Brahman

আত্মবোধঃ

(Atmabodha in Assamese)

(তপোভিঃ ক্ষীণপাপানাং শান্তানাং ৱীতৰাগিণাম্)

Atma Bodha is a text attributed to Adi Shankaracharya and was written approximately 1,400 years ago. It literally means ‘Self Knowledge’ (atma = self, bodha = understanding or knowledge) and it outlines a methodology to lead a seeker from suffering to liberation. Incidentally, bodha is the same root word that forms the word Buddha, which means ‘the one who knows or understands’.It comprises a class of scriptures called prakarana granthas. Prakarana means ‘procedure’ or ‘task’ and grantha means ‘text’. Taken together prakarana grantha means ‘instruction manual’.

Reading depth
Lyrics
#of 69
তপোভিঃ ক্ষীণপাপানাং শান্তানাং ৱীতৰাগিণাম্
মুমুক্ষূণামপেক্ষ্যোঽযমাত্মবোধো ৱিধীযতে ॥১॥
বোধোঽন্যসাধনেভ্যো হি সাক্ষান্মোক্ষৈকসাধনম্
পাকস্য ৱহ্নিৱজ্জ্ঞানং ৱিনা মোক্ষো ন সিধ্যতি ॥২॥
অৱিৰোধিতযা কৰ্ম নাৱিদ্যাং ৱিনিৱৰ্তযেত্
ৱিদ্যাঽৱিদ্যাং নিহন্ত্যেৱ তেজস্তিমিৰসঙ্ঘৱত্ ॥৩॥
পৰিচ্ছিন্ন ইৱাজ্ঞানাত্তন্নাশে সতি কেৱলঃ
স্ৱযং প্ৰকাশতে হ্যাত্মা মেঘাপাযেংঽশুমানিৱ ॥৪॥
অজ্ঞানকলুষং জীৱং জ্ঞানাভ্যাসাদ্ৱিনিৰ্মলম্
কৃত্ৱা জ্ঞানং স্ৱযং নশ্যেজ্জলং কতকৰেণুৱত্ ॥৫॥
সংসাৰঃ স্ৱপ্নতুল্যো হি ৰাগদ্ৱেষাদিসঙ্কুলঃ
স্ৱকালে সত্যৱদ্ভাতি প্ৰবোধে সত্যসদ্ভৱেত্ ॥৬॥
তাৱত্সত্যং জগদ্ভাতি শুক্তিকাৰজতং যথা
যাৱন্ন জ্ঞাযতে ব্ৰহ্ম সৰ্ৱাধিষ্ঠানমদ্ৱযম্ ॥৭॥
উপাদানেঽখিলাধাৰে জগন্তি পৰমেশ্ৱৰে
সৰ্গস্থিতিলযান্ যান্তি বুদ্বুদানীৱ ৱাৰিণি ॥৮॥
সচ্চিদাত্মন্যনুস্যূতে নিত্যে ৱিষ্ণৌ প্ৰকল্পিতাঃ
ৱ্যক্তযো ৱিৱিধাঃ সৰ্ৱা হাটকে কটকাদিৱত্ ॥৯॥
যথাকাশো হৃষীকেশো নানোপাধিগতো ৱিভুঃ
তদ্ভেদাদ্ভিন্নৱদ্ভাতি তন্নাশে কেৱলো ভৱেত্ ॥১০॥
নানোপাধিৱশাদেৱ জাতিৱৰ্ণাশ্ৰমাদযঃ
আত্মন্যাৰোপিতাস্তোযে ৰসৱৰ্ণাদি ভেদৱত্ ॥১১॥
পংচীকৃতমহাভূতসংভৱং কৰ্মসংচিতম্
শৰীৰং সুখদুঃখানাং ভোগাযতনমুচ্যতে ॥১২॥
পংচপ্ৰাণমনোবুদ্ধিদশেন্দ্ৰিযসমন্ৱিতম্
অপংচীকৃতভূতোত্থং সূক্ষ্মাঙ্গং ভোগসাধনম্ ॥১৩॥
অনাদ্যৱিদ্যাঽনিৰ্ৱাচ্যা কাৰণোপাধিৰুচ্যতে
উপাধিত্ৰিতযাদন্যমাত্মানমৱধাৰযেত্ ॥১৪॥
পংচকোশাদিযোগেন তত্তন্ময ইৱ স্থিতঃ
শুদ্ধাত্মা নীলৱস্ত্ৰাদিযোগেন স্ফটিকো যথা ॥১৫॥
ৱপুস্তুষাদিভিঃ কোশৈৰ্যুক্তং যুক্ত্যৱঘাততঃ
আত্মানমন্তৰং শুদ্ধং ৱিৱিচ্যাত্তণ্ডুলং যথা ॥১৬॥
সদা সৰ্ৱগতোঽপ্যাত্মা ন সৰ্ৱত্ৰাৱভাসতে
বুদ্ধাৱেৱাৱভাসেত স্ৱচ্ছেষু প্ৰতিবিম্বৱত্ ॥১৭॥
দেহেন্দ্ৰিযমনোবুদ্ধিপ্ৰকৃতিভ্যো ৱিলক্ষণম্
তদ্ৱৃত্তিসাক্ষিণং ৱিদ্যাদাত্মানং ৰাজৱত্সদা ॥১৮॥
ৱ্যাপৃতেষ্ৱিন্দ্ৰিযেষ্ৱাত্মা ৱ্যাপাৰীৱাৱিৱেকিনাম্
দৃশ্যতেঽভ্ৰেষু ধাৱত্সু ধাৱন্নিৱ যথা শশী ॥১৯॥
আত্মচৈতন্যমাশ্ৰিত্য দেহেন্দ্ৰিযমনোধিযঃ।
স্ৱকীযাৰ্থেষু ৱৰ্তন্তে সূৰ্যালোকং যথা জনাঃ ॥২০॥
দেহেন্দ্ৰিযগুণান্কৰ্মাণ্যমলে সচ্চিদাত্মনি
অধ্যস্যন্ত্যৱিৱেকেন গগনে নীলতাদিৱত্ ॥২১॥
অজ্ঞানান্মানসোপাধেঃ কৰ্তৃত্ৱাদীনি চাত্মনি।
কল্প্যন্তেঽম্বুগতে চন্দ্ৰে চলনাদি যথাম্ভসঃ ॥২২॥
ৰাগেচ্ছাসুখদুঃখাদি বুদ্ধৌ সত্যাং প্ৰৱৰ্ততে
সুষুপ্তৌ নাস্তি তন্নাশে তস্মাদ্বুদ্ধেস্তু নাত্মনঃ ॥২৩॥
প্ৰকাশোঽৰ্কস্য তোযস্য শৈত্যমগ্নেৰ্যথোষ্ণতা
স্ৱভাৱঃ সচ্চিদানন্দনিত্যনিৰ্মলতাত্মনঃ ॥২৪॥
আত্মনঃ সচ্চিদংশশ্চ বুদ্ধেৰ্ৱৃত্তিৰিতি দ্ৱযম্
সংযোজ্য চাৱিৱেকেন জানামীতি প্ৰৱৰ্ততে ॥২৫॥
আত্মনো ৱিক্ৰিযা নাস্তি বুদ্ধেৰ্বোধো ন জাত্ৱিতি
জীৱঃ সৰ্ৱমলং জ্ঞাত্ৱা জ্ঞাতা দ্ৰষ্টেতি মুহ্যতি ॥২৬॥
ৰজ্জুসৰ্পৱদাত্মানং জীৱং জ্ঞাত্ৱা ভযং ৱহেত্
নাহং জীৱঃ পৰাত্মেতি জ্ঞাতং চেন্নিৰ্ভযো ভৱেত্ ॥২৭॥
আত্মাৱভাসযত্যেকো বুদ্ধ্যাদীনীন্দ্ৰিযাণ্যপি
দীপো ঘটাদিৱত্স্ৱাত্মা জডৈস্তৈৰ্নাৱভাস্যতে ॥২৮॥
স্ৱবোধে নান্যবোধেচ্ছা বোধৰূপতযাত্মনঃ
ন দীপস্যান্যদীপেচ্ছা যথা স্ৱাত্মপ্ৰকাশনে ॥২৯॥
নিষিধ্য নিখিলোপাধীন্নেতি নেতীতি ৱাক্যতঃ
ৱিদ্যাদৈক্যং মহাৱাক্যৈৰ্জীৱাত্মপৰমাত্মনোঃ ॥৩০॥
আৱিদ্যকং শৰীৰাদি দৃশ্যং বুদ্বুদৱত্ক্ষৰম্
এতদ্ৱিলক্ষণং ৱিদ্যাদহং ব্ৰহ্মেতি নিৰ্মলম্ ॥৩১॥
দেহান্যত্ৱান্ন মে জন্মজৰাকাৰ্শ্যলযাদযঃ
শব্দাদিৱিষযৈঃ সঙ্গো নিৰিন্দ্ৰিযতযা ন চ ॥৩২॥
অমনস্ত্ৱান্ন মে দুঃখৰাগদ্ৱেষভযাদযঃ
অপ্ৰাণো হ্যমনাঃ শুভ্ৰ ইত্যাদি শ্ৰুতিশাসনাত্ ॥৩৩॥
নিৰ্গুণো নিষ্ক্ৰিযো নিত্যো নিৰ্ৱিকল্পো নিৰংজনঃ
নিৰ্ৱিকাৰো নিৰাকাৰো নিত্যমুক্তোঽস্মি নিৰ্মলঃ ॥৩৪॥
অহমাকাশৱত্সৰ্ৱং বহিৰন্তৰ্গতোঽচ্যুতঃ
সদা সৰ্ৱসমঃ সিদ্ধো নিঃসঙ্গো নিৰ্মলোঽচলঃ ॥৩৫॥
নিত্যশুদ্ধৱিমুক্তৈকমখণ্ডানন্দমদ্ৱযম্
সত্যং জ্ঞানমনন্তং যত্পৰং ব্ৰহ্মাহমেৱ তত্ ॥৩৬॥
এৱং নিৰন্তৰাভ্যস্তা ব্ৰহ্মৈৱাস্মীতি ৱাসনা
হৰত্যৱিদ্যাৱিক্ষেপান্ ৰোগানিৱ ৰসাযনম্ ॥৩৭॥
ৱিৱিক্তদেশ আসীনো ৱিৰাগো ৱিজিতেন্দ্ৰিযঃ
ভাৱযেদেকমাত্মানং তমনন্তমনন্যধীঃ ॥৩৮॥
আত্মন্যেৱাখিলং দৃশ্যং প্ৰৱিলাপ্য ধিযা সুধীঃ
ভাৱযেদেকমাত্মানং নিৰ্মলাকাশৱত্সদা ॥৩৯॥
ৰূপৱৰ্ণাদিকং সৰ্ৱং ৱিহায পৰমাৰ্থৱিত্
পৰিপূৰ্ণচিদানন্দস্ৱৰূপেণাৱতিষ্ঠতে ॥৪০॥
জ্ঞাতৃজ্ঞানজ্ঞেযভেদঃ পৰে নাত্মনি ৱিদ্যতে
চিদানন্দৈকৰূপত্ৱাদ্দীপ্যতে স্ৱযমেৱ তত্ ॥৪১॥
এৱমাত্মাৰণৌ ধ্যানমথনে সততং কৃতে
উদিতাৱগতিৰ্জ্ৱালা সৰ্ৱাজ্ঞানেন্ধনং দহেত্ ॥৪২॥
অৰুণেনেৱ বোধেন পূৰ্ৱং সন্তমসে হৃতে
তত আৱিৰ্ভৱেদাত্মা স্ৱযমেৱাংশুমানিৱ ॥৪৩॥
আত্মা তু সততং প্ৰাপ্তোঽপ্যপ্ৰাপ্তৱদৱিদ্যযা
তন্নাশে প্ৰাপ্তৱদ্ভাতি স্ৱকণ্ঠাভৰণং যথা ॥৪৪॥
স্থাণৌ পুৰুষৱদ্ভ্ৰান্ত্যা কৃতা ব্ৰহ্মণি জীৱতা
জীৱস্য তাত্ত্ৱিকে ৰূপে তস্মিন্দৃষ্টে নিৱৰ্ততে ॥৪৫॥
তত্ত্ৱস্ৱৰূপানুভৱাদুত্পন্নং জ্ঞানমংজসা
অহং মমেতি চাজ্ঞানং বাধতে দিগ্ভ্ৰমাদিৱত্ ॥৪৬॥
সম্যগ্ৱিজ্ঞানৱান্ যোগী স্ৱাত্মন্যেৱাখিলং জগত্
একং চ সৰ্ৱমাত্মানমীক্ষতে জ্ঞানচক্ষুষা ॥৪৭॥
আত্মৈৱেদং জগত্সৰ্ৱমাত্মনোঽন্যন্ন ৱিদ্যতে
মৃদো যদ্ৱদ্ঘটাদীনি স্ৱাত্মানং সৰ্ৱমীক্ষতে ॥৪৮॥
জীৱন্মুক্তস্তু তদ্ৱিদ্ৱান্পূৰ্ৱোপাধিগুণাংস্ত্যজেত্
সচ্চিদানন্দৰূপত্ৱাত্ ভৱেদ্ভ্ৰমৰকীটৱত্ ॥৪৯॥
তীৰ্ত্ৱা মোহাৰ্ণৱং হত্ৱা ৰাগদ্ৱেষাদিৰাক্ষসান্
যোগী শান্তিসমাযুক্ত আত্মাৰামো ৱিৰাজতে ॥৫০॥
বাহ্যানিত্যসুখাসক্তিং হিত্ৱাত্মসুখনিৰ্ৱৃতঃ
ঘটস্থদীপৱত্স্ৱস্থঃ স্ৱান্তৰেৱ প্ৰকাশতে ॥৫১॥
উপাধিস্থোঽপি তদ্ধৰ্মৈৰলিপ্তো ৱ্যোমৱন্মুনিঃ
সৰ্ৱৱিন্মূঢৱত্তিষ্ঠেদসক্তো ৱাযুৱচ্চৰেত্ ॥৫২॥
উপাধিৱিলযাদ্ৱিষ্ণৌ নিৰ্ৱিশেষং ৱিশেন্মুনিঃ
জলে জলং ৱিযদ্ৱ্যোম্নি তেজস্তেজসি ৱা যথা ॥৫৩॥
যল্লাভান্নাপৰো লাভো যত্সুখান্নাপৰং সুখম্
যজ্জ্ঞানান্নাপৰং জ্ঞানং তদ্ব্ৰহ্মেত্যৱধাৰযেত্ ॥৫৪॥
যদ্দৃষ্ট্ৱা নাপৰং দৃশ্যং যদ্ভূত্ৱা ন পুনৰ্ভৱঃ
যজ্জ্ঞাত্ৱা নাপৰং জ্ঞেযং তদ্ব্ৰহ্মেত্যৱধাৰযেত্ ॥৫৫॥
তিৰ্যগূৰ্ধ্ৱমধঃ পূৰ্ণং সচ্চিদানন্দমদ্ৱযম্
অনন্তং নিত্যমেকং যত্তদ্ব্ৰহ্মেত্যৱধাৰযেত্ ॥৫৬॥
অতদ্ৱ্যাৱৃত্তিৰূপেণ ৱেদান্তৈৰ্লক্ষ্যতেঽদ্ৱযম্
অখণ্ডানন্দমেকং যত্তদ্ব্ৰহ্মেত্যৱধাৰযেত্ ॥৫৭॥
অখণ্ডানন্দৰূপস্য তস্যানন্দলৱাশ্ৰিতাঃ
ব্ৰহ্মাদ্যাস্তাৰতম্যেন ভৱন্ত্যানন্দিনোঽখিলাঃ ॥৫৮॥
তদ্যুক্তমখিলং ৱস্তু ৱ্যৱহাৰস্তদন্ৱিতঃ
তস্মাত্সৰ্ৱগতং ব্ৰহ্ম ক্ষীৰে সৰ্পিৰিৱাখিলে ॥৫৯॥
অনণ্ৱস্থূলমহ্ৰস্ৱমদীৰ্ঘমজমৱ্যযম্
অৰূপগুণৱৰ্ণাখ্যং তদ্ব্ৰহ্মেত্যৱধাৰযেত্ ॥৬০॥
যদ্ভাসা ভাস্যতেঽৰ্কাদি ভাস্যৈৰ্যত্তু ন ভাস্যতে
যেন সৰ্ৱমিদং ভাতি তদ্ব্ৰহ্মেত্যৱধাৰযেত্ ॥৬১॥
স্ৱযমন্তৰ্বহিৰ্ৱ্যাপ্য ভাসযন্নখিলং জগত্
ব্ৰহ্ম প্ৰকাশতে ৱহ্নিপ্ৰতপ্তাযসপিণ্ডৱত্ ॥৬২॥
জগদ্ৱিলক্ষণং ব্ৰহ্ম ব্ৰহ্মণোঽন্যন্ন কিংচন
ব্ৰহ্মান্যদ্ভাতি চেন্মিথ্যা যথা মৰুমৰীচিকা ॥৬৩॥
দৃশ্যতে শ্ৰূযতে যদ্যদ্ব্ৰহ্মণোঽন্যন্ন তদ্ভৱেত্
তত্ত্ৱজ্ঞানাচ্চ তদ্ব্ৰহ্ম সচ্চিদানন্দমদ্ৱযম্ ॥৬৪॥
সৰ্ৱগং সচ্চিদাত্মানং জ্ঞানচক্ষুৰ্নিৰীক্ষতে
অজ্ঞানচক্ষুৰ্নেক্ষেত ভাস্ৱন্তং ভানুমন্ধৱত্ ॥৬৫॥
শ্ৰৱণাদিভিৰুদ্দীপ্তজ্ঞানাগ্নিপৰিতাপিতঃ
জীৱঃ সৰ্ৱমলান্মুক্তঃ স্ৱৰ্ণৱদ্দ্যোততে স্ৱযম্ ॥৬৬॥
হৃদাকাশোদিতো হ্যাত্মা বোধভানুস্তমোঽপহৃত্
সৰ্ৱৱ্যাপী সৰ্ৱধাৰী ভাতি ভাসযতেঽখিলম্ ॥৬৭॥
দিগ্দেশকালাদ্যনপেক্ষ্য সৰ্ৱগং
শীতাদিহৃন্নিত্যসুখং নিৰংজনম্
যঃ স্ৱাত্মতীৰ্থং ভজতে ৱিনিষ্ক্ৰিযঃ
স সৰ্ৱৱিত্সৰ্ৱগতোঽমৃতো ভৱেত্ ॥৬৮॥
ইতি শ্ৰীমত্পৰমহংসপৰিৱ্ৰাজকাচাৰ্যস্য শ্ৰীগোৱিন্দভগৱ
ত্পূজ্যপাদশিষ্যস্য শ্ৰীমচ্ছঙ্কৰভগৱতঃ কৃতৌ
আত্মবোধঃ সংপূৰ্ণঃ।।

Explore More