ଵିଦୁର ନୀତି - ଉଦ୍ଯୋଗ ପର୍ଵମ୍, ଅଧ୍ଯାଯଃ 36

॥ ଇତି ଶ୍ରୀମହାଭାରତେ ଉଦ୍ଯୋଗପର୍ଵଣି ପ୍ରଜାଗରପର୍ଵଣି
ଵିଦୁରହିତଵାକ୍ଯେ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥
ଵିଦୁର ଉଵାଚ।
ଅତ୍ରୈଵୋଦାହରନ୍ତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ ।
ଆତ୍ରେଯସ୍ଯ ଚ ସଂଵାଦଂ ସାଧ୍ଯାନାଂ ଚେତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ ॥ 1॥

ଚରନ୍ତଂ ହଂସରୂପେଣ ମହର୍ଷିଂ ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍ ।
ସାଧ୍ଯା ଦେଵା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛନ୍ତ ଵୈ ପୁରା ॥ 2॥

ସାଧ୍ଯା ଊଚୁଃ ।
ସାଧ୍ଯା ଦେଵା ଵଯ୍ମସ୍ମୋ ମହର୍ଷେ
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଵନ୍ତଂ ନ ଶକ୍ନୁମୋଽନୁମାତୁମ୍ ।
ଶ୍ରୁତେନ ଧୀରୋ ବୁଦ୍ଧିମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ମତୋ ନଃ
କାଵ୍ଯାଂ ଵାଚଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସ୍ଯୁଦାରାମ୍ ॥ 3॥

ହଂସ ଉଵାଚ।
ଏତତ୍କାର୍ଯମମରାଃ ସଂଶ୍ରୁତଂ ମେ
ଧୃତିଃ ଶମଃ ସତ୍ଯଧର୍ମାନୁଵୃତ୍ତିଃ ।
ଗ୍ରନ୍ଥିଂ ଵିନୀଯ ହୃଦଯସ୍ଯ ସର୍ଵଂ
ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯେ ଚାତ୍ମଵଶଂ ନଯୀତ ॥ 4॥

ଆକ୍ରୁଶ୍ଯମାନୋ ନାକ୍ରୋଶେନ୍ମନ୍ଯୁରେଵ ତିତିକ୍ଷିତଃ ।
ଆକ୍ରୋଷ୍ଟାରଂ ନିର୍ଦହତି ସୁକୃତଂ ଚାସ୍ଯ ଵିନ୍ଦତି ॥ 5॥

ନାକ୍ରୋଶୀ ସ୍ଯାନ୍ନାଵମାନୀ ପରସ୍ଯ
ମିତ୍ରଦ୍ରୋହୀ ନୋତ ନୀଚୋପସେଵୀ ।
ନ ଚାତିମାନୀ ନ ଚ ହୀନଵୃତ୍ତୋ
ରୂକ୍ଷାଂ ଵାଚଂ ରୁଶତୀଂ ଵର୍ଜଯୀତ ॥ 6॥

ମର୍ମାଣ୍ଯସ୍ଥୀନି ହୃଦଯଂ ତଥାସୂନ୍
ଘୋରା ଵାଚୋ ନିର୍ଦହନ୍ତୀହ ପୁଂସାମ୍ ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵାଚଂ ରୁଶତୀଂ ରୂକ୍ଷରୂପାଂ
ଧର୍ମାରାମୋ ନିତ୍ଯଶୋ ଵର୍ଜଯୀତ ॥ 7॥

ଅରୁଂ ତୁରଂ ପରୁଷଂ ରୂକ୍ଷଵାଚଂ
ଵାକ୍କଣ୍ଟକୈର୍ଵିତୁଦନ୍ତଂ ମନୁଷ୍ଯାନ୍ ।
ଵିଦ୍ଯାଦଲକ୍ଷ୍ମୀକତମଂ ଜନାନାଂ
ମୁଖେ ନିବଦ୍ଧାଂ ନିରୃତିଂ ଵହନ୍ତମ୍ ॥ 8॥

ପରଶ୍ଚେଦେନମଧିଵିଧ୍ଯେତ ବାଣୈର୍
ଭୃଶଂ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣୈରନଲାର୍କ ଦୀପ୍ତୈଃ ।
ଵିରିଚ୍ଯମାନୋଽପ୍ଯତିରିଚ୍ଯମାନୋ
ଵିଦ୍ଯାତ୍କଵିଃ ସୁକୃତଂ ମେ ଦଧାତି ॥ 9॥

ଯଦି ସନ୍ତଂ ସେଵତେ ଯଦ୍ଯସନ୍ତଂ
ତପସ୍ଵିନଂ ଯଦି ଵା ସ୍ତେନମେଵ ।
ଵାସୋ ଯଥା ରଙ୍ଗ ଵଶଂ ପ୍ରଯାତି
ତଥା ସ ତେଷାଂ ଵଶମଭ୍ଯୁପୈତି ॥ 10॥

ଵାଦଂ ତୁ ଯୋ ନ ପ୍ରଵଦେନ୍ନ ଵାଦଯେଦ୍
ଯୋ ନାହତଃ ପ୍ରତିହନ୍ଯାନ୍ନ ଘାତଯେତ୍ ।
ଯୋ ହନ୍ତୁକାମସ୍ଯ ନ ପାପମିଚ୍ଛେତ୍
ତସ୍ମୈ ଦେଵାଃ ସ୍ପୃହଯନ୍ତ୍ଯାଗତାଯ ॥ 11॥

ଅଵ୍ଯାହୃତଂ ଵ୍ଯାହୃତାଚ୍ଛ୍ରେଯ ଆହୁଃ
ସତ୍ଯଂ ଵଦେଦ୍ଵ୍ଯାହୃତଂ ତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମ୍ ।
ପ୍ରିଯଂଵଦେଦ୍ଵ୍ଯାହୃତଂ ତତ୍ତୃତୀଯଂ
ଧର୍ମ୍ଯଂ ଵଦେଦ୍ଵ୍ଯାହୃତଂ ତଚ୍ଚତୁର୍ଥମ୍ ॥ 12॥

ଯାଦୃଶୈଃ ସଂଵିଵଦତେ ଯାଦୃଶାଂଶ୍ ଚୋପସେଵତେ ।
ଯାଦୃଗିଚ୍ଛେଚ୍ଚ ଭଵିତୁଂ ତାଦୃଗ୍ଭଵତି ପୂରୁଷଃ ॥ 13॥

ଯତୋ ଯତୋ ନିଵର୍ତତେ ତତସ୍ତତୋ ଵିମୁଚ୍ଯତେ ।
ନିଵର୍ତନାଦ୍ଧି ସର୍ଵତୋ ନ ଵେତ୍ତି ଦୁଃଖମଣ୍ଵପି ॥ 14॥

ନ ଜୀଯତେ ନୋତ ଜିଗୀଷତେଽନ୍ଯାନ୍
ନ ଵୈରକ୍କୃଚ୍ଚାପ୍ରତିଘାତକଶ୍ ଚ ।
ନିନ୍ଦା ପ୍ରଶଂସାସୁ ସମସ୍ଵଭାଵୋ
ନ ଶୋଚତେ ହୃଷ୍ଯତି ନୈଵ ଚାଯମ୍ ॥ 15॥

ଭାଵମିଚ୍ଛତି ସର୍ଵସ୍ଯ ନାଭାଵେ କୁରୁତେ ମତିମ୍ ।
ସତ୍ଯଵାଦୀ ମୃଦୁର୍ଦାନ୍ତୋ ଯଃ ସ ଉତ୍ତମପୂରୁଷଃ ॥ 16॥

ନାନର୍ଥକଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଦଦାତି ଚ ।
ରାଦ୍ଧାପରାଦ୍ଧେ ଜାନାତି ଯଃ ସ ମଧ୍ଯମପୂରୁଷଃ ॥ 17॥

ଦୁଃଶାସନସ୍ତୂପହନ୍ତା ନ ଶାସ୍ତା
ନାଵର୍ତତେ ମନ୍ଯୁଵଶାତ୍କୃତଘ୍ନଃ ।
ନ କସ୍ଯ ଚିନ୍ମିତ୍ରମଥୋ ଦୁରାତ୍ମା
କଲାଶ୍ଚୈତା ଅଧମସ୍ଯେହ ପୁଂସଃ ॥ 18॥

ନ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାତି କଲ୍ଯାଣଂ ପରେଭ୍ଯୋଽପ୍ଯାତ୍ମଶଙ୍କିତଃ ।
ନିରାକରୋତି ମିତ୍ରାଣି ଯୋ ଵୈ ସୋଽଧମ ପୂରୁଷଃ ॥ 19॥

ଉତ୍ତମାନେଵ ସେଵେତ ପ୍ରାପ୍ତେ କାଲେ ତୁ ମଧ୍ଯମାନ୍ ।
ଅଧମାଂସ୍ତୁ ନ ସେଵେତ ଯ ଇଚ୍ଛେଚ୍ଛ୍ରେଯ ଆତ୍ମନଃ ॥ 20॥

ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଵୈ ଵିତ୍ତମସଦ୍ବଲେନ
ନିତ୍ଯୋତ୍ଥାନାତ୍ପ୍ରଜ୍ଞଯା ପୌରୁଷେଣ ।
ନ ତ୍ଵେଵ ସମ୍ଯଗ୍ଲଭତେ ପ୍ରଶଂସାଂ
ନ ଵୃତ୍ତମାପ୍ନୋତି ମହାକୁଲାନାମ୍ ॥ 21॥

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଉଵାଚ।
ମହାକୁଲାନାଂ ସ୍ପୃହଯନ୍ତି ଦେଵା
ଧର୍ମାର୍ଥଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ବହୁଶ୍ରୁତାଶ୍ ଚ ।
ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ଵିଦୁର ପ୍ରଶ୍ନମେତଂ
ଭଵନ୍ତି ଵୈ କାନି ମହାକୁଲାନି ॥ 22॥

ଵିଦୁର ଉଵାଚ।
ତମୋ ଦମୋ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତ୍ଵଂ ଵିତାନାଃ
ପୁଣ୍ଯା ଵିଵାହାଃ ସତତାନ୍ନ ଦାନମ୍ ।
ଯେଷ୍ଵେଵୈତେ ସପ୍ତଗୁଣା ଭଵନ୍ତି
ସମ୍ଯଗ୍ଵୃତ୍ତାସ୍ତାନି ମହାକୁଲାନି ॥ 23॥

ଯେଷାଂ ନ ଵୃତ୍ତଂ ଵ୍ଯଥତେ ନ ଯୋନିର୍
ଵୃତ୍ତପ୍ରସାଦେନ ଚରନ୍ତି ଧର୍ମମ୍ ।
ଯେ କୀର୍ତିମିଚ୍ଛନ୍ତି କୁଲେ ଵିଶିଷ୍ଟାଂ
ତ୍ଯକ୍ତାନୃତାସ୍ତାନି ମହାକୁଲାନି ॥ 24॥

ଅନିଜ୍ଯଯାଵିଵାହୈର୍ଶ୍ଚ ଵେଦସ୍ଯୋତ୍ସାଦନେନ ଚ ।
କୁଲାନ୍ଯକୁଲତାଂ ଯାନ୍ତି ଧର୍ମସ୍ଯାତିକ୍ରମେଣ ଚ ॥ 25॥

ଦେଵ ଦ୍ରଵ୍ଯଵିନାଶେନ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵହରଣେନ ଚ ।
କୁଲାନ୍ଯକୁଲତାଂ ଯାନ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣାତିକ୍ରମେଣ ଚ ॥ 26॥

ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ପରିଭଵାତ୍ପରିଵାଦାଚ୍ଚ ଭାରତ ।
କୁଲାନ୍ଯକୁଲତାଂ ଯାନ୍ତି ନ୍ଯାସାପହରଣେନ ଚ ॥ 27॥

କୁଲାନି ସମୁପେତାନି ଗୋଭିଃ ପୁରୁଷତୋଽଶ୍ଵତଃ ।
କୁଲସଙ୍ଖ୍ଯାଂ ନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଯାନି ହୀନାନି ଵୃତ୍ତତଃ ॥ 28॥

ଵୃତ୍ତତସ୍ତ୍ଵଵିହୀନାନି କୁଲାନ୍ଯଲ୍ପଧନାନ୍ଯପି ।
କୁଲସଙ୍ଖ୍ଯାଂ ତୁ ଗଚ୍ଛନ୍ତି କର୍ଷନ୍ତି ଚ ମଯଦ୍ଯଶଃ ॥ 29॥

ମା ନଃ କୁଲେ ଵୈରକୃତ୍କଶ୍ ଚିଦସ୍ତୁ
ରାଜାମାତ୍ଯୋ ମା ପରସ୍ଵାପହାରୀ ।
ମିତ୍ରଦ୍ରୋହୀ ନୈକୃତିକୋଽନୃତୀ ଵା
ପୂର୍ଵାଶୀ ଵା ପିତୃଦେଵାତିଥିଭ୍ଯଃ ॥ 30॥

ଯଶ୍ଚ ନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ହନ୍ଯାଦ୍ଯଶ୍ଚ ନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଦ୍ଵିଷେତ୍ ।
ନ ନଃ ସ ସମିତିଂ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଯଶ୍ଚ ନୋ ନିର୍ଵପେତ୍କୃଷିମ୍ ॥ 31॥

ତୃଣାନି ଭୂମିରୁଦକଂ ଵାକ୍ଚତୁର୍ଥୀ ଚ ସୂନୃତା ।
ସତାମେତାନି ଗେହେଷୁ ନୋଚ୍ଛିଦ୍ଯନ୍ତେ କଦା ଚନ ॥ 32॥

ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯା ରାଜନ୍ନୁପନୀତାନି ସତ୍କୃତିମ୍ ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତାନି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଧର୍ମିଣାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍ ॥ 33॥

ସୂକ୍ଷ୍ମୋଽପି ଭାରଂ ନୃପତେ ସ୍ଯନ୍ଦନୋ ଵୈ
ଶକ୍ତୋ ଵୋଢୁଂ ନ ତଥାନ୍ଯେ ମହୀଜାଃ ।
ଏଵଂ ଯୁକ୍ତା ଭାରସହା ଭଵନ୍ତି
ମହାକୁଲୀନା ନ ତଥାନ୍ଯେ ମନୁଷ୍ଯାଃ ॥ 34॥

ନ ତନ୍ମିତ୍ରଂ ଯସ୍ଯ କୋପାଦ୍ବିଭେତି
ଯଦ୍ଵା ମିତ୍ରଂ ଶଙ୍କିତେନୋପଚର୍ଯମ୍ ।
ଯସ୍ମିନ୍ମିତ୍ରେ ପିତରୀଵାଶ୍ଵସୀତ
ତଦ୍ଵୈ ମିତ୍ରଂ ସଙ୍ଗତାନୀତରାଣି ॥ 35॥

ଯଦି ଚେଦପ୍ଯସମ୍ବନ୍ଧୋ ମିତ୍ରଭାଵେନ ଵର୍ତତେ ।
ସ ଏଵ ବନ୍ଧୁସ୍ତନ୍ମିତ୍ରଂ ସା ଗତିସ୍ତତ୍ପରାଯଣମ୍ ॥ 36॥

ଚଲଚିତ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ପୁଂସୋ ଵୃଦ୍ଧାନନୁପସେଵତଃ ।
ପାରିପ୍ଲଵମତେର୍ନିତ୍ଯମଧ୍ରୁଵୋ ମିତ୍ର ସଙ୍ଗ୍ରହଃ ॥ 37॥

ଚଲଚିତ୍ତମନାତ୍ମାନମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଵଶାନୁଗମ୍ ।
ଅର୍ଥାଃ ସମତିଵର୍ତନ୍ତେ ହଂସାଃ ଶୁଷ୍କଂ ସରୋ ଯଥା ॥ 38॥

ଅକସ୍ମାଦେଵ କୁପ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରସୀଦନ୍ତ୍ଯନିମିତ୍ତତଃ ।
ଶୀଲମେତଦସାଧୂନାମଭ୍ରଂ ପାରିପ୍ଲଵଂ ଯଥା ॥ 39॥

ସତ୍କୃତାଶ୍ଚ କୃତାର୍ଥାଶ୍ଚ ମିତ୍ରାଣାଂ ନ ଭଵନ୍ତି ଯେ ।
ତାନ୍ମୃତାନପି କ୍ରଵ୍ଯାଦାଃ କୃତଘ୍ନାନ୍ନୋପଭୁଞ୍ଜତେ ॥ 40॥

ଅର୍ଥଯେଦେଵ ମିତ୍ରାଣି ସତି ଵାସତି ଵା ଧନେ ।
ନାନର୍ଥଯନ୍ଵିଜାନାତି ମିତ୍ରାଣାଂ ସାରଫଲ୍ଗୁତାମ୍ ॥ 41॥

ସନ୍ତାପାଦ୍ଭ୍ରଶ୍ଯତେ ରୂପଂ ସନ୍ତାପାଦ୍ଭ୍ରଶ୍ଯତେ ବଲମ୍ ।
ସନ୍ତାପାଦ୍ଭ୍ରଶ୍ଯତେ ଜ୍ଞାନଂ ସନ୍ତାପାଦ୍ଵ୍ଯାଧିମୃଚ୍ଛତି ॥ 42॥

ଅନଵାପ୍ଯଂ ଚ ଶୋକେନ ଶରୀରଂ ଚୋପତପ୍ଯତେ ।
ଅମିତ୍ରାଶ୍ଚ ପ୍ରହୃଷ୍ଯନ୍ତି ମା ସ୍ମ ଶୋକେ ମନଃ କୃଥାଃ ॥ 43॥

ପୁନର୍ନରୋ ମ୍ରିଯତେ ଜାଯତେ ଚ
ପୁନର୍ନରୋ ହୀଯତେ ଵର୍ଧତେ ପୁନଃ ।
ପୁନର୍ନରୋ ଯାଚତି ଯାଚ୍ଯତେ ଚ
ପୁନର୍ନରଃ ଶୋଚତି ଶୋଚ୍ଯତେ ପୁନଃ ॥ 44॥

ସୁଖଂ ଚ ଦୁଃଖଂ ଚ ଭଵାଭଵୌ ଚ
ଲାଭାଲାଭୌ ମରଣଂ ଜୀଵିତଂ ଚ ।
ପର୍ଯାଯଶଃ ସର୍ଵମିହ ସ୍ପୃଶନ୍ତି
ତସ୍ମାଦ୍ଧୀରୋ ନୈଵ ହୃଷ୍ଯେନ୍ନ ଶୋଚେତ୍ ॥ 45॥

ଚଲାନି ହୀମାନି ଷଡିନ୍ଦ୍ରିଯାଣି
ତେଷାଂ ଯଦ୍ଯଦ୍ଵର୍ତତେ ଯତ୍ର ଯତ୍ର ।
ତତସ୍ତତଃ ସ୍ରଵତେ ବୁଦ୍ଧିରସ୍ଯ
ଛିଦ୍ରୋଦ କୁମ୍ଭାଦିଵ ନିତ୍ଯମମ୍ଭଃ ॥ 46॥

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଉଵାଚ।
ତନୁରୁଚ୍ଛଃ ଶିଖୀ ରାଜା ମିଥ୍ଯୋପଚରିତୋ ମଯା ।
ମନ୍ଦାନାଂ ମମ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଯୁଦ୍ଧେନାନ୍ତଂ କରିଷ୍ଯତି ॥ 47॥

ନିତ୍ଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନମିଦଂ ସର୍ଵଂ ନିତ୍ଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନମିଦଂ ମନଃ ।
ଯତ୍ତତ୍ପଦମନୁଦ୍ଵିଗ୍ନଂ ତନ୍ମେ ଵଦ ମହାମତେ ॥ 48॥

ଵିଦୁର ଉଵାଚ।
ନାନ୍ଯତ୍ର ଵିଦ୍ଯା ତପସୋର୍ନାନ୍ଯତ୍ରେନ୍ଦ୍ରିଯ ନିଗ୍ରହାତ୍ ।
ନାନ୍ଯତ୍ର ଲୋଭସନ୍ତ୍ଯାଗାଚ୍ଛାନ୍ତିଂ ପଶ୍ଯାମ ତେଽନଘ ॥ 49॥

ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଭଯଂ ପ୍ରଣୁଦତି ତପସା ଵିନ୍ଦତେ ମହତ୍ ।
ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଯା ଜ୍ଞାନଂ ଶାନ୍ତିଂ ତ୍ଯାଗେନ ଵିନ୍ଦତି ॥ 50॥

ଅନାଶ୍ରିତା ଦାନପୁଣ୍ଯଂ ଵେଦ ପୁଣ୍ଯମନାଶ୍ରିତାଃ ।
ରାଗଦ୍ଵେଷଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଵିଚରନ୍ତୀହ ମୋକ୍ଷିଣଃ ॥ 51॥

ସ୍ଵଧୀତସ୍ଯ ସୁଯୁଦ୍ଧସ୍ଯ ସୁକୃତସ୍ଯ ଚ କର୍ମଣଃ ।
ତପସଶ୍ଚ ସୁତପ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ଯାନ୍ତେ ସୁଖମେଧତେ ॥ 52॥

ସ୍ଵାସ୍ତୀର୍ଣାନି ଶଯନାନି ପ୍ରପନ୍ନା
ନ ଵୈ ଭିନ୍ନା ଜାତୁ ନିଦ୍ରାଂ ଲଭନ୍ତେ ।
ନ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ରାଜନ୍ରତିମାପ୍ନୁଵନ୍ତି
ନ ମାଗଧୈଃ ସ୍ତୂଯମାନା ନ ସୂତୈଃ ॥ 53॥

ନ ଵୈ ଭିନ୍ନା ଜାତୁ ଚରନ୍ତି ଧର୍ମଂ
ନ ଵୈ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତୀହ ଭିନ୍ନାଃ ।
ନ ଵୈ ଭିନ୍ନା ଗୌରଵଂ ମାନଯନ୍ତି
ନ ଵୈ ଭିନ୍ନାଃ ପ୍ରଶମଂ ରୋଚଯନ୍ତି ॥ 54॥

ନ ଵୈ ତେଷାଂ ସ୍ଵଦତେ ପଥ୍ଯମୁକ୍ତଂ
ଯୋଗକ୍ଷେମଂ କଲ୍ପତେ ନୋତ ତେଷାମ୍ ।
ଭିନ୍ନାନାଂ ଵୈ ମନୁଜେନ୍ଦ୍ର ପରାଯଣଂ
ନ ଵିଦ୍ଯତେ କିଂ ଚିଦନ୍ଯଦ୍ଵିନାଶାତ୍ ॥ 55॥

ସମ୍ଭାଵ୍ଯଂ ଗୋଷୁ ସମ୍ପନ୍ନଂ ସମ୍ଭାଵ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ତପଃ ।
ସମ୍ଭାଵ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଚାପଲ୍ଯଂ ସମ୍ଭାଵ୍ଯଂ ଜ୍ଞାତିତୋ ଭଯମ୍ ॥ 56॥

ତନ୍ତଵୋଽପ୍ଯାଯତା ନିତ୍ଯଂ ତନ୍ତଵୋ ବହୁଲାଃ ସମାଃ ।
ବହୂନ୍ବହୁତ୍ଵାଦାଯାସାନ୍ସହନ୍ତୀତ୍ଯୁପମା ସତାମ୍ ॥ 57॥

ଧୂମାଯନ୍ତେ ଵ୍ଯପେତାନି ଜ୍ଵଲନ୍ତି ସହିତାନି ଚ ।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଲ୍ମୁକାନୀଵ ଜ୍ଞାତଯୋ ଭରତର୍ଷଭ ॥ 58॥

ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ଚ ଯେ ଶୂରାଃ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଜ୍ଞାତିଷୁ ଗୋଷୁ ଚ ।
ଵୃନ୍ତାଦିଵ ଫଲଂ ପକ୍ଵଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପତନ୍ତି ତେ ॥ 59॥

ମହାନପ୍ଯେକଜୋ ଵୃକ୍ଷୋ ବଲଵାନ୍ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ।
ପ୍ରସହ୍ଯ ଏଵ ଵାତେନ ଶାଖା ସ୍କନ୍ଧଂ ଵିମର୍ଦିତୁମ୍ ॥ 60॥

ଅଥ ଯେ ସହିତା ଵୃକ୍ଷାଃ ସଙ୍ଘଶଃ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ ।
ତେ ହି ଶୀଘ୍ରତମାନ୍ଵାତାନ୍ସହନ୍ତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯସଂଶ୍ରଯାତ୍ ॥ 61॥

ଏଵଂ ମନୁଷ୍ଯମପ୍ଯେକଂ ଗୁଣୈରପି ସମନ୍ଵିତମ୍ ।
ଶକ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଷନ୍ତୋ ମନ୍ଯନ୍ତେ ଵାଯୁର୍ଦ୍ରୁମମିଵୌକଜମ୍ ॥ 62॥

ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସମୁପଷ୍ଟମ୍ଭାଦନ୍ଯୋନ୍ଯାପାଶ୍ରଯେଣ ଚ ।
ଜ୍ଞାତଯଃ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ଧନ୍ତେ ସରସୀଵୋତ୍ପଲାନ୍ଯୁତ ॥ 63॥

ଅଵଧ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣା ଗାଵୋ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ବାଲାଶ୍ଚ ଜ୍ଞାତଯଃ ।
ଯେଷାଂ ଚାନ୍ନାନି ଭୁଞ୍ଜୀତ ଯେ ଚ ସ୍ଯୁଃ ଶରଣାଗତାଃ ॥ 64॥

ନ ମନୁଷ୍ଯେ ଗୁଣଃ କଶ୍ଚିଦନ୍ଯୋ ଧନଵତାଂ ଅପି ।
ଅନାତୁରତ୍ଵାଦ୍ଭଦ୍ରଂ ତେ ମୃତକଲ୍ପା ହି ରୋଗିଣଃ ॥ 65॥

ଅଵ୍ଯାଧିଜଂ କଟୁକଂ ଶୀର୍ଷ ରୋଗଂ
ପାପାନୁବନ୍ଧଂ ପରୁଷଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣମୁଗ୍ରମ୍ ।
ସତାଂ ପେଯଂ ଯନ୍ନ ପିବନ୍ତ୍ଯସନ୍ତୋ
ମନ୍ଯୁଂ ମହାରାଜ ପିବ ପ୍ରଶାମ୍ଯ ॥ 66॥

ରୋଗାର୍ଦିତା ନ ଫଲାନ୍ଯାଦ୍ରିଯନ୍ତେ
ନ ଵୈ ଲଭନ୍ତେ ଵିଷଯେଷୁ ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ।
ଦୁଃଖୋପେତା ରୋଗିଣୋ ନିତ୍ଯମେଵ
ନ ବୁଧ୍ଯନ୍ତେ ଧନଭୋଗାନ୍ନ ସୌଖ୍ଯମ୍ ॥ 67॥

ପୁରା ହ୍ଯୁକ୍ତୋ ନାକରୋସ୍ତ୍ଵଂ ଵଚୋ ମେ
ଦ୍ଯୂତେ ଜିତାଂ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାଜନ୍ ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଵାରଯେତ୍ଯକ୍ଷଵତ୍ଯାଂ
କିତଵତ୍ଵଂ ପଣ୍ଡିତା ଵର୍ଜଯନ୍ତି ॥ 68॥

ନ ତଦ୍ବଲଂ ଯନ୍ମୃଦୁନା ଵିରୁଧ୍ଯତେ
ମିଶ୍ରୋ ଧର୍ମସ୍ତରସା ସେଵିତଵ୍ଯଃ ।
ପ୍ରଧ୍ଵଂସିନୀ କ୍ରୂରସମାହିତା ଶ୍ରୀର୍
ମୃଦୁପ୍ରୌଢା ଗଚ୍ଛତି ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାନ୍ ॥ 69॥

ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପାଲଯନ୍ତୁ
ପାଣ୍ଡୋଃ ସୁତାସ୍ତଵ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ପାନ୍ତୁ ।
ଏକାରିମିତ୍ରାଃ କୁରଵୋ ହ୍ଯେକମନ୍ତ୍ରା
ଜୀଵନ୍ତୁ ରାଜନ୍ସୁଖିନଃ ସମୃଦ୍ଧାଃ ॥ 70॥

ମେଢୀଭୂତଃ କୌରଵାଣାଂ ତ୍ଵମଦ୍ଯ
ତ୍ଵଯ୍ଯାଧୀନଂ କୁରୁ କୁଲମାଜମୀଢ ।
ପାର୍ଥାନ୍ବାଲାନ୍ଵନଵାସ ପ୍ରତପ୍ତାନ୍
ଗୋପାଯସ୍ଵ ସ୍ଵଂ ଯଶସ୍ତାତ ରକ୍ଷନ୍ ॥ 71॥

ସନ୍ଧତ୍ସ୍ଵ ତ୍ଵଂ କୌରଵାନ୍ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରୈର୍
ମା ତେଽନ୍ତରଂ ରିପଵଃ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତୁ ।
ସତ୍ଯେ ସ୍ଥିତାସ୍ତେ ନରଦେଵ ସର୍ଵେ
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ସ୍ଥାପଯ ତ୍ଵଂ ନରେନ୍ଦ୍ର ॥ 72॥