॥ ইতি শ্ৰীমহাভাৰতে উদ্যোগপৰ্ৱণি প্ৰজাগৰপৰ্ৱণি
ৱিদুৰহিতৱাক্যে ষট্ত্ৰিংশোঽধ্যাযঃ ॥
ৱিদুৰ উৱাচ।
অত্ৰৈৱোদাহৰন্তীমমিতিহাসং পুৰাতনম্ ।
আত্ৰেযস্য চ সংৱাদং সাধ্যানাং চেতি নঃ শ্ৰুতম্ ॥ 1॥
ৱিদুৰহিতৱাক্যে ষট্ত্ৰিংশোঽধ্যাযঃ ॥
ৱিদুৰ উৱাচ।
অত্ৰৈৱোদাহৰন্তীমমিতিহাসং পুৰাতনম্ ।
আত্ৰেযস্য চ সংৱাদং সাধ্যানাং চেতি নঃ শ্ৰুতম্ ॥ 1॥
চৰন্তং হংসৰূপেণ মহৰ্ষিং সংশিতৱ্ৰতম্ ।
সাধ্যা দেৱা মহাপ্ৰাজ্ঞং পৰ্যপৃচ্ছন্ত ৱৈ পুৰা ॥ 2॥
সাধ্যা দেৱা মহাপ্ৰাজ্ঞং পৰ্যপৃচ্ছন্ত ৱৈ পুৰা ॥ 2॥
সাধ্যা ঊচুঃ ।
সাধ্যা দেৱা ৱয্মস্মো মহৰ্ষে
দৃষ্ট্ৱা ভৱন্তং ন শক্নুমোঽনুমাতুম্ ।
শ্ৰুতেন ধীৰো বুদ্ধিমাংস্ত্ৱং মতো নঃ
কাৱ্যাং ৱাচং ৱক্তুমৰ্হস্যুদাৰাম্ ॥ 3॥
সাধ্যা দেৱা ৱয্মস্মো মহৰ্ষে
দৃষ্ট্ৱা ভৱন্তং ন শক্নুমোঽনুমাতুম্ ।
শ্ৰুতেন ধীৰো বুদ্ধিমাংস্ত্ৱং মতো নঃ
কাৱ্যাং ৱাচং ৱক্তুমৰ্হস্যুদাৰাম্ ॥ 3॥
হংস উৱাচ।
এতত্কাৰ্যমমৰাঃ সংশ্ৰুতং মে
ধৃতিঃ শমঃ সত্যধৰ্মানুৱৃত্তিঃ ।
গ্ৰন্থিং ৱিনীয হৃদযস্য সৰ্ৱং
প্ৰিযাপ্ৰিযে চাত্মৱশং নযীত ॥ 4॥
এতত্কাৰ্যমমৰাঃ সংশ্ৰুতং মে
ধৃতিঃ শমঃ সত্যধৰ্মানুৱৃত্তিঃ ।
গ্ৰন্থিং ৱিনীয হৃদযস্য সৰ্ৱং
প্ৰিযাপ্ৰিযে চাত্মৱশং নযীত ॥ 4॥
আক্ৰুশ্যমানো নাক্ৰোশেন্মন্যুৰেৱ তিতিক্ষিতঃ ।
আক্ৰোষ্টাৰং নিৰ্দহতি সুকৃতং চাস্য ৱিন্দতি ॥ 5॥
আক্ৰোষ্টাৰং নিৰ্দহতি সুকৃতং চাস্য ৱিন্দতি ॥ 5॥
নাক্ৰোশী স্যান্নাৱমানী পৰস্য
মিত্ৰদ্ৰোহী নোত নীচোপসেৱী ।
ন চাতিমানী ন চ হীনৱৃত্তো
ৰূক্ষাং ৱাচং ৰুশতীং ৱৰ্জযীত ॥ 6॥
মিত্ৰদ্ৰোহী নোত নীচোপসেৱী ।
ন চাতিমানী ন চ হীনৱৃত্তো
ৰূক্ষাং ৱাচং ৰুশতীং ৱৰ্জযীত ॥ 6॥
মৰ্মাণ্যস্থীনি হৃদযং তথাসূন্
ঘোৰা ৱাচো নিৰ্দহন্তীহ পুংসাম্ ।
তস্মাদ্ৱাচং ৰুশতীং ৰূক্ষৰূপাং
ধৰ্মাৰামো নিত্যশো ৱৰ্জযীত ॥ 7॥
ঘোৰা ৱাচো নিৰ্দহন্তীহ পুংসাম্ ।
তস্মাদ্ৱাচং ৰুশতীং ৰূক্ষৰূপাং
ধৰ্মাৰামো নিত্যশো ৱৰ্জযীত ॥ 7॥
অৰুং তুৰং পৰুষং ৰূক্ষৱাচং
ৱাক্কণ্টকৈৰ্ৱিতুদন্তং মনুষ্যান্ ।
ৱিদ্যাদলক্ষ্মীকতমং জনানাং
মুখে নিবদ্ধাং নিৰৃতিং ৱহন্তম্ ॥ 8॥
ৱাক্কণ্টকৈৰ্ৱিতুদন্তং মনুষ্যান্ ।
ৱিদ্যাদলক্ষ্মীকতমং জনানাং
মুখে নিবদ্ধাং নিৰৃতিং ৱহন্তম্ ॥ 8॥
পৰশ্চেদেনমধিৱিধ্যেত বাণৈৰ্
ভৃশং সুতীক্ষ্ণৈৰনলাৰ্ক দীপ্তৈঃ ।
ৱিৰিচ্যমানোঽপ্যতিৰিচ্যমানো
ৱিদ্যাত্কৱিঃ সুকৃতং মে দধাতি ॥ 9॥
ভৃশং সুতীক্ষ্ণৈৰনলাৰ্ক দীপ্তৈঃ ।
ৱিৰিচ্যমানোঽপ্যতিৰিচ্যমানো
ৱিদ্যাত্কৱিঃ সুকৃতং মে দধাতি ॥ 9॥
যদি সন্তং সেৱতে যদ্যসন্তং
তপস্ৱিনং যদি ৱা স্তেনমেৱ ।
ৱাসো যথা ৰঙ্গ ৱশং প্ৰযাতি
তথা স তেষাং ৱশমভ্যুপৈতি ॥ 10॥
তপস্ৱিনং যদি ৱা স্তেনমেৱ ।
ৱাসো যথা ৰঙ্গ ৱশং প্ৰযাতি
তথা স তেষাং ৱশমভ্যুপৈতি ॥ 10॥
ৱাদং তু যো ন প্ৰৱদেন্ন ৱাদযেদ্
যো নাহতঃ প্ৰতিহন্যান্ন ঘাতযেত্ ।
যো হন্তুকামস্য ন পাপমিচ্ছেত্
তস্মৈ দেৱাঃ স্পৃহযন্ত্যাগতায ॥ 11॥
যো নাহতঃ প্ৰতিহন্যান্ন ঘাতযেত্ ।
যো হন্তুকামস্য ন পাপমিচ্ছেত্
তস্মৈ দেৱাঃ স্পৃহযন্ত্যাগতায ॥ 11॥
অৱ্যাহৃতং ৱ্যাহৃতাচ্ছ্ৰেয আহুঃ
সত্যং ৱদেদ্ৱ্যাহৃতং তদ্দ্ৱিতীযম্ ।
প্ৰিযংৱদেদ্ৱ্যাহৃতং তত্তৃতীযং
ধৰ্ম্যং ৱদেদ্ৱ্যাহৃতং তচ্চতুৰ্থম্ ॥ 12॥
সত্যং ৱদেদ্ৱ্যাহৃতং তদ্দ্ৱিতীযম্ ।
প্ৰিযংৱদেদ্ৱ্যাহৃতং তত্তৃতীযং
ধৰ্ম্যং ৱদেদ্ৱ্যাহৃতং তচ্চতুৰ্থম্ ॥ 12॥
যাদৃশৈঃ সংৱিৱদতে যাদৃশাংশ্ চোপসেৱতে ।
যাদৃগিচ্ছেচ্চ ভৱিতুং তাদৃগ্ভৱতি পূৰুষঃ ॥ 13॥
যাদৃগিচ্ছেচ্চ ভৱিতুং তাদৃগ্ভৱতি পূৰুষঃ ॥ 13॥
যতো যতো নিৱৰ্ততে ততস্ততো ৱিমুচ্যতে ।
নিৱৰ্তনাদ্ধি সৰ্ৱতো ন ৱেত্তি দুঃখমণ্ৱপি ॥ 14॥
নিৱৰ্তনাদ্ধি সৰ্ৱতো ন ৱেত্তি দুঃখমণ্ৱপি ॥ 14॥
ন জীযতে নোত জিগীষতেঽন্যান্
ন ৱৈৰক্কৃচ্চাপ্ৰতিঘাতকশ্ চ ।
নিন্দা প্ৰশংসাসু সমস্ৱভাৱো
ন শোচতে হৃষ্যতি নৈৱ চাযম্ ॥ 15॥
ন ৱৈৰক্কৃচ্চাপ্ৰতিঘাতকশ্ চ ।
নিন্দা প্ৰশংসাসু সমস্ৱভাৱো
ন শোচতে হৃষ্যতি নৈৱ চাযম্ ॥ 15॥
ভাৱমিচ্ছতি সৰ্ৱস্য নাভাৱে কুৰুতে মতিম্ ।
সত্যৱাদী মৃদুৰ্দান্তো যঃ স উত্তমপূৰুষঃ ॥ 16॥
সত্যৱাদী মৃদুৰ্দান্তো যঃ স উত্তমপূৰুষঃ ॥ 16॥
নানৰ্থকং সান্ত্ৱযতি প্ৰতিজ্ঞায দদাতি চ ।
ৰাদ্ধাপৰাদ্ধে জানাতি যঃ স মধ্যমপূৰুষঃ ॥ 17॥
ৰাদ্ধাপৰাদ্ধে জানাতি যঃ স মধ্যমপূৰুষঃ ॥ 17॥
দুঃশাসনস্তূপহন্তা ন শাস্তা
নাৱৰ্ততে মন্যুৱশাত্কৃতঘ্নঃ ।
ন কস্য চিন্মিত্ৰমথো দুৰাত্মা
কলাশ্চৈতা অধমস্যেহ পুংসঃ ॥ 18॥
নাৱৰ্ততে মন্যুৱশাত্কৃতঘ্নঃ ।
ন কস্য চিন্মিত্ৰমথো দুৰাত্মা
কলাশ্চৈতা অধমস্যেহ পুংসঃ ॥ 18॥
ন শ্ৰদ্দধাতি কল্যাণং পৰেভ্যোঽপ্যাত্মশঙ্কিতঃ ।
নিৰাকৰোতি মিত্ৰাণি যো ৱৈ সোঽধম পূৰুষঃ ॥ 19॥
নিৰাকৰোতি মিত্ৰাণি যো ৱৈ সোঽধম পূৰুষঃ ॥ 19॥
উত্তমানেৱ সেৱেত প্ৰাপ্তে কালে তু মধ্যমান্ ।
অধমাংস্তু ন সেৱেত য ইচ্ছেচ্ছ্ৰেয আত্মনঃ ॥ 20॥
অধমাংস্তু ন সেৱেত য ইচ্ছেচ্ছ্ৰেয আত্মনঃ ॥ 20॥
প্ৰাপ্নোতি ৱৈ ৱিত্তমসদ্বলেন
নিত্যোত্থানাত্প্ৰজ্ঞযা পৌৰুষেণ ।
ন ত্ৱেৱ সম্যগ্লভতে প্ৰশংসাং
ন ৱৃত্তমাপ্নোতি মহাকুলানাম্ ॥ 21॥
নিত্যোত্থানাত্প্ৰজ্ঞযা পৌৰুষেণ ।
ন ত্ৱেৱ সম্যগ্লভতে প্ৰশংসাং
ন ৱৃত্তমাপ্নোতি মহাকুলানাম্ ॥ 21॥
ধৃতৰাষ্ট্ৰ উৱাচ।
মহাকুলানাং স্পৃহযন্তি দেৱা
ধৰ্মাৰ্থৱৃদ্ধাশ্চ বহুশ্ৰুতাশ্ চ ।
পৃচ্ছামি ত্ৱাং ৱিদুৰ প্ৰশ্নমেতং
ভৱন্তি ৱৈ কানি মহাকুলানি ॥ 22॥
মহাকুলানাং স্পৃহযন্তি দেৱা
ধৰ্মাৰ্থৱৃদ্ধাশ্চ বহুশ্ৰুতাশ্ চ ।
পৃচ্ছামি ত্ৱাং ৱিদুৰ প্ৰশ্নমেতং
ভৱন্তি ৱৈ কানি মহাকুলানি ॥ 22॥
ৱিদুৰ উৱাচ।
তমো দমো ব্ৰহ্মৱিত্ত্ৱং ৱিতানাঃ
পুণ্যা ৱিৱাহাঃ সততান্ন দানম্ ।
যেষ্ৱেৱৈতে সপ্তগুণা ভৱন্তি
সম্যগ্ৱৃত্তাস্তানি মহাকুলানি ॥ 23॥
তমো দমো ব্ৰহ্মৱিত্ত্ৱং ৱিতানাঃ
পুণ্যা ৱিৱাহাঃ সততান্ন দানম্ ।
যেষ্ৱেৱৈতে সপ্তগুণা ভৱন্তি
সম্যগ্ৱৃত্তাস্তানি মহাকুলানি ॥ 23॥
যেষাং ন ৱৃত্তং ৱ্যথতে ন যোনিৰ্
ৱৃত্তপ্ৰসাদেন চৰন্তি ধৰ্মম্ ।
যে কীৰ্তিমিচ্ছন্তি কুলে ৱিশিষ্টাং
ত্যক্তানৃতাস্তানি মহাকুলানি ॥ 24॥
ৱৃত্তপ্ৰসাদেন চৰন্তি ধৰ্মম্ ।
যে কীৰ্তিমিচ্ছন্তি কুলে ৱিশিষ্টাং
ত্যক্তানৃতাস্তানি মহাকুলানি ॥ 24॥
অনিজ্যযাৱিৱাহৈৰ্শ্চ ৱেদস্যোত্সাদনেন চ ।
কুলান্যকুলতাং যান্তি ধৰ্মস্যাতিক্ৰমেণ চ ॥ 25॥
কুলান্যকুলতাং যান্তি ধৰ্মস্যাতিক্ৰমেণ চ ॥ 25॥
দেৱ দ্ৰৱ্যৱিনাশেন ব্ৰহ্ম স্ৱহৰণেন চ ।
কুলান্যকুলতাং যান্তি ব্ৰাহ্মণাতিক্ৰমেণ চ ॥ 26॥
কুলান্যকুলতাং যান্তি ব্ৰাহ্মণাতিক্ৰমেণ চ ॥ 26॥
ব্ৰাহ্মণানাং পৰিভৱাত্পৰিৱাদাচ্চ ভাৰত ।
কুলান্যকুলতাং যান্তি ন্যাসাপহৰণেন চ ॥ 27॥
কুলান্যকুলতাং যান্তি ন্যাসাপহৰণেন চ ॥ 27॥
কুলানি সমুপেতানি গোভিঃ পুৰুষতোঽশ্ৱতঃ ।
কুলসঙ্খ্যাং ন গচ্ছন্তি যানি হীনানি ৱৃত্ততঃ ॥ 28॥
কুলসঙ্খ্যাং ন গচ্ছন্তি যানি হীনানি ৱৃত্ততঃ ॥ 28॥
ৱৃত্ততস্ত্ৱৱিহীনানি কুলান্যল্পধনান্যপি ।
কুলসঙ্খ্যাং তু গচ্ছন্তি কৰ্ষন্তি চ মযদ্যশঃ ॥ 29॥
কুলসঙ্খ্যাং তু গচ্ছন্তি কৰ্ষন্তি চ মযদ্যশঃ ॥ 29॥
মা নঃ কুলে ৱৈৰকৃত্কশ্ চিদস্তু
ৰাজামাত্যো মা পৰস্ৱাপহাৰী ।
মিত্ৰদ্ৰোহী নৈকৃতিকোঽনৃতী ৱা
পূৰ্ৱাশী ৱা পিতৃদেৱাতিথিভ্যঃ ॥ 30॥
ৰাজামাত্যো মা পৰস্ৱাপহাৰী ।
মিত্ৰদ্ৰোহী নৈকৃতিকোঽনৃতী ৱা
পূৰ্ৱাশী ৱা পিতৃদেৱাতিথিভ্যঃ ॥ 30॥
যশ্চ নো ব্ৰাহ্মণং হন্যাদ্যশ্চ নো ব্ৰাহ্মণান্দ্ৱিষেত্ ।
ন নঃ স সমিতিং গচ্ছেদ্যশ্চ নো নিৰ্ৱপেত্কৃষিম্ ॥ 31॥
ন নঃ স সমিতিং গচ্ছেদ্যশ্চ নো নিৰ্ৱপেত্কৃষিম্ ॥ 31॥
তৃণানি ভূমিৰুদকং ৱাক্চতুৰ্থী চ সূনৃতা ।
সতামেতানি গেহেষু নোচ্ছিদ্যন্তে কদা চন ॥ 32॥
সতামেতানি গেহেষু নোচ্ছিদ্যন্তে কদা চন ॥ 32॥
শ্ৰদ্ধযা পৰযা ৰাজন্নুপনীতানি সত্কৃতিম্ ।
প্ৰৱৃত্তানি মহাপ্ৰাজ্ঞ ধৰ্মিণাং পুণ্যকৰ্মণাম্ ॥ 33॥
প্ৰৱৃত্তানি মহাপ্ৰাজ্ঞ ধৰ্মিণাং পুণ্যকৰ্মণাম্ ॥ 33॥
সূক্ষ্মোঽপি ভাৰং নৃপতে স্যন্দনো ৱৈ
শক্তো ৱোঢুং ন তথান্যে মহীজাঃ ।
এৱং যুক্তা ভাৰসহা ভৱন্তি
মহাকুলীনা ন তথান্যে মনুষ্যাঃ ॥ 34॥
শক্তো ৱোঢুং ন তথান্যে মহীজাঃ ।
এৱং যুক্তা ভাৰসহা ভৱন্তি
মহাকুলীনা ন তথান্যে মনুষ্যাঃ ॥ 34॥
ন তন্মিত্ৰং যস্য কোপাদ্বিভেতি
যদ্ৱা মিত্ৰং শঙ্কিতেনোপচৰ্যম্ ।
যস্মিন্মিত্ৰে পিতৰীৱাশ্ৱসীত
তদ্ৱৈ মিত্ৰং সঙ্গতানীতৰাণি ॥ 35॥
যদ্ৱা মিত্ৰং শঙ্কিতেনোপচৰ্যম্ ।
যস্মিন্মিত্ৰে পিতৰীৱাশ্ৱসীত
তদ্ৱৈ মিত্ৰং সঙ্গতানীতৰাণি ॥ 35॥
যদি চেদপ্যসম্বন্ধো মিত্ৰভাৱেন ৱৰ্ততে ।
স এৱ বন্ধুস্তন্মিত্ৰং সা গতিস্তত্পৰাযণম্ ॥ 36॥
স এৱ বন্ধুস্তন্মিত্ৰং সা গতিস্তত্পৰাযণম্ ॥ 36॥
চলচিত্তস্য ৱৈ পুংসো ৱৃদ্ধাননুপসেৱতঃ ।
পাৰিপ্লৱমতেৰ্নিত্যমধ্ৰুৱো মিত্ৰ সঙ্গ্ৰহঃ ॥ 37॥
পাৰিপ্লৱমতেৰ্নিত্যমধ্ৰুৱো মিত্ৰ সঙ্গ্ৰহঃ ॥ 37॥
চলচিত্তমনাত্মানমিন্দ্ৰিযাণাং ৱশানুগম্ ।
অৰ্থাঃ সমতিৱৰ্তন্তে হংসাঃ শুষ্কং সৰো যথা ॥ 38॥
অৰ্থাঃ সমতিৱৰ্তন্তে হংসাঃ শুষ্কং সৰো যথা ॥ 38॥
অকস্মাদেৱ কুপ্যন্তি প্ৰসীদন্ত্যনিমিত্ততঃ ।
শীলমেতদসাধূনামভ্ৰং পাৰিপ্লৱং যথা ॥ 39॥
শীলমেতদসাধূনামভ্ৰং পাৰিপ্লৱং যথা ॥ 39॥
সত্কৃতাশ্চ কৃতাৰ্থাশ্চ মিত্ৰাণাং ন ভৱন্তি যে ।
তান্মৃতানপি ক্ৰৱ্যাদাঃ কৃতঘ্নান্নোপভুঞ্জতে ॥ 40॥
তান্মৃতানপি ক্ৰৱ্যাদাঃ কৃতঘ্নান্নোপভুঞ্জতে ॥ 40॥
অৰ্থযেদেৱ মিত্ৰাণি সতি ৱাসতি ৱা ধনে ।
নানৰ্থযন্ৱিজানাতি মিত্ৰাণাং সাৰফল্গুতাম্ ॥ 41॥
নানৰ্থযন্ৱিজানাতি মিত্ৰাণাং সাৰফল্গুতাম্ ॥ 41॥
সন্তাপাদ্ভ্ৰশ্যতে ৰূপং সন্তাপাদ্ভ্ৰশ্যতে বলম্ ।
সন্তাপাদ্ভ্ৰশ্যতে জ্ঞানং সন্তাপাদ্ৱ্যাধিমৃচ্ছতি ॥ 42॥
সন্তাপাদ্ভ্ৰশ্যতে জ্ঞানং সন্তাপাদ্ৱ্যাধিমৃচ্ছতি ॥ 42॥
অনৱাপ্যং চ শোকেন শৰীৰং চোপতপ্যতে ।
অমিত্ৰাশ্চ প্ৰহৃষ্যন্তি মা স্ম শোকে মনঃ কৃথাঃ ॥ 43॥
অমিত্ৰাশ্চ প্ৰহৃষ্যন্তি মা স্ম শোকে মনঃ কৃথাঃ ॥ 43॥
পুনৰ্নৰো ম্ৰিযতে জাযতে চ
পুনৰ্নৰো হীযতে ৱৰ্ধতে পুনঃ ।
পুনৰ্নৰো যাচতি যাচ্যতে চ
পুনৰ্নৰঃ শোচতি শোচ্যতে পুনঃ ॥ 44॥
পুনৰ্নৰো হীযতে ৱৰ্ধতে পুনঃ ।
পুনৰ্নৰো যাচতি যাচ্যতে চ
পুনৰ্নৰঃ শোচতি শোচ্যতে পুনঃ ॥ 44॥
সুখং চ দুঃখং চ ভৱাভৱৌ চ
লাভালাভৌ মৰণং জীৱিতং চ ।
পৰ্যাযশঃ সৰ্ৱমিহ স্পৃশন্তি
তস্মাদ্ধীৰো নৈৱ হৃষ্যেন্ন শোচেত্ ॥ 45॥
লাভালাভৌ মৰণং জীৱিতং চ ।
পৰ্যাযশঃ সৰ্ৱমিহ স্পৃশন্তি
তস্মাদ্ধীৰো নৈৱ হৃষ্যেন্ন শোচেত্ ॥ 45॥
চলানি হীমানি ষডিন্দ্ৰিযাণি
তেষাং যদ্যদ্ৱৰ্ততে যত্ৰ যত্ৰ ।
ততস্ততঃ স্ৰৱতে বুদ্ধিৰস্য
ছিদ্ৰোদ কুম্ভাদিৱ নিত্যমম্ভঃ ॥ 46॥
তেষাং যদ্যদ্ৱৰ্ততে যত্ৰ যত্ৰ ।
ততস্ততঃ স্ৰৱতে বুদ্ধিৰস্য
ছিদ্ৰোদ কুম্ভাদিৱ নিত্যমম্ভঃ ॥ 46॥
ধৃতৰাষ্ট্ৰ উৱাচ।
তনুৰুচ্ছঃ শিখী ৰাজা মিথ্যোপচৰিতো মযা ।
মন্দানাং মম পুত্ৰাণাং যুদ্ধেনান্তং কৰিষ্যতি ॥ 47॥
তনুৰুচ্ছঃ শিখী ৰাজা মিথ্যোপচৰিতো মযা ।
মন্দানাং মম পুত্ৰাণাং যুদ্ধেনান্তং কৰিষ্যতি ॥ 47॥
নিত্যোদ্ৱিগ্নমিদং সৰ্ৱং নিত্যোদ্ৱিগ্নমিদং মনঃ ।
যত্তত্পদমনুদ্ৱিগ্নং তন্মে ৱদ মহামতে ॥ 48॥
যত্তত্পদমনুদ্ৱিগ্নং তন্মে ৱদ মহামতে ॥ 48॥
ৱিদুৰ উৱাচ।
নান্যত্ৰ ৱিদ্যা তপসোৰ্নান্যত্ৰেন্দ্ৰিয নিগ্ৰহাত্ ।
নান্যত্ৰ লোভসন্ত্যাগাচ্ছান্তিং পশ্যাম তেঽনঘ ॥ 49॥
নান্যত্ৰ ৱিদ্যা তপসোৰ্নান্যত্ৰেন্দ্ৰিয নিগ্ৰহাত্ ।
নান্যত্ৰ লোভসন্ত্যাগাচ্ছান্তিং পশ্যাম তেঽনঘ ॥ 49॥
বুদ্ধ্যা ভযং প্ৰণুদতি তপসা ৱিন্দতে মহত্ ।
গুৰুশুশ্ৰূষযা জ্ঞানং শান্তিং ত্যাগেন ৱিন্দতি ॥ 50॥
গুৰুশুশ্ৰূষযা জ্ঞানং শান্তিং ত্যাগেন ৱিন্দতি ॥ 50॥
অনাশ্ৰিতা দানপুণ্যং ৱেদ পুণ্যমনাশ্ৰিতাঃ ।
ৰাগদ্ৱেষৱিনিৰ্মুক্তা ৱিচৰন্তীহ মোক্ষিণঃ ॥ 51॥
ৰাগদ্ৱেষৱিনিৰ্মুক্তা ৱিচৰন্তীহ মোক্ষিণঃ ॥ 51॥
স্ৱধীতস্য সুযুদ্ধস্য সুকৃতস্য চ কৰ্মণঃ ।
তপসশ্চ সুতপ্তস্য তস্যান্তে সুখমেধতে ॥ 52॥
তপসশ্চ সুতপ্তস্য তস্যান্তে সুখমেধতে ॥ 52॥
স্ৱাস্তীৰ্ণানি শযনানি প্ৰপন্না
ন ৱৈ ভিন্না জাতু নিদ্ৰাং লভন্তে ।
ন স্ত্ৰীষু ৰাজন্ৰতিমাপ্নুৱন্তি
ন মাগধৈঃ স্তূযমানা ন সূতৈঃ ॥ 53॥
ন ৱৈ ভিন্না জাতু নিদ্ৰাং লভন্তে ।
ন স্ত্ৰীষু ৰাজন্ৰতিমাপ্নুৱন্তি
ন মাগধৈঃ স্তূযমানা ন সূতৈঃ ॥ 53॥
ন ৱৈ ভিন্না জাতু চৰন্তি ধৰ্মং
ন ৱৈ সুখং প্ৰাপ্নুৱন্তীহ ভিন্নাঃ ।
ন ৱৈ ভিন্না গৌৰৱং মানযন্তি
ন ৱৈ ভিন্নাঃ প্ৰশমং ৰোচযন্তি ॥ 54॥
ন ৱৈ সুখং প্ৰাপ্নুৱন্তীহ ভিন্নাঃ ।
ন ৱৈ ভিন্না গৌৰৱং মানযন্তি
ন ৱৈ ভিন্নাঃ প্ৰশমং ৰোচযন্তি ॥ 54॥
ন ৱৈ তেষাং স্ৱদতে পথ্যমুক্তং
যোগক্ষেমং কল্পতে নোত তেষাম্ ।
ভিন্নানাং ৱৈ মনুজেন্দ্ৰ পৰাযণং
ন ৱিদ্যতে কিং চিদন্যদ্ৱিনাশাত্ ॥ 55॥
যোগক্ষেমং কল্পতে নোত তেষাম্ ।
ভিন্নানাং ৱৈ মনুজেন্দ্ৰ পৰাযণং
ন ৱিদ্যতে কিং চিদন্যদ্ৱিনাশাত্ ॥ 55॥
সম্ভাৱ্যং গোষু সম্পন্নং সম্ভাৱ্যং ব্ৰাহ্মণে তপঃ ।
সম্ভাৱ্যং স্ত্ৰীষু চাপল্যং সম্ভাৱ্যং জ্ঞাতিতো ভযম্ ॥ 56॥
সম্ভাৱ্যং স্ত্ৰীষু চাপল্যং সম্ভাৱ্যং জ্ঞাতিতো ভযম্ ॥ 56॥
তন্তৱোঽপ্যাযতা নিত্যং তন্তৱো বহুলাঃ সমাঃ ।
বহূন্বহুত্ৱাদাযাসান্সহন্তীত্যুপমা সতাম্ ॥ 57॥
বহূন্বহুত্ৱাদাযাসান্সহন্তীত্যুপমা সতাম্ ॥ 57॥
ধূমাযন্তে ৱ্যপেতানি জ্ৱলন্তি সহিতানি চ ।
ধৃতৰাষ্ট্ৰোল্মুকানীৱ জ্ঞাতযো ভৰতৰ্ষভ ॥ 58॥
ধৃতৰাষ্ট্ৰোল্মুকানীৱ জ্ঞাতযো ভৰতৰ্ষভ ॥ 58॥
ব্ৰাহ্মণেষু চ যে শূৰাঃ স্ত্ৰীষু জ্ঞাতিষু গোষু চ ।
ৱৃন্তাদিৱ ফলং পক্ৱং ধৃতৰাষ্ট্ৰ পতন্তি তে ॥ 59॥
ৱৃন্তাদিৱ ফলং পক্ৱং ধৃতৰাষ্ট্ৰ পতন্তি তে ॥ 59॥
মহানপ্যেকজো ৱৃক্ষো বলৱান্সুপ্ৰতিষ্ঠিতঃ ।
প্ৰসহ্য এৱ ৱাতেন শাখা স্কন্ধং ৱিমৰ্দিতুম্ ॥ 60॥
প্ৰসহ্য এৱ ৱাতেন শাখা স্কন্ধং ৱিমৰ্দিতুম্ ॥ 60॥
অথ যে সহিতা ৱৃক্ষাঃ সঙ্ঘশঃ সুপ্ৰতিষ্ঠিতাঃ ।
তে হি শীঘ্ৰতমান্ৱাতান্সহন্তেঽন্যোন্যসংশ্ৰযাত্ ॥ 61॥
তে হি শীঘ্ৰতমান্ৱাতান্সহন্তেঽন্যোন্যসংশ্ৰযাত্ ॥ 61॥
এৱং মনুষ্যমপ্যেকং গুণৈৰপি সমন্ৱিতম্ ।
শক্যং দ্ৱিষন্তো মন্যন্তে ৱাযুৰ্দ্ৰুমমিৱৌকজম্ ॥ 62॥
শক্যং দ্ৱিষন্তো মন্যন্তে ৱাযুৰ্দ্ৰুমমিৱৌকজম্ ॥ 62॥
অন্যোন্যসমুপষ্টম্ভাদন্যোন্যাপাশ্ৰযেণ চ ।
জ্ঞাতযঃ সম্প্ৰৱৰ্ধন্তে সৰসীৱোত্পলান্যুত ॥ 63॥
জ্ঞাতযঃ সম্প্ৰৱৰ্ধন্তে সৰসীৱোত্পলান্যুত ॥ 63॥
অৱধ্যা ব্ৰাহ্মণা গাৱো স্ত্ৰিযো বালাশ্চ জ্ঞাতযঃ ।
যেষাং চান্নানি ভুঞ্জীত যে চ স্যুঃ শৰণাগতাঃ ॥ 64॥
যেষাং চান্নানি ভুঞ্জীত যে চ স্যুঃ শৰণাগতাঃ ॥ 64॥
ন মনুষ্যে গুণঃ কশ্চিদন্যো ধনৱতাং অপি ।
অনাতুৰত্ৱাদ্ভদ্ৰং তে মৃতকল্পা হি ৰোগিণঃ ॥ 65॥
অনাতুৰত্ৱাদ্ভদ্ৰং তে মৃতকল্পা হি ৰোগিণঃ ॥ 65॥
অৱ্যাধিজং কটুকং শীৰ্ষ ৰোগং
পাপানুবন্ধং পৰুষং তীক্ষ্ণমুগ্ৰম্ ।
সতাং পেযং যন্ন পিবন্ত্যসন্তো
মন্যুং মহাৰাজ পিব প্ৰশাম্য ॥ 66॥
পাপানুবন্ধং পৰুষং তীক্ষ্ণমুগ্ৰম্ ।
সতাং পেযং যন্ন পিবন্ত্যসন্তো
মন্যুং মহাৰাজ পিব প্ৰশাম্য ॥ 66॥
ৰোগাৰ্দিতা ন ফলান্যাদ্ৰিযন্তে
ন ৱৈ লভন্তে ৱিষযেষু তত্ত্ৱম্ ।
দুঃখোপেতা ৰোগিণো নিত্যমেৱ
ন বুধ্যন্তে ধনভোগান্ন সৌখ্যম্ ॥ 67॥
ন ৱৈ লভন্তে ৱিষযেষু তত্ত্ৱম্ ।
দুঃখোপেতা ৰোগিণো নিত্যমেৱ
ন বুধ্যন্তে ধনভোগান্ন সৌখ্যম্ ॥ 67॥
পুৰা হ্যুক্তো নাকৰোস্ত্ৱং ৱচো মে
দ্যূতে জিতাং দ্ৰৌপদীং প্ৰেক্ষ্য ৰাজন্ ।
দুৰ্যোধনং ৱাৰযেত্যক্ষৱত্যাং
কিতৱত্ৱং পণ্ডিতা ৱৰ্জযন্তি ॥ 68॥
দ্যূতে জিতাং দ্ৰৌপদীং প্ৰেক্ষ্য ৰাজন্ ।
দুৰ্যোধনং ৱাৰযেত্যক্ষৱত্যাং
কিতৱত্ৱং পণ্ডিতা ৱৰ্জযন্তি ॥ 68॥
ন তদ্বলং যন্মৃদুনা ৱিৰুধ্যতে
মিশ্ৰো ধৰ্মস্তৰসা সেৱিতৱ্যঃ ।
প্ৰধ্ৱংসিনী ক্ৰূৰসমাহিতা শ্ৰীৰ্
মৃদুপ্ৰৌঢা গচ্ছতি পুত্ৰপৌত্ৰান্ ॥ 69॥
মিশ্ৰো ধৰ্মস্তৰসা সেৱিতৱ্যঃ ।
প্ৰধ্ৱংসিনী ক্ৰূৰসমাহিতা শ্ৰীৰ্
মৃদুপ্ৰৌঢা গচ্ছতি পুত্ৰপৌত্ৰান্ ॥ 69॥
ধাৰ্তৰাষ্ট্ৰাঃ পাণ্ডৱান্পালযন্তু
পাণ্ডোঃ সুতাস্তৱ পুত্ৰাংশ্চ পান্তু ।
একাৰিমিত্ৰাঃ কুৰৱো হ্যেকমন্ত্ৰা
জীৱন্তু ৰাজন্সুখিনঃ সমৃদ্ধাঃ ॥ 70॥
পাণ্ডোঃ সুতাস্তৱ পুত্ৰাংশ্চ পান্তু ।
একাৰিমিত্ৰাঃ কুৰৱো হ্যেকমন্ত্ৰা
জীৱন্তু ৰাজন্সুখিনঃ সমৃদ্ধাঃ ॥ 70॥
মেঢীভূতঃ কৌৰৱাণাং ত্ৱমদ্য
ত্ৱয্যাধীনং কুৰু কুলমাজমীঢ ।
পাৰ্থান্বালান্ৱনৱাস প্ৰতপ্তান্
গোপাযস্ৱ স্ৱং যশস্তাত ৰক্ষন্ ॥ 71॥
ত্ৱয্যাধীনং কুৰু কুলমাজমীঢ ।
পাৰ্থান্বালান্ৱনৱাস প্ৰতপ্তান্
গোপাযস্ৱ স্ৱং যশস্তাত ৰক্ষন্ ॥ 71॥
সন্ধত্স্ৱ ত্ৱং কৌৰৱান্পাণ্ডুপুত্ৰৈৰ্
মা তেঽন্তৰং ৰিপৱঃ প্ৰাৰ্থযন্তু ।
সত্যে স্থিতাস্তে নৰদেৱ সৰ্ৱে
দুৰ্যোধনং স্থাপয ত্ৱং নৰেন্দ্ৰ ॥ 72॥
মা তেঽন্তৰং ৰিপৱঃ প্ৰাৰ্থযন্তু ।
সত্যে স্থিতাস্তে নৰদেৱ সৰ্ৱে
দুৰ্যোধনং স্থাপয ত্ৱং নৰেন্দ্ৰ ॥ 72॥
॥ ইতি শ্ৰীমহাভাৰতে উদ্যোগপৰ্ৱণি প্ৰজাগৰপৰ্ৱণি
ৱিদুৰহিতৱাক্যে ষট্ত্ৰিংশোঽধ্যাযঃ ॥ 36॥