Brahman

ତତ୍ତ୍ଵବୋଧ (ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ)

(Tattvabodha in Odia)

Adi Shankaracharya

Tattvabodha is a fundamental Vedantic text attributed to Adi Shankaracharya, structured as a dialogue between a Guru and a disciple. It systematically categorizes key concepts such as the Tattvas, the three states of consciousness, the five sheaths, and the nature of the Atman. By elucidating the distinction between the self and the non-self, the text serves as a vital introductory manual for seekers of Advaita Vedanta. Studying and contemplating these teachings aids in dissolving ignorance, granting the practitioner profound clarity, spiritual discrimination, and the ultimate realization of the identity between the individual soul and the universal Brahman.

ଧ୍ଯାନଂ
ଵାସୁଦେଵେନ୍ଦ୍ରଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରଂ ନତ୍ଵା ଜ୍ଞାନପ୍ରଦଂ ଗୁରୁମ୍ ।
ମୁମୁକ୍ଷୂଣାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ତତ୍ତ୍ଵବୋଧୋଭିଧୀଯତେ ॥
ସାଧନଚତୁଷ୍ଟଯସମ୍ପନ୍ନାଧିକାରିଣାଂ ମୋକ୍ଷସାଧନଭୂତଂ
ତତ୍ତ୍ଵଵିଵେକପ୍ରକାରଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମଃ ।
ସାଧନଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ସାଧନଚତୁଷ୍ଟଯଂ କିମ୍ ?
ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯଵସ୍ତୁଵିଵେକଃ ।
ଇହାମୁତ୍ରାର୍ଥଫଲଭୋଗଵିରାଗଃ ।
ଶମାଦିଷଟ୍କସମ୍ପତ୍ତିଃ ।
ମୁମୁକ୍ଷୁତ୍ଵଂ ଚେତି ।
ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯଵସ୍ତୁଵିଵେକଃ
ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯଵସ୍ତୁଵିଵେକଃ କଃ ?
ନିତ୍ଯଵସ୍ତ୍ଵେକଂ ବ୍ରହ୍ମ ତଦ୍ଵ୍ଯତିରିକ୍ତଂ ସର୍ଵମନିତ୍ଯମ୍ ।
ଅଯମେଵ ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯଵସ୍ତୁଵିଵେକଃ ।
ଵିରାଗଃ
ଵିରାଗଃ କଃ ?
ଇହସ୍ଵର୍ଗଭୋଗେଷୁ ଇଚ୍ଛାରାହିତ୍ଯମ୍ ।
ଶମାଦିସାଧନସମ୍ପତ୍ତିଃ
ଶମାଦିସାଧନସମ୍ପତ୍ତିଃ କା ?
ଶମୋ ଦମ ଉପରମସ୍ତିତିକ୍ଷା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସମାଧାନଂ ଚ ଇତି ।ଶମଃ କଃ ?
ମନୋନିଗ୍ରହଃ ।
ଦମଃ କଃ ?
ଚକ୍ଷୁରାଦିବାହ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯନିଗ୍ରହଃ ।
ଉପରମଃ କଃ ?
ସ୍ଵଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନମେଵ ।
ତିତିକ୍ଷା କା ?
ଶୀତୋଷ୍ଣସୁଖଦୁଃଖାଦିସହିଷ୍ଣୁତ୍ଵମ୍ ।
ଶ୍ରଦ୍ଧା କୀଦୃଶୀ ?
ଗୁରୁଵେଦାନ୍ତଵାକ୍ଯାଦିଷୁ ଵିଶ୍ଵାସଃ ଶ୍ରଦ୍ଧା ।
ସମାଧାନଂ କିମ୍ ?
ଚିତ୍ତୈକାଗ୍ରତା ।
ମୁମୁକ୍ଷୁତ୍ଵଂ
ମୁମୁକ୍ଷୁତ୍ଵଂ କିମ୍ ?
ମୋକ୍ଷୋ ମେ ଭୂଯାଦ୍ ଇତି ଇଚ୍ଛା ।
ଏତତ୍ ସାଧନଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ।
ତତସ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିଵେକସ୍ଯାଧିକାରିଣୋ ଭଵନ୍ତି ।
ତତ୍ତ୍ଵଵିଵେକଃ
ତତ୍ତ୍ଵଵିଵେକଃ କଃ ?
ଆତ୍ମା ସତ୍ଯଂ ତଦନ୍ଯତ୍ ସର୍ଵଂ ମିଥ୍ଯେତି ।ଆତ୍ମା କଃ ?
ସ୍ଥୂଲସୂକ୍ଷ୍ମକାରଣଶରୀରାଦ୍ଵ୍ଯତିରିକ୍ତଃ ପଞ୍ଚକୋଶାତୀତଃ ସନ୍
ଅଵସ୍ଥାତ୍ରଯସାକ୍ଷୀ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦସ୍ଵରୂପଃ ସନ୍
ଯସ୍ତିଷ୍ଠତି ସ ଆତ୍ମା ।
ଶରୀରତ୍ରଯଂ (ସ୍ଥୂଲଶରୀରମ୍)
ସ୍ଥୂଲଶରୀରଂ କିମ୍ ?
ପଞ୍ଚୀକୃତପଞ୍ଚମହାଭୂତୈଃ କୃତଂ ସତ୍କର୍ମଜନ୍ଯଂ
ସୁଖଦୁଃଖାଦିଭୋଗାଯତନଂ ଶରୀରମ୍
ଅସ୍ତି ଜାଯତେ ଵର୍ଧତେ ଵିପରିଣମତେ ଅପକ୍ଷୀଯତେ ଵିନଶ୍ଯତୀତି
ଷଡ୍ଵିକାରଵଦେତତ୍ସ୍ଥୂଲଶରୀରମ୍ ।
ଶରୀରତ୍ରଯଂ (ସୂକ୍ଷ୍ମଶରୀରମ୍)
ସୂକ୍ଷ୍ମଶରୀରଂ କିମ୍ ?
ଅପଞ୍ଚୀକୃତପଞ୍ଚମହାଭୂତୈଃ କୃତଂ ସତ୍କର୍ମଜନ୍ଯଂ
ସୁଖଦୁଃଖାଦିଭୋଗସାଧନଂ
ପଞ୍ଚଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପଞ୍ଚକର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପଞ୍ଚପ୍ରାଣାଦଯଃ
ମନଶ୍ଚୈକଂ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚୈକା
ଏଵଂ ସପ୍ତଦଶାକଲାଭିଃ ସହ ଯତ୍ତିଷ୍ଠତି ତତ୍ସୂକ୍ଷ୍ମଶରୀରମ୍ ।
ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି
ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତ୍ଵକ୍ ଚକ୍ଷୁଃ ରସନା ଘ୍ରାଣଂ ଇତି ପଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ।
ଶ୍ରୋତ୍ରସ୍ଯ ଦିଗ୍ଦେଵତା ।
ତ୍ଵଚୋ ଵାଯୁଃ ।
ଚକ୍ଷୁଷଃ ସୂର୍ଯଃ ।
ରସନାଯା ଵରୁଣଃ ।
ଘ୍ରାଣସ୍ଯ ଅଶ୍ଵିନୌ ।

ଇତି ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିଯଦେଵତାଃ ।

ଶ୍ରୋତ୍ରସ୍ଯ ଵିଷଯଃ ଶବ୍ଦଗ୍ରହଣମ୍ ।
ତ୍ଵଚୋ ଵିଷଯଃ ସ୍ପର୍ଶଗ୍ରହଣମ୍ ।
ଚକ୍ଷୁଷୋ ଵିଷଯଃ ରୂପଗ୍ରହଣମ୍ ।
ରସନାଯା ଵିଷଯଃ ରସଗ୍ରହଣମ୍ ।
ଘ୍ରାଣସ୍ଯ ଵିଷଯଃ ଗନ୍ଧଗ୍ରହଣଂ ଇତି ।
ପଞ୍ଚକର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି
ଵାକ୍ପାଣିପାଦପାଯୂପସ୍ଥାନୀତି ପଞ୍ଚକର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ।
ଵାଚୋ ଦେଵତା ଵହ୍ନିଃ ।
ହସ୍ତଯୋରିନ୍ଦ୍ରଃ ।
ପାଦଯୋର୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ।
ପାଯୋର୍ମୃତ୍ଯୁଃ ।
ଉପସ୍ଥସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତିଃ ।

ଇତି କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯଦେଵତାଃ ।

ଵାଚୋ ଵିଷଯଃ ଭାଷଣମ୍ ।
ପାଣ୍ଯୋର୍ଵିଷଯଃ ଵସ୍ତୁଗ୍ରହଣମ୍ ।
ପାଦଯୋର୍ଵିଷଯଃ ଗମନମ୍ ।
ପାଯୋର୍ଵିଷଯଃ ମଲତ୍ଯାଗଃ ।
ଉପସ୍ଥସ୍ଯ ଵିଷଯଃ ଆନନ୍ଦ ଇତି ।
କାରଣଶରୀରମ୍
କାରଣଶରୀରଂ କିମ୍ ?
ଅନିର୍ଵାଚ୍ଯାନାଦ୍ଯଵିଦ୍ଯାରୂପଂ ଶରୀରଦ୍ଵଯସ୍ଯ କାରଣମାତ୍ରଂ
ସତ୍ସ୍ଵରୂପାଽଜ୍ଞାନଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପକରୂପଂ ଯଦସ୍ତି ତତ୍କାରଣଶରୀରମ୍ ।
ଅଵସ୍ଥାତ୍ରଯମ୍
ଅଵସ୍ଥାତ୍ରଯଂ କିମ୍ ?
ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତ୍ଯଵସ୍ଥାଃ ।
ଜାଗ୍ରଦଵସ୍ଥା
ଜାଗ୍ରଦଵସ୍ଥା କା ?
ଶ୍ରୋତ୍ରାଦିଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ ଶବ୍ଦାଦିଵିଷଯୈଶ୍ଚ ଜ୍ଞାଯତେ ଇତି ଯତ୍
ସା ଜାଗ୍ରଦାଵସ୍ଥା ।
ସ୍ଥୂଲ ଶରୀରାଭିମାନୀ ଆତ୍ମା ଵିଶ୍ଵ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ।
ସ୍ଵପ୍ନାଵସ୍ଥା
ସ୍ଵପ୍ନାଵସ୍ଥା କେତି ଚେତ୍ ?
ଜାଗ୍ରଦଵସ୍ଥାଯାଂ ଯଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ଯଦ୍ ଶ୍ରୁତମ୍
ତଜ୍ଜନିତଵାସନଯା ନିଦ୍ରାସମଯେ ଯଃ ପ୍ରପଞ୍ଚଃ ପ୍ରତୀଯତେ ସା
ସ୍ଵପ୍ନାଵସ୍ଥା ।
ସୂକ୍ଷ୍ମଶରୀରାଭିମାନୀ ଆତ୍ମା ତୈଜସ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ।
ସୁଷୁପ୍ତ୍ଯଵସ୍ଥା
ଅତଃ ସୁଷୁପ୍ତ୍ଯଵସ୍ଥା କା ?
ଅହଂ କିମପି ନ ଜାନାମି ସୁଖେନ ମଯା ନିଦ୍ରାଽନୁଭୂଯତ ଇତି
ସୁଷୁପ୍ତ୍ଯଵସ୍ଥା ।
କାରଣଶରୀରାଭିମାନୀ ଆତ୍ମା ପ୍ରାଜ୍ଞ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ।
ପଞ୍ଚ କୋଶାଃ
ପଞ୍ଚ କୋଶାଃ କେ ?
ଅନ୍ନମଯଃ ପ୍ରାଣମଯଃ ମନୋମଯଃ ଵିଜ୍ଞାନମଯଃ ଆନନ୍ଦମଯଶ୍ଚେତି ।
ଅନ୍ନମଯକୋଶଃ
ଅନ୍ନମଯଃ କଃ ?
ଅନ୍ନରସେନୈଵ ଭୂତ୍ଵା ଅନ୍ନରସେନୈଵ ଵୃଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଅନ୍ନରୂପପୃଥିଵ୍ଯାଂ
ଯଦ୍ଵିଲୀଯତେ ତଦନ୍ନମଯଃ କୋଶଃ ସ୍ଥୂଲଶରୀରମ୍ ।
ପ୍ରାଣମଯକୋଶଃ
ପ୍ରାଣମଯଃ କଃ ?
ପ୍ରାଣାଦ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚଵାଯଵଃ ଵାଗାଦୀନ୍ଦ୍ରିଯପଞ୍ଚକଂ ପ୍ରାଣମଯଃ କୋଶଃ ।
ମନୋମଯକୋଶଃ
ମନୋମଯଃ କୋଶଃ କଃ ?
ମନଶ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିଯପଞ୍ଚକଂ ମିଲିତ୍ଵା ଯୋ ଭଵତି ସ ମନୋମଯଃ କୋଶଃ ।
ଵିଜ୍ଞାନମଯକୋଶଃ
ଵିଜ୍ଞାନମଯଃ କଃ ?
ବୁଦ୍ଧିଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିଯପଞ୍ଚକଂ ମିଲିତ୍ଵା ଯୋ ଭଵତି ସ ଵିଜ୍ଞାନମଯଃ କୋଶଃ
ଆନନ୍ଦମଯକୋଶଃ
ଆନନ୍ଦମଯଃ କଃ ?
ଏଵମେଵ କାରଣଶରୀରଭୂତାଵିଦ୍ଯାସ୍ଥମଲିନସତ୍ତ୍ଵଂ
ପ୍ରିଯାଦିଵୃତ୍ତିସହିତଂ ସତ୍ ଆନନ୍ଦମଯଃ କୋଶଃ ।
ଏତତ୍କୋଶପଞ୍ଚକମ୍ ।
ପଞ୍ଚକୋଶାତୀତ
ମଦୀଯଂ ଶରୀରଂ ମଦୀଯାଃ ପ୍ରାଣାଃ ମଦୀଯଂ ମନଶ୍ଚ
ମଦୀଯା ବୁଦ୍ଧିର୍ମଦୀଯଂ ଅଜ୍ଞାନମିତି ସ୍ଵେନୈଵ ଜ୍ଞାଯତେ
ତଦ୍ଯଥା ମଦୀଯତ୍ଵେନ ଜ୍ଞାତଂ କଟକକୁଣ୍ଡଲ ଗୃହାଦିକଂ
ସ୍ଵସ୍ମାଦ୍ଭିନ୍ନଂ ତଥା ପଞ୍ଚକୋଶାଦିକଂ ସ୍ଵସ୍ମାଦ୍ଭିନ୍ନମ୍
ମଦୀଯତ୍ଵେନ ଜ୍ଞାତମାତ୍ମା ନ ଭଵତି ॥
ଆତ୍ମନ୍
ଆତ୍ମା ତର୍ହି କଃ ?
ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦସ୍ଵରୂପଃ ।
ସତ୍କିମ୍ ?
କାଲତ୍ରଯେଽପି ତିଷ୍ଠତୀତି ସତ୍ ।
ଚିତ୍କିମ୍ ?
ଜ୍ଞାନସ୍ଵରୂପଃ ।
ଆନନ୍ଦଃ କଃ ?
ସୁଖସ୍ଵରୂପଃ ।
ଏଵଂ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦସ୍ଵରୂପଂ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ଵିଜାନୀଯାତ୍ ।
ଜଗତ୍
ଅଥ ଚତୁର୍ଵିଂଶତିତତ୍ତ୍ଵୋତ୍ପତ୍ତିପ୍ରକାରଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମଃ ।
ମାଯା
ବ୍ରହ୍ମାଶ୍ରଯା ସତ୍ତ୍ଵରଜସ୍ତମୋଗୁଣାତ୍ମିକା ମାଯା ଅସ୍ତି ।
ପଞ୍ଚଭୂତାଃ
ତତଃ ଆକାଶଃ ସମ୍ଭୂତଃ ।
ଆକାଶାଦ୍ ଵାଯୁଃ ।
ଵାଯୋସ୍ତେଜଃ ।
ତେଜସ ଆପଃ ।
ଅଭ୍ଧଯଃ ପୃଥିଵୀ ।
ସତ୍ତ୍ଵଗୁଣଃ
ଏତେଷାଂ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ଵାନାଂ ମଧ୍ଯେ
ଆକାଶସ୍ଯ ସାତ୍ଵିକାଂଶାତ୍ ଶ୍ରୋତ୍ରେନ୍ଦ୍ରିଯଂ ସମ୍ଭୂତମ୍ ।
ଵାଯୋଃ ସାତ୍ଵିକାଂଶାତ୍ ତ୍ଵଗିନ୍ଦ୍ରିଯଂ ସମ୍ଭୂତମ୍ ।
ଅଗ୍ନେଃ ସାତ୍ଵିକାଂଶାତ୍ ଚକ୍ଷୁରିନ୍ଦ୍ରିଯଂ ସମ୍ଭୂତମ୍ ।
ଜଲସ୍ଯ ସାତ୍ଵିକାଂଶାତ୍ ରସନେନ୍ଦ୍ରିଯଂ ସମ୍ଭୂତମ୍ ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ସାତ୍ଵିକାଂଶାତ୍ ଘ୍ରାଣେନ୍ଦ୍ରିଯଂ ସମ୍ଭୂତମ୍ ।
ଅନ୍ତଃକରଣ
ଏତେଷାଂ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ଵାନାଂ ସମଷ୍ଟିସାତ୍ଵିକାଂଶାତ୍
ମନୋବୁଦ୍ଧ୍ଯହଙ୍କାର ଚିତ୍ତାନ୍ତଃକରଣାନି ସମ୍ଭୂତାନି ।
ସଙ୍କଲ୍ପଵିକଲ୍ପାତ୍ମକଂ ମନଃ ।
ନିଶ୍ଚଯାତ୍ମିକା ବୁଦ୍ଧିଃ ।
ଅହଙ୍କର୍ତା ଅହଙ୍କାରଃ ।
ଚିନ୍ତନକର୍ତୃ ଚିତ୍ତମ୍ ।
ମନସୋ ଦେଵତା ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ।
ବୁଦ୍ଧେ ବ୍ରହ୍ମା ।
ଅହଙ୍କାରସ୍ଯ ରୁଦ୍ରଃ ।
ଚିତ୍ତସ୍ଯ ଵାସୁଦେଵଃ ।
ରଜୋଗୁଣଃ
ଏତେଷାଂ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ଵାନାଂ ମଧ୍ଯେ
ଆକାଶସ୍ଯ ରାଜସାଂଶାତ୍ ଵାଗିନ୍ଦ୍ରିଯଂ ସମ୍ଭୂତମ୍ ।
ଵାଯୋଃ ରାଜସାଂଶାତ୍ ପାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯଂ ସମ୍ଭୂତମ୍ ।
ଵନ୍ହେଃ ରାଜସାଂଶାତ୍ ପାଦେନ୍ଦ୍ରିଯଂ ସମ୍ଭୂତମ୍ ।
ଜଲସ୍ଯ ରାଜସାଂଶାତ୍ ଉପସ୍ଥେନ୍ଦ୍ରିଯଂ ସମ୍ଭୂତମ୍ ।
ପୃଥିଵ୍ଯା ରାଜସାଂଶାତ୍ ଗୁଦେନ୍ଦ୍ରିଯଂ ସମ୍ଭୂତମ୍ ।
ଏତେଷାଂ ସମଷ୍ଟିରାଜସାଂଶାତ୍ ପଞ୍ଚପ୍ରାଣାଃ ସମ୍ଭୂତାଃ ।
ତମୋଗୁଣଃ
ଏତେଷାଂ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ଵାନାଂ ତାମସାଂଶାତ୍
ପଞ୍ଚୀକୃତପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ଵାନି ଭଵନ୍ତି ।
ପଞ୍ଚୀକରଣଂ କଥଂ ଇତି ଚେତ୍ ।
ଏତେଷାଂ ପଞ୍ଚମହାଭୂତାନାଂ ତାମସାଂଶସ୍ଵରୂପମ୍
ଏକମେକଂ ଭୂତଂ ଦ୍ଵିଧା ଵିଭଜ୍ଯ ଏକମେକମର୍ଧଂ ପୃଥକ୍
ତୂଷ୍ଣୀଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥାପ୍ଯ ଅପରମପରମର୍ଧଂ ଚତୁର୍ଧାଂ ଵିଭଜ୍ଯ
ସ୍ଵାର୍ଧମନ୍ଯେଷୁ ଅର୍ଧେଷୁ ସ୍ଵଭାଗଚତୁଷ୍ଟଯସଂଯୋଜନଂ କାର୍ଯମ୍ ।
ତଦା ପଞ୍ଚୀକରଣଂ ଭଵତି ।
ଏତେଭ୍ଯଃ ପଞ୍ଚୀକୃତପଞ୍ଚମହାଭୂତେଭ୍ଯଃ ସ୍ଥୂଲଶରୀରଂ ଭଵତି ।
ଏଵଂ ପିଣ୍ଡବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଯୋରୈକ୍ଯଂ ସମ୍ଭୂତମ୍ ।
ଜୀଵଃ, ଈଶ୍ଵରଃ ଚ
ସ୍ଥୂଲଶରୀରାଭିମାନି ଜୀଵନାମକଂ ବ୍ରହ୍ମପ୍ରତିବିମ୍ବଂ ଭଵତି ।
ସ ଏଵ ଜୀଵଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ସ୍ଵସ୍ମାତ୍ ଈଶ୍ଵରଂ ଭିନ୍ନତ୍ଵେନ ଜାନାତି ।
ଅଵିଦ୍ଯୋପାଧିଃ ସନ୍ ଆତ୍ମା ଜୀଵ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ।
ମାଯୋପାଧିଃ ସନ୍ ଈଶ୍ଵର ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ।
ଏଵଂ ଉପାଧିଭେଦାତ୍ ଜୀଵେଶ୍ଵରଭେଦଦୃଷ୍ଟିଃ ଯାଵତ୍ପର୍ଯନ୍ତଂ ତିଷ୍ଠତି
ତାଵତ୍ପର୍ଯନ୍ତଂ ଜନ୍ମମରଣାଦିରୂପସଂସାରୋ ନ ନିଵର୍ତତେ ।
ତସ୍ମାତ୍କାରଣାନ୍ନ ଜୀଵେଶ୍ଵରଯୋର୍ଭେଦବୁଦ୍ଧିଃ ସ୍ଵୀକାର୍ଯା ।
ତତ୍ ତ୍ଵଂ ଅସି
ନନୁ ସାହଙ୍କାରସ୍ଯ କିଞ୍ଚିଜ୍ଜ୍ଞସ୍ଯ ଜୀଵସ୍ଯ ନିରହଙ୍କାରସ୍ଯ ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ଯ
ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵମସୀତି ମହାଵାକ୍ଯାତ୍ କଥମଭେଦବୁଦ୍ଧିଃ ସ୍ଯାଦୁଭଯୋଃ
ଵିରୁଦ୍ଧଧର୍ମାକ୍ରାନ୍ତତ୍ଵାତ୍ ।
ଇତି ଚେନ୍ନ । ସ୍ଥୂଲସୂକ୍ଷ୍ମଶରୀରାଭିମାନୀ ତ୍ଵମ୍ପଦଵାଚ୍ଯାର୍ଥଃ ।
ଉପାଧିଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ସମାଧିଦଶାସମ୍ପନ୍ନଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଚୈତନ୍ଯଂ
ତ୍ଵମ୍ପଦଲକ୍ଷ୍ଯାର୍ଥଃ ।
ଏଵଂ ସର୍ଵଜ୍ଞତ୍ଵାଦିଵିଶିଷ୍ଟ ଈଶ୍ଵରଃ ତତ୍ପଦଵାଚ୍ଯାର୍ଥଃ ।
ଉପାଧିଶୂନ୍ଯଂ ଶୁଦ୍ଧଚୈତନ୍ଯଂ ତତ୍ପଦଲକ୍ଷ୍ଯାର୍ଥଃ ।
ଏଵଂ ଚ ଜୀଵେଶ୍ଵରଯୋ ଚୈତନ୍ଯରୂପେଣାଽଭେଦେ ବାଧକାଭାଵଃ ।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଃ
ଏଵଂ ଚ ଵେଦାନ୍ତଵାକ୍ଯୈଃ ସଦ୍ଗୁରୂପଦେଶେନ ଚ ସର୍ଵେଷ୍ଵପି
ଭୂତେଷୁ ଯେଷାଂ
ବ୍ରହ୍ମବୁଦ୍ଧିରୁତ୍ପନ୍ନା ତେ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତାଃ ଇତ୍ଯର୍ଥଃ ।ନନୁ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଃ କଃ ?
ଯଥା ଦେହୋଽହଂ ପୁରୁଷୋଽହଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽହଂ ଶୂଦ୍ରୋଽହମସ୍ମୀତି
ଦୃଢନିଶ୍ଚଯସ୍ତଥା ନାହଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ନ ଶୂଦ୍ରଃ ନ ପୁରୁଷଃ
କିନ୍ତୁ ଅସଙ୍ଗଃ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ସ୍ଵରୂପଃ ପ୍ରକାଶରୂପଃ ସର୍ଵାନ୍ତର୍ଯାମୀ
ଚିଦାକାଶରୂପୋଽସ୍ମୀତି ଦୃଢନିଶ୍ଚଯ
ରୂପୋଽପରୋକ୍ଷଜ୍ଞାନଵାନ୍ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଃ ॥ବ୍ରହ୍ମୈଵାହମସ୍ମୀତ୍ଯପରୋକ୍ଷଜ୍ଞାନେନ ନିଖିଲକର୍ମବନ୍ଧଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ
ସ୍ଯାତ୍ ।
କର୍ମାଣି
କର୍ମାଣି କତିଵିଧାନି ସନ୍ତୀତି ଚେତ୍
ଆଗାମିସଞ୍ଚିତପ୍ରାରବ୍ଧଭେଦେନ ତ୍ରିଵିଧାନି ସନ୍ତି ।
ଆଗାମି କର୍ମ
ଜ୍ଞାନୋତ୍ପତ୍ତ୍ଯନନ୍ତରଂ ଜ୍ଞାନିଦେହକୃତଂ ପୁଣ୍ଯପାପରୂପଂ କର୍ମ
ଯଦସ୍ତି ତଦାଗାମୀତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ।
ସଞ୍ଚିତ କର୍ମ
ସଞ୍ଚିତଂ କର୍ମ କିମ୍ ?
ଅନନ୍ତକୋଟିଜନ୍ମନାଂ ବୀଜଭୂତଂ ସତ୍ ଯତ୍କର୍ମଜାତଂ ପୂର୍ଵାର୍ଜିତଂ
ତିଷ୍ଠତି ତତ୍ ସଞ୍ଚିତଂ ଜ୍ଞେଯମ୍ ।
ପ୍ରାରବ୍ଧ କର୍ମ
ପ୍ରାରବ୍ଧଂ କର୍ମ କିମିତି ଚେତ୍ ।
ଇଦଂ ଶରୀରମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଇହ ଲୋକେ ଏଵଂ ସୁଖଦୁଃଖାଦିପ୍ରଦଂ ଯତ୍କର୍ମ
ତତ୍ପ୍ରାରବ୍ଧଂ
ଭୋଗେନ ନଷ୍ଟଂ ଭଵତି ପ୍ରାରବ୍ଧକର୍ମଣାଂ ଭୋଗାଦେଵ କ୍ଷଯ ଇତି ।
କର୍ମ ମୁକ୍ତଃ
ସଞ୍ଚିତଂ କର୍ମ ବ୍ରହ୍ମୈଵାହମିତି ନିଶ୍ଚଯାତ୍ମକଜ୍ଞାନେନ ନଶ୍ଯତି ।ଆଗାମି କର୍ମ ଅପି ଜ୍ଞାନେନ ନଶ୍ଯତି କିଞ୍ଚ ଆଗାମି କର୍ମଣାଂ
ନଲିନୀଦଲଗତଜଲଵତ୍ ଜ୍ଞାନିନାଂ ସମ୍ବନ୍ଧୋ ନାସ୍ତି ।
ଜ୍ଞାନିଃ
କିଞ୍ଚ ଯେ ଜ୍ଞାନିନଂ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ଭଜନ୍ତି ଅର୍ଚଯନ୍ତି ତାନ୍ପ୍ରତି
ଜ୍ଞାନିକୃତଂ ଆଗାମି ପୁଣ୍ଯଂ ଗଚ୍ଛତି ।
ଯେ ଜ୍ଞାନିନଂ ନିନ୍ଦନ୍ତି ଦ୍ଵିଷନ୍ତି ଦୁଃଖପ୍ରଦାନଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ତାନ୍ପ୍ରତି
ଜ୍ଞାନିକୃତଂ ସର୍ଵମାଗାମି କ୍ରିଯମାଣଂ ଯଦଵାଚ୍ଯଂ କର୍ମ
ପାପାତ୍ମକଂ ତଦ୍ଗଚ୍ଛତି ।
ସୁହୃଦଃ ପୁଣ୍ଯକୃତଂ ଦୁର୍ହୃଦଃ ପାପକୃତ୍ଯଂ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ।
ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦମ୍
ତଥା ଚାତ୍ମଵିତ୍ସଂସାରଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦମିହୈଵ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ।
ତରତି ଶୋକମାତ୍ମଵିତ୍ ଇତି ଶ୍ରୁତେଃ ।
ତନୁଂ ତ୍ଯଜତୁ ଵା କାଶ୍ଯାଂ ଶ୍ଵପଚସ୍ଯ ଗୃହେଽଥ ଵା ।
ଜ୍ଞାନସମ୍ପ୍ରାପ୍ତିସମଯେ ମୁକ୍ତାଽସୌ ଵିଗତାଶଯଃ ।
ଇତି ସ୍ମୃତେଶ୍ଚ ।ଇତି ଶ୍ରୀଶଙ୍କରଭଗଵତ୍ପାଦାଚାର୍ଯପ୍ରଣୀତଃ ତତ୍ତ୍ଵବୋଧପ୍ରକରଣଂ ସମାପ୍ତମ୍ ।

Explore More