Brahman

ātmabodhaḥ

(Atmabodha in English (IAST))

(tapobhiḥ kṣīṇapāpānāṃ śāntānāṃ vītarāgiṇām)

Atma Bodha is a text attributed to Adi Shankaracharya and was written approximately 1,400 years ago. It literally means ‘Self Knowledge’ (atma = self, bodha = understanding or knowledge) and it outlines a methodology to lead a seeker from suffering to liberation. Incidentally, bodha is the same root word that forms the word Buddha, which means ‘the one who knows or understands’.It comprises a class of scriptures called prakarana granthas. Prakarana means ‘procedure’ or ‘task’ and grantha means ‘text’. Taken together prakarana grantha means ‘instruction manual’.

Reading depth
Lyrics
#of 69
tapobhiḥ kṣīṇapāpānāṃ śāntānāṃ vītarāgiṇām
mumukṣūṇāmapekṣyo'yamātmabodho vidhīyate ||1||
bodho'nyasādhanebhyo hi sākṣānmokṣaikasādhanam
pākasya vahnivajjñānaṃ vinā mokṣo na sidhyati ||2||
avirodhitayā karma nāvidyāṃ vinivartayet
vidyā'vidyāṃ nihantyeva tejastimirasaṅghavat ||3||
paricchinna ivājñānāttannāśe sati kevalaḥ
svayaṃ prakāśate hyātmā meghāpāyeṃ'śumāniva ||4||
ajñānakaluṣaṃ jīvaṃ jñānābhyāsādvinirmalam
kṛtvā jñānaṃ svayaṃ naśyejjalaṃ katakareṇuvat ||5||
saṃsāraḥ svapnatulyo hi rāgadveṣādisaṅkulaḥ
svakāle satyavadbhāti prabodhe satyasadbhavet ||6||
tāvatsatyaṃ jagadbhāti śuktikārajataṃ yathā
yāvanna jñāyate brahma sarvādhiṣṭhānamadvayam ||7||
upādāne'khilādhāre jaganti parameśvare
sargasthitilayān yānti budbudānīva vāriṇi ||8||
saccidātmanyanusyūte nitye viṣṇau prakalpitāḥ
vyaktayo vividhāḥ sarvā hāṭake kaṭakādivat ||9||
yathākāśo hṛṣīkeśo nānopādhigato vibhuḥ
tadbhedādbhinnavadbhāti tannāśe kevalo bhavet ||10||
nānopādhivaśādeva jātivarṇāśramādayaḥ
ātmanyāropitāstoye rasavarṇādi bhedavat ||11||
paṃcīkṛtamahābhūtasaṃbhavaṃ karmasaṃcitam
śarīraṃ sukhaduḥkhānāṃ bhogāyatanamucyate ||12||
paṃcaprāṇamanobuddhidaśendriyasamanvitam
apaṃcīkṛtabhūtotthaṃ sūkṣmāṅgaṃ bhogasādhanam ||13||
anādyavidyā'nirvācyā kāraṇopādhirucyate
upādhitritayādanyamātmānamavadhārayet ||14||
paṃcakośādiyogena tattanmaya iva sthitaḥ
śuddhātmā nīlavastrādiyogena sphaṭiko yathā ||15||
vapustuṣādibhiḥ kośairyuktaṃ yuktyavaghātataḥ
ātmānamantaraṃ śuddhaṃ vivicyāttaṇḍulaṃ yathā ||16||
sadā sarvagato'pyātmā na sarvatrāvabhāsate
buddhāvevāvabhāseta svaccheṣu pratibimbavat ||17||
dehendriyamanobuddhiprakṛtibhyo vilakṣaṇam
tadvṛttisākṣiṇaṃ vidyādātmānaṃ rājavatsadā ||18||
vyāpṛteṣvindriyeṣvātmā vyāpārīvāvivekinām
dṛśyate'bhreṣu dhāvatsu dhāvanniva yathā śaśī ||19||
ātmacaitanyamāśritya dehendriyamanodhiyaḥ|
svakīyārtheṣu vartante sūryālokaṃ yathā janāḥ ||20||
dehendriyaguṇānkarmāṇyamale saccidātmani
adhyasyantyavivekena gagane nīlatādivat ||21||
ajñānānmānasopādheḥ kartṛtvādīni cātmani|
kalpyante'mbugate candre calanādi yathāmbhasaḥ ||22||
rāgecchāsukhaduḥkhādi buddhau satyāṃ pravartate
suṣuptau nāsti tannāśe tasmādbuddhestu nātmanaḥ ||23||
prakāśo'rkasya toyasya śaityamagneryathoṣṇatā
svabhāvaḥ saccidānandanityanirmalatātmanaḥ ||24||
ātmanaḥ saccidaṃśaśca buddhervṛttiriti dvayam
saṃyojya cāvivekena jānāmīti pravartate ||25||
ātmano vikriyā nāsti buddherbodho na jātviti
jīvaḥ sarvamalaṃ jñātvā jñātā draṣṭeti muhyati ||26||
rajjusarpavadātmānaṃ jīvaṃ jñātvā bhayaṃ vahet
nāhaṃ jīvaḥ parātmeti jñātaṃ cennirbhayo bhavet ||27||
ātmāvabhāsayatyeko buddhyādīnīndriyāṇyapi
dīpo ghaṭādivatsvātmā jaḍaistairnāvabhāsyate ||28||
svabodhe nānyabodhecchā bodharūpatayātmanaḥ
na dīpasyānyadīpecchā yathā svātmaprakāśane ||29||
niṣidhya nikhilopādhīnneti netīti vākyataḥ
vidyādaikyaṃ mahāvākyairjīvātmaparamātmanoḥ ||30||
āvidyakaṃ śarīrādi dṛśyaṃ budbudavatkṣaram
etadvilakṣaṇaṃ vidyādahaṃ brahmeti nirmalam ||31||
dehānyatvānna me janmajarākārśyalayādayaḥ
śabdādiviṣayaiḥ saṅgo nirindriyatayā na ca ||32||
amanastvānna me duḥkharāgadveṣabhayādayaḥ
aprāṇo hyamanāḥ śubhra ityādi śrutiśāsanāt ||33||
nirguṇo niṣkriyo nityo nirvikalpo niraṃjanaḥ
nirvikāro nirākāro nityamukto'smi nirmalaḥ ||34||
ahamākāśavatsarvaṃ bahirantargato'cyutaḥ
sadā sarvasamaḥ siddho niḥsaṅgo nirmalo'calaḥ ||35||
nityaśuddhavimuktaikamakhaṇḍānandamadvayam
satyaṃ jñānamanantaṃ yatparaṃ brahmāhameva tat ||36||
evaṃ nirantarābhyastā brahmaivāsmīti vāsanā
haratyavidyāvikṣepān rogāniva rasāyanam ||37||
viviktadeśa āsīno virāgo vijitendriyaḥ
bhāvayedekamātmānaṃ tamanantamananyadhīḥ ||38||
ātmanyevākhilaṃ dṛśyaṃ pravilāpya dhiyā sudhīḥ
bhāvayedekamātmānaṃ nirmalākāśavatsadā ||39||
rūpavarṇādikaṃ sarvaṃ vihāya paramārthavit
paripūrṇacidānandasvarūpeṇāvatiṣṭhate ||40||
jñātṛjñānajñeyabhedaḥ pare nātmani vidyate
cidānandaikarūpatvāddīpyate svayameva tat ||41||
evamātmāraṇau dhyānamathane satataṃ kṛte
uditāvagatirjvālā sarvājñānendhanaṃ dahet ||42||
aruṇeneva bodhena pūrvaṃ santamase hṛte
tata āvirbhavedātmā svayamevāṃśumāniva ||43||
ātmā tu satataṃ prāpto'pyaprāptavadavidyayā
tannāśe prāptavadbhāti svakaṇṭhābharaṇaṃ yathā ||44||
sthāṇau puruṣavadbhrāntyā kṛtā brahmaṇi jīvatā
jīvasya tāttvike rūpe tasmindṛṣṭe nivartate ||45||
tattvasvarūpānubhavādutpannaṃ jñānamaṃjasā
ahaṃ mameti cājñānaṃ bādhate digbhramādivat ||46||
samyagvijñānavān yogī svātmanyevākhilaṃ jagat
ekaṃ ca sarvamātmānamīkṣate jñānacakṣuṣā ||47||
ātmaivedaṃ jagatsarvamātmano'nyanna vidyate
mṛdo yadvadghaṭādīni svātmānaṃ sarvamīkṣate ||48||
jīvanmuktastu tadvidvānpūrvopādhiguṇāṃstyajet
saccidānandarūpatvāt bhavedbhramarakīṭavat ||49||
tīrtvā mohārṇavaṃ hatvā rāgadveṣādirākṣasān
yogī śāntisamāyukta ātmārāmo virājate ||50||
bāhyānityasukhāsaktiṃ hitvātmasukhanirvṛtaḥ
ghaṭasthadīpavatsvasthaḥ svāntareva prakāśate ||51||
upādhistho'pi taddharmairalipto vyomavanmuniḥ
sarvavinmūḍhavattiṣṭhedasakto vāyuvaccaret ||52||
upādhivilayādviṣṇau nirviśeṣaṃ viśenmuniḥ
jale jalaṃ viyadvyomni tejastejasi vā yathā ||53||
yallābhānnāparo lābho yatsukhānnāparaṃ sukham
yajjñānānnāparaṃ jñānaṃ tadbrahmetyavadhārayet ||54||
yaddṛṣṭvā nāparaṃ dṛśyaṃ yadbhūtvā na punarbhavaḥ
yajjñātvā nāparaṃ jñeyaṃ tadbrahmetyavadhārayet ||55||
tiryagūrdhvamadhaḥ pūrṇaṃ saccidānandamadvayam
anantaṃ nityamekaṃ yattadbrahmetyavadhārayet ||56||
atadvyāvṛttirūpeṇa vedāntairlakṣyate'dvayam
akhaṇḍānandamekaṃ yattadbrahmetyavadhārayet ||57||
akhaṇḍānandarūpasya tasyānandalavāśritāḥ
brahmādyāstāratamyena bhavantyānandino'khilāḥ ||58||
tadyuktamakhilaṃ vastu vyavahārastadanvitaḥ
tasmātsarvagataṃ brahma kṣīre sarpirivākhile ||59||
anaṇvasthūlamahrasvamadīrghamajamavyayam
arūpaguṇavarṇākhyaṃ tadbrahmetyavadhārayet ||60||
yadbhāsā bhāsyate'rkādi bhāsyairyattu na bhāsyate
yena sarvamidaṃ bhāti tadbrahmetyavadhārayet ||61||
svayamantarbahirvyāpya bhāsayannakhilaṃ jagat
brahma prakāśate vahniprataptāyasapiṇḍavat ||62||
jagadvilakṣaṇaṃ brahma brahmaṇo'nyanna kiṃcana
brahmānyadbhāti cenmithyā yathā marumarīcikā ||63||
dṛśyate śrūyate yadyadbrahmaṇo'nyanna tadbhavet
tattvajñānācca tadbrahma saccidānandamadvayam ||64||
sarvagaṃ saccidātmānaṃ jñānacakṣurnirīkṣate
ajñānacakṣurnekṣeta bhāsvantaṃ bhānumandhavat ||65||
śravaṇādibhiruddīptajñānāgniparitāpitaḥ
jīvaḥ sarvamalānmuktaḥ svarṇavaddyotate svayam ||66||
hṛdākāśodito hyātmā bodhabhānustamo'pahṛt
sarvavyāpī sarvadhārī bhāti bhāsayate'khilam ||67||
digdeśakālādyanapekṣya sarvagaṃ
śītādihṛnnityasukhaṃ niraṃjanam
yaḥ svātmatīrthaṃ bhajate viniṣkriyaḥ
sa sarvavitsarvagato'mṛto bhavet ||68||
iti śrīmatparamahaṃsaparivrājakācāryasya śrīgovindabhagava
tpūjyapādaśiṣyasya śrīmacchaṅkarabhagavataḥ kṛtau
ātmabodhaḥ saṃpūrṇaḥ||

Explore More