શ્રીશુક ઉવાચ
અથાતઃ શ્રુયતાં રાજન્ વંશઃ સોમસ્ય પાવનઃ ।
યસ્મિન્નૈલાદયો ભૂપાઃ કીર્ત્યન્તે પુણ્યકીર્તયઃ ॥ ૧ ॥
અથાતઃ શ્રુયતાં રાજન્ વંશઃ સોમસ્ય પાવનઃ ।
યસ્મિન્નૈલાદયો ભૂપાઃ કીર્ત્યન્તે પુણ્યકીર્તયઃ ॥ ૧ ॥
સહસ્રશિરસઃ પુંસો નાભિહ્રદસરોરુહાત્ ।
જાતસ્યાસીત્ સુતો ધાતુરત્રિઃ પિતૃસમો ગુણૈઃ ॥ ૨ ॥
જાતસ્યાસીત્ સુતો ધાતુરત્રિઃ પિતૃસમો ગુણૈઃ ॥ ૨ ॥
તસ્ય દૃગ્ભ્યોઽભવત્ પુત્રઃ સોમોઽમૃતમયઃ કિલ ।
વિપ્રૌષધ્યુડુગણાનાં બ્રહ્મણા કલ્પિતઃ પતિઃ ॥ ૩ ॥
વિપ્રૌષધ્યુડુગણાનાં બ્રહ્મણા કલ્પિતઃ પતિઃ ॥ ૩ ॥
સોઽયજદ્ રાજસૂયેન વિજિત્ય ભુવનત્રયમ્ ।
પત્નીં બૃહસ્પતેર્દર્પાત્ તારાં નામાહરદ્ બલાત્ ॥ ૪ ॥
પત્નીં બૃહસ્પતેર્દર્પાત્ તારાં નામાહરદ્ બલાત્ ॥ ૪ ॥
યદા સ દેવગુરુણા યાચિતોઽભીક્ષ્ણશો મદાત્ ।
નાત્યજત્ તત્કૃતે જજ્ઞે સુરદાનવવિગ્રહઃ ॥ ૫ ॥
નાત્યજત્ તત્કૃતે જજ્ઞે સુરદાનવવિગ્રહઃ ॥ ૫ ॥
શુક્રો બૃહસ્પતેર્દ્વેષાદગ્રહીત્ સાસુરોડુપમ્ ।
હરો ગુરુસુતં સ્નેહાત્ સર્વભૂતગણાવૃતઃ ॥ ૬ ॥
હરો ગુરુસુતં સ્નેહાત્ સર્વભૂતગણાવૃતઃ ॥ ૬ ॥
સર્વદેવગણોપેતો મહેન્દ્રો ગુરુમન્વયાત્ ।
સુરાસુરવિનાશોઽભૂત્ સમરસ્તારકામયઃ ॥ ૭ ॥
સુરાસુરવિનાશોઽભૂત્ સમરસ્તારકામયઃ ॥ ૭ ॥
નિવેદિતોઽથાઙ્ગિરસા સોમં નિર્ભર્ત્સ્ય વિશ્વકૃત્ ।
તારાં સ્વભર્ત્રે પ્રાયચ્છદન્તર્વત્નીમવૈત્ પતિઃ ॥ ૮ ॥
તારાં સ્વભર્ત્રે પ્રાયચ્છદન્તર્વત્નીમવૈત્ પતિઃ ॥ ૮ ॥
ત્યજ ત્યજાશુ દુષ્પ્રજ્ઞે મત્ક્ષેત્રાદાહિતં પરૈઃ ।
નાહં ત્વાં ભસ્મસાત્ કુર્યાં સ્ત્રિયં સાન્તાનિકેઽસતિ ॥ ૯ ॥
નાહં ત્વાં ભસ્મસાત્ કુર્યાં સ્ત્રિયં સાન્તાનિકેઽસતિ ॥ ૯ ॥
તત્યાજ વ્રીડિતા તારા કુમારં કનકપ્રભમ્ ।
સ્પૃહામાઙ્ગિરસશ્ચક્રે કુમારે સોમ એવ ચ ॥ ૧૦ ॥
સ્પૃહામાઙ્ગિરસશ્ચક્રે કુમારે સોમ એવ ચ ॥ ૧૦ ॥
મમાયં ન તવેત્યુચ્ચૈસ્તસ્મિન્ વિવદમાનયોઃ ।
પપ્રચ્છુઋર્ષયો દેવા નૈવોચે વ્રીડિતા તુ સા ॥ ૧૧ ॥
પપ્રચ્છુઋર્ષયો દેવા નૈવોચે વ્રીડિતા તુ સા ॥ ૧૧ ॥
કુમારો માતરં પ્રાહ કુપિતોઽલીકલજ્જયા ।
કિં ન વચસ્યસદ્ વૃત્તે આત્માવદ્યં વદાશુ મે ॥ ૧૨ ॥
કિં ન વચસ્યસદ્ વૃત્તે આત્માવદ્યં વદાશુ મે ॥ ૧૨ ॥
બ્રહ્મા તાં રહ આહૂય સમપ્રાક્ષીચ્ચ સાન્ત્વયન્ ।
સોમસ્યેત્યાહ શનકૈઃ સોમસ્તં તાવદગ્રહીત્ ॥ ૧૩ ॥
સોમસ્યેત્યાહ શનકૈઃ સોમસ્તં તાવદગ્રહીત્ ॥ ૧૩ ॥
તસ્યાત્મયોનિરકૃત બુધ ઇત્યભિધાં નૃપ ।
બુદ્ધ્યા ગમ્ભીરયા યેન પુત્રેણાપોડુરાણ્મુદમ્ ॥ ૧૪ ॥
બુદ્ધ્યા ગમ્ભીરયા યેન પુત્રેણાપોડુરાણ્મુદમ્ ॥ ૧૪ ॥
તતઃ પુરૂરવા જજ્ઞે ઇલાયાં ય ઉદાહૃતઃ ।
તસ્ય રૂપગુણૌદાર્યશીલદ્રવિણવિક્રમાન્ ॥ ૧૫ ॥
તસ્ય રૂપગુણૌદાર્યશીલદ્રવિણવિક્રમાન્ ॥ ૧૫ ॥
શ્રુત્વોર્વશીન્દ્રભવને ગીયમાનાન્ સુરર્ષિણા ।
તદન્તિકમુપેયાય દેવી સ્મરશરાર્દિતા ॥ ૧૬ ॥
તદન્તિકમુપેયાય દેવી સ્મરશરાર્દિતા ॥ ૧૬ ॥
મિત્રાવરુણયોઃ શાપાદાપન્ના નરલોકતામ્ ।
નિશમ્ય પુરુષશ્રેષ્ઠં કન્દર્પમિવ રૂપિણમ્ ।
ધૃતિં વિષ્ટભ્ય લલના ઉપતસ્થે તદન્તિકે ॥ ૧૭ ॥
નિશમ્ય પુરુષશ્રેષ્ઠં કન્દર્પમિવ રૂપિણમ્ ।
ધૃતિં વિષ્ટભ્ય લલના ઉપતસ્થે તદન્તિકે ॥ ૧૭ ॥
સ તાં વિલોક્ય નૃપતિર્હર્ષેણોત્ફુલ્લલોચનઃ ।
ઉવાચશ્લક્ષ્ણયા વાચા દેવીં હૃષ્ટતનૂરુહઃ ॥ ૧૮ ॥
ઉવાચશ્લક્ષ્ણયા વાચા દેવીં હૃષ્ટતનૂરુહઃ ॥ ૧૮ ॥
શ્રીરાજોવાચ
સ્વાગતં તે વરારોહે આસ્યતાં કરવામ કિમ્ ।
સંરમસ્વ મયા સાકં રતિર્નૌ શાશ્વતીઃ સમાઃ ॥ ૧૯ ॥
સ્વાગતં તે વરારોહે આસ્યતાં કરવામ કિમ્ ।
સંરમસ્વ મયા સાકં રતિર્નૌ શાશ્વતીઃ સમાઃ ॥ ૧૯ ॥
ઉર્વશ્યુવાચ
કસ્યાસ્ત્વયિ ન સજ્જેત મનો દૃષ્ટિશ્ચ સુન્દર ।
યદઙ્ગાન્તરમાસાદ્ય ચ્યવતે હ રિરંસયા ॥ ૨૦ ॥
કસ્યાસ્ત્વયિ ન સજ્જેત મનો દૃષ્ટિશ્ચ સુન્દર ।
યદઙ્ગાન્તરમાસાદ્ય ચ્યવતે હ રિરંસયા ॥ ૨૦ ॥
એતાવુરણકૌ રાજન્ ન્યાસૌ રક્ષસ્વ માનદ ।
સંરંસ્યે ભવતા સાકં શ્લાઘ્યઃ સ્ત્રીણાં વરઃ સ્મૃતઃ ॥ ૨૧ ॥
સંરંસ્યે ભવતા સાકં શ્લાઘ્યઃ સ્ત્રીણાં વરઃ સ્મૃતઃ ॥ ૨૧ ॥
ઘૃતં મે વીર ભક્ષ્યં સ્યાન્નેક્ષે ત્વાન્યત્ર મૈથુનાત્ ।
વિવાસસં તત્ તથેતિ પ્રતિપેદે મહામનાઃ ॥ ૨૨ ॥
વિવાસસં તત્ તથેતિ પ્રતિપેદે મહામનાઃ ॥ ૨૨ ॥
અહો રૂપમહો ભાવો નરલોકવિમોહનમ્ ।
કો ન સેવેત મનુજો દેવીં ત્વાં સ્વયમાગતામ્ ॥ ૨૩ ॥
કો ન સેવેત મનુજો દેવીં ત્વાં સ્વયમાગતામ્ ॥ ૨૩ ॥
તયા સ પુરુષશ્રેષ્ઠો રમયન્ત્યા યથાર્હતઃ ।
રેમે સુરવિહારેષુ કામં ચૈત્રરથાદિષુ ॥ ૨૪ ॥
રેમે સુરવિહારેષુ કામં ચૈત્રરથાદિષુ ॥ ૨૪ ॥
રમમાણસ્તયા દેવ્યા પદ્મકિઞ્જલ્કગન્ધયા ।
તન્મુખામોદમુષિતો મુમુદેઽહર્ગણાન્ બહૂન્ ॥ ૨૫ ॥
તન્મુખામોદમુષિતો મુમુદેઽહર્ગણાન્ બહૂન્ ॥ ૨૫ ॥
અપશ્યન્નુર્વશીમિન્દ્રો ગન્ધર્વાન્ સમચોદયત્ ।
ઉર્વશીરહિતં મહ્યમાસ્થાનં નાતિશોભતે ॥ ૨૬ ॥
ઉર્વશીરહિતં મહ્યમાસ્થાનં નાતિશોભતે ॥ ૨૬ ॥
તે ઉપેત્ય મહારાત્રે તમસિ પ્રત્યુપસ્થિતે ।
ઉર્વશ્યા ઉરણૌ જહ્રુર્ન્યસ્તૌ રાજનિ જાયયા ॥ ૨૭ ॥
ઉર્વશ્યા ઉરણૌ જહ્રુર્ન્યસ્તૌ રાજનિ જાયયા ॥ ૨૭ ॥
નિશમ્યાક્રન્દિતં દેવી પુત્રયોર્નીયમાનયોઃ ।
હતાસ્મ્યહં કુનાથેન નપુંસા વીરમાનિના ॥ ૨૮ ॥
હતાસ્મ્યહં કુનાથેન નપુંસા વીરમાનિના ॥ ૨૮ ॥
યદ્વિશ્રમ્ભાદહં નષ્ટા હૃતાપત્યા ચ દસ્યુભિઃ ।
યઃ શેતે નિશિ સન્ત્રસ્તો યથા નારી દિવા પુમાન્ ॥ ૨૯ ॥
યઃ શેતે નિશિ સન્ત્રસ્તો યથા નારી દિવા પુમાન્ ॥ ૨૯ ॥
ઇતિ વાક્સાયકૈર્બિદ્ધઃ પ્રતોત્ત્રૈરિવ કુઞ્જરઃ ।
નિશિ નિસ્ત્રિંશમાદાય વિવસ્ત્રોઽભ્યદ્રવદ્ રુષા ॥ ૩૦ ॥
નિશિ નિસ્ત્રિંશમાદાય વિવસ્ત્રોઽભ્યદ્રવદ્ રુષા ॥ ૩૦ ॥
તે વિસૃજ્યોરણૌ તત્ર વ્યદ્યોતન્ત સ્મ વિદ્યુતઃ ।
આદાય મેષાવાયાન્તં નગ્નમૈક્ષત સા પતિમ્ ॥ ૩૧ ॥
આદાય મેષાવાયાન્તં નગ્નમૈક્ષત સા પતિમ્ ॥ ૩૧ ॥
ઐલોઽપિ શયને જાયામપશ્યન્ વિમના ઇવ ।
તચ્ચિત્તો વિહ્વલઃ શોચન્ બભ્રામોન્મત્તવન્મહીમ્ ॥ ૩૨ ॥
તચ્ચિત્તો વિહ્વલઃ શોચન્ બભ્રામોન્મત્તવન્મહીમ્ ॥ ૩૨ ॥
સ તાં વીક્ષ્ય કુરુક્ષેત્રે સરસ્વત્યાં ચ તત્સખીઃ ।
પઞ્ચ પ્રહૃષ્ટવદનઃ પ્રાહ સૂક્તં પુરૂરવાઃ ॥ ૩૩ ॥
પઞ્ચ પ્રહૃષ્ટવદનઃ પ્રાહ સૂક્તં પુરૂરવાઃ ॥ ૩૩ ॥
અહો જાયે તિષ્ઠ તિષ્ઠ ઘોરે ન ત્યક્તુમર્હસિ ।
માં ત્વમદ્યાપ્યનિર્વૃત્ય વચાંસિ કૃણવાવહૈ ॥ ૩૪ ॥
માં ત્વમદ્યાપ્યનિર્વૃત્ય વચાંસિ કૃણવાવહૈ ॥ ૩૪ ॥
સુદેહોઽયં પતત્યત્ર દેવિ દૂરં હૃતસ્ત્વયા ।
ખાદન્ત્યેનં વૃકા ગૃધ્રાસ્ત્વત્પ્રસાદસ્ય નાસ્પદમ્ ॥ ૩૫ ॥
ખાદન્ત્યેનં વૃકા ગૃધ્રાસ્ત્વત્પ્રસાદસ્ય નાસ્પદમ્ ॥ ૩૫ ॥
ઉર્વશ્યુવાચ
મા મૃથાઃ પુરુષોઽસિ ત્વં મા સ્મ ત્વાદ્યુર્વૃકા ઇમે ।
ક્વાપિ સખ્યં ન વૈ સ્ત્રીણાં વૃકાણાં હૃદયં યથા ॥ ૩૬ ॥
મા મૃથાઃ પુરુષોઽસિ ત્વં મા સ્મ ત્વાદ્યુર્વૃકા ઇમે ।
ક્વાપિ સખ્યં ન વૈ સ્ત્રીણાં વૃકાણાં હૃદયં યથા ॥ ૩૬ ॥
સ્ત્રિયો હ્યકરુણાઃ ક્રૂરા દુર્મર્ષાઃ પ્રિયસાહસાઃ ।
ઘ્નન્ત્યલ્પાર્થેઽપિ વિશ્રબ્ધં પતિં ભ્રાતરમપ્યુત ॥ ૩૭ ॥
ઘ્નન્ત્યલ્પાર્થેઽપિ વિશ્રબ્ધં પતિં ભ્રાતરમપ્યુત ॥ ૩૭ ॥
વિધાયાલીકવિશ્રમ્ભમજ્ઞેષુ ત્યક્તસૌહૃદાઃ ।
નવં નવમભીપ્સન્ત્યઃ પુંશ્ચલ્યઃ સ્વૈરવૃત્તયઃ ॥ ૩૮ ॥
નવં નવમભીપ્સન્ત્યઃ પુંશ્ચલ્યઃ સ્વૈરવૃત્તયઃ ॥ ૩૮ ॥
સંવત્સરાન્તે હિ ભવાનેકરાત્રં મયેશ્વરઃ ।
રંસ્યત્યપત્યાનિ ચ તે ભવિષ્યન્ત્યપરાણિ ભોઃ ॥ ૩૯ ॥
રંસ્યત્યપત્યાનિ ચ તે ભવિષ્યન્ત્યપરાણિ ભોઃ ॥ ૩૯ ॥
અન્તર્વત્નીમુપાલક્ષ્ય દેવીં સ પ્રયયૌ પુરીમ્ ।
પુનસ્તત્ર ગતોઽબ્દાન્તે ઉર્વશીં વીરમાતરમ્ ॥ ૪૦ ॥
પુનસ્તત્ર ગતોઽબ્દાન્તે ઉર્વશીં વીરમાતરમ્ ॥ ૪૦ ॥
ઉપલભ્ય મુદા યુક્તઃ સમુવાસ તયા નિશામ્ ।
અથૈનમુર્વશી પ્રાહ કૃપણં વિરહાતુરમ્ ॥ ૪૧ ॥
અથૈનમુર્વશી પ્રાહ કૃપણં વિરહાતુરમ્ ॥ ૪૧ ॥
ગન્ધર્વાનુપધાવેમાંસ્તુભ્યં દાસ્યન્તિ મામિતિ ।
તસ્ય સંસ્તુવતસ્તુષ્ટા અગ્નિસ્થાલીં દદુર્નૃપ ।
ઉર્વશીં મન્યમાનસ્તાં સોઽબુધ્યત ચરન્ વને ॥ ૪૨ ॥
તસ્ય સંસ્તુવતસ્તુષ્ટા અગ્નિસ્થાલીં દદુર્નૃપ ।
ઉર્વશીં મન્યમાનસ્તાં સોઽબુધ્યત ચરન્ વને ॥ ૪૨ ॥
સ્થાલીં ન્યસ્ય વને ગત્વા ગૃહાનાધ્યાયતો નિશિ ।
ત્રેતાયાં સમ્પ્રવૃત્તાયાં મનસિ ત્રય્યવર્તત ॥ ૪૩ ॥
ત્રેતાયાં સમ્પ્રવૃત્તાયાં મનસિ ત્રય્યવર્તત ॥ ૪૩ ॥
સ્થાલીસ્થાનં ગતોઽશ્વત્થં શમીગર્ભં વિલક્ષ્ય સઃ ।
તેન દ્વે અરણી કૃત્વા ઉર્વશીલોકકામ્યયા ॥ ૪૪ ॥
તેન દ્વે અરણી કૃત્વા ઉર્વશીલોકકામ્યયા ॥ ૪૪ ॥
ઉર્વશીં મન્ત્રતો ધ્યાયન્નધરારણિમુત્તરામ્ ।
આત્માનમુભયોર્મધ્યે યત્ તત્ પ્રજનનં પ્રભુઃ ॥ ૪૫ ॥
આત્માનમુભયોર્મધ્યે યત્ તત્ પ્રજનનં પ્રભુઃ ॥ ૪૫ ॥
તસ્ય નિર્મન્થનાજ્જાતો જાતવેદા વિભાવસુઃ ।
ત્રય્યા સ વિદ્યયા રાજ્ઞા પુત્રત્વે કલ્પિતસ્ત્રિવૃત્ ॥ ૪૬ ॥
ત્રય્યા સ વિદ્યયા રાજ્ઞા પુત્રત્વે કલ્પિતસ્ત્રિવૃત્ ॥ ૪૬ ॥
તેનાયજત યજ્ઞેશં ભગવન્તમધોક્ષજમ્ ।
ઉર્વશીલોકમન્ વિચ્છન્સર્વદેવમયં હરિમ્ ॥ ૪૭ ॥
ઉર્વશીલોકમન્ વિચ્છન્સર્વદેવમયં હરિમ્ ॥ ૪૭ ॥
એક એવ પુરા વેદઃ પ્રણવઃ સર્વવાઙ્મયઃ ।
દેવો નારાયણો નાન્ય એકોઽગ્નિર્વર્ણ એવ ચ ॥ ૪૮ ॥
દેવો નારાયણો નાન્ય એકોઽગ્નિર્વર્ણ એવ ચ ॥ ૪૮ ॥
પુરૂરવસ એવાસીત્ ત્રયી ત્રેતામુખે નૃપ ।
અગ્નિના પ્રજયા રાજા લોકં ગાન્ધર્વમેયિવાન્ ॥ ૪૯ ॥
અગ્નિના પ્રજયા રાજા લોકં ગાન્ધર્વમેયિવાન્ ॥ ૪૯ ॥