ശ്രീരാജോവാച
സ്വായമ്ഭുവസ്യേഹ ഗുരോ വംശോഽയം വിസ്തരാച്ഛ്രുതഃ ।
യത്ര വിശ്വസൃജാം സര്ഗോ മനൂനന്യാന്വദസ്വ നഃ ॥ ൧ ॥
സ്വായമ്ഭുവസ്യേഹ ഗുരോ വംശോഽയം വിസ്തരാച്ഛ്രുതഃ ।
യത്ര വിശ്വസൃജാം സര്ഗോ മനൂനന്യാന്വദസ്വ നഃ ॥ ൧ ॥
മന്വന്തരേ ഹരേര്ജന്മ കര്മാണി ച മഹീയസഃ ।
ഗൃണന്തി കവയോ ബ്രഹ്മംസ്താനി നോ വദ ശൃണ്വതാമ് ॥ ൨ ॥
ഗൃണന്തി കവയോ ബ്രഹ്മംസ്താനി നോ വദ ശൃണ്വതാമ് ॥ ൨ ॥
യദ്യസ്മിന്നന്തരേ ബ്രഹ്മന്ഭഗവാന്വിശ്വഭാവനഃ ।
കൃതവാന്കുരുതേ കര്താ ഹ്യതീതേഽനാഗതേഽദ്യ വാ ॥ ൩ ॥
കൃതവാന്കുരുതേ കര്താ ഹ്യതീതേഽനാഗതേഽദ്യ വാ ॥ ൩ ॥
ശ്രീഋഷിരുവാച
മനവോഽസ്മിന്വ്യതീതാഃ ഷട് കല്പേ സ്വായമ്ഭുവാദയഃ ।
ആദ്യസ്തേ കഥിതോ യത്ര ദേവാദീനാം ച സമ്ഭവഃ ॥ ൪ ॥
മനവോഽസ്മിന്വ്യതീതാഃ ഷട് കല്പേ സ്വായമ്ഭുവാദയഃ ।
ആദ്യസ്തേ കഥിതോ യത്ര ദേവാദീനാം ച സമ്ഭവഃ ॥ ൪ ॥
ആകൂത്യാം ദേവഹൂത്യാം ച ദുഹിത്രോസ്തസ്യ വൈ മനോഃ ।
ധര്മജ്ഞാനോപദേശാര്ഥം ഭഗവാന്പുത്രതാം ഗതഃ ॥ ൫ ॥
ധര്മജ്ഞാനോപദേശാര്ഥം ഭഗവാന്പുത്രതാം ഗതഃ ॥ ൫ ॥
കൃതം പുരാ ഭഗവതഃ കപിലസ്യാനുവര്ണിതമ് ।
ആഖ്യാസ്യേ ഭഗവാന്യജ്ഞോ യച്ചകാര കുരൂദ്വഹ ॥ ൬ ॥
ആഖ്യാസ്യേ ഭഗവാന്യജ്ഞോ യച്ചകാര കുരൂദ്വഹ ॥ ൬ ॥
വിരക്തഃ കാമഭോഗേഷു ശതരൂപാപതിഃ പ്രഭുഃ ।
വിസൃജ്യ രാജ്യം തപസേ സഭാര്യോ വനമാവിശത് ॥ ൭ ॥
വിസൃജ്യ രാജ്യം തപസേ സഭാര്യോ വനമാവിശത് ॥ ൭ ॥
സുനന്ദായാം വര്ഷശതം പദൈകേന ഭുവം സ്പൃശന് ।
തപ്യമാനസ്തപോ ഘോരമിദമന്വാഹ ഭാരത ॥ ൮ ॥
തപ്യമാനസ്തപോ ഘോരമിദമന്വാഹ ഭാരത ॥ ൮ ॥
മനുരുവാച
യേന ചേതയതേ വിശ്വം വിശ്വം ചേതയതേ ന യമ് ।
യോ ജാഗര്തി ശയാനേഽസ്മിന്നായം തം വേദ വേദ സഃ ॥ ൯ ॥
യേന ചേതയതേ വിശ്വം വിശ്വം ചേതയതേ ന യമ് ।
യോ ജാഗര്തി ശയാനേഽസ്മിന്നായം തം വേദ വേദ സഃ ॥ ൯ ॥
ആത്മാവാസ്യമിദം വിശ്വം യത് കിഞ്ചിജ്ജഗത്യാം ജഗത് ।
തേന ത്യക്തേന ഭുഞ്ജീഥാ മാ ഗൃധഃ കസ്യസ്വിദ്ധനമ് ॥ ൧൦ ॥
തേന ത്യക്തേന ഭുഞ്ജീഥാ മാ ഗൃധഃ കസ്യസ്വിദ്ധനമ് ॥ ൧൦ ॥
യം പശ്യതി ന പശ്യന്തം ചക്ഷുര്യസ്യ ന രിഷ്യതി ।
തം ഭൂതനിലയം ദേവം സുപര്ണമുപധാവത ॥ ൧൧ ॥
തം ഭൂതനിലയം ദേവം സുപര്ണമുപധാവത ॥ ൧൧ ॥
ന യസ്യാദ്യന്തൌ മധ്യം ച സ്വഃ പരോ നാന്തരം ബഹിഃ ।
വിശ്വസ്യാമൂനി യദ് യസ്മാദ് വിശ്വം ച തദൃതം മഹത് ॥ ൧൨ ॥
വിശ്വസ്യാമൂനി യദ് യസ്മാദ് വിശ്വം ച തദൃതം മഹത് ॥ ൧൨ ॥
സ വിശ്വകായഃ പുരുഹൂത ഈശഃ
സത്യഃ സ്വയംജ്യോതിരജഃ പുരാണഃ ।
ധത്തേഽസ്യ ജന്മാദ്യജയാത്മശക്ത്യാ
താം വിദ്യയോദസ്യ നിരീഹ ആസ്തേ ॥ ൧൩ ॥
സത്യഃ സ്വയംജ്യോതിരജഃ പുരാണഃ ।
ധത്തേഽസ്യ ജന്മാദ്യജയാത്മശക്ത്യാ
താം വിദ്യയോദസ്യ നിരീഹ ആസ്തേ ॥ ൧൩ ॥
അഥാഗ്രേ ഋഷയഃ കര്മാണീഹന്തേഽകര്മഹേതവേ ।
ഈഹമാനോ ഹി പുരുഷഃ പ്രായോഽനീഹാം പ്രപദ്യതേ ॥ ൧൪ ॥
ഈഹമാനോ ഹി പുരുഷഃ പ്രായോഽനീഹാം പ്രപദ്യതേ ॥ ൧൪ ॥
ഈഹതേ ഭഗവാനീശോ ന ഹി തത്ര വിസജ്ജതേ ।
ആത്മലാഭേന പൂര്ണാര്ഥോ നാവസീദന്തി യേഽനു തമ് ॥ ൧൫ ॥
ആത്മലാഭേന പൂര്ണാര്ഥോ നാവസീദന്തി യേഽനു തമ് ॥ ൧൫ ॥
തമീഹമാനം നിരഹങ്കൃതം ബുധം
നിരാശിഷം പൂര്ണമനന്യചോദിതമ് ।
നൃഞ് ശിക്ഷയന്തം നിജവര്ത്മസംസ്ഥിതം
പ്രഭും പ്രപദ്യേഽഖിലധര്മഭാവനമ് ॥ ൧൬ ॥
നിരാശിഷം പൂര്ണമനന്യചോദിതമ് ।
നൃഞ് ശിക്ഷയന്തം നിജവര്ത്മസംസ്ഥിതം
പ്രഭും പ്രപദ്യേഽഖിലധര്മഭാവനമ് ॥ ൧൬ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഇതി മന്ത്രോപനിഷദം വ്യാഹരന്തം സമാഹിതമ് ।
ദൃഷ്ട്വാസുരാ യാതുധാനാ ജഗ്ധുമഭ്യദ്രവന് ക്ഷുധാ ॥ ൧൭ ॥
ഇതി മന്ത്രോപനിഷദം വ്യാഹരന്തം സമാഹിതമ് ।
ദൃഷ്ട്വാസുരാ യാതുധാനാ ജഗ്ധുമഭ്യദ്രവന് ക്ഷുധാ ॥ ൧൭ ॥
താംസ്തഥാവസിതാന് വീക്ഷ്യ യജ്ഞഃ സര്വഗതോ ഹരിഃ ।
യാമൈഃ പരിവൃതോ ദേവൈര്ഹത്വാശാസത് ത്രിവിഷ്ടപമ് ॥ ൧൮ ॥
യാമൈഃ പരിവൃതോ ദേവൈര്ഹത്വാശാസത് ത്രിവിഷ്ടപമ് ॥ ൧൮ ॥
സ്വാരോചിഷോ ദ്വിതീയസ്തു മനുരഗ്നേഃ സുതോഽഭവത് ।
ദ്യുമത്സുഷേണരോചിഷ്മത്പ്രമുഖാസ്തസ്യ ചാത്മജാഃ ॥ ൧൯ ॥
ദ്യുമത്സുഷേണരോചിഷ്മത്പ്രമുഖാസ്തസ്യ ചാത്മജാഃ ॥ ൧൯ ॥
തത്രേന്ദ്രോ രോചനസ്ത്വാസീദ് ദേവാശ്ച തുഷിതാദയഃ ।
ഊര്ജസ്തമ്ഭാദയഃ സപ്ത ഋഷയോ ബ്രഹ്മവാദിനഃ ॥ ൨൦ ॥
ഊര്ജസ്തമ്ഭാദയഃ സപ്ത ഋഷയോ ബ്രഹ്മവാദിനഃ ॥ ൨൦ ॥
ഋഷേസ്തു വേദശിരസസ്തുഷിതാ നാമ പത്ന്യഭൂത് ।
തസ്യാം ജജ്ഞേ തതോ ദേവോ വിഭുരിത്യഭിവിശ്രുതഃ ॥ ൨൧ ॥
തസ്യാം ജജ്ഞേ തതോ ദേവോ വിഭുരിത്യഭിവിശ്രുതഃ ॥ ൨൧ ॥
അഷ്ടാശീതിസഹസ്രാണി മുനയോ യേ ധൃതവ്രതാഃ ।
അന്വശിക്ഷന്വ്രതം തസ്യ കൌമാരബ്രഹ്മചാരിണഃ ॥ ൨൨ ॥
അന്വശിക്ഷന്വ്രതം തസ്യ കൌമാരബ്രഹ്മചാരിണഃ ॥ ൨൨ ॥
തൃതീയ ഉത്തമോ നാമ പ്രിയവ്രതസുതോ മനുഃ ।
പവനഃ സൃഞ്ജയോ യജ്ഞഹോത്രാദ്യാസ്തത്സുതാ നൃപ ॥ ൨൩ ॥
പവനഃ സൃഞ്ജയോ യജ്ഞഹോത്രാദ്യാസ്തത്സുതാ നൃപ ॥ ൨൩ ॥
വസിഷ്ഠതനയാഃ സപ്ത ഋഷയഃ പ്രമദാദയഃ ।
സത്യാ വേദശ്രുതാ ഭദ്രാ ദേവാ ഇന്ദ്രസ്തു സത്യജിത് ॥ ൨൪ ॥
സത്യാ വേദശ്രുതാ ഭദ്രാ ദേവാ ഇന്ദ്രസ്തു സത്യജിത് ॥ ൨൪ ॥
ധര്മസ്യ സൂനൃതായാം തു ഭഗവാന്പുരുഷോത്തമഃ ।
സത്യസേന ഇതി ഖ്യാതോ ജാതഃ സത്യവ്രതൈഃ സഹ ॥ ൨൫ ॥
സത്യസേന ഇതി ഖ്യാതോ ജാതഃ സത്യവ്രതൈഃ സഹ ॥ ൨൫ ॥
സോഽനൃതവ്രതദുഃശീലാനസതോ യക്ഷരാക്ഷസാന് ।
ഭൂതദ്രുഹോ ഭൂതഗണാംശ്ചാവധീത് സത്യജിത്സഖഃ ॥ ൨൬ ॥
ഭൂതദ്രുഹോ ഭൂതഗണാംശ്ചാവധീത് സത്യജിത്സഖഃ ॥ ൨൬ ॥
ചതുര്ഥ ഉത്തമഭ്രാതാ മനുര്നാമ്നാ ച താമസഃ ।
പൃഥുഃ ഖ്യാതിര്നരഃ കേതുരിത്യാദ്യാ ദശ തത്സുതാഃ ॥ ൨൭ ॥
പൃഥുഃ ഖ്യാതിര്നരഃ കേതുരിത്യാദ്യാ ദശ തത്സുതാഃ ॥ ൨൭ ॥
സത്യകാ ഹരയോ വീരാ ദേവാസ്ത്രിശിഖ ഈശ്വരഃ ।
ജ്യോതിര്ധാമാദയഃ സപ്ത ഋഷയസ്താമസേഽന്തരേ ॥ ൨൮ ॥
ജ്യോതിര്ധാമാദയഃ സപ്ത ഋഷയസ്താമസേഽന്തരേ ॥ ൨൮ ॥
ദേവാ വൈധൃതയോ നാമ വിധൃതേസ്തനയാ നൃപ ।
നഷ്ടാഃ കാലേന യൈര്വേദാ വിധൃതാഃ സ്വേന തേജസാ ॥ ൨൯ ॥
നഷ്ടാഃ കാലേന യൈര്വേദാ വിധൃതാഃ സ്വേന തേജസാ ॥ ൨൯ ॥
തത്രാപി ജജ്ഞേ ഭഗവാന്ഹരിണ്യാം ഹരിമേധസഃ ।
ഹരിരിത്യാഹൃതോ യേന ഗജേന്ദ്രോ മോചിതോ ഗ്രഹാത് ॥ ൩൦ ॥
ഹരിരിത്യാഹൃതോ യേന ഗജേന്ദ്രോ മോചിതോ ഗ്രഹാത് ॥ ൩൦ ॥
ശ്രീരാജോവാച
ബാദരായണ ഏതത് തേ ശ്രോതുമിച്ഛാമഹേ വയമ് ।
ഹരിര്യഥാ ഗജപതിം ഗ്രാഹഗ്രസ്തമമൂമുചത് ॥ ൩൧ ॥
ബാദരായണ ഏതത് തേ ശ്രോതുമിച്ഛാമഹേ വയമ് ।
ഹരിര്യഥാ ഗജപതിം ഗ്രാഹഗ്രസ്തമമൂമുചത് ॥ ൩൧ ॥
തത്കഥാസു മഹത് പുണ്യം ധന്യം സ്വസ്ത്യയനം ശുഭമ് ।
യത്ര യത്രോത്തമശ്ലോകോ ഭഗവാന്ഗീയതേ ഹരിഃ ॥ ൩൨ ॥
യത്ര യത്രോത്തമശ്ലോകോ ഭഗവാന്ഗീയതേ ഹരിഃ ॥ ൩൨ ॥
ശ്രീസൂത ഉവാച
പരീക്ഷിതൈവം സ തു ബാദരായണിഃ
പ്രായോപവിഷ്ടേന കഥാസു ചോദിതഃ ।
ഉവാചവിപ്രാഃ പ്രതിനന്ദ്യ പാര്ഥിവം
മുദാ മുനീനാം സദസി സ്മ ശൃണ്വതാമ് ॥ ൩൩ ॥
പരീക്ഷിതൈവം സ തു ബാദരായണിഃ
പ്രായോപവിഷ്ടേന കഥാസു ചോദിതഃ ।
ഉവാചവിപ്രാഃ പ്രതിനന്ദ്യ പാര്ഥിവം
മുദാ മുനീനാം സദസി സ്മ ശൃണ്വതാമ് ॥ ൩൩ ॥