శ్రీబాదరాయణిరువాచ
ఐలస్య చోర్వశీగర్భాత్ షడాసన్నాత్మజా నృప ।
ఆయుః శ్రుతాయుః సత్యాయూ రయోఽథ విజయో జయః ॥ ౧ ॥
ఐలస్య చోర్వశీగర్భాత్ షడాసన్నాత్మజా నృప ।
ఆయుః శ్రుతాయుః సత్యాయూ రయోఽథ విజయో జయః ॥ ౧ ॥
శ్రుతాయోర్వసుమాన్ పుత్రః సత్యాయోశ్చ శ్రుతఞ్జయః ।
రయస్య సుత ఏకశ్చ జయస్య తనయోఽమితః ॥ ౨ ॥
రయస్య సుత ఏకశ్చ జయస్య తనయోఽమితః ॥ ౨ ॥
భీమస్తు విజయస్యాథ కాఞ్చనో హోత్రకస్తతః ।
తస్య జహ్నుః సుతో గఙ్గాం గణ్డూషీకృత్య యోఽపిబత్ ॥ ౩ ॥
తస్య జహ్నుః సుతో గఙ్గాం గణ్డూషీకృత్య యోఽపిబత్ ॥ ౩ ॥
జహ్నోస్తు పురుస్తస్యాథ బలాకశ్చాత్మజోఽజకః ।
తతః కుశః కుశస్యాపి కుశామ్బుస్తనయో వసుః ।
కుశనాభశ్చ చత్వారో గాధిరాసీత్ కుశామ్బుజః ॥ ౪ ॥
తతః కుశః కుశస్యాపి కుశామ్బుస్తనయో వసుః ।
కుశనాభశ్చ చత్వారో గాధిరాసీత్ కుశామ్బుజః ॥ ౪ ॥
తస్య సత్యవతీం కన్యామృచీకోఽయాచత ద్విజః ।
వరం విసదృశం మత్వా గాధిర్భార్గవమబ్రవీత్ ॥ ౫ ॥
వరం విసదృశం మత్వా గాధిర్భార్గవమబ్రవీత్ ॥ ౫ ॥
ఏకతః శ్యామకర్ణానాం హయానాం చన్ద్రవర్చసామ్ ।
సహస్రం దీయతాం శుల్కం కన్యాయాః కుశికా వయమ్ ॥ ౬ ॥
సహస్రం దీయతాం శుల్కం కన్యాయాః కుశికా వయమ్ ॥ ౬ ॥
ఇత్యుక్తస్తన్మతం జ్ఞాత్వా గతః స వరుణాన్తికమ్ ।
ఆనీయ దత్త్వా తానశ్వానుపయేమే వరాననామ్ ॥ ౭ ॥
ఆనీయ దత్త్వా తానశ్వానుపయేమే వరాననామ్ ॥ ౭ ॥
స ఋషిః ప్రార్థితః పత్న్యా శ్వశ్ర్వా చాపత్యకామ్యయా ।
శ్రపయిత్వోభయైర్మన్త్రైశ్చరుం స్నాతుం గతో మునిః ॥ ౮ ॥
శ్రపయిత్వోభయైర్మన్త్రైశ్చరుం స్నాతుం గతో మునిః ॥ ౮ ॥
తావత్ సత్యవతీ మాత్రా స్వచరుం యాచితా సతీ ।
శ్రేష్ఠం మత్వా తయాయచ్ఛన్మాత్రే మాతురదత్ స్వయమ్ ॥ ౯ ॥
శ్రేష్ఠం మత్వా తయాయచ్ఛన్మాత్రే మాతురదత్ స్వయమ్ ॥ ౯ ॥
తద్ విదిత్వా మునిః ప్రాహ పత్నీం కష్టమకారషీః ।
ఘోరో దణ్డధరః పుత్రో భ్రాతా తే బ్రహ్మవిత్తమః ॥ ౧౦ ॥
ఘోరో దణ్డధరః పుత్రో భ్రాతా తే బ్రహ్మవిత్తమః ॥ ౧౦ ॥
ప్రసాదితః సత్యవత్యా మైవం భూరితి భార్గవః ।
అథ తర్హి భవేత్ పౌత్రో జమదగ్నిస్తతోఽభవత్ ॥ ౧౧ ॥
అథ తర్హి భవేత్ పౌత్రో జమదగ్నిస్తతోఽభవత్ ॥ ౧౧ ॥
సా చాభూత్ సుమహత్పుణ్యా కౌశికీ లోకపావనీ ।
రేణోః సుతాం రేణుకాం వై జమదగ్నిరువాహ యామ్ ॥ ౧౨ ॥
రేణోః సుతాం రేణుకాం వై జమదగ్నిరువాహ యామ్ ॥ ౧౨ ॥
తస్యాం వై భార్గవఋషేః సుతా వసుమదాదయః ।
యవీయాఞ్జజ్ఞ ఏతేషాం రామ ఇత్యభివిశ్రుతః ॥ ౧౩ ॥
యవీయాఞ్జజ్ఞ ఏతేషాం రామ ఇత్యభివిశ్రుతః ॥ ౧౩ ॥
యమాహుర్వాసుదేవాంశం హైహయానాం కులాన్తకమ్ ।
త్రిఃసప్తకృత్వో య ఇమాం చక్రే నిఃక్షత్రియాం మహీమ్ ॥ ౧౪ ॥
త్రిఃసప్తకృత్వో య ఇమాం చక్రే నిఃక్షత్రియాం మహీమ్ ॥ ౧౪ ॥
దృప్తం క్షత్రం భువో భారమబ్రహ్మణ్యమనీనశత్ ।
రజస్తమోవృతమహన్ ఫల్గున్యపి కృతేహసి ॥ ౧౫ ॥
రజస్తమోవృతమహన్ ఫల్గున్యపి కృతేహసి ॥ ౧౫ ॥
శ్రీరాజోవాచ
కిం తదంహో భగవతో రాజన్యైరజితాత్మభిః ।
కృతం యేన కులం నష్టం క్షత్రియాణామభీక్ష్ణశః ॥ ౧౬ ॥
కిం తదంహో భగవతో రాజన్యైరజితాత్మభిః ।
కృతం యేన కులం నష్టం క్షత్రియాణామభీక్ష్ణశః ॥ ౧౬ ॥
శ్రీబాదరాయణిరువాచ
హైహయానామధిపతిరర్జునః క్షత్రియర్షభః ।
దత్తం నారాయణాంశాంశమారాధ్య పరికర్మభిః ॥ ౧౭ ॥
హైహయానామధిపతిరర్జునః క్షత్రియర్షభః ।
దత్తం నారాయణాంశాంశమారాధ్య పరికర్మభిః ॥ ౧౭ ॥
బాహూన్ దశశతం లేభే దుర్ధర్షత్వమరాతిషు ।
అవ్యాహతేన్ద్రియౌజఃశ్రీతేజోవీర్యయశోబలమ్ ॥ ౧౮ ॥
అవ్యాహతేన్ద్రియౌజఃశ్రీతేజోవీర్యయశోబలమ్ ॥ ౧౮ ॥
యోగేశ్వరత్వమైశ్వర్యం గుణా యత్రాణిమాదయః ।
చచారావ్యాహతగతిర్లోకేషు పవనో యథా ॥ ౧౯ ॥
చచారావ్యాహతగతిర్లోకేషు పవనో యథా ॥ ౧౯ ॥
స్త్రీరత్నైరావృతః క్రీడన్ రేవామ్భసి మదోత్కటః ।
వైజయన్తీం స్రజం బిభ్రద్ రురోధ సరితం భుజైః ॥ ౨౦ ॥
వైజయన్తీం స్రజం బిభ్రద్ రురోధ సరితం భుజైః ॥ ౨౦ ॥
విప్లావితం స్వశిబిరం ప్రతిస్రోతఃసరిజ్జలైః ।
నామృష్యత్ తస్య తద్ వీర్యం వీరమానీ దశాననః ॥ ౨౧ ॥
నామృష్యత్ తస్య తద్ వీర్యం వీరమానీ దశాననః ॥ ౨౧ ॥
గృహీతో లీలయా స్త్రీణాం సమక్షం కృతకిల్బిషః ।
మాహిష్మత్యాం సన్నిరుద్ధో ముక్తో యేన కపిర్యథా ॥ ౨౨ ॥
మాహిష్మత్యాం సన్నిరుద్ధో ముక్తో యేన కపిర్యథా ॥ ౨౨ ॥
స ఏకదా తు మృగయాం విచరన్ విజనే వనే ।
యదృచ్ఛయాశ్రమపదం జమదగ్నేరుపావిశత్ ॥ ౨౩ ॥
యదృచ్ఛయాశ్రమపదం జమదగ్నేరుపావిశత్ ॥ ౨౩ ॥
తస్మై స నరదేవాయ మునిరర్హణమాహరత్ ।
ససైన్యామాత్యవాహాయ హవిష్మత్యా తపోధనః ॥ ౨౪ ॥
ససైన్యామాత్యవాహాయ హవిష్మత్యా తపోధనః ॥ ౨౪ ॥
స వై రత్నం తు తద్ దృష్ట్వా ఆత్మైశ్వర్యాతిశాయనమ్ ।
తన్నాద్రియతాగ్నిహోత్ర్యాం సాభిలాషః సహైహయః ॥ ౨౫ ॥
తన్నాద్రియతాగ్నిహోత్ర్యాం సాభిలాషః సహైహయః ॥ ౨౫ ॥
హవిర్ధానీమృషేర్దర్పాన్నరాన్ హర్తుమచోదయత్ ।
తే చ మాహిష్మతీం నిన్యుః సవత్సాం క్రన్దతీం బలాత్ ॥ ౨౬ ॥
తే చ మాహిష్మతీం నిన్యుః సవత్సాం క్రన్దతీం బలాత్ ॥ ౨౬ ॥
అథ రాజని నిర్యాతే రామ ఆశ్రమ ఆగతః ।
శ్రుత్వా తత్ తస్య దౌరాత్మ్యం చుక్రోధాహిరివాహతః ॥ ౨౭ ॥
శ్రుత్వా తత్ తస్య దౌరాత్మ్యం చుక్రోధాహిరివాహతః ॥ ౨౭ ॥
ఘోరమాదాయ పరశుం సతూణం వర్మ కార్ముకమ్ ।
అన్వధావత దుర్మర్షో మృగేన్ద్ర ఇవ యూథపమ్ ॥ ౨౮ ॥
అన్వధావత దుర్మర్షో మృగేన్ద్ర ఇవ యూథపమ్ ॥ ౨౮ ॥
తమాపతన్తం భృగువర్యమోజసా
ధనుర్ధరం బాణపరశ్వధాయుధమ్ ।
ఐణేయచర్మామ్బరమర్కధామభి-
ర్యుతం జటాభిర్దదృశే పురీం విశన్ ॥ ౨౯ ॥
ధనుర్ధరం బాణపరశ్వధాయుధమ్ ।
ఐణేయచర్మామ్బరమర్కధామభి-
ర్యుతం జటాభిర్దదృశే పురీం విశన్ ॥ ౨౯ ॥
అచోదయద్ధస్తిరథాశ్వపత్తిభి-
ర్గదాసిబాణర్ష్టిశతఘ్నిశక్తిభిః ।
అక్షౌహిణీః సప్తదశాతిభీషణా-
స్తా రామ ఏకో భగవానసూదయత్ ॥ ౩౦ ॥
ర్గదాసిబాణర్ష్టిశతఘ్నిశక్తిభిః ।
అక్షౌహిణీః సప్తదశాతిభీషణా-
స్తా రామ ఏకో భగవానసూదయత్ ॥ ౩౦ ॥
యతో యతోఽసౌ ప్రహరత్పరశ్వధో
మనోఽనిలౌజాః పరచక్రసూదనః ।
తతస్తతశ్ఛిన్నభుజోరుకన్ధరా
నిపేతురుర్వ్యాం హతసూతవాహనాః ॥ ౩౧ ॥
మనోఽనిలౌజాః పరచక్రసూదనః ।
తతస్తతశ్ఛిన్నభుజోరుకన్ధరా
నిపేతురుర్వ్యాం హతసూతవాహనాః ॥ ౩౧ ॥
దృష్ట్వా స్వసైన్యం రుధిరౌఘకర్దమే
రణాజిరే రామకుఠారసాయకైః ।
వివృక్ణవర్మధ్వజచాపవిగ్రహం
నిపాతితం హైహయ ఆపతద్ రుషా ॥ ౩౨ ॥
రణాజిరే రామకుఠారసాయకైః ।
వివృక్ణవర్మధ్వజచాపవిగ్రహం
నిపాతితం హైహయ ఆపతద్ రుషా ॥ ౩౨ ॥
అథార్జునః పఞ్చశతేషు బాహుభి-
ర్ధనుఃషు బాణాన్ యుగపత్ స సన్దధే ।
రామాయ రామోఽస్త్రభృతాం సమగ్రణీ-
స్తాన్యేకధన్వేషుభిరాచ్ఛినత్ సమమ్ ॥ ౩౩ ॥
ర్ధనుఃషు బాణాన్ యుగపత్ స సన్దధే ।
రామాయ రామోఽస్త్రభృతాం సమగ్రణీ-
స్తాన్యేకధన్వేషుభిరాచ్ఛినత్ సమమ్ ॥ ౩౩ ॥
పునః స్వహస్తైరచలాన్ మృధేఽఙ్ఘ్రిపా-
నుత్క్షిప్య వేగాదభిధావతో యుధి ।
భుజాన్ కుఠారేణ కఠోరనేమినా
చిచ్ఛేద రామః ప్రసభం త్వహేరివ ॥ ౩౪ ॥
నుత్క్షిప్య వేగాదభిధావతో యుధి ।
భుజాన్ కుఠారేణ కఠోరనేమినా
చిచ్ఛేద రామః ప్రసభం త్వహేరివ ॥ ౩౪ ॥
కృత్తబాహోః శిరస్తస్య గిరేః శృఙ్గమివాహరత్ ।
హతే పితరి తత్పుత్రా అయుతం దుద్రువుర్భయాత్ ॥ ౩౫ ॥
హతే పితరి తత్పుత్రా అయుతం దుద్రువుర్భయాత్ ॥ ౩౫ ॥
అగ్నిహోత్రీముపావర్త్య సవత్సాం పరవీరహా ।
సముపేత్యాశ్రమం పిత్రే పరిక్లిష్టాం సమర్పయత్ ॥ ౩౬ ॥
సముపేత్యాశ్రమం పిత్రే పరిక్లిష్టాం సమర్పయత్ ॥ ౩౬ ॥
స్వకర్మ తత్కృతం రామః పిత్రే భ్రాతృభ్య ఏవ చ ।
వర్ణయామాస తచ్ఛ్రుత్వా జమదగ్నిరభాషత ॥ ౩౭ ॥
వర్ణయామాస తచ్ఛ్రుత్వా జమదగ్నిరభాషత ॥ ౩౭ ॥
రామ రామ మహాబాహో భవాన్ పాపమకారషీత్ ।
అవధీన్నరదేవం యత్సర్వదేవమయం వృథా ॥ ౩౮ ॥
అవధీన్నరదేవం యత్సర్వదేవమయం వృథా ॥ ౩౮ ॥
వయం హి బ్రాహ్మణాస్తాత క్షమయార్హణతాం గతాః ।
యయా లోకగురుర్దేవః పారమేష్ఠ్యమగాత్ పదమ్ ॥ ౩౯ ॥
యయా లోకగురుర్దేవః పారమేష్ఠ్యమగాత్ పదమ్ ॥ ౩౯ ॥
క్షమయా రోచతే లక్ష్మీర్బ్రాహ్మీ సౌరీ యథా ప్రభా ।
క్షమిణామాశు భగవాంస్తుష్యతే హరిరీశ్వరః ॥ ౪౦ ॥
క్షమిణామాశు భగవాంస్తుష్యతే హరిరీశ్వరః ॥ ౪౦ ॥
రాజ్ఞో మూర్ధాభిషిక్తస్య వధో బ్రహ్మవధాద్ గురుః ।
తీర్థసంసేవయా చాంహో జహ్యఙ్గాచ్యుతచేతనః ॥ ౪౧ ॥
తీర్థసంసేవయా చాంహో జహ్యఙ్గాచ్యుతచేతనః ॥ ౪౧ ॥