Brahman

తత్త్వబోధ (ఆది శఙ్కరాచార్య)

(Tattvabodha in Telugu)

Adi Shankaracharya

Tattvabodha is a fundamental Vedantic text attributed to Adi Shankaracharya, structured as a dialogue between a Guru and a disciple. It systematically categorizes key concepts such as the Tattvas, the three states of consciousness, the five sheaths, and the nature of the Atman. By elucidating the distinction between the self and the non-self, the text serves as a vital introductory manual for seekers of Advaita Vedanta. Studying and contemplating these teachings aids in dissolving ignorance, granting the practitioner profound clarity, spiritual discrimination, and the ultimate realization of the identity between the individual soul and the universal Brahman.

ధ్యానం
వాసుదేవేన్ద్రయోగీన్ద్రం నత్వా జ్ఞానప్రదం గురుమ్ ।
ముముక్షూణాం హితార్థాయ తత్త్వబోధోభిధీయతే ॥
సాధనచతుష్టయసమ్పన్నాధికారిణాం మోక్షసాధనభూతం
తత్త్వవివేకప్రకారం వక్ష్యామః ।
సాధనచతుష్టయమ్
సాధనచతుష్టయం కిమ్ ?
నిత్యానిత్యవస్తువివేకః ।
ఇహాముత్రార్థఫలభోగవిరాగః ।
శమాదిషట్కసమ్పత్తిః ।
ముముక్షుత్వం చేతి ।
నిత్యానిత్యవస్తువివేకః
నిత్యానిత్యవస్తువివేకః కః ?
నిత్యవస్త్వేకం బ్రహ్మ తద్వ్యతిరిక్తం సర్వమనిత్యమ్ ।
అయమేవ నిత్యానిత్యవస్తువివేకః ।
విరాగః
విరాగః కః ?
ఇహస్వర్గభోగేషు ఇచ్ఛారాహిత్యమ్ ।
శమాదిసాధనసమ్పత్తిః
శమాదిసాధనసమ్పత్తిః కా ?
శమో దమ ఉపరమస్తితిక్షా శ్రద్ధా సమాధానం చ ఇతి ।శమః కః ?
మనోనిగ్రహః ।
దమః కః ?
చక్షురాదిబాహ్యేన్ద్రియనిగ్రహః ।
ఉపరమః కః ?
స్వధర్మానుష్ఠానమేవ ।
తితిక్షా కా ?
శీతోష్ణసుఖదుఃఖాదిసహిష్ణుత్వమ్ ।
శ్రద్ధా కీదృశీ ?
గురువేదాన్తవాక్యాదిషు విశ్వాసః శ్రద్ధా ।
సమాధానం కిమ్ ?
చిత్తైకాగ్రతా ।
ముముక్షుత్వం
ముముక్షుత్వం కిమ్ ?
మోక్షో మే భూయాద్ ఇతి ఇచ్ఛా ।
ఏతత్ సాధనచతుష్టయమ్ ।
తతస్తత్త్వవివేకస్యాధికారిణో భవన్తి ।
తత్త్వవివేకః
తత్త్వవివేకః కః ?
ఆత్మా సత్యం తదన్యత్ సర్వం మిథ్యేతి ।ఆత్మా కః ?
స్థూలసూక్ష్మకారణశరీరాద్వ్యతిరిక్తః పఞ్చకోశాతీతః సన్
అవస్థాత్రయసాక్షీ సచ్చిదానన్దస్వరూపః సన్
యస్తిష్ఠతి స ఆత్మా ।
శరీరత్రయం (స్థూలశరీరమ్)
స్థూలశరీరం కిమ్ ?
పఞ్చీకృతపఞ్చమహాభూతైః కృతం సత్కర్మజన్యం
సుఖదుఃఖాదిభోగాయతనం శరీరమ్
అస్తి జాయతే వర్ధతే విపరిణమతే అపక్షీయతే వినశ్యతీతి
షడ్వికారవదేతత్స్థూలశరీరమ్ ।
శరీరత్రయం (సూక్ష్మశరీరమ్)
సూక్ష్మశరీరం కిమ్ ?
అపఞ్చీకృతపఞ్చమహాభూతైః కృతం సత్కర్మజన్యం
సుఖదుఃఖాదిభోగసాధనం
పఞ్చజ్ఞానేన్ద్రియాణి పఞ్చకర్మేన్ద్రియాణి పఞ్చప్రాణాదయః
మనశ్చైకం బుద్ధిశ్చైకా
ఏవం సప్తదశాకలాభిః సహ యత్తిష్ఠతి తత్సూక్ష్మశరీరమ్ ।
జ్ఞానేన్ద్రియాణి
శ్రోత్రం త్వక్ చక్షుః రసనా ఘ్రాణం ఇతి పఞ్చ జ్ఞానేన్ద్రియాణి ।
శ్రోత్రస్య దిగ్దేవతా ।
త్వచో వాయుః ।
చక్షుషః సూర్యః ।
రసనాయా వరుణః ।
ఘ్రాణస్య అశ్వినౌ ।

ఇతి జ్ఞానేన్ద్రియదేవతాః ।

శ్రోత్రస్య విషయః శబ్దగ్రహణమ్ ।
త్వచో విషయః స్పర్శగ్రహణమ్ ।
చక్షుషో విషయః రూపగ్రహణమ్ ।
రసనాయా విషయః రసగ్రహణమ్ ।
ఘ్రాణస్య విషయః గన్ధగ్రహణం ఇతి ।
పఞ్చకర్మేన్ద్రియాణి
వాక్పాణిపాదపాయూపస్థానీతి పఞ్చకర్మేన్ద్రియాణి ।
వాచో దేవతా వహ్నిః ।
హస్తయోరిన్ద్రః ।
పాదయోర్విష్ణుః ।
పాయోర్మృత్యుః ।
ఉపస్థస్య ప్రజాపతిః ।

ఇతి కర్మేన్ద్రియదేవతాః ।

వాచో విషయః భాషణమ్ ।
పాణ్యోర్విషయః వస్తుగ్రహణమ్ ।
పాదయోర్విషయః గమనమ్ ।
పాయోర్విషయః మలత్యాగః ।
ఉపస్థస్య విషయః ఆనన్ద ఇతి ।
కారణశరీరమ్
కారణశరీరం కిమ్ ?
అనిర్వాచ్యానాద్యవిద్యారూపం శరీరద్వయస్య కారణమాత్రం
సత్స్వరూపాఽజ్ఞానం నిర్వికల్పకరూపం యదస్తి తత్కారణశరీరమ్ ।
అవస్థాత్రయమ్
అవస్థాత్రయం కిమ్ ?
జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్త్యవస్థాః ।
జాగ్రదవస్థా
జాగ్రదవస్థా కా ?
శ్రోత్రాదిజ్ఞానేన్ద్రియైః శబ్దాదివిషయైశ్చ జ్ఞాయతే ఇతి యత్
సా జాగ్రదావస్థా ।
స్థూల శరీరాభిమానీ ఆత్మా విశ్వ ఇత్యుచ్యతే ।
స్వప్నావస్థా
స్వప్నావస్థా కేతి చేత్ ?
జాగ్రదవస్థాయాం యద్దృష్టం యద్ శ్రుతమ్
తజ్జనితవాసనయా నిద్రాసమయే యః ప్రపఞ్చః ప్రతీయతే సా
స్వప్నావస్థా ।
సూక్ష్మశరీరాభిమానీ ఆత్మా తైజస ఇత్యుచ్యతే ।
సుషుప్త్యవస్థా
అతః సుషుప్త్యవస్థా కా ?
అహం కిమపి న జానామి సుఖేన మయా నిద్రాఽనుభూయత ఇతి
సుషుప్త్యవస్థా ।
కారణశరీరాభిమానీ ఆత్మా ప్రాజ్ఞ ఇత్యుచ్యతే ।
పఞ్చ కోశాః
పఞ్చ కోశాః కే ?
అన్నమయః ప్రాణమయః మనోమయః విజ్ఞానమయః ఆనన్దమయశ్చేతి ।
అన్నమయకోశః
అన్నమయః కః ?
అన్నరసేనైవ భూత్వా అన్నరసేనైవ వృద్ధిం ప్రాప్య అన్నరూపపృథివ్యాం
యద్విలీయతే తదన్నమయః కోశః స్థూలశరీరమ్ ।
ప్రాణమయకోశః
ప్రాణమయః కః ?
ప్రాణాద్యాః పఞ్చవాయవః వాగాదీన్ద్రియపఞ్చకం ప్రాణమయః కోశః ।
మనోమయకోశః
మనోమయః కోశః కః ?
మనశ్చ జ్ఞానేన్ద్రియపఞ్చకం మిలిత్వా యో భవతి స మనోమయః కోశః ।
విజ్ఞానమయకోశః
విజ్ఞానమయః కః ?
బుద్ధిజ్ఞానేన్ద్రియపఞ్చకం మిలిత్వా యో భవతి స విజ్ఞానమయః కోశః
ఆనన్దమయకోశః
ఆనన్దమయః కః ?
ఏవమేవ కారణశరీరభూతావిద్యాస్థమలినసత్త్వం
ప్రియాదివృత్తిసహితం సత్ ఆనన్దమయః కోశః ।
ఏతత్కోశపఞ్చకమ్ ।
పఞ్చకోశాతీత
మదీయం శరీరం మదీయాః ప్రాణాః మదీయం మనశ్చ
మదీయా బుద్ధిర్మదీయం అజ్ఞానమితి స్వేనైవ జ్ఞాయతే
తద్యథా మదీయత్వేన జ్ఞాతం కటకకుణ్డల గృహాదికం
స్వస్మాద్భిన్నం తథా పఞ్చకోశాదికం స్వస్మాద్భిన్నమ్
మదీయత్వేన జ్ఞాతమాత్మా న భవతి ॥
ఆత్మన్
ఆత్మా తర్హి కః ?
సచ్చిదానన్దస్వరూపః ।
సత్కిమ్ ?
కాలత్రయేఽపి తిష్ఠతీతి సత్ ।
చిత్కిమ్ ?
జ్ఞానస్వరూపః ।
ఆనన్దః కః ?
సుఖస్వరూపః ।
ఏవం సచ్చిదానన్దస్వరూపం స్వాత్మానం విజానీయాత్ ।
జగత్
అథ చతుర్వింశతితత్త్వోత్పత్తిప్రకారం వక్ష్యామః ।
మాయా
బ్రహ్మాశ్రయా సత్త్వరజస్తమోగుణాత్మికా మాయా అస్తి ।
పఞ్చభూతాః
తతః ఆకాశః సమ్భూతః ।
ఆకాశాద్ వాయుః ।
వాయోస్తేజః ।
తేజస ఆపః ।
అభ్ధయః పృథివీ ।
సత్త్వగుణః
ఏతేషాం పఞ్చతత్త్వానాం మధ్యే
ఆకాశస్య సాత్వికాంశాత్ శ్రోత్రేన్ద్రియం సమ్భూతమ్ ।
వాయోః సాత్వికాంశాత్ త్వగిన్ద్రియం సమ్భూతమ్ ।
అగ్నేః సాత్వికాంశాత్ చక్షురిన్ద్రియం సమ్భూతమ్ ।
జలస్య సాత్వికాంశాత్ రసనేన్ద్రియం సమ్భూతమ్ ।
పృథివ్యాః సాత్వికాంశాత్ ఘ్రాణేన్ద్రియం సమ్భూతమ్ ।
అన్తఃకరణ
ఏతేషాం పఞ్చతత్త్వానాం సమష్టిసాత్వికాంశాత్
మనోబుద్ధ్యహఙ్కార చిత్తాన్తఃకరణాని సమ్భూతాని ।
సఙ్కల్పవికల్పాత్మకం మనః ।
నిశ్చయాత్మికా బుద్ధిః ।
అహఙ్కర్తా అహఙ్కారః ।
చిన్తనకర్తృ చిత్తమ్ ।
మనసో దేవతా చన్ద్రమాః ।
బుద్ధే బ్రహ్మా ।
అహఙ్కారస్య రుద్రః ।
చిత్తస్య వాసుదేవః ।
రజోగుణః
ఏతేషాం పఞ్చతత్త్వానాం మధ్యే
ఆకాశస్య రాజసాంశాత్ వాగిన్ద్రియం సమ్భూతమ్ ।
వాయోః రాజసాంశాత్ పాణీన్ద్రియం సమ్భూతమ్ ।
వన్హేః రాజసాంశాత్ పాదేన్ద్రియం సమ్భూతమ్ ।
జలస్య రాజసాంశాత్ ఉపస్థేన్ద్రియం సమ్భూతమ్ ।
పృథివ్యా రాజసాంశాత్ గుదేన్ద్రియం సమ్భూతమ్ ।
ఏతేషాం సమష్టిరాజసాంశాత్ పఞ్చప్రాణాః సమ్భూతాః ।
తమోగుణః
ఏతేషాం పఞ్చతత్త్వానాం తామసాంశాత్
పఞ్చీకృతపఞ్చతత్త్వాని భవన్తి ।
పఞ్చీకరణం కథం ఇతి చేత్ ।
ఏతేషాం పఞ్చమహాభూతానాం తామసాంశస్వరూపమ్
ఏకమేకం భూతం ద్విధా విభజ్య ఏకమేకమర్ధం పృథక్
తూష్ణీం వ్యవస్థాప్య అపరమపరమర్ధం చతుర్ధాం విభజ్య
స్వార్ధమన్యేషు అర్ధేషు స్వభాగచతుష్టయసంయోజనం కార్యమ్ ।
తదా పఞ్చీకరణం భవతి ।
ఏతేభ్యః పఞ్చీకృతపఞ్చమహాభూతేభ్యః స్థూలశరీరం భవతి ।
ఏవం పిణ్డబ్రహ్మాణ్డయోరైక్యం సమ్భూతమ్ ।
జీవః, ఈశ్వరః చ
స్థూలశరీరాభిమాని జీవనామకం బ్రహ్మప్రతిబిమ్బం భవతి ।
స ఏవ జీవః ప్రకృత్యా స్వస్మాత్ ఈశ్వరం భిన్నత్వేన జానాతి ।
అవిద్యోపాధిః సన్ ఆత్మా జీవ ఇత్యుచ్యతే ।
మాయోపాధిః సన్ ఈశ్వర ఇత్యుచ్యతే ।
ఏవం ఉపాధిభేదాత్ జీవేశ్వరభేదదృష్టిః యావత్పర్యన్తం తిష్ఠతి
తావత్పర్యన్తం జన్మమరణాదిరూపసంసారో న నివర్తతే ।
తస్మాత్కారణాన్న జీవేశ్వరయోర్భేదబుద్ధిః స్వీకార్యా ।
తత్ త్వం అసి
నను సాహఙ్కారస్య కిఞ్చిజ్జ్ఞస్య జీవస్య నిరహఙ్కారస్య సర్వజ్ఞస్య
ఈశ్వరస్య తత్త్వమసీతి మహావాక్యాత్ కథమభేదబుద్ధిః స్యాదుభయోః
విరుద్ధధర్మాక్రాన్తత్వాత్ ।
ఇతి చేన్న । స్థూలసూక్ష్మశరీరాభిమానీ త్వమ్పదవాచ్యార్థః ।
ఉపాధివినిర్ముక్తం సమాధిదశాసమ్పన్నం శుద్ధం చైతన్యం
త్వమ్పదలక్ష్యార్థః ।
ఏవం సర్వజ్ఞత్వాదివిశిష్ట ఈశ్వరః తత్పదవాచ్యార్థః ।
ఉపాధిశూన్యం శుద్ధచైతన్యం తత్పదలక్ష్యార్థః ।
ఏవం చ జీవేశ్వరయో చైతన్యరూపేణాఽభేదే బాధకాభావః ।
జీవన్ముక్తః
ఏవం చ వేదాన్తవాక్యైః సద్గురూపదేశేన చ సర్వేష్వపి
భూతేషు యేషాం
బ్రహ్మబుద్ధిరుత్పన్నా తే జీవన్ముక్తాః ఇత్యర్థః ।నను జీవన్ముక్తః కః ?
యథా దేహోఽహం పురుషోఽహం బ్రాహ్మణోఽహం శూద్రోఽహమస్మీతి
దృఢనిశ్చయస్తథా నాహం బ్రాహ్మణః న శూద్రః న పురుషః
కిన్తు అసఙ్గః సచ్చిదానన్ద స్వరూపః ప్రకాశరూపః సర్వాన్తర్యామీ
చిదాకాశరూపోఽస్మీతి దృఢనిశ్చయ
రూపోఽపరోక్షజ్ఞానవాన్ జీవన్ముక్తః ॥బ్రహ్మైవాహమస్మీత్యపరోక్షజ్ఞానేన నిఖిలకర్మబన్ధవినిర్ముక్తః
స్యాత్ ।
కర్మాణి
కర్మాణి కతివిధాని సన్తీతి చేత్
ఆగామిసఞ్చితప్రారబ్ధభేదేన త్రివిధాని సన్తి ।
ఆగామి కర్మ
జ్ఞానోత్పత్త్యనన్తరం జ్ఞానిదేహకృతం పుణ్యపాపరూపం కర్మ
యదస్తి తదాగామీత్యభిధీయతే ।
సఞ్చిత కర్మ
సఞ్చితం కర్మ కిమ్ ?
అనన్తకోటిజన్మనాం బీజభూతం సత్ యత్కర్మజాతం పూర్వార్జితం
తిష్ఠతి తత్ సఞ్చితం జ్ఞేయమ్ ।
ప్రారబ్ధ కర్మ
ప్రారబ్ధం కర్మ కిమితి చేత్ ।
ఇదం శరీరముత్పాద్య ఇహ లోకే ఏవం సుఖదుఃఖాదిప్రదం యత్కర్మ
తత్ప్రారబ్ధం
భోగేన నష్టం భవతి ప్రారబ్ధకర్మణాం భోగాదేవ క్షయ ఇతి ।
కర్మ ముక్తః
సఞ్చితం కర్మ బ్రహ్మైవాహమితి నిశ్చయాత్మకజ్ఞానేన నశ్యతి ।ఆగామి కర్మ అపి జ్ఞానేన నశ్యతి కిఞ్చ ఆగామి కర్మణాం
నలినీదలగతజలవత్ జ్ఞానినాం సమ్బన్ధో నాస్తి ।
జ్ఞానిః
కిఞ్చ యే జ్ఞానినం స్తువన్తి భజన్తి అర్చయన్తి తాన్ప్రతి
జ్ఞానికృతం ఆగామి పుణ్యం గచ్ఛతి ।
యే జ్ఞానినం నిన్దన్తి ద్విషన్తి దుఃఖప్రదానం కుర్వన్తి తాన్ప్రతి
జ్ఞానికృతం సర్వమాగామి క్రియమాణం యదవాచ్యం కర్మ
పాపాత్మకం తద్గచ్ఛతి ।
సుహృదః పుణ్యకృతం దుర్హృదః పాపకృత్యం గృహ్ణన్తి ।
బ్రహ్మానన్దమ్
తథా చాత్మవిత్సంసారం తీర్త్వా బ్రహ్మానన్దమిహైవ ప్రాప్నోతి ।
తరతి శోకమాత్మవిత్ ఇతి శ్రుతేః ।
తనుం త్యజతు వా కాశ్యాం శ్వపచస్య గృహేఽథ వా ।
జ్ఞానసమ్ప్రాప్తిసమయే ముక్తాఽసౌ విగతాశయః ।
ఇతి స్మృతేశ్చ ।ఇతి శ్రీశఙ్కరభగవత్పాదాచార్యప్రణీతః తత్త్వబోధప్రకరణం సమాప్తమ్ ।

Explore More