Brahman

শ্ৰী ব্ৰহ্মসূত্ৰাণি

(Brahma Sutras in Assamese)

Also known as sri brahmasutrani atha prathamo dhyayah om

The Brahma Sūtras of Bādarāyaṇa are the foundational text of Vedānta and one of its three prasthānas, alongside the Upaniṣads and the Bhagavad Gītā. In 555 aphorisms across four chapters they systematise the teaching of the Upaniṣads, opening with athāto brahma-jijñāsā — "now, therefore, the enquiry into Brahman" — and establishing Brahman as that from which the origin, sustenance and dissolution of this universe proceed. Each sūtra is composed with extreme brevity, a thread meant to be unfolded by commentary; the great ācāryas founded their schools on their readings of this text.

Reading depth
Lyrics
#of 555

Table of Contents

Deliberation on Brahman

শ্ৰী ব্ৰহ্মসূত্ৰাণি॥ ॥ অথ প্ৰথমোঽধ্যাযঃ॥ ওঁ অথাতো ব্ৰহ্মজিজ্ঞাসা ওঁ ॥ ১.১.১॥

Origin etc., of the Universe

ওঁ জন্মাদ্যস্য যতঃ ওঁ ॥ ১.১.২॥

Scripture as Source of Knowledge of Brahman

ওঁ শাস্ত্ৰযোনিত্ৱাত্ ওঁ ॥ ১.১.৩॥

Upanishads Reveal Brahman

ওঁ তত্তুসমন্ৱযাত্ ওঁ ॥ ১.১.৪॥

The first Cause Possessed of Consciousness

ওঁ ঈক্ষতেৰ্নাশব্দম্ ওঁ ॥ ১.১.৫॥
ওঁ গৌণশ্চেন্নাত্মশব্দাত্ ওঁ ॥ ১.১.৬॥
ওঁ তন্নিষ্ঠস্য মোক্ষোপদেশাত্ ওঁ ॥ ১.১.৭॥
ওঁ হেযত্ৱাৱচনাচ্চ ওঁ ॥ ১.১.৮॥
ওঁ স্ৱাপ্যযাত্ ওঁ ॥ ১.১.৯॥
ওঁ গতিসামান্যাত্ ওঁ ॥ ১.১.১০॥
ওঁ শ্ৰুতত্ৱাচ্চ ওঁ ॥ ১.১.১১॥

The Blissful One

ওঁ আনন্দমযোঽভ্যাসাত্ ওঁ ॥ ১.১.১২॥
ওঁ ৱিকাৰশব্দান্নেতিচেন্ন প্ৰাচুৰ্যাত্ ওঁ ॥ ১.১.১৩॥
ওঁ তদ্ধেতুৱ্যপদেশাচ্চ ওঁ ॥ ১.১.১৪॥
ওঁ মান্ত্ৰৱৰ্ণিকমেৱ চ গীযতে ওঁ ॥ ১.১.১৫॥
ওঁ নেতৰোঽনুপপত্তেঃ ওঁ ॥ ১.১.১৬॥
ওঁ ভেদৱ্যপদেশাচ্চ ওঁ ॥ ১.১.১৭॥
ওঁ কামাচ্চ নানুমানাপেক্ষা ওঁ ॥ ১.১.১৮॥
ওঁ অস্মিন্নস্য চ তদ্যোগং শাস্তি ওঁ ॥ ১.১.১৯॥

The Being Inside

ওঁ অন্তস্তদ্ধৰ্মোপদেশাত্ ওঁ ॥ ১.১.২০॥
ওঁ ভেদৱ্যপদেশাচ্চান্যঃ ওঁ ॥ ১.১.২১॥

Space

ওঁ আকাশস্তল্লিঙ্গাত্ ওঁ ॥ ১.১.২২॥

Prana

ওঁ অত এৱ প্ৰাণঃ ওঁ ॥ ১.১.২৩॥

Light

ওঁ জ্যোতিশ্চৰণাভিধানাত্ ওঁ ॥ ১.১.২৪॥
ওঁ ছন্দোঽভিধানান্নেতিচেন্ন তথাচেতোঽৰ্পণনিগদাত্তথা হি দৰ্শনম্ ওঁ ॥ ১.১.২৫॥
ওঁ ভূতাদিপাদৱ্যপদেশোপপত্তেশ্চৈৱম্ ওঁ ॥ ১.১.২৬॥
ওঁ উপদেশভেদান্নেতি চেন্নোভযস্মিন্নপ্যৱিৰোধাত্ ওঁ ॥ ১.১.২৭॥

Pratardana

ওঁ প্ৰাণস্তথানুগমাত্ ওঁ ॥ ১.১.২৮॥
ওঁ নৱক্তুৰাত্মোপদেশাদিতি চেদধ্যাত্মসংবন্ধভূমা হ্যস্মিন্ ওঁ ॥ ১.১.২৯॥
ওঁ শাস্ত্ৰদৃষ্ট্যা তূপদেশো ৱামদেৱৱত্ ওঁ ॥ ১.১.৩০॥
ওঁ জীৱমুখ্যপ্ৰাণলিঙ্গান্নেতি চেন্নোপাসত্ৰৈৱিদ্যাদাশ্ৰিতত্ৱাদিহ তদ্যোগাত্ ওঁ ॥ ১.১.৩১॥ প্ৰথমাধ্যাযস্য প্ৰথমঃ পাদঃ সমাপ্তঃ

The Entity Known Everywhere

ওঁ সৰ্ৱত্ৰ প্ৰসিদ্ধোপদেশাত্ ওঁ ॥ ১.২.১॥
ওঁ ৱিৱক্ষিতগুণোপপত্তেশ্চ ওঁ ॥ ১.২.২॥
ওঁ অনুপপত্তেস্তু ন শাৰীৰঃ ওঁ ॥ ১.২.৩॥
ওঁ কৰ্মকৰ্তৃৱ্যপদেশাচ্চ ওঁ ॥ ১.২.৪॥
ওঁ শব্দৱিশেষাত্ ওঁ ॥ ১.২.৫॥
ওঁ স্মৃতেশ্চ ওঁ ॥ ১.২.৬॥
ওঁ অৰ্ভকৌকস্ত্ৱাত্ তদ্ৱ্যপদেশাচ্চ নেতি চেন্ন নিচায্যত্ৱাদেৱং ৱ্যোমৱচ্চ ওঁ ॥ ১.২.৭॥
ওঁ সংভোগপ্ৰাপ্তিৰিতি চেন্ন ৱৈশেষ্যাত্ ওঁ ॥ ১.২.৮॥

The Eater

ওঁ অত্তা চৰাচৰগ্ৰহণাত্ ওঁ ॥ ১.২.৯॥
ওঁ প্ৰকৰণাচ্চ ওঁ ॥ ১.২.১০॥

The Two in the Cavity of the Heart

ওঁ গুহাং প্ৰৱিষ্টাৱাত্মানৌ হি তদ্দৰ্শনাত্ ওঁ ॥ ১.২.১১॥
ওঁ ৱিশেষণাচ্চ ওঁ ॥ ১.২.১২॥

The Person in the Eye

ওঁ অন্তৰ উপপত্তেঃ ওঁ ॥ ১.২.১৩॥
ওঁ স্থানাদিৱ্যপদেশাচ্চ ওঁ ॥ ১.২.১৪॥
ওঁ সুখৱিশিষ্টাভিধানাদেৱ চ ওঁ ॥ ১.২.১৫॥
ওঁ শ্ৰুতোপনিষত্কগত্যভিধানাচ্চ ওঁ ॥ ১.২.১৬॥
ওঁ অনৱস্থিতেৰসংভৱাচ্চ নেতৰঃ ওঁ ॥ ১.২.১৭॥

The Internal Ruler

ওঁ অন্তৰ্যাম্যধিদৈৱাদিষু তদ্ধৰ্মৱ্যপদেশাত্ ওঁ ॥ ১.২.১৮॥
ওঁ ন চ স্মাৰ্তং অতদ্ধৰ্মাভিপালাত্ ওঁ ॥ ১.২.১৯॥
ওঁ শৰীৰশ্চোভযেঽপি হি ভেদেনৈনমধীযতে ওঁ ॥ ১.২.২০॥

The One That is Unseen etc.

ওঁ অদৃশ্যত্ৱাদিগুণকো ধৰ্মোক্তেঃ ওঁ ॥ ১.২.২১॥
ওঁ ৱিশেষণভেদৱ্যপদেশাভ্যাং নেতৰৌ ওঁ ॥ ১.২.২২॥
ওঁ ৰূপোপন্যাসাচ্চ ওঁ ॥ ১.২.২৩॥

Vaisvanara

ওঁ ৱৈশ্ৱানৰঃ সাধাৰণশব্দৱিশেষাত্ ওঁ ॥ ১.২.২৪॥
ওঁ স্মৰ্যমাণমনুমানং স্যাদিতি ওঁ ॥ ১.২.২৫॥
ওঁ শব্দাদিভ্যোঽন্তঃ প্ৰতিষ্ঠানান্নেতি চেন্ন তথা দৃষ্ট্যুপদেশাদসংভৱাত্পুৰুষৱিধ্মপি চৈনমধীযতে ওঁ ॥ ১.২.২৬॥
ওঁ অত এৱ ন দেৱতা ভূতং চ ওঁ ॥ ১.২.২৭॥
ওঁ সাক্ষাদপ্যৱিৰোধং জৈমিনিঃ ওঁ ॥ ১.২.২৮॥
ওঁ অভিৱ্যক্তেৰিত্যাশ্মৰথ্যঃ ওঁ ॥ ১.২.২৯॥
ওঁ অনুস্মৃতেৰ্বাদৰিঃ ওঁ ॥ ১.২.৩০॥
ওঁ সম্পত্তেৰিতি জৈমিনিঃ তথা হি দৰ্শযতি ওঁ ॥ ১.২.৩১॥
ওঁ আমনন্তি চৈনমস্মিন্ ওঁ ॥ ১.২.৩২॥ ইতি শ্ৰীমত্কৃষ্ণদ্ৱৈপাযনকৃত ব্ৰহ্মসূত্ৰেষু প্ৰথমাধ্যাযস্য দ্ৱিতীযঃ পাদঃ সমাপ্তঃ

The Abode of Heaven, Earth, etc.

ওঁ দ্যুভ্ৱাদ্যাযতনং স্ৱশব্দাত্ ওঁ ॥ ১.৩.১॥
ওঁ মুক্তোপসৃপ্যৱ্যপদেশাত্ ওঁ ॥ ১.৩.২॥
ওঁ নানুমানমতচ্ছব্দাত্ ওঁ ॥ ১.৩.৩॥
ওঁ প্ৰাণভৃচ্চ ওঁ ॥ ১.৩.৪॥
ওঁ ভেদৱ্যপদেশাত্ ওঁ ॥ ১.৩.৫॥
ওঁ প্ৰকৰণাত্ ওঁ ॥ ১.৩.৬॥
ওঁ স্থিত্যদনাভ্যাং চ ওঁ ॥ ১.৩.৭॥

Bhuman (Infinite, Plenitude)

ওঁ ভূমা সম্প্ৰসাদাদধ্যুপদেশাত্ ওঁ ॥ ১.৩.৮॥
ওঁ ধৰ্মোপপত্তেশ্চ ওঁ ॥ ১.৩.৯॥

Immutable

ওঁ অক্ষৰমম্বৰান্তধৃতেঃ ওঁ ॥ ১.৩.১০॥
ওঁ সা চ প্ৰশাসনাত্ ওঁ ॥ ১.৩.১১॥
ওঁ অন্যভাৱৱ্যাৱৃত্তেশ্চ ওঁ ॥ ১.৩.১২॥

The Object of Seeing

ওঁ ঈক্ষতিকৰ্মৱ্যপদেশাত্ সঃ ওঁ ॥ ১.৩.১৩॥

Dahara (The Small Space)

ওঁ দহৰ উত্তৰেভ্যঃ ওঁ ॥ ১.৩.১৪॥
ওঁ গতিশব্দাভ্যাং তথা হি দৃষ্টং লিঙ্গং চ ওঁ ॥ ১.৩.১৫॥
ওঁ ধৃতেশ্চ মহিম্নোঽস্যাস্মিন্নুপলব্ধেঃ ওঁ ॥ ১.৩.১৬॥
ওঁ প্ৰসিদ্ধেশ্চ ওঁ ॥ ১.৩.১৭॥
ওঁ ইতৰপৰামৰ্শাত্ স ইতি চেন্নাসম্ভৱাত্ ওঁ ॥ ১.৩.১৮॥
ওঁ উত্তৰাচ্চেদাৱিৰ্ভূতস্ৱৰূপস্তু ওঁ ॥ ১.৩.১৯॥
ওঁ অন্যাৰ্থশ্চ পৰামৰ্শঃ ওঁ ॥ ১.৩.২০॥
ওঁ অল্পশ্ৰুতেৰিতি চেত্তদুক্তম্ ওঁ ॥ ১.৩.২১॥

Acting in Accordance

ওঁ অনুকৃতেস্তস্য চ ওঁ ॥ ১.৩.২২॥
ওঁ অপি স্মৰ্যতে ওঁ ॥ ১.৩.২৩॥

The Measured One

ওঁ শব্দাদেৱ প্ৰমিতঃ ওঁ ॥ ১.৩.২৪॥
ওঁ হৃদ্যপেক্ষযা তু মনুষ্যাধিকাৰত্ৱাত্ ওঁ ॥ ১.৩.২৫॥

The Devas also are entitled to the study of Vedas.

ওঁ তদুপৰ্যপি বাদৰাযণঃ সংভৱাত্ ওঁ ॥ ১.৩.২৬॥
ওঁ ৱিৰোধঃ কৰ্মণীতি চেদনেকপ্ৰতিপত্তেৰ্দৰ্শনাত্ ওঁ ॥ ১.৩.২৭॥
ওঁ শব্দ ইতিচেন্নাতঃ প্ৰভৱাত্প্ৰত্যক্ষানুমানাভ্যাম্ ওঁ ॥ ১.৩.২৮॥
ওঁ অত এৱ চ নিত্যত্ৱম্ ওঁ ॥ ১.৩.২৯॥
ওঁ সমাননামৰূপত্ৱাচ্চাৱৃত্তাৱপ্যৱিৰোধো দৰ্শনাত্স্মৃতেশ্চ ওঁ ॥ ১.৩.৩০॥
ওঁ মধ্ৱাদিষ্ৱসংভৱাদনধিকাৰং জৈমিনিঃ ওঁ ॥ ১.৩.৩১॥
ওঁ জ্যোতিষি ভাৱাচ্চ ওঁ ॥ ১.৩.৩২॥
ওঁ ভাৱং তু বাদৰাযণোঽস্তি হি ওঁ ॥ ১.৩.৩৩॥

Topic 9: The right of the Sudras to the study of Vedas discussed

ওঁ শুগস্য তদনাদৰশ্ৰৱণাত্তদাদ্ৰৱণাত্সূচ্যতে হি ওঁ ॥ ১.৩.৩৪॥
ওঁ ক্ষত্ৰিযত্ৱাগতেশ্চোত্তৰত্ৰ চৈত্ৰৰথেন লিঙ্গাত্ ওঁ ॥ ১.৩.৩৫॥
ওঁ সংস্কাৰপৰামৰ্শাত্তদভাৱাভিলাপাচ্চ ওঁ ॥ ১.৩.৩৬॥
ওঁ তদভাৱনিৰ্ধাৰণে চ প্ৰৱৃত্তেঃ ওঁ ॥ ১.৩.৩৭॥
ওঁ শ্ৰৱণাধ্যযনাৰ্থপ্ৰতিষেধাত্ স্মৃতেশ্চ ওঁ ॥ ১.৩.৩৮॥

Topic 10: The Prana in which everything trembles is Brahman

ওঁ কম্পনাত্ ওঁ ॥ ১.৩.৩৯॥

Topic 11: The light is Brahman

ওঁ জ্যোতিৰ্দৰ্শনাত্ ওঁ ॥ ১.৩.৪০॥

Topic 12: The Akasa is Brahman

ওঁ আকাশোঽৰ্থান্তৰত্ৱাদিৱ্যপদেশাত্ ওঁ ॥ ১.৩.৪১॥

Topic 13: The Self consisting of knowledge is Brahman

ওঁ সুষুপ্ত্যুত্ক্ৰান্ত্যোৰ্ভেদেন ওঁ ॥ ১.৩.৪২॥
ওঁ পত্যাদিশব্দেভ্যঃ ওঁ ॥ ১.৩.৪৩॥ ইতি শ্ৰীমত্কৃষ্ণদ্ৱৈপাযনকৃত ব্ৰহ্মসূত্ৰেষু প্ৰথমাধ্যাযস্য তৃতীযঃ পাদঃ সমাপ্তঃ

The Inferred Entity

ওঁ আনুমানিকমপ্যেকেষামিতি চেন্ন শৰীৰৰূপকৱিন্যস্তগৃহীতেৰ্দৰ্শযতি চ ওঁ ॥ ১.৪.১॥
ওঁ সূক্ষ্মং তু তদৰ্হত্ৱাত্ ওঁ ॥ ১.৪.২॥
ওঁ তদধীনত্ৱাদৰ্থৱত্ ওঁ ॥ ১.৪.৩॥
ওঁ জ্ঞেযত্ৱাৱচনাচ্চ ওঁ ॥ ১.৪.৪॥
ওঁ ৱদতীতি চেন্ন প্ৰাজ্ঞো হি ওঁ ॥ ১.৪.৫॥
ওঁ ত্ৰযাণামেৱ চৈৱমুপন্যাসঃ প্ৰশ্নশ্চ ওঁ ॥ ১।৪।৬॥
ওঁ মহদ্ৱচ্চ ওঁ ॥ ১।৪।৭॥

The Bowl

ওঁ চমসৱদৱিশেষাত্ ওঁ ॥ ১।৪।৮॥
ওঁ জ্যোতিৰুপক্ৰমাত্তু তথা হ্যধীযত একে ওঁ ॥ ১।৪।৯॥
ওঁ কল্পনোপদেশাচ্চ মধ্ৱাদিৱদৱিৰোধঃ ওঁ ॥ ১।৪।১০॥

Statement of Number

ওঁ ন সঙ্খ্যোপসঙ্গ্ৰহাদপি নানাভাৱাদতিৰেকাচ্চ ওঁ ॥ ১।৪।১১॥
ওঁ প্ৰাণাদযো ৱাক্যশেষাত্ ওঁ ॥ ১।৪।১২॥
ওঁ জ্যোতিষৈকেষামসত্যন্নে ওঁ ॥ ১।৪।১৩॥

Causality

ওঁ কাৰণত্ৱেন চাকাশাদিষু যথাৱ্যপদিষ্টোক্তেঃ ওঁ ॥ ১।৪।১৪॥
ওঁ সমাকৰ্ষাত্ ওঁ ॥ ১।৪।১৫॥

Balaki

ওঁ জগদ্ৱাচিত্ৱাত্ ওঁ ॥ ১।৪।১৬॥
ওঁ জীৱমুখ্যপ্ৰাণলিঙ্গাদিতি চেত্ তদ্ৱ্যাখ্যাতম্ ওঁ ॥ ১।৪।১৭॥
ওঁ অন্যাৰ্থং তু জৈমিনিঃ প্ৰশ্নৱ্যাখ্যানাভ্যামপি চৈৱমেকে ওঁ ॥ ১।৪।১৮॥

Correlation of Passages

ওঁ ৱাক্যান্ৱযাত্ ওঁ ॥ ১।৪।১৯॥
ওঁ প্ৰতিজ্ঞাসিদ্ধেৰ্লিঙ্গমাশ্মৰথ্যঃ ওঁ ॥ ১।৪।২০॥
ওঁ উত্ক্ৰমিষ্যত এৱং ভাৱাদিত্যৌডুলোমিঃ ওঁ ॥ ১।৪।২১॥
ওঁ অৱস্থিতেৰিতি কাশকৃত্স্নঃ ওঁ ॥ ১।৪।২২॥

Brahman as Material Cause

ওঁ প্ৰকৃতিশ্চ প্ৰতিজ্ঞাদৃষ্টান্তানুপৰোধাত্ ওঁ ॥ ১।৪।২৩॥
ওঁ অভিধ্যোপদেশাচ্চ ওঁ ॥ ১।৪।২৪॥
ওঁ সাক্ষাচ্চোভযাম্নানাত্ ওঁ ॥ ১।৪।২৫॥
ওঁ আত্মকৃতেঃ পৰিণামাত্ ওঁ ॥ ১।৪।২৬॥
ওঁ যোনিশ্চ হি গীযতে ওঁ ॥ ১।৪।২৭॥

Explanation of Everything

ওঁ এতেন সৰ্ৱেৱ্যাখ্যাতাৱ্যাখ্যাতাঃ ওঁ ॥ ১।৪।২৮॥ ইতি শ্ৰীমত্কৃষ্ণদ্ৱৈপাযনকৃত ব্ৰহ্মসূত্ৰেষু প্ৰথমাধ্যাযস্য চতুৰ্থঃ পাদঃ সমাপ্তঃ ॥ ইতি প্ৰথমোঽধ্যাযঃ॥

Conflict with Smriti

॥ অথ দ্ৱিতীযোঽধ্যাযঃ॥ ওঁ স্মৃত্যনৱকাশদোষপ্ৰসঙ্গ ইতি চেন্নান্যস্মৃত্যনৱকাশদোষপ্ৰসঙ্গাত্ ওঁ ॥ ২.১.১॥
ওঁ ইতৰেষাং চানুপলব্ধেঃ ওঁ ॥ ২.১.২॥

Refutation of Yoga

ওঁ এতেন যোগঃ প্ৰত্যুক্তঃ ওঁ ॥ ২.১.৩॥

Difference in Nature

ওঁ ন ৱিলক্ষণত্ৱাদস্য তথাত্ৱং চ শব্দাত্ ওঁ ॥ ২.১.৪॥
ওঁ অভিমানিৱ্যপদেশস্তু ৱিশেষানুগতিভ্যাম্ ওঁ ॥ ২।১।৫॥
ওঁ দৃশ্যতে তু ওঁ ॥ ২।১।৬॥
ওঁ অসদিতি চেন্ন প্ৰতিষেধমাত্ৰত্ৱাত্ ওঁ ॥ ২।১।৭॥
ওঁ অপীতৌ তদ্ৱত্প্ৰসঙ্গাদসমঞ্জসম্ ওঁ ॥ ২।১।৮॥
ওঁ ন তু দৃষ্টান্তভাৱাত্ ওঁ ॥ ২।১।৯॥
ওঁ স্ৱপক্ষদোষাচ্চ ওঁ ॥ ২।১।১০॥
ওঁ তৰ্কাপ্ৰতিষ্ঠানাদপি অন্যথানুমেযমিতি চেদেৱমপ্যনিৰ্মোক্ষপ্ৰসঙ্গঃ ওঁ ॥ ২।১।১১॥

Non-acceptance by the Wise

ওঁ এতেন শিষ্টাপৰিগ্ৰহাঽপি ৱ্যাখ্যাতাঃ ওঁ ॥ ২।১।১২॥

Brahman Becoming an Experiencer

ওঁ ভোক্ত্ৰাপত্তেৰৱিভাগশ্চেত্স্যাল্লোকৱত্ ওঁ ॥ ২।১।১৩॥

Origin

ওঁ তদনন্যত্ৱমাৰম্ভণশব্দাদিভ্যঃ ওঁ ॥ ২।১।১৪॥
ওঁ ভাৱে চোপলব্ধেঃ ওঁ ॥ ২।১।১৫॥
ওঁ সত্ত্ৱাচ্চাৱৰস্য ওঁ ॥ ২।১।১৬॥
ওঁ অসদ্ৱ্যপদেশান্নেতি চেন্ন ধৰ্মান্তৰেণ ৱাক্যশেষাত্ ওঁ ॥ ২।১।১৭॥
ওঁ যুক্তেঃ শব্দান্তৰাচ্চ ওঁ ॥ ২।১।১৮॥
ওঁ পটৱচ্চ ওঁ ॥ ২।১।১৯॥
ওঁ যথা প্ৰাণাদিঃ ওঁ ॥ ২।১।২০॥

Non-performance of Good

ওঁ ইতৰৱ্যপদেশাদ্ধিতাকৰণাদিদোষপ্ৰসক্তিঃ ওঁ ॥ ২।১।২১॥
ওঁ অধিকং তু ভেদনিৰ্দেশাত্ ওঁ ॥ ২।১।২২॥
ওঁ অশ্মাদিৱচ্চ তদনুপপত্তিঃ ওঁ ॥ ২।১।২৩॥

Creation without Materials

ওঁ উপসংহাৰদৰ্শনান্নেতি চেন্ন ক্ষীৰৱদ্ধি ওঁ ॥ ২।১।২৪॥
ওঁ দেৱাদিৱদপি লোকে ওঁ ॥ ২।১।২৫॥

Wholesale Transformation

ওঁ কৃত্স্নপ্ৰসক্তিৰ্নিৰৱযৱত্ৱশব্দকোপো ৱা ওঁ ॥ ২।১।২৬॥
ওঁ শ্ৰুতেস্তু শব্দমূলত্ৱাত্ ওঁ ॥ ২।১।২৭॥
ওঁ আত্মনি চৈৱং ৱিচিত্ৰাশ্চ হি ওঁ ॥ ২।১।২৮॥
ওঁ স্ৱপক্ষদোষাচ্চ ওঁ ॥ ২।১।২৯॥

Possession of All Powers

ওঁ সৰ্ৱোপেতা চ তদ্দৰ্শনাত্ ওঁ ॥ ২।১।৩০॥
ওঁ ৱিকৰণত্ৱান্নেতিচেত্তদুক্তম্ ওঁ ॥ ২।১।৩১॥

Need of Motive

ওঁ ন প্ৰযোজনত্ত্ৱাত্ ওঁ ॥ ২।১।৩২॥
ওঁ লোকৱত্তু লীলাকৈৱল্যম্ ওঁ ॥ ২।১।৩৩॥

Partiality and Cruelty

ওঁ ৱৈষ্যম্যনৈৰ্ঘৃণ্যে ন সাপেক্ষত্ৱাত্তথা হি দৰ্শযতি ওঁ ॥ ২।১।৩৪॥
ওঁ কৰ্মাৱিভাগাদিতি চেন্নানাদিত্ৱাত্ ওঁ ॥ ২।১।৩৫॥
ওঁ উপপদ্যতে চাপ্যুপলভ্যতে চ ওঁ ॥ ২।১।৩৬॥

Propriety of All the Characteristics

ওঁ সৰ্ৱধৰ্মোপপত্তেশ্চ ওঁ ॥ ২।১।৩৭॥ ইতি শ্ৰীমত্কৃষ্ণদ্ৱৈপাযনকৃত ব্ৰহ্মসূত্ৰেষু দ্ৱিতীযাধ্যাযস্য প্ৰথমঃ পাদঃ সমাপ্তঃ

Samkhya View Refuted (Impossibility of Design)

ওঁ ৰচনানুপপত্তেশ্চ নানুমানম্ ওঁ ॥ ২.২.১॥
ওঁ প্ৰৱৃত্তেশ্চ ওঁ ॥ ২.২.২॥
ওঁ পযোঽম্বুৱচ্চেত্তত্ৰাপি ওঁ ॥ ২.২.৩॥
ওঁ ৱ্যতিৰেকানৱস্থিতেশ্চানপেক্ষত্ৱাত্ ওঁ ॥ ২.২.৪॥
ওঁ অন্যত্ৰাভাৱাচ্চ ন তৃণাদিৱত্ ওঁ ॥ ২.২.৫॥
ওঁ অভ্যুপগমেঽপ্যৰ্থাভাৱাত্ ওঁ ॥ ২.২.৬॥
ওঁ পুৰুষাশ্মৱদিতিচেত্তথাপি ওঁ ॥ ২.২.৭॥
ওঁ অঙ্গিত্ৱানুপপত্তেঃ ওঁ ॥ ২.২.৮॥
ওঁ অন্যথানুমিতৌ চ জ্ঞশক্তিৱিযোগাত্ ওঁ ॥ ২.২.৯॥
ওঁ ৱিপ্ৰতিষেধাচ্চাসমঞ্জসম্ ওঁ ॥ ২.২.১০॥

Vaisesika Objection Refuted

ওঁ মহদ্দীৰ্ঘৱদ্ধা হ্ৰস্ৱপৰিমণ্ডলাভ্যাম্ ওঁ ॥ ২.২.১১॥

Atoms Not the Cause of Universe

ওঁ উভযথাপি ন কৰ্মাতস্তদভাৱঃ ওঁ ॥ ২.২.১২॥
ওঁ সমৱাযাভ্যুপগমাচ্চ সাম্যাদনৱস্থিতেঃ ওঁ ॥ ২.২.১৩॥
ওঁ নিত্যমেৱ চ ভাৱাত্ ওঁ ॥ ২.২.১৪॥
ওঁ ৰূপাদিমত্ত্ৱাচ্চ ৱিপৰ্যযো দৰ্শনাত্ ওঁ ॥ ২.২.১৫॥
ওঁ উভযথা চ দোষাত্ ওঁ ॥ ২.২.১৬॥
ওঁ অপৰিগ্ৰহাচ্চাত্যন্তমনপেক্ষা ওঁ ॥ ২.২.১৭॥

Refutation of Buddhist Realists

ওঁ সমুদাযোভযহেতুকেঽপি তদপ্ৰাপ্তিঃ ওঁ ॥ ২.২.১৮॥
ওঁ ইতৰেতৰপ্ৰত্যযত্ৱাদিতি চেন্নৌত্পত্তিমাত্ৰনিমিত্তত্ৱাত্ ওঁ ॥ ২.২.১৯॥
ওঁ উত্তৰোত্পাদে চ পূৰ্ৱনিৰোধাত্ ওঁ ॥ ২.২.২০॥
ওঁ অসতি প্ৰতিজ্ঞোপৰোধো যৌগপদ্যমন্যথা ওঁ ॥ ২.২.২১॥
ওঁ প্ৰতিসঙ্খ্যাপ্ৰতিসঙ্খ্যানিৰোধাপ্ৰাপ্তিঃ অৱিচ্ছেদাত্ ওঁ ॥ ২.২.২২॥
ওঁ উভযথা চ দোষাত্ ওঁ ॥ ২.২.২৩॥
ওঁ আকাশে চাৱিশেষাত্ ওঁ ॥ ২.২.২৪॥
ওঁ অনুস্মৃতেশ্চ ওঁ ॥ ২.২.২৫॥
ওঁ নাসতোঽদৃষ্টত্ৱাত্ ওঁ ॥ ২.২.২৬॥
ওঁ উদাসীনানামপি চৈৱং সিদ্ধিঃ ওঁ ॥ ২.২.২৭॥

Buddhist Idealism Refuted

ওঁ নাভাৱ উপলব্ধেঃ ওঁ ॥ ২.২.২৮॥
ওঁ ৱৈধৰ্ম্যাচ্চ ন স্ৱপ্নাদিৱত্ ওঁ ॥ ২.২.২৯॥
ওঁ ন ভাৱোঽনুপলব্ধেঃ ওঁ ॥ ২.২.৩০॥
ওঁ ক্ষণিকত্ৱাচ্চ ওঁ ॥ ২.২.৩১॥
ওঁ সৰ্ৱথানুপপত্তেশ্চ ওঁ ॥ ২.২.৩২॥

Jaina View Refuted

ওঁ নৈকস্মিন্নসম্ভৱাত্ ওঁ ॥ ২.২.৩৩॥
ওঁ এৱং চাত্মাকাৰ্ত্স্ন্যম্ ওঁ ॥ ২.২.৩৪॥
ওঁ ন চ পৰ্যাযাদপ্যৱিৰোধঃ ৱিকাৰাদিভ্যঃ ওঁ ॥ ২.২.৩৫॥
ওঁ অন্ত্যাৱস্থিতেশ্চোভযনিত্যত্ৱাদৱিশেষত্ ওঁ ॥ ২.২.৩৬॥

God Is Not a Mere Superintendent

ওঁ পত্যুৰসামঞ্জস্যাত্ ওঁ ॥ ২.২.৩৭॥
ওঁ সংবন্ধানুপপত্তেশ্চ ওঁ ॥ ২.২.৩৮॥
ওঁ অধিষ্ঠানানুপপত্তেশ্চ ওঁ ॥ ২.২.৩৯॥
ওঁ কৰণৱচ্চেন্ন ভোগাদিভ্যঃ ওঁ ॥ ২.২.৪০॥
ওঁ অন্তৱত্ত্ৱমসৰ্ৱজ্ঞতা ৱা ওঁ ॥ ২.২.৪১॥

Bhagavata View Refuted

ওঁ উত্পত্ত্যসম্ভৱাত্ ওঁ ॥ ২.২.৪২॥
ওঁ ন চ কৰ্তুঃ কৰণম্ ওঁ ॥ ২.২.৪৩॥
ওঁ ৱিজ্ঞানাদিভাৱে ৱা তদপ্ৰতিষেধঃ ওঁ ॥ ২.২.৪৪॥
ওঁ ৱিপ্ৰতিষেধাচ্চ ওঁ ॥ ২.২.৪৫॥ ইতি শ্ৰীমত্কৃষ্ণদ্ৱৈপাযনকৃত ব্ৰহ্মসূত্ৰেষু দ্ৱিতীযাধ্যাযস্য দ্ৱিতীযঃ পাদঃ সমাপ্তঃ

Origin of Space

ওঁ ন ৱিযদশ্ৰুতেঃ ওঁ ॥ ২.৩.১॥
ওঁ অস্তি তু ওঁ ॥ ২.৩.২॥
ওঁ গৌণ্যসম্ভৱাত্ ওঁ ॥ ২.৩.৩॥
ওঁ শব্দাচ্চ ওঁ ॥ ২.৩.৪॥
ওঁ স্যাচ্চৈকস্য ব্ৰহ্মশব্দৱত্ ওঁ ॥ ২.৩.৫॥
ওঁ প্ৰতিজ্ঞাহানিৰৱ্যতিৰেকাচ্ছব্দেভ্যঃ ওঁ ॥ ২.৩.৬॥
ওঁ যাৱদ্ৱিকাৰং তু ৱিভাগো লোকৱত্ ওঁ ॥ ২.৩.৭॥

Origin of Air

ওঁ এতেন মাতৰিশ্ৱা ৱ্যাখ্যাতঃ ওঁ ॥ ২.৩.৮॥

Origin of Brahman Denied

ওঁ অসম্ভৱস্তু সতোঽনুপপত্তেঃ ওঁ ॥ ২.৩.৯॥

Origin of Fire

ওঁ তেজোঽতস্তথা হ্যাহ ওঁ ॥ ২.৩.১০॥

Origin of Water

ওঁ আপঃ ওঁ ॥ ২.৩.১১॥

Origin of Earth

ওঁ পৃথিৱ্যধিকাৰৰূপশব্দান্তৰাদিভ্যঃ ওঁ ॥ ২.৩.১২॥

Creation from God's Deliberation

ওঁ তদভিধ্যানাদেৱ তু তল্লিঙ্গাত্ সঃ ওঁ ॥ ২.৩.১৩॥

Reverse Order of Dissolution

ওঁ ৱিপৰ্যযেণ তু ক্ৰমোঽত উপপদ্যতে চ ওঁ ॥ ২.৩.১৪॥

The Origin of Mind and Intellect

ওঁ অন্তৰা ৱিজ্ঞানমনসী ক্ৰমেণ তল্লিঙ্গাদিতি চেন্নাৱিশেষাত্ ওঁ ॥ ২.৩.১৫॥

Birth and Death

ওঁ চৰাচৰৱ্যপাশ্ৰযস্তু স্যাত্ তদ্ৱ্যপদেশো ভাক্তঃ তদ্ভাৱভাৱিত্ৱাত্ ওঁ ॥ ২.৩.১৬॥

Origin of the Soul

ওঁ নাত্মা অশ্ৰুতেৰ্নিত্যত্ৱাচ্চ তাভ্যঃ ওঁ ॥ ২.৩.১৭॥

Eternally Conscious Soul

ওঁ জ্ঞোঽত এৱ ওঁ ॥ ২.৩.১৮॥

Soul's Dimensions

ওঁ যুক্তেশ্চ ওঁ ॥ ২.৩.১৯॥
ওঁ উত্ক্ৰান্তিগত্যাগতীনাম্ ওঁ ॥ ২.৩.২০॥
ওঁ স্ৱাত্মনা চোত্তৰযোঃ ওঁ ॥ ২.৩.২১॥
ওঁ নাণুৰতত্ শ্ৰুতেৰিতি চেন্ন ইতৰাধিকাৰাত্ ওঁ ॥ ২.৩.২২॥
ওঁ স্ৱশব্দোন্মানাভ্যাং চ ওঁ ॥ ২.৩.২৩॥
ওঁ অৱিৰোধশ্চন্দনৱত্ ওঁ ॥ ২.৩.২৪॥
ওঁ অৱস্থিতিৱৈশেষ্যাদিতি চেন্নাভ্যুপগমাদ্ধৃদ্ধি হি ওঁ ॥ ২.৩.২৫॥
ওঁ গুণাদ্ৱাঽঽলোকৱত্ ওঁ ॥ ২.৩.২৬॥
ওঁ ৱ্যতিৰেকো গন্ধৱত্ তথা চ দৰ্শযতি ওঁ ॥ ২.৩.২৭॥
ওঁ পৃথগুপদেশাত্ ওঁ ॥ ২.৩.২৮॥
ওঁ তদ্গুণসাৰত্ৱাত্তু তদ্ৱ্যপদেশঃ প্ৰাজ্ঞৱত্ ওঁ ॥ ২.৩.২৯॥
ওঁ যাৱদাত্মভাৱিত্ৱাচ্চ ন দোষস্তদ্দৰ্শনাত্ ওঁ ॥ ২.৩.৩০॥
ওঁ পুংস্ত্ৱাদিৱত্ত্ৱস্য সতোঽভিৱ্যক্তিযোগাত্ ওঁ ॥ ২.৩.৩১॥
ওঁ নিত্যোপলব্ধ্যনুপলব্ধিপ্ৰসঙ্গোঽন্যতৰনিযমো ৱাঽন্যথা ওঁ ॥ ২.৩.৩২॥

Soul as Agent

ওঁ কৰ্তা শাস্ত্ৰাৰ্থৱত্ত্ৱাত্ ওঁ ॥ ২.৩.৩৩॥
ওঁ ৱিহাৰোপদেশাত্ ওঁ ॥ ২.৩.৩৪॥
ওঁ উপাদানাত্ ওঁ ॥ ২.৩.৩৫॥
ওঁ ৱ্যপদেশাচ্চ ক্ৰিযাযাং ন চেন্নিৰ্দেশৱিপৰ্যযঃ ওঁ ॥ ২.৩.৩৬॥
ওঁ উপলব্ধিৱদনিযমঃ ওঁ ॥ ২.৩.৩৭॥
ওঁ শক্তিৱিপৰ্যযাত্ ওঁ ॥ ২.৩.৩৮॥
ওঁ সমাধ্যভাৱাছ ওঁ ॥ ২.৩.৩৯॥

The Soul under Two Conditions

ওঁ যথা চ তক্ষোভযথা ওঁ ॥ ২.৩.৪০॥

Soul's Agentship Derived from God

ওঁ পৰাত্তু তচ্ছ্ৰুতেঃ ওঁ ॥ ২.৩.৪১॥
ওঁ কৃতপ্ৰযত্নোপেক্ষস্তু ৱিহিতপ্ৰতিষিদ্ধাৱৈযৰ্থ্যাদিভ্যঃ ওঁ ॥ ২.৩.৪২॥

Relation of Soul and God

ওঁ অংশো নানাৱ্যপদেশাদন্যথা চাপি দাশকিতৱাদিত্ৱমধীযত একে ওঁ ॥ ২.৩.৪৩॥
ওঁ মন্ত্ৰৱৰ্ণাত্ ওঁ ॥ ২.৩.৪৪॥
ওঁ অপি স্মৰ্যতে ওঁ ॥ ২.৩.৪৫॥
ওঁ প্ৰকাশাদিৱন্নৈৱং পৰঃ ওঁ ॥ ২.৩.৪৬॥
ওঁ স্মৰন্তি চ ওঁ ॥ ২.৩.৪৭॥
ওঁ অনুজ্ঞাপৰিহাৰৌ দেহসম্বন্ধাজ্জ্যোতিৰাদিৱত্ ওঁ ॥ ২.৩.৪৮॥
ওঁ অসন্ততেশ্চাৱ্যতিকৰঃ ওঁ ॥ ২.৩.৪৯॥
ওঁ আভাস এৱ চ ওঁ ॥ ২.৩.৫০॥
ওঁ অদৃষ্টানিযমাত্ ওঁ ॥ ২.৩.৫১॥
ওঁ অভিসন্ধ্যাদিষ্ৱপি চৈৱম্ ওঁ ॥ ২.৩.৫২॥
ওঁ প্ৰদেশাদিতি চেন্নান্তৰ্ভাৱাত্ ওঁ ॥ ২.৩.৫৩॥ ইতি শ্ৰীমত্কৃষ্ণদ্ৱৈপাযনকৃত ব্ৰহ্মসূত্ৰেষু দ্ৱিতীযাধ্যাযস্য তৃতীযঃ পাদঃ সমাপ্তঃ

Origin of the pranas

ওঁ তথা প্ৰাণাঃ ওঁ ॥ ২.৪.১॥
ওঁ গৌণ্যসম্ভৱাত্ ওঁ ॥ ২.৪.২॥
ওঁ তত্প্ৰাক্শ্ৰুতেশ্চ ওঁ ॥ ২।৪।৩॥
ওঁ তত্পূৰ্ৱকত্ৱাদ্ৱাচঃ ওঁ ॥ ২।৪।৪॥

Number of Pranas

ওঁ সপ্ত গতেৰ্ৱিশেষিতত্ৱাচ্চ ওঁ ॥ ২।৪।৫॥
ওঁ হস্তাদযস্তু স্থিতেঽতো নৈৱম্ ওঁ ॥ ২।৪।৬॥

Atomic Pranas

ওঁ অণৱশ্চ ওঁ ॥ ২।৪।৭॥

Chief Prana: Its Creation

ওঁ শ্ৰেষ্ঠশ্চ ওঁ ॥ ২।৪।৮॥

Nature of Prana

ওঁ ন ৱাযুক্ৰিযে পৃথগুপদেশাত্ ওঁ ॥ ২।৪।৯॥
ওঁ চক্ষুৰাদিৱত্তু তত্সহশিষ্ট্যাদিভ্যঃ ওঁ ॥ ২।৪।১০॥
ওঁ অকৰণত্ৱাচ্চ ন দোষস্তথা হি দৰ্শযতি ওঁ ॥ ২।৪।১১॥
ওঁ পঞ্চৱৃত্তিৰ্মনোৱদ্ৱ্যপদিশ্যতে ওঁ ॥ ২।৪।১২॥

Prana Is Atomic

ওঁ অণুশ্চ ওঁ ॥ ২।৪।১৩॥

Presiding Deities

ওঁ জ্যোতিৰাদ্যধিষ্ঠানং তু তদামননাত্ ওঁ ॥ ২।৪।১৪॥
ওঁ প্ৰাণৱতা শব্দাত্ ওঁ ॥ ২।৪।১৫॥
ওঁ তস্য চ নিতযত্ৱাত্ ওঁ ॥ ২।৪।১৬॥

Prana and Pranas

ওঁ ত ইন্দ্ৰিযাণি তদ্ৱ্যপদেশাদন্যত্ৰ শ্ৰেষ্ঠাত্ ওঁ ॥ ২।৪।১৭॥
ওঁ ভেদশ্ৰুতেঃ ওঁ ॥ ২।৪।১৮॥
ওঁ ৱৈলক্ষণ্যাচ্চ ওঁ ॥ ২।৪।১৯॥

Creation of Gross Objects

ওঁ সংজ্ঞামূৰ্তিক্লৃপ্তিস্তু ত্ৰিৱৃত্কুৰ্ৱত উপদেশাত্ ওঁ ॥ ২।৪।২০॥
ওঁ মাংসাদি ভৌমং যথাশব্দমিতৰযোশ্চ ওঁ ॥ ২।৪।২১॥
ওঁ ৱৈশেষ্যাত্তু তদ্ৱাদস্তদ্ৱাদঃ ওঁ ॥ ২।৪।২২॥ ইতি শ্ৰীমত্কৃষ্ণদ্ৱৈপাযনকৃত ব্ৰহ্মসূত্ৰেষু দ্ৱিতীযাধ্যাযস্য চতুৰ্থঃ পাদঃ সমাপ্তঃ ॥ ইতি দ্ৱিতীযোঽধ্যাযঃ॥

Departure from the Body

॥ অথ তৃতীযোঽধ্যাযঃ॥ ওঁ তদন্তৰপ্ৰতিপত্তৌ ৰংহতি সম্পৰিষ্ৱক্তঃ প্ৰশ্ননিৰূপণাভ্যাম্ ওঁ ॥ ৩.১.১॥
ওঁ ত্ৰ্যাত্মকত্ৱাত্তু ভূযস্ত্ৱাত্ ওঁ ॥ ৩.১.২॥
ওঁ প্ৰাণগতেশ্চ ওঁ ॥ ৩.১.৩॥
ওঁ অগ্ন্যাদিগতিশ্ৰুতেৰিতি চেন্ন ভাক্তত্ৱাত্ ওঁ ॥ ৩.১.৪॥
ওঁ প্ৰথমেঽশ্ৰৱণাদিতি চেন্ন তা এৱ হ্যুপপত্তেঃ ওঁ ॥ ৩.১.৫॥
ওঁ অশ্ৰুতত্ৱাদিতি চেন্নেষ্টাদিকাৰিণাং প্ৰতীতেঃ ওঁ ॥ ৩.১.৬॥
ওঁ ভাক্তং ৱাঽনাত্মৱিত্ত্ৱাত্ তথা হি দৰ্শযতি ওঁ ॥ ৩.১.৭॥

Return of the Souls

ওঁ কৃতাত্যযেঽনুশযৱান্ দৃষ্টস্মৃতিভ্যাম্ ওঁ ॥ ৩.১.৮॥
ওঁ চৰণাদিতি চেন্নোপলক্ষণাৰ্থেতি কাৰ্ষ্ণাজনিঃ ওঁ ॥ ৩।১।৯॥
ওঁ আনৰ্থক্যমিতি চেন্ন তদপেক্ষত্ৱাত্ ওঁ ॥ ৩।১।১০॥
ওঁ সুকৃতদুষ্কৃতে এৱেতি তু বাদৰিঃ ওঁ ॥ ৩।১।১১॥

Fate of Evil-doers

ওঁ অনিষ্টাদিকাৰিণামপি চ শ্ৰুতম্ ওঁ ॥ ৩।১।১২॥
ওঁ সংযমনে ত্ৱনুভূযেতৰেষামাৰোহাৱৰোহৌ তদ্গতিদৰ্শনাত্ ওঁ ॥ ৩।১।১৩॥
ওঁ স্মৰন্তি চ ওঁ ॥ ৩।১।১৪॥
ওঁ অপি সপ্ত ওঁ ॥ ৩।১।১৫॥
ওঁ তত্ৰাপি চ তদ্ৱ্যাপাৰাদৱিৰোধঃ ওঁ ॥ ৩।১।১৬॥
ওঁ ৱিদ্যাকৰ্মণোৰিতি তু প্ৰকৃতত্ৱাত্ ওঁ ॥ ৩।১।১৭॥
ওঁ ন তৃতীযে তথোপলব্ধেঃ ওঁ ॥ ৩।১।১৮॥
ওঁ স্মৰ্যতেঽপি চ লোকে ওঁ ॥ ৩।১।১৯॥
ওঁ দৰ্শনাচ্চ ওঁ ॥ ৩।১।২০॥
ওঁ তৃতীযে শব্দাৱৰোধঃ সংশোকজস্য ওঁ ॥ ৩।১।২১॥

Similarity with Space etc., during Descent

ওঁ তত্স্ৱাভাৱ্যাপত্তিৰুপপত্তেঃ ওঁ ॥ ৩।১।২২॥

Intervening Period of Descent

ওঁ নাতিচিৰেণ ৱিশেষাত্ ওঁ ॥ ৩।১।২৩॥

The Souls in Plants and Thereafter

ওঁ অন্যাধিষ্ঠিতে পূৰ্ৱৱদভিলাপাত্ ওঁ ॥ ৩।১।২৪॥
ওঁ অশুদ্ধমিতি চেন্ন শব্দাত্ ওঁ ॥ ৩।১।২৫॥
ওঁ ৰেতঃ সিগ্যোগোঽথ ওঁ ॥ ৩।১।২৬॥
ওঁ যোনেঃ শৰীৰম্ ওঁ ॥ ৩।১।২৭॥ ইতি শ্ৰীমত্কৃষ্ণদ্ৱৈপাযনকৃত ব্ৰহ্মসূত্ৰেষু তৃতীযাধ্যাযস্য প্ৰথমঃ পাদঃ সমাপ্তঃ

Topic -1: The Soul in the dream state

ওঁ সন্ধ্যে সৃষ্টিৰাহ হি ওঁ ॥ ৩.২.১॥
ওঁ নিৰ্মাতাৰং চৈকে পুত্ৰাদযশ্চ ওঁ ॥ ৩.২.২॥
ওঁ মাযামাত্ৰং তু কাৰ্ত্স্ন্যেনানভিৱ্যক্তস্ৱৰূপত্ৱাত্ ওঁ ॥ ৩.২.৩॥
ওঁ সূচকশ্চ হি শ্ৰুতেঃ আচক্ষতে চ তদ্ৱিদঃ ওঁ ॥ ৩.২.৪॥
ওঁ পৰাভিধ্যানাত্তু তিৰোহিতং ততো হ্যস্য বন্ধৱিপৰ্যযৌ ওঁ ॥ ৩.২.৫॥
ওঁ দেহযোগাদ্ৱাসোঽপি ওঁ ॥ ৩.২.৬॥

Topic -2: The Soul in dreamless sleep.

ওঁ তদভাৱো নাডীষু তচ্ছ্ৰুতেঃ আত্মনি চ ওঁ ॥ ৩.২.৭॥
ওঁ অতঃ প্ৰবোধোঽস্মাত্ ওঁ ॥ ৩.২.৮॥

Topic -3: The same Soul returns from deep sleep

ওঁ স এৱ তু কৰ্মানুস্মৃতিশব্দৱিধিভ্যঃ ওঁ ॥ ৩.২.৯॥

Topic -4: The nature of swoon

ওঁ মুগ্ধেঽৰ্থসম্পত্তিৰ্পৰিশেষাত্ ওঁ ॥ ৩.২.১০॥

Topic -5: The nature of Brahman

ওঁ ন স্থানতোঽপি পৰস্যোভযলিঙ্গং সৰ্ৱত্ৰ হি ওঁ ॥ ৩.২.১১॥
ওঁ ন ভেদাদিতি চেন্ন প্ৰত্যেকমতদ্ৱচনাত্ ওঁ ॥ ৩.২.১২॥
ওঁ অপি চৈৱমেকে ওঁ ॥ ৩.২.১৩॥
ওঁ অৰূপৱদেৱ হি তত্প্ৰধানত্ৱাত্ ওঁ ॥ ৩.২.১৪॥
ওঁ প্ৰকাশৱচ্চাৱৈযৰ্থ্যম্ ওঁ ॥ ৩.২.১৫॥
ওঁ আহ চ তন্মাত্ৰম্ ওঁ ॥ ৩.২.১৬॥
ওঁ দৰ্শযতি চাথোঽপি স্মৰ্যতে ওঁ ॥ ৩.২.১৭॥
ওঁ অত এৱ চোপমা সূৰ্যকাদিৱত্ ওঁ ॥ ৩.২.১৮॥
ওঁ অম্বুৱদগ্ৰহণাত্তু ন তথাত্ৱম্ ওঁ ॥ ৩.২.১৯॥
ওঁ ৱৃদ্ধিহ্ৰাসভাক্ত্ৱমন্তৰ্ভাৱাত্ উভযসামঞ্জস্যাদেৱম্ ওঁ ॥ ৩.২.২০॥
ওঁ দৰ্শনাচ্চ ওঁ ॥ ৩.২.২১॥

Topic -6: The Neti-neti text explained

ওঁ প্ৰকৃতৈতাৱত্ত্ৱং হি প্ৰতিষেধতি ততো ব্ৰৱীতি চ ভূযঃ ওঁ ॥ ৩.২.২২॥
ওঁ তদৱ্যক্তমাহ হি ওঁ ॥ ৩.২.২৩॥
ওঁ অপি সংৰাধনে প্ৰত্যক্ষানুমানাভ্যাম্ ওঁ ॥ ৩.২.২৪॥
ওঁ প্ৰকাশৱচ্চাৱৈশেষ্যং ওঁ ॥ ৩.২.২৫॥
ওঁ অতোঽনন্তেন তথা হি লিঙ্গম্ ওঁ ॥ ৩.২.২৭॥
ওঁ উভযৱ্যপদেশাত্তু অহিকুণ্ডলৱত্ ওঁ ॥ ৩.২.২৮॥
ওঁ প্ৰকাশাশ্ৰযৱদ্ৱা তেজস্ত্ৱাত্ ওঁ ॥ ৩।২।২৮॥
ওঁ পূৰ্ৱৱদ্ৱা ওঁ ॥ ৩।২।২৯॥
ওঁ প্ৰতিষেধাচ্চ ওঁ ॥ ৩।২।৩০॥

Topic -7: Brahman is one without a second

ওঁ পৰমতস্সেতূন্ মানসংবন্ধ ভেদৱ্যপদেশেভ্যঃ ওঁ ॥ ৩।২।৩১॥
ওঁ দৰ্শনাত্ ওঁ ॥ ৩।২।৩২॥
ওঁ বুদ্ধ্যৰ্থঃ পাদৱত্ ওঁ ॥ ৩।২।৩৩॥
ওঁ স্থানৱিশেষাত্প্ৰকাশাদিৱত্ ওঁ ॥ ৩।২।৩৪॥
ওঁ উপপত্তেশ্চ ওঁ ॥ ৩।২।৩৫॥
ওঁ তথাঽন্যপ্ৰতিষেধাত্ ওঁ ॥ ৩।২।৩৬॥
ওঁ অনেন সৰ্ৱগতত্ৱমাযামযশব্দাদিভ্যঃ ওঁ ॥ ৩।২।৩৭॥

Topic -8: The Lord is the giver of the fruits of actions

ওঁ ফলমত উপপত্তেঃ ওঁ ॥ ৩।২।৩৮॥
ওঁ শ্ৰুতত্ৱাচ্চ ওঁ ॥ ৩।২।৩৯॥
ওঁ ধৰ্মং জৈমিনিঃ অত এৱ ওঁ ॥ ৩।২।৪০॥
ওঁ পূৰ্ৱং তু বাদৰাযণো হেতুৱ্যপদেশাত্ ওঁ ॥ ৩।২।৪১॥ ইতি শ্ৰীমত্কৃষ্ণদ্ৱৈপাযনকৃত ব্ৰহ্মসূত্ৰেষু তৃতীযাধ্যাযস্য দ্ৱিতীযঃ পাদঃ সমাপ্তঃ

Sameness of Vidyas

ওঁ সৰ্ৱৱেদান্তপ্ৰত্যযং চোদনাদ্যৱিশেষাত্ ওঁ ॥ ৩.৩.১॥
ওঁ ভেদান্নেতি চেদেকস্যামপি ওঁ ॥ ৩.৩.২॥
ওঁ স্ৱাধ্যাযস্য তথাত্ৱেন হি সমাচাৰেঽধিকাৰাচ্চ ওঁ ॥ ৩.৩.৩॥
ওঁ দৰ্শযতি চ ওঁ ॥ ৩।৩।৪॥

Combination of Traits

ওঁ উপসংহাৰোঽৰ্থাভেদাদ্ৱিধিশেষৱত্সমানে চ ওঁ ॥ ৩।৩।৫॥

Difference of Meditations

ওঁ অন্যথাত্ৱং চ শব্দাদিতি চেন্নাৱিশেষাত্ ওঁ ॥ ৩।৩।৬॥
ওঁ ন ৱা প্ৰকৰণভেদাত্পৰোৱৰীযস্ত্ৱাদিৱত্ ওঁ ॥ ৩।৩।৭॥
ওঁ সংজ্ঞাতশ্চেত্তদুক্তমস্তি তু তদপি ওঁ ॥ ৩।৩।৮॥

Specifications of Om

ওঁ ৱ্যাপ্তেশ্চ সমঞ্জসম্ ওঁ ॥ ৩।৩।৯॥

Sameness of the Meditation on Prana

ওঁ সৰ্ৱাভেদাদন্যত্ৰেমে ওঁ ॥ ৩।৩।১০॥

Combination and Non-combination of Attributes of Brahman

ওঁ আনন্দাদযঃ প্ৰধানস্য ওঁ ॥ ৩।৩।১১॥
ওঁ প্ৰিযশিৰস্ত্ৱাদ্যপ্ৰাপ্তিৰুপচযাপচযৌ হি ভেদে ওঁ ॥ ৩।৩।১২॥
ওঁ ইতৰে ত্ৱৰ্থসামান্যাত্ ওঁ ॥ ৩।৩।১৩॥

Purusha as the Highest in Katha

ওঁ আধ্যানায প্ৰযোজনাভাৱাত্ ওঁ ॥ ৩।৩।১৪॥
ওঁ আত্মশব্দাচ্চ ওঁ ॥ ৩।৩।১৫॥

The Supreme Self in Aitareya

ওঁ আত্মগৃহীতিৰিতৰৱদুত্তৰাত্ ওঁ ॥ ৩।৩।১৬॥
ওঁ অন্ৱযাদিতি চেত্স্যাদৱধাৰণাত্ ওঁ ॥ ৩।৩।১৭॥

Acamana and Meditation on Prana

ওঁ কাৰ্যাখ্যানাদপূৰ্ৱম্ ওঁ ॥ ৩।৩।১৮॥

Same Meditation in the Same Branch

ওঁ সমান এৱঞ্চাভেদাত্ ওঁ ॥ ৩।৩।১৯॥

No Combination in Meditation on Satya-Brahman

ওঁ সংবন্ধাদেৱমন্যত্ৰাপি ওঁ ॥ ৩।৩।২০॥
ওঁ ন ৱা ৱিশেষাত্ ওঁ ॥ ৩।৩।২১॥
ওঁ দৰ্শযতি চ ওঁ ॥ ৩।৩।২২॥

Attributes of Brahman in Ranayaniya not to be combined elsewhere

ওঁ সম্ভৃতিদ্যুৱ্যাপ্ত্যপি চাতঃ ওঁ ॥ ৩।৩।২৩॥

Purusha-Vidya in Chandogya and Taittiriya

ওঁ পুৰুষৱিদ্যাযামিৱ চেতৰেষামনাম্নানাত্ ওঁ ॥ ৩।৩।২৪॥

Non-combination of Disparate Traits

ওঁ ৱেধাদ্যৰ্থভেদাত্ ওঁ ॥ ৩।৩।২৫॥

Rejection and Reception of Merit

ওঁ হানৌ তূপাযনশব্দশেষাত্ কুশাচ্ছন্দস্স্তুত্যুপগানৱত্ তদুক্তম্ ওঁ ॥ ৩।৩।২৬॥

Discarding Virtue and Vice at Death

ওঁ সাম্পৰাযে তৰ্তৱ্যাভাৱাত্ তথা হ্যন্যে ওঁ ॥ ৩।৩।২৭॥
ওঁ ছন্দত উভযাৱিৰোধাত্ ওঁ ॥ ৩।৩।২৮॥

Paths of Those Who Know Or Do Not Know the

ওঁ গতেৰৰ্থৱত্ত্ৱমুভযথাঽন্যথা হি ৱিৰোধঃ ওঁ ॥ ৩।৩।২৯॥
ওঁ উপপন্নস্তল্লক্ষণাৰ্থোপলব্ধেঃ লোকৱত্ ওঁ ॥ ৩।৩।৩০॥

The Path of Gods Is for All Worshippers of

ওঁ অনিযমঃ সৰ্ৱেষামৱিৰোধশ্শব্দানুমানাভ্যাম্ ওঁ ॥ ৩।৩।৩১॥

People with a Mission

ওঁ যাৱদধিকাৰমৱস্থিতিৰাধিকাৰিকাণাম্ ওঁ ॥ ৩।৩।৩২॥

Conception of the Immutable

ওঁ অক্ষৰধিযাং ত্ৱৱিৰোধঃ সামান্য তদ্ভাৱা ভ্যামৌপসদৱত্ তদুক্তম্ ওঁ ॥ ৩।৩।৩৩॥

Same Conception in Mundaka and Katha

ওঁ ইযদামননাত্ ওঁ ॥ ৩।৩।৩৪॥

The Inmost Self in Brihadaranyaka

ওঁ অন্তৰা ভূতগ্ৰামৱদিতি চেত্ তদুক্তম্ ওঁ ॥ ৩।৩।৩৫॥
ওঁ অন্যথা ভেদানুপপত্তিৰিতিচেন্নোপদেশৱত্ ওঁ ॥ ৩।৩।৩৬॥

Reciprocity of Conceptions

ওঁ ৱ্যতিহাৰো ৱিশিংষন্তি হীতৰৱ্ৰত্ ওঁ ॥ ৩।৩।৩৭॥

Satya-Brahman in Brihadaranyaka

ওঁ সৈৱ হি সত্যাদযঃ ওঁ ॥ ৩।৩।৩৮॥

Combination of Traits in Brihadaranyaka and Chandogya

ওঁ কামাদিতৰত্ৰ তত্ৰ চ আযতনাদিভ্যঃ ওঁ ॥ ৩।৩।৩৯॥

Agnihotra to Prana

ওঁ আদাৰাদলোপঃ ওঁ ॥ ৩।৩।৪০॥
ওঁ উপস্থিতেস্তদ্ৱচনাত্ ওঁ ॥ ৩।৩।৪১॥

Meditations Connected with Rites Are Not Obligatory

ওঁ তন্নিৰ্ধাৰণাৰ্থনিযমস্তদ্দৃষ্টেৰ্পৃথগ্ধ্যপ্ৰতিবন্ধঃ ফলম্ ওঁ ॥ ৩।৩।৪২॥

Meditations on Prana and Vayu

ওঁ প্ৰদানৱদেৱ হি তদুক্তম্ ওঁ ॥ ৩।৩।৪৩॥

Fires in Agni-Rahasya Not Parts of Sacrifice

ওঁ লিঙ্গভূযস্ত্ৱাত্তদ্ধি বলীযস্তদপি ওঁ ॥ ৩।৩।৪৪॥
ওঁ পূৰ্ৱৱিকল্পঃ প্ৰকৰণাত্স্যাত্ক্ৰিযামানসৱত্ ওঁ ॥ ৩।৩।৪৫॥
ওঁ অতিদেশাচ্চ ওঁ ॥ ৩।৩।৪৬॥
ওঁ ৱিদ্যৈৱ তু নিৰ্ধাৰণাত্ ওঁ ॥ ৩।৩।৪৭॥
ওঁ দৰ্শনাচ্চ ওঁ ॥ ৩।৩।৪৮॥
ওঁ শ্ৰুত্যাদিবলীযস্ত্ৱাচ্চ ন বাধঃ ওঁ ॥ ৩।৩।৪৯॥
ওঁ অনুবন্ধদিভ্যহ্ প্ৰজ্নন্তৰপ্ৰিথক্ত্ৱৱত্ দ্ৰিস্হ্তস্ছ তদুক্তম্ ॥ ৩।৩।৫০॥
ওঁ ন সামান্যাদপ্য্ উপলব্ধেৰ্মৃত্যু ৱন্নহি লোকাপত্তিঃ ওঁ ॥ ৩।৩।৫১॥
ওঁ পৰেণ চ শব্দস্য তাদ্ৱিধ্যং ভূযস্ ত্ৱাত্ত্ৱনুবন্ধঃ ওঁ ॥ ৩।৩।৫২॥

The Self Distinct from Body

ওঁ এক আত্মনঃ শৰীৰে ভাৱাত্ ওঁ ॥ ৩।৩।৫৩॥
ওঁ ৱ্যতিৰেকস্তদ্ ভাৱভাৱিত্ৱান্ন তূপলব্ধিৱত্ ওঁ ॥ ৩।৩।৫৪॥

Meditations Connected with Accessories of Rites

ওঁ অঙ্গাৱবদ্ধাস্তু ন শাখাসু হি প্ৰতিৱেদম্ ওঁ ॥ ৩।৩।৫৫॥
ওঁ মন্ত্ৰাদিৱদ্ৱাঽৱিৰোধঃ ওঁ ॥ ৩।৩।৫৬॥

Meditation on Vaisvanara as a Whole

ওঁ ভূম্নঃ ক্ৰতুৱজ্জ্যাযস্ত্ৱং তথা চ দৰ্শযতি ওঁ ॥ ৩।৩।৫৭॥

When Meditations Differ

ওঁ নানাশব্দাদিভেদাত্ ওঁ ॥ ৩।৩।৫৮॥

Alternative Meditations

ওঁ ৱিকল্পো ৱিশিষ্টফলত্ৱাত্ ওঁ ॥ ৩।৩।৫৯॥

Meditations Yielding Worldly Results

ওঁ কাম্যাস্তু যথাকামং সমুচ্চীযেৰন্ন ৱা পূৰ্ৱহেত্ৱভাৱাত্ ওঁ ॥ ৩।৩।৬০॥

Meditations Based on Subsidiaries

ওঁ অঙ্গেষু যথাশ্ৰযভাৱঃ ওঁ ॥ ৩।৩।৬১॥
ওঁ শিষ্টেশ্চ ওঁ ॥ ৩।৩।৬২॥
ওঁ সমাহাৰাত্ ওঁ ॥ ৩।৩।৬৩॥
ওঁ গুণসাধাৰণ্যশ্ৰুতেশ্চ ওঁ ॥ ৩।৩।৬৪॥
ওঁ ন ৱা তত্সহভাৱশ্ৰুতেঃ ওঁ ॥ ৩।৩।৬৫॥
ওঁ দৰ্শনাচ্চ ওঁ ॥ ৩।৩।৬৬॥ ইতি শ্ৰীমত্কৃষ্ণদ্ৱৈপাযনকৃত ব্ৰহ্মসূত্ৰেষু তৃতীযাধ্যাযস্য তৃতীযঃ পাদঃ সমাপ্তঃ

Knowledge not a Subsidiary of Rites

ওঁ পুৰুষাৰ্থোঽতঃ শব্দাদিতি বাদৰাযণঃ ওঁ ॥ ৩.৪.১॥
ওঁ শেষত্ৱাত্পুৰুষাৰ্থৱাদো যথাঽন্যেষ্ৱিতি জৈমিনিঃ ওঁ ॥ ৩.৪.২॥
ওঁ আচাৰদৰ্শনাত্ ওঁ ॥ ৩.৪.৩॥
ওঁ তচ্ছ্ৰুতেঃ ওঁ ॥ ৩.৪.৪॥
ওঁ সমন্ৱাৰম্ভণাত্ ওঁ ॥ ৩.৪.৫॥
ওঁ তদ্ৱতো ৱিধানাত্ ওঁ ॥ ৩.৪.৬॥
ওঁ নিযমাচ্চ ওঁ ॥ ৩.৪.৭॥
ওঁ অধিকোপদেশাত্তু বাদৰাযণস্যৈৱং তদ্দৰ্শনাত্ ওঁ ॥ ৩.৪.৮॥
ওঁ তুল্যং তু দৰ্শনম্ ওঁ ॥ ৩.৪.৯॥
ওঁ অসাৰ্ৱত্ৰিকী ওঁ ॥ ৩.৪.১০॥
ওঁ ৱিভাগঃ শতৱত্ ওঁ ॥ ৩.৪.১১॥
ওঁ অধ্যযনমাত্ৰৱতঃ ওঁ ॥ ৩.৪.১২॥
ওঁ নাৱিশেষাত্ ওঁ ॥ ৩.৪.১৩॥
ওঁ স্তুতযেঽনুমতিৰ্ৱা ওঁ ॥ ৩.৪.১৪॥
ওঁ কামকাৰেণ চৈকে ওঁ ॥ ৩.৪.১৫॥
ওঁ উপমৰ্দং চ ওঁ ॥ ৩.৪.১৬॥
ওঁ ঊৰ্ধ্ৱৰেতস্সু চ শব্দে হি ওঁ ॥ ৩.৪.১৭॥

Sannyasa Prescribed by Scriptures

ওঁ পৰামৰ্শং জৈমিনিৰচোদনা চাপৱদিতি হি ওঁ ॥ ৩.৪.১৮॥
ওঁ অনুষ্ঠেযং বাদৰাযণঃ সাম্যশ্ৰুতেঃ ওঁ ॥ ৩.৪.১৯॥
ওঁ ৱিধিৰ্ৱা ধাৰণৱত্ ওঁ ॥ ৩.৪.২০॥

Injunctions for Meditation Not Eulogistic

ওঁ স্তুতিমাত্ৰমুপাদানাদিতি চেন্নাপূৰ্ৱত্ৱাত্ ওঁ ॥ ৩.৪.২১॥
ওঁ ভাৱশব্দাচ্চ ওঁ ॥ ৩.৪.২২॥

Upanishadic Stories

ওঁ পাৰিপ্লৱাৰ্থা ইতি চেন্ন ৱিশেষিতত্ৱাত্ ওঁ ॥ ৩.৪.২৩॥
ওঁ তথা চৈকৱাক্যোপবন্ধাত্ ওঁ ॥ ৩.৪.২৪॥

Sannyasins Free from Rituals

ওঁ অত এৱ চাগ্নীন্ধনাদ্যনপেক্ষা ওঁ ॥ ৩.৪.২৫॥

Rituals etc., Needed for Knowledge

ওঁ সৰ্ৱাপেক্ষা চ যজ্ঞাদিশ্ৰুতেঃ অশ্ৱৱত্ ওঁ ॥ ৩.৪.২৬॥
ওঁ শমদমাদ্যুপেতঃ স্যাত্তথাঽপি তু তদ্ৱিধেস্তদঙ্গতযা তেষামৱশ্যানুষ্ঠেযত্ৱাত্ ওঁ ॥ ৩.৪.২৭॥

Restrictions about Food

ওঁ সৰ্ৱান্নানুমতিশ্চ প্ৰাণাত্যযে তদ্দৰ্শনাত্ ওঁ ॥ ৩.৪.২৮॥
ওঁ অবাধাচ্চ ওঁ ॥ ৩.৪.২৯॥
ওঁ অপি স্মৰ্যতে ওঁ ॥ ৩.৪.৩০॥
ওঁ শব্দশ্চাতোঽকামচাৰে ওঁ ॥ ৩.৪.৩১॥

Duties of Orders of Life should be Fulfilled

ওঁ ৱিহিতত্ৱাচ্চাশ্ৰমকৰ্মাপি ওঁ ॥ ৩.৪.৩২॥
ওঁ সহকাৰিত্ৱেন চ ওঁ ॥ ৩.৪.৩৩॥
ওঁ সৰ্ৱথাপি তু ত এৱোভযলিঙ্গাত্ ওঁ ॥ ৩.৪.৩৪॥
ওঁ অনভিভৱং চ দৰ্শযতি ওঁ ॥ ৩.৪.৩৫॥

Knowledge for People outside Orders

ওঁ অন্তৰা চাপি তু তদ্দৃষ্টেঃ ওঁ ॥ ৩.৪.৩৬॥
ওঁ অপি স্মৰ্যতে ওঁ ॥ ৩.৪.৩৭॥
ওঁ ৱিশেষণানুগ্ৰহং চ ওঁ ॥ ৩.৪.৩৮॥
ওঁ অতস্ত্ৱিতৰজ্জ্যাযো লিঙ্গাচ্চ ওঁ ॥ ৩.৪.৩৯॥

Defection from Monasticism

ওঁ তদ্ভূতস্য তু নতদ্ভাৱো জৈমিনেৰপি নিযমাতদ্ৰূপাঽভাৱেভ্যঃ ওঁ ॥ ৩.৪.৪০॥

Expiation for Transgression of Celibacy

ওঁ ন চাধিকাৰিকমপি পতনানুমানাত্তদযোগাত্ ওঁ ॥ ৩.৪.৪১॥
ওঁ উপপূৰ্ৱমপীত্যেকে ভাৱশমনৱত্তদুক্তম্ ওঁ ॥ ৩.৪.৪২॥

They are to be Excommunicated

ওঁ বহিস্তূভযথাপি স্মৃতেৰাচাৰাচ্চ ওঁ ॥ ৩.৪.৪৩॥

Meditations Connected with Rites

ওঁ স্ৱামিনঃ শ্ৰুতেৰিত্যাত্ৰেযঃ ওঁ ॥ ৩.৪.৪৪॥
ওঁ আৰ্ত্ৱিজ্যমিত্যৌডুলোমিঃ তস্মৈ হি পৰিক্ৰিযতে ওঁ ॥ ৩.৪.৪৫॥
শ্ৰুতেশ্চ ॥ ৩.৪.৪৬॥

Injunction about Meditativeness

ওঁ সহকাৰ্যন্তৰৱিধিঃ পক্ষেণ তৃতীযং তদ্ৱতো ৱিদ্যাদিৱত্ ওঁ ॥ ৩.৪.৪৭॥
ওঁ কৃত্স্নভাৱাত্তু গৃহিণোপসংহাৰঃ ওঁ ॥ ৩.৪.৪৮॥
ওঁ মৌনৱদিতৰেষামপ্যুপদেশাত্ ওঁ ॥ ৩.৪.৪৯॥

The Childlike State

ওঁ অনাৱিষ্কুৰ্ৱন্নন্ৱযাত্ ওঁ ॥ ৩.৪.৫০॥

Time of Fruition of Knowledge

ওঁ ঐহিকমপ্ৰস্তুতপ্ৰতিবন্ধে তদ্দৰ্শনাত্ ওঁ ॥ ৩.৪.৫১॥

Liberation is Uniform Everywhere

ওঁ এৱং মুক্তিফলানিয মস্তদৱস্থা ৱধৃতেস্তদৱস্থা ৱধৃতেঃ ওঁ ॥ ৩।৪।৫২॥ ইতি শ্ৰীমত্কৃষ্ণদ্ৱৈপাযনকৃত ব্ৰহ্মসূত্ৰেষু তৃতীযাধ্যাযস্য চতুৰ্থঃ পাদঃ সমাপ্তঃ ॥ ইতি তৃতীযোঽধ্যাযঃ॥

Repetition of Meditations etc.

॥ অথ চতুৰ্থোঽধ্যাযঃ॥ ওঁ আৱৃত্তিঃ অসকৃদুপদেশাত্ ওঁ ॥ ৪.১.১॥
ওঁ লিঙ্গাচ্চ ওঁ ॥ ৪.১.২॥

Identity of the Self with Brahman

ওঁ আত্মেতি তূপগচ্ছন্তি গ্ৰাহযন্তি চ ওঁ ॥ ৪.১.৩॥

No Self-identity with Symbols

ওঁ ন প্ৰতীকে ন হি সঃ ওঁ ॥ ৪.১.৪॥

Superimposition of the Higher on the Lower

ওঁ ব্ৰহ্মদৃষ্টিৰুত্কৰ্ষাত্ ওঁ ॥ ৪.১.৫॥

Subordinate parts of Rites As the Sun etc.

ওঁ আদিত্যাদিমতযশ্চাঙ্গ উপপত্তেঃ ওঁ ॥ ৪.১.৬॥

Meditation in a Sitting Posture

ওঁ আসীনস্সম্ভৱাত্ ওঁ ॥ ৪.১.৭॥
ওঁ ধ্যানাচ্চ ওঁ ॥ ৪.১.৮॥
ওঁ অচলত্ৱং চাপেক্ষ্য ওঁ ॥ ৪.১.৯॥
ওঁ স্মৰন্তি চ ওঁ ॥ ৪.১.১০॥

No Restriction of Place

ওঁ যত্ৰৈকাগ্ৰতা তত্ৰাৱিশেষাত্ ওঁ ॥ ৪.১.১১॥

Meditation till Death

ওঁ আ প্ৰাযণাত্তত্ৰাপি হি দৃষ্টম্ ওঁ ॥ ৪.১.১২॥

Knowledge Destroys all Results of Actions

ওঁ তদধিগম উত্তৰপূৰ্ৱাঘযোৰশ্লেষৱিনাশৌ তদ্ৱ্যপদেশাত্ ওঁ ॥ ৪.১.১৩॥

No Remnant of Virtue Even

ওঁ ইতৰস্যাপ্যেৱমসংশ্লেষঃ পাতে তু ওঁ ॥ ৪.১.১৪॥

Past Accumulated Results are Destroyed

ওঁ অনাৰব্ধকাৰ্যে এৱ তু পূৰ্ৱে তদৱধেঃ ওঁ ॥ ৪.১.১৫॥

Agnihotra etc.

ওঁ অগ্নিহোত্ৰাদি তু তত্কাৰ্যাযৈৱ তদ্দৰ্শনাত্ ওঁ ॥ ৪.১.১৬॥
ওঁ অতোঽন্যদপীত্যেকেষামুভযোঃ ওঁ ॥ ৪.১.১৭॥

Rites Unaccompanied by Meditation

ওঁ যদেৱ ৱিদ্যযেতি হি ওঁ ॥ ৪.১.১৮॥

Experience of the Active Merit and Demerit

ওঁ ভাগেন ত্ৱিতৰে ক্ষপযিত্ৱা সম্পত্স্যতে ওঁ ॥ ৪.১.১৯॥ ইতি শ্ৰীমত্কৃষ্ণদ্ৱৈপাযনকৃত ব্ৰহ্মসূত্ৰেষু চতুৰ্থাধ্যাযস্য প্ৰথমঃ পাদঃ সমাপ্তঃ

Mind Merges in Prana

ওঁ ৱাঙ্গ্মনসি দৰ্শনাচ্ছব্দাচ্চ ওঁ ॥ ৪.২.১॥
ওঁ অত এৱ চ সৰ্ৱাণ্যনু ওঁ ॥ ৪.২.২॥

Prana Merges into the soul

ওঁ তন্মনঃ প্ৰাণ উত্তৰাত্ ওঁ ॥ ৪.২.৩॥
ওঁ সোঽধ্যক্ষে তদুপগমাদিভ্যঃ ওঁ ॥ ৪.২.৪॥
ওঁ ভূতেষু তচ্ছ্ৰুতেঃ ওঁ ॥ ৪.২.৫॥
ওঁ নৈকস্মিন্ দৰ্শযতো হি ওঁ ॥ ৪.২.৬॥

Departure of the Enlightened and the Unenlightened

ওঁ সমানা চাসৃত্যুপক্ৰমাদমৃতত্ৱং চানুপোষ্য ওঁ ॥ ৪.২.৭॥

Relative Merger of Fire etc.

ওঁ তদপীতেঃ সংসাৰৱ্যপদেশাত্ ওঁ ॥ ৪.২.৮॥
ওঁ সূক্ষ্মং প্ৰমাণতশ্চ তথোপলব্ধেঃ ওঁ ॥ ৪.২.৯॥
ওঁ নোপমৰ্দেনাতঃ ওঁ ॥ ৪.২.১০॥
ওঁ অস্যৈৱ চোপপত্তেৰূষ্মা ওঁ ॥ ৪.২.১১॥

No Departure for a Knower of Brahman

ওঁ প্ৰতিষেধাদিতি চেন্ন শাৰীৰাত্ ওঁ ॥ ৪.২.১২॥
ওঁ স্পষ্টো হ্যেকেষাম্ ওঁ ॥ ৪.২.১৩॥
ওঁ স্মৰ্যতে চ ওঁ ॥ ৪.২.১৪॥

the Organs of the Knower Merge in Brahman

ওঁ তানি পৰে তথা হ্যাহ ওঁ ॥ ৪.২.১৫॥

Absolute Absorption of the Constituents

ওঁ অৱিভাগো ৱচনাত্ ওঁ ॥ ৪.২.১৬॥

Departure of one who knows the Qualified Brahman

ওঁ তদোকোঽগ্ৰজ্ৱলনং তত্প্ৰকাশিতদ্ৱাৰো ৱিদ্যাসামৰ্থ্যাত্তচ্ছেষগত্যনুস্মৃতিযোগাচ্চ হাৰ্দানুগৃহীতাঃ শতাধিকযা ওঁ ॥ ৪.২.১৭॥

The Soul follows the Rays of the Sun

ওঁ ৰশ্ম্যনুসাৰী ওঁ ॥ ৪.২.১৮॥
ওঁ নিশি ন ইতি চেত্, ন, সম্বন্ধস্য যাৱদ্দেহভাৱিত্ৱাদ্, দৰ্শযতি চ ওঁ ॥ ৪.২.১৯॥

Soul's Journey during the Sun's Southern Course

ওঁ অতশ্চাযনেঽপি দক্ষিণে ওঁ ॥ ৪।২।২০॥
ওঁ যোগিনঃ প্ৰতি স্মৰ্যতে স্মাৰ্তে চৈতে ওঁ ॥ ৪।২।২১॥ ইতি শ্ৰীমত্কৃষ্ণদ্ৱৈপাযনকৃত ব্ৰহ্মসূত্ৰেষু চতুৰ্থাধ্যাযস্য দ্ৱিতীযঃ পাদঃ সমাপ্তঃ

Only One Path to the World of Brahman

ওঁ অৰ্চিৰাদিনা তত্প্ৰথিতেঃ ওঁ ॥ ৪.৩.১॥

The Departing Soul Reaches Air after Year

ওঁ ৱাযুশব্দাদৱিশেষৱিশেষাভ্যাম্ ওঁ ॥ ৪.৩.২॥

The Soul proceeds from Lightning to Varuna

ওঁ তটিতোঽধি ৱৰুণঃ সংবন্ধাত্ ওঁ ॥ ৪.৩.৩॥

Guiding Deities

ওঁ আতিৱাহিকস্তল্লিঙ্গাত্ ওঁ ॥ ৪.৩.৪॥
ওঁ উভযৱ্যামোহাত্তত্সিদ্ধেঃ ওঁ ॥ ৪.৩.৫॥
ওঁ ৱৈদ্যুতেনৈৱ ততস্তচ্ছ্ৰুতেঃ ওঁ ॥ ৪.৩.৬॥

The Path Leads to the Conditioned Brahman

ওঁ কাৰ্যং বাদৰিৰস্য গত্যুপপত্তেঃ ওঁ ॥ ৪.৩.৭॥
ওঁ ৱিশেষিতত্ৱাচ্চ ওঁ ॥ ৪.৩.৮॥
ওঁ সামীপ্যাত্তু তদ্ৱ্যপদেশঃ ওঁ ॥ ৪.৩.৯॥
ওঁ কাৰ্যাত্যযে তদধ্যক্ষেণ সহাতঃ পৰমভিধানাত্ ওঁ ॥ ৪.৩.১০॥
ওঁ স্মৃতেশ্চ ওঁ ॥ ৪.৩.১১॥
ওঁ পৰং জৈমিনিৰ্মুখ্যত্ৱাত্ ওঁ ॥ ৪.৩.১২॥
ওঁ দৰ্শনাচ্চ ওঁ ॥ ৪.৩.১৩॥
ওঁ ন চ কাৰ্যে প্ৰতিপত্ত্যভিসন্ধিঃ ওঁ ॥ ৪.৩.১৪॥

Worship with and without Symbols

ওঁ অপ্ৰতীকালম্বনান্নযতীতি বাদৰাযণৰুভযথা চ দোষাত্ তত্ক্ৰতুশ্চ ওঁ ॥ ৪.৩.১৫॥
ওঁ ৱিশেষং চ দৰ্শযতি ওঁ ॥ ৪.৩.১৬॥ ইতি শ্ৰীমত্কৃষ্ণদ্ৱৈপাযনকৃত ব্ৰহ্মসূত্ৰেষু চতুৰ্থাধ্যাযস্য তৃতীযঃ পাদঃ সমাপ্তঃ

Nature of Freedom

ওঁ সম্পদ্যাৱিহায স্ৱেনশব্দাত্ ওঁ ॥ ৪.৪.১॥
ওঁ মুক্তঃ প্ৰতিজ্ঞানাত্ ওঁ ॥ ৪.৪.২॥
ওঁ আত্মা প্ৰকৰণাত্ ওঁ ॥ ৪.৪.৩॥

Liberated Soul Inseparable from Brahman

ওঁ অৱিভাগেন দৃষ্টত্ৱাত্ ওঁ ॥ ৪.৪.৪॥

Characteristics of the Liberated Soul

ওঁ ব্ৰাহ্মেণ জৈমিনিৰুপন্যাসাদিভ্যঃ ওঁ ॥ ৪.৪.৫॥
ওঁ চিতিমাত্ৰেণ তদাত্মকত্ৱাদিত্যৌডুলোমিঃ ওঁ ॥ ৪.৪.৬॥
ওঁ এৱমপ্যুপন্যাসাত্পূৰ্ৱভাৱাদৱিৰোধং বাদৰাযণঃ ওঁ ॥ ৪.৪.৭॥

Fulfilment of Desire through Will

ওঁ সঙ্কল্পাদেৱ চ তচ্ছ্ৰুতেঃ ওঁ ॥ ৪.৪.৮॥
ওঁ অত এৱ চানন্যাধিপতিঃ ওঁ ॥ ৪.৪.৯॥

Body after Reaching Brahma-loka

ওঁ অভাৱং বাদৰিৰাহ হ্যেৱম্ ওঁ ॥ ৪.৪.১০॥
ওঁ ভাৱং জৈমিনিৰ্ৱিকল্পাম্নানাত্ ওঁ ॥ ৪.৪.১১॥
ওঁ দ্ৱাদশাহৱদুভযৱিধং বাদৰাযণোঽতঃ ওঁ ॥ ৪.৪.১২॥
ওঁ তন্ৱভাৱে সন্ধ্যৱদুপপত্তেঃ ওঁ ॥ ৪.৪.১৩॥
ওঁ ভাৱে জাগ্ৰদ্ৱত্ ওঁ ॥ ৪.৪.১৪॥

Entry into many Bodies

ওঁ প্ৰদীপৱদাৱেশঃ তথা হি দৰ্শযতি ওঁ ॥ ৪.৪.১৫॥
ওঁ স্ৱাপ্যযসম্পত্ত্যোৰন্যতৰাপেক্ষমাৱিষ্কৃতং হি ওঁ ॥ ৪.৪.১৬॥

Acquisition of Divine Powers

ওঁ জগদ্ৱ্যাপাৰৱৰ্জম্ ওঁ ॥ ৪.৪.১৭॥
ওঁ প্ৰত্যক্ষোপদেশাদিতি চেন্নাধিকাৰিক মণ্ডলস্থোক্তেঃ ওঁ ॥ ৪।৪।১৮॥
ওঁ ৱিকাৰাৱৰ্তি চ তথা হি দৰ্শযতি ওঁ ॥ ৪।৪।১৯॥
ওঁ স্থিতিমাহ দৰ্শযতশ্চৈৱং প্ৰত্যক্ষানুমানে ওঁ ॥ ৪।৪।২০॥
ওঁ ভোগমাত্ৰসাম্যলিঙ্গাচ্চ ওঁ ॥ ৪।৪।২১॥
ওঁ অনাৱৃত্তিঃ শব্দাদনাৱৃত্তিঃ শব্দাত্ ওঁ ॥ ৪।৪।২২॥

Explore More