃથગવસ્યસિ મધ્યતશ્ચ ।
સૃષ્ટ્વા ગુણવ્યતિકરં નિજમાયયેદં
નાનેવ તૈરવસિતસ્તદનુપ્રવિષ્ટઃ ॥ ૩૦ ॥
માદ્યન્તયોઃ પૃથગવસ્યસિ મધ્યતશ્ચ ।
સૃષ્ટ્વા ગુણવ્યતિકરં નિજમાયયેદં
નાનેવ તૈરવસિતસ્તદનુપ્રવિષ્ટઃ ॥ ૩૦ ॥
ત્વં વા ઇદં સદસદીશ ભવાંસ્તતોઽન્યો
માયા યદાત્મપરબુદ્ધિરિયં હ્યપાર્થા ।
યદ્યસ્ય જન્મ નિધનં સ્થિતિરીક્ષણં ચ
તદ્વૈતદેવ વસુકાલવદષ્ટિતર્વોઃ ॥ ૩૧ ॥
માયા યદાત્મપરબુદ્ધિરિયં હ્યપાર્થા ।
યદ્યસ્ય જન્મ નિધનં સ્થિતિરીક્ષણં ચ
તદ્વૈતદેવ વસુકાલવદષ્ટિતર્વોઃ ॥ ૩૧ ॥
ન્યસ્યેદમાત્મનિ જગદ્વિલયામ્બુમધ્યે
શેષેત્મના નિજસુખાનુભવો નિરીહઃ ।
યોગેન મીલિતદૃગાત્મનિપીતનિદ્ર-
સ્તુર્યે સ્થિતો ન તુ તમો ન ગુણાંશ્ચ યુઙ્ક્ષે ॥ ૩૨ ॥
શેષેત્મના નિજસુખાનુભવો નિરીહઃ ।
યોગેન મીલિતદૃગાત્મનિપીતનિદ્ર-
સ્તુર્યે સ્થિતો ન તુ તમો ન ગુણાંશ્ચ યુઙ્ક્ષે ॥ ૩૨ ॥
તસ્યૈવ તે વપુરિદં નિજકાલશક્ત્યા
સઞ્ચોદિતપ્રકૃતિધર્મણ આત્મગૂઢમ્ ।
અમ્ભસ્યનન્તશયનાદ્વિરમત્સમાધે-
ર્નાભેરભૂત્ સ્વકણિકાવટવન્મહાબ્જમ્ ॥ ૩૩ ॥
સઞ્ચોદિતપ્રકૃતિધર્મણ આત્મગૂઢમ્ ।
અમ્ભસ્યનન્તશયનાદ્વિરમત્સમાધે-
ર્નાભેરભૂત્ સ્વકણિકાવટવન્મહાબ્જમ્ ॥ ૩૩ ॥
તત્સમ્ભવઃ કવિરતોઽન્યદપશ્યમાન-
સ્ત્વાં બીજમાત્મનિ તતં સ બહિર્વિચિન્ત્ય ।
નાવિન્દદબ્દશતમપ્સુ નિમજ્જમાનો
જાતેઽઙ્કુરે કથમુહોપલભેત બીજમ્ ॥ ૩૪ ॥
સ્ત્વાં બીજમાત્મનિ તતં સ બહિર્વિચિન્ત્ય ।
નાવિન્દદબ્દશતમપ્સુ નિમજ્જમાનો
જાતેઽઙ્કુરે કથમુહોપલભેત બીજમ્ ॥ ૩૪ ॥
સ ત્વાત્મયોનિરતિવિસ્મિત આશ્રિતોઽબ્જં
કાલેન તીવ્રતપસા પરિશુદ્ધભાવઃ ।
ત્વામાત્મનીશ ભુવિ ગન્ધમિવાતિસૂક્ષ્મં
ભૂતેન્દ્રિયાશયમયે વિતતં દદર્શ ॥ ૩૫ ॥
કાલેન તીવ્રતપસા પરિશુદ્ધભાવઃ ।
ત્વામાત્મનીશ ભુવિ ગન્ધમિવાતિસૂક્ષ્મં
ભૂતેન્દ્રિયાશયમયે વિતતં દદર્શ ॥ ૩૫ ॥
એવં સહસ્રવદનાઙ્ઘ્રિશિરઃકરોરુ-
નાસાદ્યકર્ણનયનાભરણાયુધાઢ્યમ્ ।
માયામયં સદુપલક્ષિતસન્નિવેશં
દૃષ્ટ્વા મહાપુરુષમાપ મુદં વિરિઞ્ચઃ ॥ ૩૬ ॥
નાસાદ્યકર્ણનયનાભરણાયુધાઢ્યમ્ ।
માયામયં સદુપલક્ષિતસન્નિવેશં
દૃષ્ટ્વા મહાપુરુષમાપ મુદં વિરિઞ્ચઃ ॥ ૩૬ ॥
તસ્મૈ ભવાન્હયશિરસ્તનુવં હિ બિભ્રદ્
વેદદ્રુહાવતિબલૌ મધુકૈટભાખ્યૌ ।
હત્વાનયચ્છ્રુતિગણાંશ્ચ રજસ્તમશ્ચ
સત્ત્વં તવ પ્રિયતમાં તનુમામનન્તિ ॥ ૩૭ ॥
વેદદ્રુહાવતિબલૌ મધુકૈટભાખ્યૌ ।
હત્વાનયચ્છ્રુતિગણાંશ્ચ રજસ્તમશ્ચ
સત્ત્વં તવ પ્રિયતમાં તનુમામનન્તિ ॥ ૩૭ ॥
ઇત્થં નૃતિર્યગૃષિદેવઝષાવતારૈ-
ર્લોકાન્ વિભાવયસિ હંસિ જગત્પ્રતીપાન્ ।
ધર્મં મહાપુરુષ પાસિ યુગાનુવૃત્તં
છન્નઃ કલૌ યદભવસ્ત્રિયુગોઽથ સ ત્વમ્ ॥ ૩૮ ॥
ર્લોકાન્ વિભાવયસિ હંસિ જગત્પ્રતીપાન્ ।
ધર્મં મહાપુરુષ પાસિ યુગાનુવૃત્તં
છન્નઃ કલૌ યદભવસ્ત્રિયુગોઽથ સ ત્વમ્ ॥ ૩૮ ॥
નૈતન્મનસ્તવ કથાસુ વિકુણ્ઠનાથ
સમ્પ્રીયતે દુરિતદુષ્ટમસાધુ તીવ્રમ્ ।
કામાતુરં હર્ષશોકભયૈષણાર્તં
તસ્મિન્કથં તવ ગતિં વિમૃશામિ દીનઃ ॥ ૩૯ ॥
સમ્પ્રીયતે દુરિતદુષ્ટમસાધુ તીવ્રમ્ ।
કામાતુરં હર્ષશોકભયૈષણાર્તં
તસ્મિન્કથં તવ ગતિં વિમૃશામિ દીનઃ ॥ ૩૯ ॥
જિહ્વૈકતોઽચ્યુત વિકર્ષતિ માવિતૃપ્તા
શિશ્નોઽન્યતસ્ત્વગુદરં શ્રવણં કુતશ્ચિત્ ।
ઘ્રાણોઽન્યતશ્ચપલદૃક્ ક્વ ચ કર્મશક્તિ-
ર્બહ્વ્યઃ સપત્ન્ય ઇવ ગેહપતિં લુનન્તિ ॥ ૪૦ ॥
શિશ્નોઽન્યતસ્ત્વગુદરં શ્રવણં કુતશ્ચિત્ ।
ઘ્રાણોઽન્યતશ્ચપલદૃક્ ક્વ ચ કર્મશક્તિ-
ર્બહ્વ્યઃ સપત્ન્ય ઇવ ગેહપતિં લુનન્તિ ॥ ૪૦ ॥
એવં સ્વકર્મપતિતં ભવવૈતરણ્યા-
મન્યોન્યજન્મમરણાશનભીતભીતમ્ ।
પશ્યઞ્જનં સ્વપરવિગ્રહવૈરમૈત્રં
હન્તેતિ પારચર પીપૃહિ મૂઢમદ્ય ॥ ૪૧ ॥
મન્યોન્યજન્મમરણાશનભીતભીતમ્ ।
પશ્યઞ્જનં સ્વપરવિગ્રહવૈરમૈત્રં
હન્તેતિ પારચર પીપૃહિ મૂઢમદ્ય ॥ ૪૧ ॥
કો ન્વત્ર તેઽખિલગુરો ભગવન્પ્રયાસ
ઉત્તારણેઽસ્ય ભવસમ્ભવલોપહેતોઃ ।
મૂઢેષુ વૈ મહદનુગ્રહ આર્તબન્ધો
કિં તેન તે પ્રિયજનાનનુસેવતાં નઃ ॥ ૪૨ ॥
ઉત્તારણેઽસ્ય ભવસમ્ભવલોપહેતોઃ ।
મૂઢેષુ વૈ મહદનુગ્રહ આર્તબન્ધો
કિં તેન તે પ્રિયજનાનનુસેવતાં નઃ ॥ ૪૨ ॥
નૈવોદ્વિજે પર દુરત્યયવૈતરણ્યા-
સ્ત્વદ્વીર્યગાયનમહામૃતમગ્નચિત્તઃ ।
શોચે તતો વિમુખચેતસ ઇન્દ્રિયાર્થ
માયાસુખાય ભરમુદ્વહતો વિમૂઢાન્ ॥ ૪૩ ॥
સ્ત્વદ્વીર્યગાયનમહામૃતમગ્નચિત્તઃ ।
શોચે તતો વિમુખચેતસ ઇન્દ્રિયાર્થ
માયાસુખાય ભરમુદ્વહતો વિમૂઢાન્ ॥ ૪૩ ॥
પ્રાયેણ દેવ મુનયઃ સ્વવિમુક્તિકામા
મૌનં ચરન્તિ વિજને ન પરાર્થનિષ્ઠાઃ ।
નૈતાન્વિહાય કૃપણાન્વિમુમુક્ષ એકો
નાન્યં ત્વદસ્ય શરણં ભ્રમતોઽનુપશ્યે ॥ ૪૪ ॥
મૌનં ચરન્તિ વિજને ન પરાર્થનિષ્ઠાઃ ।
નૈતાન્વિહાય કૃપણાન્વિમુમુક્ષ એકો
નાન્યં ત્વદસ્ય શરણં ભ્રમતોઽનુપશ્યે ॥ ૪૪ ॥
યન્મૈથુનાદિગૃહમેધિસુખં હિ તુચ્છં
કણ્ડૂયનેન કરયોરિવ દુઃખદુઃખમ્ ।
તૃપ્યન્તિ નેહ કૃપણા બહુદુઃખભાજઃ
કણ્ડૂતિવન્મનસિજં વિષહેત ધીરઃ ॥ ૪૫ ॥
કણ્ડૂયનેન કરયોરિવ દુઃખદુઃખમ્ ।
તૃપ્યન્તિ નેહ કૃપણા બહુદુઃખભાજઃ
કણ્ડૂતિવન્મનસિજં વિષહેત ધીરઃ ॥ ૪૫ ॥
મૌનવ્રતશ્રુતતપોઽધ્યયનસ્વધર્મ-
વ્યાખ્યારહોજપસમાધય આપવર્ગ્યાઃ ।
પ્રાયઃ પરં પુરુષ તે ત્વજિતેન્દ્રિયાણાં
વાર્તા ભવન્ત્યુત ન વાત્ર તુ દામ્ભિકાનામ્ ॥ ૪૬ ॥
વ્યાખ્યારહોજપસમાધય આપવર્ગ્યાઃ ।
પ્રાયઃ પરં પુરુષ તે ત્વજિતેન્દ્રિયાણાં
વાર્તા ભવન્ત્યુત ન વાત્ર તુ દામ્ભિકાનામ્ ॥ ૪૬ ॥
રૂપે ઇમે સદસતી તવ વેદસૃષ્ટે
બીજાઙ્કુરાવિવ ન ચાન્યદરૂપકસ્ય ।
યુક્તાઃ સમક્ષમુભયત્ર વિચક્ષન્તે ત્વાં
યોગેન વહ્નિમિવ દારુષુ નાન્યતઃ સ્યાત્ ॥ ૪૭ ॥
બીજાઙ્કુરાવિવ ન ચાન્યદરૂપકસ્ય ।
યુક્તાઃ સમક્ષમુભયત્ર વિચક્ષન્તે ત્વાં
યોગેન વહ્નિમિવ દારુષુ નાન્યતઃ સ્યાત્ ॥ ૪૭ ॥
ત્વં વાયુરગ્નિરવનિર્વિયદમ્બુ માત્રાઃ
પ્રાણેન્દ્રિયાણિ હૃદયં ચિદનુગ્રહશ્ચ ।
સર્વં ત્વમેવ સગુણો વિગુણશ્ચ ભૂમન્
નાન્યત્ ત્વદસ્ત્યપિ મનોવચસા નિરુક્તમ્ ॥ ૪૮ ॥
પ્રાણેન્દ્રિયાણિ હૃદયં ચિદનુગ્રહશ્ચ ।
સર્વં ત્વમેવ સગુણો વિગુણશ્ચ ભૂમન્
નાન્યત્ ત્વદસ્ત્યપિ મનોવચસા નિરુક્તમ્ ॥ ૪૮ ॥
નૈતે ગુણા ન ગુણિનો મહદાદયો યે
સર્વે મનઃ પ્રભૃતયઃ સહદેવમર્ત્યાઃ ।
આદ્યન્તવન્ત ઉરુગાય વિદન્તિ હિ ત્વા-
મેવં વિમૃશ્ય સુધિયો વિરમન્તિ શબ્દાત્ ॥ ૪૯ ॥
સર્વે મનઃ પ્રભૃતયઃ સહદેવમર્ત્યાઃ ।
આદ્યન્તવન્ત ઉરુગાય વિદન્તિ હિ ત્વા-
મેવં વિમૃશ્ય સુધિયો વિરમન્તિ શબ્દાત્ ॥ ૪૯ ॥
તત્તેઽર્હત્તમ નમઃ સ્તુતિકર્મપૂજાઃ
કર્મ સ્મૃતિશ્ચરણયોઃ શ્રવણં કથાયામ્ ।
સંસેવયા ત્વયિ વિનેતિ ષડઙ્ગયા કિં
ભક્તિં જનઃ પરમહંસગતૌ લભેત ॥ ૫૦ ॥
કર્મ સ્મૃતિશ્ચરણયોઃ શ્રવણં કથાયામ્ ।
સંસેવયા ત્વયિ વિનેતિ ષડઙ્ગયા કિં
ભક્તિં જનઃ પરમહંસગતૌ લભેત ॥ ૫૦ ॥
શ્રીનારદ ઉવાચ
એતાવદ્વર્ણિતગુણો ભક્ત્યા ભક્તેન નિર્ગુણઃ ।
પ્રહ્રાદં પ્રણતં પ્રીતો યતમન્યુરભાષત ॥ ૫૧ ॥
એતાવદ્વર્ણિતગુણો ભક્ત્યા ભક્તેન નિર્ગુણઃ ।
પ્રહ્રાદં પ્રણતં પ્રીતો યતમન્યુરભાષત ॥ ૫૧ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
પ્રહ્રાદ ભદ્ર ભદ્રં તે પ્રીતોઽહં તેઽસુરોત્તમ ।
વરં વૃણીષ્વાભિમતં કામપૂરોઽસ્મ્યહં નૃણામ્ ॥ ૫૨ ॥
પ્રહ્રાદ ભદ્ર ભદ્રં તે પ્રીતોઽહં તેઽસુરોત્તમ ।
વરં વૃણીષ્વાભિમતં કામપૂરોઽસ્મ્યહં નૃણામ્ ॥ ૫૨ ॥
મામપ્રીણત આયુષ્મન્દર્શનં દુર્લભં હિ મે ।
દૃષ્ટ્વા માં ન પુનર્જન્તુરાત્માનં તપ્તુમર્હતિ ॥ ૫૩ ॥
દૃષ્ટ્વા માં ન પુનર્જન્તુરાત્માનં તપ્તુમર્હતિ ॥ ૫૩ ॥
પ્રીણન્તિ હ્યથ માં ધીરાઃ સર્વભાવેન સાધવઃ ।
શ્રેયસ્કામા મહાભાગ સર્વાસામાશિષાં પતિમ્ ॥ ૫૪ ॥
શ્રેયસ્કામા મહાભાગ સર્વાસામાશિષાં પતિમ્ ॥ ૫૪ ॥
શ્રીનારદ ઉવાચ
એવં પ્રલોભ્યમાનોઽપિ વરૈર્લોકપ્રલોભનૈઃ ।
એકાન્તિત્વાદ્ ભગવતિ નૈચ્છત્તાનસુરોત્તમઃ ॥ ૫૫ ॥
એવં પ્રલોભ્યમાનોઽપિ વરૈર્લોકપ્રલોભનૈઃ ।
એકાન્તિત્વાદ્ ભગવતિ નૈચ્છત્તાનસુરોત્તમઃ ॥ ૫૫ ॥