శ్రీరాజోవాచ
స్వాయమ్భువస్యేహ గురో వంశోఽయం విస్తరాచ్ఛ్రుతః ।
యత్ర విశ్వసృజాం సర్గో మనూనన్యాన్వదస్వ నః ॥ ౧ ॥
స్వాయమ్భువస్యేహ గురో వంశోఽయం విస్తరాచ్ఛ్రుతః ।
యత్ర విశ్వసృజాం సర్గో మనూనన్యాన్వదస్వ నః ॥ ౧ ॥
మన్వన్తరే హరేర్జన్మ కర్మాణి చ మహీయసః ।
గృణన్తి కవయో బ్రహ్మంస్తాని నో వద శృణ్వతామ్ ॥ ౨ ॥
గృణన్తి కవయో బ్రహ్మంస్తాని నో వద శృణ్వతామ్ ॥ ౨ ॥
యద్యస్మిన్నన్తరే బ్రహ్మన్భగవాన్విశ్వభావనః ।
కృతవాన్కురుతే కర్తా హ్యతీతేఽనాగతేఽద్య వా ॥ ౩ ॥
కృతవాన్కురుతే కర్తా హ్యతీతేఽనాగతేఽద్య వా ॥ ౩ ॥
శ్రీఋషిరువాచ
మనవోఽస్మిన్వ్యతీతాః షట్ కల్పే స్వాయమ్భువాదయః ।
ఆద్యస్తే కథితో యత్ర దేవాదీనాం చ సమ్భవః ॥ ౪ ॥
మనవోఽస్మిన్వ్యతీతాః షట్ కల్పే స్వాయమ్భువాదయః ।
ఆద్యస్తే కథితో యత్ర దేవాదీనాం చ సమ్భవః ॥ ౪ ॥
ఆకూత్యాం దేవహూత్యాం చ దుహిత్రోస్తస్య వై మనోః ।
ధర్మజ్ఞానోపదేశార్థం భగవాన్పుత్రతాం గతః ॥ ౫ ॥
ధర్మజ్ఞానోపదేశార్థం భగవాన్పుత్రతాం గతః ॥ ౫ ॥
కృతం పురా భగవతః కపిలస్యానువర్ణితమ్ ।
ఆఖ్యాస్యే భగవాన్యజ్ఞో యచ్చకార కురూద్వహ ॥ ౬ ॥
ఆఖ్యాస్యే భగవాన్యజ్ఞో యచ్చకార కురూద్వహ ॥ ౬ ॥
విరక్తః కామభోగేషు శతరూపాపతిః ప్రభుః ।
విసృజ్య రాజ్యం తపసే సభార్యో వనమావిశత్ ॥ ౭ ॥
విసృజ్య రాజ్యం తపసే సభార్యో వనమావిశత్ ॥ ౭ ॥
సునన్దాయాం వర్షశతం పదైకేన భువం స్పృశన్ ।
తప్యమానస్తపో ఘోరమిదమన్వాహ భారత ॥ ౮ ॥
తప్యమానస్తపో ఘోరమిదమన్వాహ భారత ॥ ౮ ॥
మనురువాచ
యేన చేతయతే విశ్వం విశ్వం చేతయతే న యమ్ ।
యో జాగర్తి శయానేఽస్మిన్నాయం తం వేద వేద సః ॥ ౯ ॥
యేన చేతయతే విశ్వం విశ్వం చేతయతే న యమ్ ।
యో జాగర్తి శయానేఽస్మిన్నాయం తం వేద వేద సః ॥ ౯ ॥
ఆత్మావాస్యమిదం విశ్వం యత్ కిఞ్చిజ్జగత్యాం జగత్ ।
తేన త్యక్తేన భుఞ్జీథా మా గృధః కస్యస్విద్ధనమ్ ॥ ౧౦ ॥
తేన త్యక్తేన భుఞ్జీథా మా గృధః కస్యస్విద్ధనమ్ ॥ ౧౦ ॥
యం పశ్యతి న పశ్యన్తం చక్షుర్యస్య న రిష్యతి ।
తం భూతనిలయం దేవం సుపర్ణముపధావత ॥ ౧౧ ॥
తం భూతనిలయం దేవం సుపర్ణముపధావత ॥ ౧౧ ॥
న యస్యాద్యన్తౌ మధ్యం చ స్వః పరో నాన్తరం బహిః ।
విశ్వస్యామూని యద్ యస్మాద్ విశ్వం చ తదృతం మహత్ ॥ ౧౨ ॥
విశ్వస్యామూని యద్ యస్మాద్ విశ్వం చ తదృతం మహత్ ॥ ౧౨ ॥
స విశ్వకాయః పురుహూత ఈశః
సత్యః స్వయంజ్యోతిరజః పురాణః ।
ధత్తేఽస్య జన్మాద్యజయాత్మశక్త్యా
తాం విద్యయోదస్య నిరీహ ఆస్తే ॥ ౧౩ ॥
సత్యః స్వయంజ్యోతిరజః పురాణః ।
ధత్తేఽస్య జన్మాద్యజయాత్మశక్త్యా
తాం విద్యయోదస్య నిరీహ ఆస్తే ॥ ౧౩ ॥
అథాగ్రే ఋషయః కర్మాణీహన్తేఽకర్మహేతవే ।
ఈహమానో హి పురుషః ప్రాయోఽనీహాం ప్రపద్యతే ॥ ౧౪ ॥
ఈహమానో హి పురుషః ప్రాయోఽనీహాం ప్రపద్యతే ॥ ౧౪ ॥
ఈహతే భగవానీశో న హి తత్ర విసజ్జతే ।
ఆత్మలాభేన పూర్ణార్థో నావసీదన్తి యేఽను తమ్ ॥ ౧౫ ॥
ఆత్మలాభేన పూర్ణార్థో నావసీదన్తి యేఽను తమ్ ॥ ౧౫ ॥
తమీహమానం నిరహఙ్కృతం బుధం
నిరాశిషం పూర్ణమనన్యచోదితమ్ ।
నృఞ్ శిక్షయన్తం నిజవర్త్మసంస్థితం
ప్రభుం ప్రపద్యేఽఖిలధర్మభావనమ్ ॥ ౧౬ ॥
నిరాశిషం పూర్ణమనన్యచోదితమ్ ।
నృఞ్ శిక్షయన్తం నిజవర్త్మసంస్థితం
ప్రభుం ప్రపద్యేఽఖిలధర్మభావనమ్ ॥ ౧౬ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
ఇతి మన్త్రోపనిషదం వ్యాహరన్తం సమాహితమ్ ।
దృష్ట్వాసురా యాతుధానా జగ్ధుమభ్యద్రవన్ క్షుధా ॥ ౧౭ ॥
ఇతి మన్త్రోపనిషదం వ్యాహరన్తం సమాహితమ్ ।
దృష్ట్వాసురా యాతుధానా జగ్ధుమభ్యద్రవన్ క్షుధా ॥ ౧౭ ॥
తాంస్తథావసితాన్ వీక్ష్య యజ్ఞః సర్వగతో హరిః ।
యామైః పరివృతో దేవైర్హత్వాశాసత్ త్రివిష్టపమ్ ॥ ౧౮ ॥
యామైః పరివృతో దేవైర్హత్వాశాసత్ త్రివిష్టపమ్ ॥ ౧౮ ॥
స్వారోచిషో ద్వితీయస్తు మనురగ్నేః సుతోఽభవత్ ।
ద్యుమత్సుషేణరోచిష్మత్ప్రముఖాస్తస్య చాత్మజాః ॥ ౧౯ ॥
ద్యుమత్సుషేణరోచిష్మత్ప్రముఖాస్తస్య చాత్మజాః ॥ ౧౯ ॥
తత్రేన్ద్రో రోచనస్త్వాసీద్ దేవాశ్చ తుషితాదయః ।
ఊర్జస్తమ్భాదయః సప్త ఋషయో బ్రహ్మవాదినః ॥ ౨౦ ॥
ఊర్జస్తమ్భాదయః సప్త ఋషయో బ్రహ్మవాదినః ॥ ౨౦ ॥
ఋషేస్తు వేదశిరసస్తుషితా నామ పత్న్యభూత్ ।
తస్యాం జజ్ఞే తతో దేవో విభురిత్యభివిశ్రుతః ॥ ౨౧ ॥
తస్యాం జజ్ఞే తతో దేవో విభురిత్యభివిశ్రుతః ॥ ౨౧ ॥
అష్టాశీతిసహస్రాణి మునయో యే ధృతవ్రతాః ।
అన్వశిక్షన్వ్రతం తస్య కౌమారబ్రహ్మచారిణః ॥ ౨౨ ॥
అన్వశిక్షన్వ్రతం తస్య కౌమారబ్రహ్మచారిణః ॥ ౨౨ ॥
తృతీయ ఉత్తమో నామ ప్రియవ్రతసుతో మనుః ।
పవనః సృఞ్జయో యజ్ఞహోత్రాద్యాస్తత్సుతా నృప ॥ ౨౩ ॥
పవనః సృఞ్జయో యజ్ఞహోత్రాద్యాస్తత్సుతా నృప ॥ ౨౩ ॥
వసిష్ఠతనయాః సప్త ఋషయః ప్రమదాదయః ।
సత్యా వేదశ్రుతా భద్రా దేవా ఇన్ద్రస్తు సత్యజిత్ ॥ ౨౪ ॥
సత్యా వేదశ్రుతా భద్రా దేవా ఇన్ద్రస్తు సత్యజిత్ ॥ ౨౪ ॥
ధర్మస్య సూనృతాయాం తు భగవాన్పురుషోత్తమః ।
సత్యసేన ఇతి ఖ్యాతో జాతః సత్యవ్రతైః సహ ॥ ౨౫ ॥
సత్యసేన ఇతి ఖ్యాతో జాతః సత్యవ్రతైః సహ ॥ ౨౫ ॥
సోఽనృతవ్రతదుఃశీలానసతో యక్షరాక్షసాన్ ।
భూతద్రుహో భూతగణాంశ్చావధీత్ సత్యజిత్సఖః ॥ ౨౬ ॥
భూతద్రుహో భూతగణాంశ్చావధీత్ సత్యజిత్సఖః ॥ ౨౬ ॥
చతుర్థ ఉత్తమభ్రాతా మనుర్నామ్నా చ తామసః ।
పృథుః ఖ్యాతిర్నరః కేతురిత్యాద్యా దశ తత్సుతాః ॥ ౨౭ ॥
పృథుః ఖ్యాతిర్నరః కేతురిత్యాద్యా దశ తత్సుతాః ॥ ౨౭ ॥
సత్యకా హరయో వీరా దేవాస్త్రిశిఖ ఈశ్వరః ।
జ్యోతిర్ధామాదయః సప్త ఋషయస్తామసేఽన్తరే ॥ ౨౮ ॥
జ్యోతిర్ధామాదయః సప్త ఋషయస్తామసేఽన్తరే ॥ ౨౮ ॥
దేవా వైధృతయో నామ విధృతేస్తనయా నృప ।
నష్టాః కాలేన యైర్వేదా విధృతాః స్వేన తేజసా ॥ ౨౯ ॥
నష్టాః కాలేన యైర్వేదా విధృతాః స్వేన తేజసా ॥ ౨౯ ॥
తత్రాపి జజ్ఞే భగవాన్హరిణ్యాం హరిమేధసః ।
హరిరిత్యాహృతో యేన గజేన్ద్రో మోచితో గ్రహాత్ ॥ ౩౦ ॥
హరిరిత్యాహృతో యేన గజేన్ద్రో మోచితో గ్రహాత్ ॥ ౩౦ ॥
శ్రీరాజోవాచ
బాదరాయణ ఏతత్ తే శ్రోతుమిచ్ఛామహే వయమ్ ।
హరిర్యథా గజపతిం గ్రాహగ్రస్తమమూముచత్ ॥ ౩౧ ॥
బాదరాయణ ఏతత్ తే శ్రోతుమిచ్ఛామహే వయమ్ ।
హరిర్యథా గజపతిం గ్రాహగ్రస్తమమూముచత్ ॥ ౩౧ ॥
తత్కథాసు మహత్ పుణ్యం ధన్యం స్వస్త్యయనం శుభమ్ ।
యత్ర యత్రోత్తమశ్లోకో భగవాన్గీయతే హరిః ॥ ౩౨ ॥
యత్ర యత్రోత్తమశ్లోకో భగవాన్గీయతే హరిః ॥ ౩౨ ॥
శ్రీసూత ఉవాచ
పరీక్షితైవం స తు బాదరాయణిః
ప్రాయోపవిష్టేన కథాసు చోదితః ।
ఉవాచవిప్రాః ప్రతినన్ద్య పార్థివం
ముదా మునీనాం సదసి స్మ శృణ్వతామ్ ॥ ౩౩ ॥
పరీక్షితైవం స తు బాదరాయణిః
ప్రాయోపవిష్టేన కథాసు చోదితః ।
ఉవాచవిప్రాః ప్రతినన్ద్య పార్థివం
ముదా మునీనాం సదసి స్మ శృణ్వతామ్ ॥ ౩౩ ॥