Brahman

શ્રી બ્રહ્મસૂત્રાણિ

(Brahma Sutras in Gujarati)

Also known as sri brahmasutrani atha prathamo dhyayah om

The Brahma Sūtras of Bādarāyaṇa are the foundational text of Vedānta and one of its three prasthānas, alongside the Upaniṣads and the Bhagavad Gītā. In 555 aphorisms across four chapters they systematise the teaching of the Upaniṣads, opening with athāto brahma-jijñāsā — "now, therefore, the enquiry into Brahman" — and establishing Brahman as that from which the origin, sustenance and dissolution of this universe proceed. Each sūtra is composed with extreme brevity, a thread meant to be unfolded by commentary; the great ācāryas founded their schools on their readings of this text.

Reading depth
Lyrics
#of 555

Table of Contents

Deliberation on Brahman

શ્રી બ્રહ્મસૂત્રાણિ॥ ॥ અથ પ્રથમોઽધ્યાયઃ॥ ૐ અથાતો બ્રહ્મજિજ્ઞાસા ૐ ॥ ૧.૧.૧॥

Origin etc., of the Universe

ૐ જન્માદ્યસ્ય યતઃ ૐ ॥ ૧.૧.૨॥

Scripture as Source of Knowledge of Brahman

ૐ શાસ્ત્રયોનિત્વાત્ ૐ ॥ ૧.૧.૩॥

Upanishads Reveal Brahman

ૐ તત્તુસમન્વયાત્ ૐ ॥ ૧.૧.૪॥

The first Cause Possessed of Consciousness

ૐ ઈક્ષતેર્નાશબ્દમ્ ૐ ॥ ૧.૧.૫॥
ૐ ગૌણશ્ચેન્નાત્મશબ્દાત્ ૐ ॥ ૧.૧.૬॥
ૐ તન્નિષ્ઠસ્ય મોક્ષોપદેશાત્ ૐ ॥ ૧.૧.૭॥
ૐ હેયત્વાવચનાચ્ચ ૐ ॥ ૧.૧.૮॥
ૐ સ્વાપ્યયાત્ ૐ ॥ ૧.૧.૯॥
ૐ ગતિસામાન્યાત્ ૐ ॥ ૧.૧.૧૦॥
ૐ શ્રુતત્વાચ્ચ ૐ ॥ ૧.૧.૧૧॥

The Blissful One

ૐ આનન્દમયોઽભ્યાસાત્ ૐ ॥ ૧.૧.૧૨॥
ૐ વિકારશબ્દાન્નેતિચેન્ન પ્રાચુર્યાત્ ૐ ॥ ૧.૧.૧૩॥
ૐ તદ્ધેતુવ્યપદેશાચ્ચ ૐ ॥ ૧.૧.૧૪॥
ૐ માન્ત્રવર્ણિકમેવ ચ ગીયતે ૐ ॥ ૧.૧.૧૫॥
ૐ નેતરોઽનુપપત્તેઃ ૐ ॥ ૧.૧.૧૬॥
ૐ ભેદવ્યપદેશાચ્ચ ૐ ॥ ૧.૧.૧૭॥
ૐ કામાચ્ચ નાનુમાનાપેક્ષા ૐ ॥ ૧.૧.૧૮॥
ૐ અસ્મિન્નસ્ય ચ તદ્યોગં શાસ્તિ ૐ ॥ ૧.૧.૧૯॥

The Being Inside

ૐ અન્તસ્તદ્ધર્મોપદેશાત્ ૐ ॥ ૧.૧.૨૦॥
ૐ ભેદવ્યપદેશાચ્ચાન્યઃ ૐ ॥ ૧.૧.૨૧॥

Space

ૐ આકાશસ્તલ્લિઙ્ગાત્ ૐ ॥ ૧.૧.૨૨॥

Prana

ૐ અત એવ પ્રાણઃ ૐ ॥ ૧.૧.૨૩॥

Light

ૐ જ્યોતિશ્ચરણાભિધાનાત્ ૐ ॥ ૧.૧.૨૪॥
ૐ છન્દોઽભિધાનાન્નેતિચેન્ન તથાચેતોઽર્પણનિગદાત્તથા હિ દર્શનમ્ ૐ ॥ ૧.૧.૨૫॥
ૐ ભૂતાદિપાદવ્યપદેશોપપત્તેશ્ચૈવમ્ ૐ ॥ ૧.૧.૨૬॥
ૐ ઉપદેશભેદાન્નેતિ ચેન્નોભયસ્મિન્નપ્યવિરોધાત્ ૐ ॥ ૧.૧.૨૭॥

Pratardana

ૐ પ્રાણસ્તથાનુગમાત્ ૐ ॥ ૧.૧.૨૮॥
ૐ નવક્તુરાત્મોપદેશાદિતિ ચેદધ્યાત્મસંબન્ધભૂમા હ્યસ્મિન્ ૐ ॥ ૧.૧.૨૯॥
ૐ શાસ્ત્રદૃષ્ટ્યા તૂપદેશો વામદેવવત્ ૐ ॥ ૧.૧.૩૦॥
ૐ જીવમુખ્યપ્રાણલિઙ્ગાન્નેતિ ચેન્નોપાસત્રૈવિદ્યાદાશ્રિતત્વાદિહ તદ્યોગાત્ ૐ ॥ ૧.૧.૩૧॥ પ્રથમાધ્યાયસ્ય પ્રથમઃ પાદઃ સમાપ્તઃ

The Entity Known Everywhere

ૐ સર્વત્ર પ્રસિદ્ધોપદેશાત્ ૐ ॥ ૧.૨.૧॥
ૐ વિવક્ષિતગુણોપપત્તેશ્ચ ૐ ॥ ૧.૨.૨॥
ૐ અનુપપત્તેસ્તુ ન શારીરઃ ૐ ॥ ૧.૨.૩॥
ૐ કર્મકર્તૃવ્યપદેશાચ્ચ ૐ ॥ ૧.૨.૪॥
ૐ શબ્દવિશેષાત્ ૐ ॥ ૧.૨.૫॥
ૐ સ્મૃતેશ્ચ ૐ ॥ ૧.૨.૬॥
ૐ અર્ભકૌકસ્ત્વાત્ તદ્વ્યપદેશાચ્ચ નેતિ ચેન્ન નિચાય્યત્વાદેવં વ્યોમવચ્ચ ૐ ॥ ૧.૨.૭॥
ૐ સંભોગપ્રાપ્તિરિતિ ચેન્ન વૈશેષ્યાત્ ૐ ॥ ૧.૨.૮॥

The Eater

ૐ અત્તા ચરાચરગ્રહણાત્ ૐ ॥ ૧.૨.૯॥
ૐ પ્રકરણાચ્ચ ૐ ॥ ૧.૨.૧૦॥

The Two in the Cavity of the Heart

ૐ ગુહાં પ્રવિષ્ટાવાત્માનૌ હિ તદ્દર્શનાત્ ૐ ॥ ૧.૨.૧૧॥
ૐ વિશેષણાચ્ચ ૐ ॥ ૧.૨.૧૨॥

The Person in the Eye

ૐ અન્તર ઉપપત્તેઃ ૐ ॥ ૧.૨.૧૩॥
ૐ સ્થાનાદિવ્યપદેશાચ્ચ ૐ ॥ ૧.૨.૧૪॥
ૐ સુખવિશિષ્ટાભિધાનાદેવ ચ ૐ ॥ ૧.૨.૧૫॥
ૐ શ્રુતોપનિષત્કગત્યભિધાનાચ્ચ ૐ ॥ ૧.૨.૧૬॥
ૐ અનવસ્થિતેરસંભવાચ્ચ નેતરઃ ૐ ॥ ૧.૨.૧૭॥

The Internal Ruler

ૐ અન્તર્યામ્યધિદૈવાદિષુ તદ્ધર્મવ્યપદેશાત્ ૐ ॥ ૧.૨.૧૮॥
ૐ ન ચ સ્માર્તં અતદ્ધર્માભિપાલાત્ ૐ ॥ ૧.૨.૧૯॥
ૐ શરીરશ્ચોભયેઽપિ હિ ભેદેનૈનમધીયતે ૐ ॥ ૧.૨.૨૦॥

The One That is Unseen etc.

ૐ અદૃશ્યત્વાદિગુણકો ધર્મોક્તેઃ ૐ ॥ ૧.૨.૨૧॥
ૐ વિશેષણભેદવ્યપદેશાભ્યાં નેતરૌ ૐ ॥ ૧.૨.૨૨॥
ૐ રૂપોપન્યાસાચ્ચ ૐ ॥ ૧.૨.૨૩॥

Vaisvanara

ૐ વૈશ્વાનરઃ સાધારણશબ્દવિશેષાત્ ૐ ॥ ૧.૨.૨૪॥
ૐ સ્મર્યમાણમનુમાનં સ્યાદિતિ ૐ ॥ ૧.૨.૨૫॥
ૐ શબ્દાદિભ્યોઽન્તઃ પ્રતિષ્ઠાનાન્નેતિ ચેન્ન તથા દૃષ્ટ્યુપદેશાદસંભવાત્પુરુષવિધ્મપિ ચૈનમધીયતે ૐ ॥ ૧.૨.૨૬॥
ૐ અત એવ ન દેવતા ભૂતં ચ ૐ ॥ ૧.૨.૨૭॥
ૐ સાક્ષાદપ્યવિરોધં જૈમિનિઃ ૐ ॥ ૧.૨.૨૮॥
ૐ અભિવ્યક્તેરિત્યાશ્મરથ્યઃ ૐ ॥ ૧.૨.૨૯॥
ૐ અનુસ્મૃતેર્બાદરિઃ ૐ ॥ ૧.૨.૩૦॥
ૐ સમ્પત્તેરિતિ જૈમિનિઃ તથા હિ દર્શયતિ ૐ ॥ ૧.૨.૩૧॥
ૐ આમનન્તિ ચૈનમસ્મિન્ ૐ ॥ ૧.૨.૩૨॥ ઇતિ શ્રીમત્કૃષ્ણદ્વૈપાયનકૃત બ્રહ્મસૂત્રેષુ પ્રથમાધ્યાયસ્ય દ્વિતીયઃ પાદઃ સમાપ્તઃ

The Abode of Heaven, Earth, etc.

ૐ દ્યુભ્વાદ્યાયતનં સ્વશબ્દાત્ ૐ ॥ ૧.૩.૧॥
ૐ મુક્તોપસૃપ્યવ્યપદેશાત્ ૐ ॥ ૧.૩.૨॥
ૐ નાનુમાનમતચ્છબ્દાત્ ૐ ॥ ૧.૩.૩॥
ૐ પ્રાણભૃચ્ચ ૐ ॥ ૧.૩.૪॥
ૐ ભેદવ્યપદેશાત્ ૐ ॥ ૧.૩.૫॥
ૐ પ્રકરણાત્ ૐ ॥ ૧.૩.૬॥
ૐ સ્થિત્યદનાભ્યાં ચ ૐ ॥ ૧.૩.૭॥

Bhuman (Infinite, Plenitude)

ૐ ભૂમા સમ્પ્રસાદાદધ્યુપદેશાત્ ૐ ॥ ૧.૩.૮॥
ૐ ધર્મોપપત્તેશ્ચ ૐ ॥ ૧.૩.૯॥

Immutable

ૐ અક્ષરમમ્બરાન્તધૃતેઃ ૐ ॥ ૧.૩.૧૦॥
ૐ સા ચ પ્રશાસનાત્ ૐ ॥ ૧.૩.૧૧॥
ૐ અન્યભાવવ્યાવૃત્તેશ્ચ ૐ ॥ ૧.૩.૧૨॥

The Object of Seeing

ૐ ઈક્ષતિકર્મવ્યપદેશાત્ સઃ ૐ ॥ ૧.૩.૧૩॥

Dahara (The Small Space)

ૐ દહર ઉત્તરેભ્યઃ ૐ ॥ ૧.૩.૧૪॥
ૐ ગતિશબ્દાભ્યાં તથા હિ દૃષ્ટં લિઙ્ગં ચ ૐ ॥ ૧.૩.૧૫॥
ૐ ધૃતેશ્ચ મહિમ્નોઽસ્યાસ્મિન્નુપલબ્ધેઃ ૐ ॥ ૧.૩.૧૬॥
ૐ પ્રસિદ્ધેશ્ચ ૐ ॥ ૧.૩.૧૭॥
ૐ ઇતરપરામર્શાત્ સ ઇતિ ચેન્નાસમ્ભવાત્ ૐ ॥ ૧.૩.૧૮॥
ૐ ઉત્તરાચ્ચેદાવિર્ભૂતસ્વરૂપસ્તુ ૐ ॥ ૧.૩.૧૯॥
ૐ અન્યાર્થશ્ચ પરામર્શઃ ૐ ॥ ૧.૩.૨૦॥
ૐ અલ્પશ્રુતેરિતિ ચેત્તદુક્તમ્ ૐ ॥ ૧.૩.૨૧॥

Acting in Accordance

ૐ અનુકૃતેસ્તસ્ય ચ ૐ ॥ ૧.૩.૨૨॥
ૐ અપિ સ્મર્યતે ૐ ॥ ૧.૩.૨૩॥

The Measured One

ૐ શબ્દાદેવ પ્રમિતઃ ૐ ॥ ૧.૩.૨૪॥
ૐ હૃદ્યપેક્ષયા તુ મનુષ્યાધિકારત્વાત્ ૐ ॥ ૧.૩.૨૫॥

The Devas also are entitled to the study of Vedas.

ૐ તદુપર્યપિ બાદરાયણઃ સંભવાત્ ૐ ॥ ૧.૩.૨૬॥
ૐ વિરોધઃ કર્મણીતિ ચેદનેકપ્રતિપત્તેર્દર્શનાત્ ૐ ॥ ૧.૩.૨૭॥
ૐ શબ્દ ઇતિચેન્નાતઃ પ્રભવાત્પ્રત્યક્ષાનુમાનાભ્યામ્ ૐ ॥ ૧.૩.૨૮॥
ૐ અત એવ ચ નિત્યત્વમ્ ૐ ॥ ૧.૩.૨૯॥
ૐ સમાનનામરૂપત્વાચ્ચાવૃત્તાવપ્યવિરોધો દર્શનાત્સ્મૃતેશ્ચ ૐ ॥ ૧.૩.૩૦॥
ૐ મધ્વાદિષ્વસંભવાદનધિકારં જૈમિનિઃ ૐ ॥ ૧.૩.૩૧॥
ૐ જ્યોતિષિ ભાવાચ્ચ ૐ ॥ ૧.૩.૩૨॥
ૐ ભાવં તુ બાદરાયણોઽસ્તિ હિ ૐ ॥ ૧.૩.૩૩॥

Topic 9: The right of the Sudras to the study of Vedas discussed

ૐ શુગસ્ય તદનાદરશ્રવણાત્તદાદ્રવણાત્સૂચ્યતે હિ ૐ ॥ ૧.૩.૩૪॥
ૐ ક્ષત્રિયત્વાગતેશ્ચોત્તરત્ર ચૈત્રરથેન લિઙ્ગાત્ ૐ ॥ ૧.૩.૩૫॥
ૐ સંસ્કારપરામર્શાત્તદભાવાભિલાપાચ્ચ ૐ ॥ ૧.૩.૩૬॥
ૐ તદભાવનિર્ધારણે ચ પ્રવૃત્તેઃ ૐ ॥ ૧.૩.૩૭॥
ૐ શ્રવણાધ્યયનાર્થપ્રતિષેધાત્ સ્મૃતેશ્ચ ૐ ॥ ૧.૩.૩૮॥

Topic 10: The Prana in which everything trembles is Brahman

ૐ કમ્પનાત્ ૐ ॥ ૧.૩.૩૯॥

Topic 11: The light is Brahman

ૐ જ્યોતિર્દર્શનાત્ ૐ ॥ ૧.૩.૪૦॥

Topic 12: The Akasa is Brahman

ૐ આકાશોઽર્થાન્તરત્વાદિવ્યપદેશાત્ ૐ ॥ ૧.૩.૪૧॥

Topic 13: The Self consisting of knowledge is Brahman

ૐ સુષુપ્ત્યુત્ક્રાન્ત્યોર્ભેદેન ૐ ॥ ૧.૩.૪૨॥
ૐ પત્યાદિશબ્દેભ્યઃ ૐ ॥ ૧.૩.૪૩॥ ઇતિ શ્રીમત્કૃષ્ણદ્વૈપાયનકૃત બ્રહ્મસૂત્રેષુ પ્રથમાધ્યાયસ્ય તૃતીયઃ પાદઃ સમાપ્તઃ

The Inferred Entity

ૐ આનુમાનિકમપ્યેકેષામિતિ ચેન્ન શરીરરૂપકવિન્યસ્તગૃહીતેર્દર્શયતિ ચ ૐ ॥ ૧.૪.૧॥
ૐ સૂક્ષ્મં તુ તદર્હત્વાત્ ૐ ॥ ૧.૪.૨॥
ૐ તદધીનત્વાદર્થવત્ ૐ ॥ ૧.૪.૩॥
ૐ જ્ઞેયત્વાવચનાચ્ચ ૐ ॥ ૧.૪.૪॥
ૐ વદતીતિ ચેન્ન પ્રાજ્ઞો હિ ૐ ॥ ૧.૪.૫॥
ૐ ત્રયાણામેવ ચૈવમુપન્યાસઃ પ્રશ્નશ્ચ ૐ ॥ ૧।૪।૬॥
ૐ મહદ્વચ્ચ ૐ ॥ ૧।૪।૭॥

The Bowl

ૐ ચમસવદવિશેષાત્ ૐ ॥ ૧।૪।૮॥
ૐ જ્યોતિરુપક્રમાત્તુ તથા હ્યધીયત એકે ૐ ॥ ૧।૪।૯॥
ૐ કલ્પનોપદેશાચ્ચ મધ્વાદિવદવિરોધઃ ૐ ॥ ૧।૪।૧૦॥

Statement of Number

ૐ ન સઙ્ખ્યોપસઙ્ગ્રહાદપિ નાનાભાવાદતિરેકાચ્ચ ૐ ॥ ૧।૪।૧૧॥
ૐ પ્રાણાદયો વાક્યશેષાત્ ૐ ॥ ૧।૪।૧૨॥
ૐ જ્યોતિષૈકેષામસત્યન્ને ૐ ॥ ૧।૪।૧૩॥

Causality

ૐ કારણત્વેન ચાકાશાદિષુ યથાવ્યપદિષ્ટોક્તેઃ ૐ ॥ ૧।૪।૧૪॥
ૐ સમાકર્ષાત્ ૐ ॥ ૧।૪।૧૫॥

Balaki

ૐ જગદ્વાચિત્વાત્ ૐ ॥ ૧।૪।૧૬॥
ૐ જીવમુખ્યપ્રાણલિઙ્ગાદિતિ ચેત્ તદ્વ્યાખ્યાતમ્ ૐ ॥ ૧।૪।૧૭॥
ૐ અન્યાર્થં તુ જૈમિનિઃ પ્રશ્નવ્યાખ્યાનાભ્યામપિ ચૈવમેકે ૐ ॥ ૧।૪।૧૮॥

Correlation of Passages

ૐ વાક્યાન્વયાત્ ૐ ॥ ૧।૪।૧૯॥
ૐ પ્રતિજ્ઞાસિદ્ધેર્લિઙ્ગમાશ્મરથ્યઃ ૐ ॥ ૧।૪।૨૦॥
ૐ ઉત્ક્રમિષ્યત એવં ભાવાદિત્યૌડુલોમિઃ ૐ ॥ ૧।૪।૨૧॥
ૐ અવસ્થિતેરિતિ કાશકૃત્સ્નઃ ૐ ॥ ૧।૪।૨૨॥

Brahman as Material Cause

ૐ પ્રકૃતિશ્ચ પ્રતિજ્ઞાદૃષ્ટાન્તાનુપરોધાત્ ૐ ॥ ૧।૪।૨૩॥
ૐ અભિધ્યોપદેશાચ્ચ ૐ ॥ ૧।૪।૨૪॥
ૐ સાક્ષાચ્ચોભયામ્નાનાત્ ૐ ॥ ૧।૪।૨૫॥
ૐ આત્મકૃતેઃ પરિણામાત્ ૐ ॥ ૧।૪।૨૬॥
ૐ યોનિશ્ચ હિ ગીયતે ૐ ॥ ૧।૪।૨૭॥

Explanation of Everything

ૐ એતેન સર્વેવ્યાખ્યાતાવ્યાખ્યાતાઃ ૐ ॥ ૧।૪।૨૮॥ ઇતિ શ્રીમત્કૃષ્ણદ્વૈપાયનકૃત બ્રહ્મસૂત્રેષુ પ્રથમાધ્યાયસ્ય ચતુર્થઃ પાદઃ સમાપ્તઃ ॥ ઇતિ પ્રથમોઽધ્યાયઃ॥

Conflict with Smriti

॥ અથ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ॥ ૐ સ્મૃત્યનવકાશદોષપ્રસઙ્ગ ઇતિ ચેન્નાન્યસ્મૃત્યનવકાશદોષપ્રસઙ્ગાત્ ૐ ॥ ૨.૧.૧॥
ૐ ઇતરેષાં ચાનુપલબ્ધેઃ ૐ ॥ ૨.૧.૨॥

Refutation of Yoga

ૐ એતેન યોગઃ પ્રત્યુક્તઃ ૐ ॥ ૨.૧.૩॥

Difference in Nature

ૐ ન વિલક્ષણત્વાદસ્ય તથાત્વં ચ શબ્દાત્ ૐ ॥ ૨.૧.૪॥
ૐ અભિમાનિવ્યપદેશસ્તુ વિશેષાનુગતિભ્યામ્ ૐ ॥ ૨।૧।૫॥
ૐ દૃશ્યતે તુ ૐ ॥ ૨।૧।૬॥
ૐ અસદિતિ ચેન્ન પ્રતિષેધમાત્રત્વાત્ ૐ ॥ ૨।૧।૭॥
ૐ અપીતૌ તદ્વત્પ્રસઙ્ગાદસમઞ્જસમ્ ૐ ॥ ૨।૧।૮॥
ૐ ન તુ દૃષ્ટાન્તભાવાત્ ૐ ॥ ૨।૧।૯॥
ૐ સ્વપક્ષદોષાચ્ચ ૐ ॥ ૨।૧।૧૦॥
ૐ તર્કાપ્રતિષ્ઠાનાદપિ અન્યથાનુમેયમિતિ ચેદેવમપ્યનિર્મોક્ષપ્રસઙ્ગઃ ૐ ॥ ૨।૧।૧૧॥

Non-acceptance by the Wise

ૐ એતેન શિષ્ટાપરિગ્રહાઽપિ વ્યાખ્યાતાઃ ૐ ॥ ૨।૧।૧૨॥

Brahman Becoming an Experiencer

ૐ ભોક્ત્રાપત્તેરવિભાગશ્ચેત્સ્યાલ્લોકવત્ ૐ ॥ ૨।૧।૧૩॥

Origin

ૐ તદનન્યત્વમારમ્ભણશબ્દાદિભ્યઃ ૐ ॥ ૨।૧।૧૪॥
ૐ ભાવે ચોપલબ્ધેઃ ૐ ॥ ૨।૧।૧૫॥
ૐ સત્ત્વાચ્ચાવરસ્ય ૐ ॥ ૨।૧।૧૬॥
ૐ અસદ્વ્યપદેશાન્નેતિ ચેન્ન ધર્માન્તરેણ વાક્યશેષાત્ ૐ ॥ ૨।૧।૧૭॥
ૐ યુક્તેઃ શબ્દાન્તરાચ્ચ ૐ ॥ ૨।૧।૧૮॥
ૐ પટવચ્ચ ૐ ॥ ૨।૧।૧૯॥
ૐ યથા પ્રાણાદિઃ ૐ ॥ ૨।૧।૨૦॥

Non-performance of Good

ૐ ઇતરવ્યપદેશાદ્ધિતાકરણાદિદોષપ્રસક્તિઃ ૐ ॥ ૨।૧।૨૧॥
ૐ અધિકં તુ ભેદનિર્દેશાત્ ૐ ॥ ૨।૧।૨૨॥
ૐ અશ્માદિવચ્ચ તદનુપપત્તિઃ ૐ ॥ ૨।૧।૨૩॥

Creation without Materials

ૐ ઉપસંહારદર્શનાન્નેતિ ચેન્ન ક્ષીરવદ્ધિ ૐ ॥ ૨।૧।૨૪॥
ૐ દેવાદિવદપિ લોકે ૐ ॥ ૨।૧।૨૫॥

Wholesale Transformation

ૐ કૃત્સ્નપ્રસક્તિર્નિરવયવત્વશબ્દકોપો વા ૐ ॥ ૨।૧।૨૬॥
ૐ શ્રુતેસ્તુ શબ્દમૂલત્વાત્ ૐ ॥ ૨।૧।૨૭॥
ૐ આત્મનિ ચૈવં વિચિત્રાશ્ચ હિ ૐ ॥ ૨।૧।૨૮॥
ૐ સ્વપક્ષદોષાચ્ચ ૐ ॥ ૨।૧।૨૯॥

Possession of All Powers

ૐ સર્વોપેતા ચ તદ્દર્શનાત્ ૐ ॥ ૨।૧।૩૦॥
ૐ વિકરણત્વાન્નેતિચેત્તદુક્તમ્ ૐ ॥ ૨।૧।૩૧॥

Need of Motive

ૐ ન પ્રયોજનત્ત્વાત્ ૐ ॥ ૨।૧।૩૨॥
ૐ લોકવત્તુ લીલાકૈવલ્યમ્ ૐ ॥ ૨।૧।૩૩॥

Partiality and Cruelty

ૐ વૈષ્યમ્યનૈર્ઘૃણ્યે ન સાપેક્ષત્વાત્તથા હિ દર્શયતિ ૐ ॥ ૨।૧।૩૪॥
ૐ કર્માવિભાગાદિતિ ચેન્નાનાદિત્વાત્ ૐ ॥ ૨।૧।૩૫॥
ૐ ઉપપદ્યતે ચાપ્યુપલભ્યતે ચ ૐ ॥ ૨।૧।૩૬॥

Propriety of All the Characteristics

ૐ સર્વધર્મોપપત્તેશ્ચ ૐ ॥ ૨।૧।૩૭॥ ઇતિ શ્રીમત્કૃષ્ણદ્વૈપાયનકૃત બ્રહ્મસૂત્રેષુ દ્વિતીયાધ્યાયસ્ય પ્રથમઃ પાદઃ સમાપ્તઃ

Samkhya View Refuted (Impossibility of Design)

ૐ રચનાનુપપત્તેશ્ચ નાનુમાનમ્ ૐ ॥ ૨.૨.૧॥
ૐ પ્રવૃત્તેશ્ચ ૐ ॥ ૨.૨.૨॥
ૐ પયોઽમ્બુવચ્ચેત્તત્રાપિ ૐ ॥ ૨.૨.૩॥
ૐ વ્યતિરેકાનવસ્થિતેશ્ચાનપેક્ષત્વાત્ ૐ ॥ ૨.૨.૪॥
ૐ અન્યત્રાભાવાચ્ચ ન તૃણાદિવત્ ૐ ॥ ૨.૨.૫॥
ૐ અભ્યુપગમેઽપ્યર્થાભાવાત્ ૐ ॥ ૨.૨.૬॥
ૐ પુરુષાશ્મવદિતિચેત્તથાપિ ૐ ॥ ૨.૨.૭॥
ૐ અઙ્ગિત્વાનુપપત્તેઃ ૐ ॥ ૨.૨.૮॥
ૐ અન્યથાનુમિતૌ ચ જ્ઞશક્તિવિયોગાત્ ૐ ॥ ૨.૨.૯॥
ૐ વિપ્રતિષેધાચ્ચાસમઞ્જસમ્ ૐ ॥ ૨.૨.૧૦॥

Vaisesika Objection Refuted

ૐ મહદ્દીર્ઘવદ્ધા હ્રસ્વપરિમણ્ડલાભ્યામ્ ૐ ॥ ૨.૨.૧૧॥

Atoms Not the Cause of Universe

ૐ ઉભયથાપિ ન કર્માતસ્તદભાવઃ ૐ ॥ ૨.૨.૧૨॥
ૐ સમવાયાભ્યુપગમાચ્ચ સામ્યાદનવસ્થિતેઃ ૐ ॥ ૨.૨.૧૩॥
ૐ નિત્યમેવ ચ ભાવાત્ ૐ ॥ ૨.૨.૧૪॥
ૐ રૂપાદિમત્ત્વાચ્ચ વિપર્યયો દર્શનાત્ ૐ ॥ ૨.૨.૧૫॥
ૐ ઉભયથા ચ દોષાત્ ૐ ॥ ૨.૨.૧૬॥
ૐ અપરિગ્રહાચ્ચાત્યન્તમનપેક્ષા ૐ ॥ ૨.૨.૧૭॥

Refutation of Buddhist Realists

ૐ સમુદાયોભયહેતુકેઽપિ તદપ્રાપ્તિઃ ૐ ॥ ૨.૨.૧૮॥
ૐ ઇતરેતરપ્રત્યયત્વાદિતિ ચેન્નૌત્પત્તિમાત્રનિમિત્તત્વાત્ ૐ ॥ ૨.૨.૧૯॥
ૐ ઉત્તરોત્પાદે ચ પૂર્વનિરોધાત્ ૐ ॥ ૨.૨.૨૦॥
ૐ અસતિ પ્રતિજ્ઞોપરોધો યૌગપદ્યમન્યથા ૐ ॥ ૨.૨.૨૧॥
ૐ પ્રતિસઙ્ખ્યાપ્રતિસઙ્ખ્યાનિરોધાપ્રાપ્તિઃ અવિચ્છેદાત્ ૐ ॥ ૨.૨.૨૨॥
ૐ ઉભયથા ચ દોષાત્ ૐ ॥ ૨.૨.૨૩॥
ૐ આકાશે ચાવિશેષાત્ ૐ ॥ ૨.૨.૨૪॥
ૐ અનુસ્મૃતેશ્ચ ૐ ॥ ૨.૨.૨૫॥
ૐ નાસતોઽદૃષ્ટત્વાત્ ૐ ॥ ૨.૨.૨૬॥
ૐ ઉદાસીનાનામપિ ચૈવં સિદ્ધિઃ ૐ ॥ ૨.૨.૨૭॥

Buddhist Idealism Refuted

ૐ નાભાવ ઉપલબ્ધેઃ ૐ ॥ ૨.૨.૨૮॥
ૐ વૈધર્મ્યાચ્ચ ન સ્વપ્નાદિવત્ ૐ ॥ ૨.૨.૨૯॥
ૐ ન ભાવોઽનુપલબ્ધેઃ ૐ ॥ ૨.૨.૩૦॥
ૐ ક્ષણિકત્વાચ્ચ ૐ ॥ ૨.૨.૩૧॥
ૐ સર્વથાનુપપત્તેશ્ચ ૐ ॥ ૨.૨.૩૨॥

Jaina View Refuted

ૐ નૈકસ્મિન્નસમ્ભવાત્ ૐ ॥ ૨.૨.૩૩॥
ૐ એવં ચાત્માકાર્ત્સ્ન્યમ્ ૐ ॥ ૨.૨.૩૪॥
ૐ ન ચ પર્યાયાદપ્યવિરોધઃ વિકારાદિભ્યઃ ૐ ॥ ૨.૨.૩૫॥
ૐ અન્ત્યાવસ્થિતેશ્ચોભયનિત્યત્વાદવિશેષત્ ૐ ॥ ૨.૨.૩૬॥

God Is Not a Mere Superintendent

ૐ પત્યુરસામઞ્જસ્યાત્ ૐ ॥ ૨.૨.૩૭॥
ૐ સંબન્ધાનુપપત્તેશ્ચ ૐ ॥ ૨.૨.૩૮॥
ૐ અધિષ્ઠાનાનુપપત્તેશ્ચ ૐ ॥ ૨.૨.૩૯॥
ૐ કરણવચ્ચેન્ન ભોગાદિભ્યઃ ૐ ॥ ૨.૨.૪૦॥
ૐ અન્તવત્ત્વમસર્વજ્ઞતા વા ૐ ॥ ૨.૨.૪૧॥

Bhagavata View Refuted

ૐ ઉત્પત્ત્યસમ્ભવાત્ ૐ ॥ ૨.૨.૪૨॥
ૐ ન ચ કર્તુઃ કરણમ્ ૐ ॥ ૨.૨.૪૩॥
ૐ વિજ્ઞાનાદિભાવે વા તદપ્રતિષેધઃ ૐ ॥ ૨.૨.૪૪॥
ૐ વિપ્રતિષેધાચ્ચ ૐ ॥ ૨.૨.૪૫॥ ઇતિ શ્રીમત્કૃષ્ણદ્વૈપાયનકૃત બ્રહ્મસૂત્રેષુ દ્વિતીયાધ્યાયસ્ય દ્વિતીયઃ પાદઃ સમાપ્તઃ

Origin of Space

ૐ ન વિયદશ્રુતેઃ ૐ ॥ ૨.૩.૧॥
ૐ અસ્તિ તુ ૐ ॥ ૨.૩.૨॥
ૐ ગૌણ્યસમ્ભવાત્ ૐ ॥ ૨.૩.૩॥
ૐ શબ્દાચ્ચ ૐ ॥ ૨.૩.૪॥
ૐ સ્યાચ્ચૈકસ્ય બ્રહ્મશબ્દવત્ ૐ ॥ ૨.૩.૫॥
ૐ પ્રતિજ્ઞાહાનિરવ્યતિરેકાચ્છબ્દેભ્યઃ ૐ ॥ ૨.૩.૬॥
ૐ યાવદ્વિકારં તુ વિભાગો લોકવત્ ૐ ॥ ૨.૩.૭॥

Origin of Air

ૐ એતેન માતરિશ્વા વ્યાખ્યાતઃ ૐ ॥ ૨.૩.૮॥

Origin of Brahman Denied

ૐ અસમ્ભવસ્તુ સતોઽનુપપત્તેઃ ૐ ॥ ૨.૩.૯॥

Origin of Fire

ૐ તેજોઽતસ્તથા હ્યાહ ૐ ॥ ૨.૩.૧૦॥

Origin of Water

ૐ આપઃ ૐ ॥ ૨.૩.૧૧॥

Origin of Earth

ૐ પૃથિવ્યધિકારરૂપશબ્દાન્તરાદિભ્યઃ ૐ ॥ ૨.૩.૧૨॥

Creation from God's Deliberation

ૐ તદભિધ્યાનાદેવ તુ તલ્લિઙ્ગાત્ સઃ ૐ ॥ ૨.૩.૧૩॥

Reverse Order of Dissolution

ૐ વિપર્યયેણ તુ ક્રમોઽત ઉપપદ્યતે ચ ૐ ॥ ૨.૩.૧૪॥

The Origin of Mind and Intellect

ૐ અન્તરા વિજ્ઞાનમનસી ક્રમેણ તલ્લિઙ્ગાદિતિ ચેન્નાવિશેષાત્ ૐ ॥ ૨.૩.૧૫॥

Birth and Death

ૐ ચરાચરવ્યપાશ્રયસ્તુ સ્યાત્ તદ્વ્યપદેશો ભાક્તઃ તદ્ભાવભાવિત્વાત્ ૐ ॥ ૨.૩.૧૬॥

Origin of the Soul

ૐ નાત્મા અશ્રુતેર્નિત્યત્વાચ્ચ તાભ્યઃ ૐ ॥ ૨.૩.૧૭॥

Eternally Conscious Soul

ૐ જ્ઞોઽત એવ ૐ ॥ ૨.૩.૧૮॥

Soul's Dimensions

ૐ યુક્તેશ્ચ ૐ ॥ ૨.૩.૧૯॥
ૐ ઉત્ક્રાન્તિગત્યાગતીનામ્ ૐ ॥ ૨.૩.૨૦॥
ૐ સ્વાત્મના ચોત્તરયોઃ ૐ ॥ ૨.૩.૨૧॥
ૐ નાણુરતત્ શ્રુતેરિતિ ચેન્ન ઇતરાધિકારાત્ ૐ ॥ ૨.૩.૨૨॥
ૐ સ્વશબ્દોન્માનાભ્યાં ચ ૐ ॥ ૨.૩.૨૩॥
ૐ અવિરોધશ્ચન્દનવત્ ૐ ॥ ૨.૩.૨૪॥
ૐ અવસ્થિતિવૈશેષ્યાદિતિ ચેન્નાભ્યુપગમાદ્ધૃદ્ધિ હિ ૐ ॥ ૨.૩.૨૫॥
ૐ ગુણાદ્વાઽઽલોકવત્ ૐ ॥ ૨.૩.૨૬॥
ૐ વ્યતિરેકો ગન્ધવત્ તથા ચ દર્શયતિ ૐ ॥ ૨.૩.૨૭॥
ૐ પૃથગુપદેશાત્ ૐ ॥ ૨.૩.૨૮॥
ૐ તદ્ગુણસારત્વાત્તુ તદ્વ્યપદેશઃ પ્રાજ્ઞવત્ ૐ ॥ ૨.૩.૨૯॥
ૐ યાવદાત્મભાવિત્વાચ્ચ ન દોષસ્તદ્દર્શનાત્ ૐ ॥ ૨.૩.૩૦॥
ૐ પુંસ્ત્વાદિવત્ત્વસ્ય સતોઽભિવ્યક્તિયોગાત્ ૐ ॥ ૨.૩.૩૧॥
ૐ નિત્યોપલબ્ધ્યનુપલબ્ધિપ્રસઙ્ગોઽન્યતરનિયમો વાઽન્યથા ૐ ॥ ૨.૩.૩૨॥

Soul as Agent

ૐ કર્તા શાસ્ત્રાર્થવત્ત્વાત્ ૐ ॥ ૨.૩.૩૩॥
ૐ વિહારોપદેશાત્ ૐ ॥ ૨.૩.૩૪॥
ૐ ઉપાદાનાત્ ૐ ॥ ૨.૩.૩૫॥
ૐ વ્યપદેશાચ્ચ ક્રિયાયાં ન ચેન્નિર્દેશવિપર્યયઃ ૐ ॥ ૨.૩.૩૬॥
ૐ ઉપલબ્ધિવદનિયમઃ ૐ ॥ ૨.૩.૩૭॥
ૐ શક્તિવિપર્યયાત્ ૐ ॥ ૨.૩.૩૮॥
ૐ સમાધ્યભાવાછ ૐ ॥ ૨.૩.૩૯॥

The Soul under Two Conditions

ૐ યથા ચ તક્ષોભયથા ૐ ॥ ૨.૩.૪૦॥

Soul's Agentship Derived from God

ૐ પરાત્તુ તચ્છ્રુતેઃ ૐ ॥ ૨.૩.૪૧॥
ૐ કૃતપ્રયત્નોપેક્ષસ્તુ વિહિતપ્રતિષિદ્ધાવૈયર્થ્યાદિભ્યઃ ૐ ॥ ૨.૩.૪૨॥

Relation of Soul and God

ૐ અંશો નાનાવ્યપદેશાદન્યથા ચાપિ દાશકિતવાદિત્વમધીયત એકે ૐ ॥ ૨.૩.૪૩॥
ૐ મન્ત્રવર્ણાત્ ૐ ॥ ૨.૩.૪૪॥
ૐ અપિ સ્મર્યતે ૐ ॥ ૨.૩.૪૫॥
ૐ પ્રકાશાદિવન્નૈવં પરઃ ૐ ॥ ૨.૩.૪૬॥
ૐ સ્મરન્તિ ચ ૐ ॥ ૨.૩.૪૭॥
ૐ અનુજ્ઞાપરિહારૌ દેહસમ્બન્ધાજ્જ્યોતિરાદિવત્ ૐ ॥ ૨.૩.૪૮॥
ૐ અસન્તતેશ્ચાવ્યતિકરઃ ૐ ॥ ૨.૩.૪૯॥
ૐ આભાસ એવ ચ ૐ ॥ ૨.૩.૫૦॥
ૐ અદૃષ્ટાનિયમાત્ ૐ ॥ ૨.૩.૫૧॥
ૐ અભિસન્ધ્યાદિષ્વપિ ચૈવમ્ ૐ ॥ ૨.૩.૫૨॥
ૐ પ્રદેશાદિતિ ચેન્નાન્તર્ભાવાત્ ૐ ॥ ૨.૩.૫૩॥ ઇતિ શ્રીમત્કૃષ્ણદ્વૈપાયનકૃત બ્રહ્મસૂત્રેષુ દ્વિતીયાધ્યાયસ્ય તૃતીયઃ પાદઃ સમાપ્તઃ

Origin of the pranas

ૐ તથા પ્રાણાઃ ૐ ॥ ૨.૪.૧॥
ૐ ગૌણ્યસમ્ભવાત્ ૐ ॥ ૨.૪.૨॥
ૐ તત્પ્રાક્શ્રુતેશ્ચ ૐ ॥ ૨।૪।૩॥
ૐ તત્પૂર્વકત્વાદ્વાચઃ ૐ ॥ ૨।૪।૪॥

Number of Pranas

ૐ સપ્ત ગતેર્વિશેષિતત્વાચ્ચ ૐ ॥ ૨।૪।૫॥
ૐ હસ્તાદયસ્તુ સ્થિતેઽતો નૈવમ્ ૐ ॥ ૨।૪।૬॥

Atomic Pranas

ૐ અણવશ્ચ ૐ ॥ ૨।૪।૭॥

Chief Prana: Its Creation

ૐ શ્રેષ્ઠશ્ચ ૐ ॥ ૨।૪।૮॥

Nature of Prana

ૐ ન વાયુક્રિયે પૃથગુપદેશાત્ ૐ ॥ ૨।૪।૯॥
ૐ ચક્ષુરાદિવત્તુ તત્સહશિષ્ટ્યાદિભ્યઃ ૐ ॥ ૨।૪।૧૦॥
ૐ અકરણત્વાચ્ચ ન દોષસ્તથા હિ દર્શયતિ ૐ ॥ ૨।૪।૧૧॥
ૐ પઞ્ચવૃત્તિર્મનોવદ્વ્યપદિશ્યતે ૐ ॥ ૨।૪।૧૨॥

Prana Is Atomic

ૐ અણુશ્ચ ૐ ॥ ૨।૪।૧૩॥

Presiding Deities

ૐ જ્યોતિરાદ્યધિષ્ઠાનં તુ તદામનનાત્ ૐ ॥ ૨।૪।૧૪॥
ૐ પ્રાણવતા શબ્દાત્ ૐ ॥ ૨।૪।૧૫॥
ૐ તસ્ય ચ નિતયત્વાત્ ૐ ॥ ૨।૪।૧૬॥

Prana and Pranas

ૐ ત ઇન્દ્રિયાણિ તદ્વ્યપદેશાદન્યત્ર શ્રેષ્ઠાત્ ૐ ॥ ૨।૪।૧૭॥
ૐ ભેદશ્રુતેઃ ૐ ॥ ૨।૪।૧૮॥
ૐ વૈલક્ષણ્યાચ્ચ ૐ ॥ ૨।૪।૧૯॥

Creation of Gross Objects

ૐ સંજ્ઞામૂર્તિક્લૃપ્તિસ્તુ ત્રિવૃત્કુર્વત ઉપદેશાત્ ૐ ॥ ૨।૪।૨૦॥
ૐ માંસાદિ ભૌમં યથાશબ્દમિતરયોશ્ચ ૐ ॥ ૨।૪।૨૧॥
ૐ વૈશેષ્યાત્તુ તદ્વાદસ્તદ્વાદઃ ૐ ॥ ૨।૪।૨૨॥ ઇતિ શ્રીમત્કૃષ્ણદ્વૈપાયનકૃત બ્રહ્મસૂત્રેષુ દ્વિતીયાધ્યાયસ્ય ચતુર્થઃ પાદઃ સમાપ્તઃ ॥ ઇતિ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ॥

Departure from the Body

॥ અથ તૃતીયોઽધ્યાયઃ॥ ૐ તદન્તરપ્રતિપત્તૌ રંહતિ સમ્પરિષ્વક્તઃ પ્રશ્નનિરૂપણાભ્યામ્ ૐ ॥ ૩.૧.૧॥
ૐ ત્ર્યાત્મકત્વાત્તુ ભૂયસ્ત્વાત્ ૐ ॥ ૩.૧.૨॥
ૐ પ્રાણગતેશ્ચ ૐ ॥ ૩.૧.૩॥
ૐ અગ્ન્યાદિગતિશ્રુતેરિતિ ચેન્ન ભાક્તત્વાત્ ૐ ॥ ૩.૧.૪॥
ૐ પ્રથમેઽશ્રવણાદિતિ ચેન્ન તા એવ હ્યુપપત્તેઃ ૐ ॥ ૩.૧.૫॥
ૐ અશ્રુતત્વાદિતિ ચેન્નેષ્ટાદિકારિણાં પ્રતીતેઃ ૐ ॥ ૩.૧.૬॥
ૐ ભાક્તં વાઽનાત્મવિત્ત્વાત્ તથા હિ દર્શયતિ ૐ ॥ ૩.૧.૭॥

Return of the Souls

ૐ કૃતાત્યયેઽનુશયવાન્ દૃષ્ટસ્મૃતિભ્યામ્ ૐ ॥ ૩.૧.૮॥
ૐ ચરણાદિતિ ચેન્નોપલક્ષણાર્થેતિ કાર્ષ્ણાજનિઃ ૐ ॥ ૩।૧।૯॥
ૐ આનર્થક્યમિતિ ચેન્ન તદપેક્ષત્વાત્ ૐ ॥ ૩।૧।૧૦॥
ૐ સુકૃતદુષ્કૃતે એવેતિ તુ બાદરિઃ ૐ ॥ ૩।૧।૧૧॥

Fate of Evil-doers

ૐ અનિષ્ટાદિકારિણામપિ ચ શ્રુતમ્ ૐ ॥ ૩।૧।૧૨॥
ૐ સંયમને ત્વનુભૂયેતરેષામારોહાવરોહૌ તદ્ગતિદર્શનાત્ ૐ ॥ ૩।૧।૧૩॥
ૐ સ્મરન્તિ ચ ૐ ॥ ૩।૧।૧૪॥
ૐ અપિ સપ્ત ૐ ॥ ૩।૧।૧૫॥
ૐ તત્રાપિ ચ તદ્વ્યાપારાદવિરોધઃ ૐ ॥ ૩।૧।૧૬॥
ૐ વિદ્યાકર્મણોરિતિ તુ પ્રકૃતત્વાત્ ૐ ॥ ૩।૧।૧૭॥
ૐ ન તૃતીયે તથોપલબ્ધેઃ ૐ ॥ ૩।૧।૧૮॥
ૐ સ્મર્યતેઽપિ ચ લોકે ૐ ॥ ૩।૧।૧૯॥
ૐ દર્શનાચ્ચ ૐ ॥ ૩।૧।૨૦॥
ૐ તૃતીયે શબ્દાવરોધઃ સંશોકજસ્ય ૐ ॥ ૩।૧।૨૧॥

Similarity with Space etc., during Descent

ૐ તત્સ્વાભાવ્યાપત્તિરુપપત્તેઃ ૐ ॥ ૩।૧।૨૨॥

Intervening Period of Descent

ૐ નાતિચિરેણ વિશેષાત્ ૐ ॥ ૩।૧।૨૩॥

The Souls in Plants and Thereafter

ૐ અન્યાધિષ્ઠિતે પૂર્વવદભિલાપાત્ ૐ ॥ ૩।૧।૨૪॥
ૐ અશુદ્ધમિતિ ચેન્ન શબ્દાત્ ૐ ॥ ૩।૧।૨૫॥
ૐ રેતઃ સિગ્યોગોઽથ ૐ ॥ ૩।૧।૨૬॥
ૐ યોનેઃ શરીરમ્ ૐ ॥ ૩।૧।૨૭॥ ઇતિ શ્રીમત્કૃષ્ણદ્વૈપાયનકૃત બ્રહ્મસૂત્રેષુ તૃતીયાધ્યાયસ્ય પ્રથમઃ પાદઃ સમાપ્તઃ

Topic -1: The Soul in the dream state

ૐ સન્ધ્યે સૃષ્ટિરાહ હિ ૐ ॥ ૩.૨.૧॥
ૐ નિર્માતારં ચૈકે પુત્રાદયશ્ચ ૐ ॥ ૩.૨.૨॥
ૐ માયામાત્રં તુ કાર્ત્સ્ન્યેનાનભિવ્યક્તસ્વરૂપત્વાત્ ૐ ॥ ૩.૨.૩॥
ૐ સૂચકશ્ચ હિ શ્રુતેઃ આચક્ષતે ચ તદ્વિદઃ ૐ ॥ ૩.૨.૪॥
ૐ પરાભિધ્યાનાત્તુ તિરોહિતં તતો હ્યસ્ય બન્ધવિપર્યયૌ ૐ ॥ ૩.૨.૫॥
ૐ દેહયોગાદ્વાસોઽપિ ૐ ॥ ૩.૨.૬॥

Topic -2: The Soul in dreamless sleep.

ૐ તદભાવો નાડીષુ તચ્છ્રુતેઃ આત્મનિ ચ ૐ ॥ ૩.૨.૭॥
ૐ અતઃ પ્રબોધોઽસ્માત્ ૐ ॥ ૩.૨.૮॥

Topic -3: The same Soul returns from deep sleep

ૐ સ એવ તુ કર્માનુસ્મૃતિશબ્દવિધિભ્યઃ ૐ ॥ ૩.૨.૯॥

Topic -4: The nature of swoon

ૐ મુગ્ધેઽર્થસમ્પત્તિર્પરિશેષાત્ ૐ ॥ ૩.૨.૧૦॥

Topic -5: The nature of Brahman

ૐ ન સ્થાનતોઽપિ પરસ્યોભયલિઙ્ગં સર્વત્ર હિ ૐ ॥ ૩.૨.૧૧॥
ૐ ન ભેદાદિતિ ચેન્ન પ્રત્યેકમતદ્વચનાત્ ૐ ॥ ૩.૨.૧૨॥
ૐ અપિ ચૈવમેકે ૐ ॥ ૩.૨.૧૩॥
ૐ અરૂપવદેવ હિ તત્પ્રધાનત્વાત્ ૐ ॥ ૩.૨.૧૪॥
ૐ પ્રકાશવચ્ચાવૈયર્થ્યમ્ ૐ ॥ ૩.૨.૧૫॥
ૐ આહ ચ તન્માત્રમ્ ૐ ॥ ૩.૨.૧૬॥
ૐ દર્શયતિ ચાથોઽપિ સ્મર્યતે ૐ ॥ ૩.૨.૧૭॥
ૐ અત એવ ચોપમા સૂર્યકાદિવત્ ૐ ॥ ૩.૨.૧૮॥
ૐ અમ્બુવદગ્રહણાત્તુ ન તથાત્વમ્ ૐ ॥ ૩.૨.૧૯॥
ૐ વૃદ્ધિહ્રાસભાક્ત્વમન્તર્ભાવાત્ ઉભયસામઞ્જસ્યાદેવમ્ ૐ ॥ ૩.૨.૨૦॥
ૐ દર્શનાચ્ચ ૐ ॥ ૩.૨.૨૧॥

Topic -6: The Neti-neti text explained

ૐ પ્રકૃતૈતાવત્ત્વં હિ પ્રતિષેધતિ તતો બ્રવીતિ ચ ભૂયઃ ૐ ॥ ૩.૨.૨૨॥
ૐ તદવ્યક્તમાહ હિ ૐ ॥ ૩.૨.૨૩॥
ૐ અપિ સંરાધને પ્રત્યક્ષાનુમાનાભ્યામ્ ૐ ॥ ૩.૨.૨૪॥
ૐ પ્રકાશવચ્ચાવૈશેષ્યં ૐ ॥ ૩.૨.૨૫॥
ૐ અતોઽનન્તેન તથા હિ લિઙ્ગમ્ ૐ ॥ ૩.૨.૨૭॥
ૐ ઉભયવ્યપદેશાત્તુ અહિકુણ્ડલવત્ ૐ ॥ ૩.૨.૨૮॥
ૐ પ્રકાશાશ્રયવદ્વા તેજસ્ત્વાત્ ૐ ॥ ૩।૨।૨૮॥
ૐ પૂર્વવદ્વા ૐ ॥ ૩।૨।૨૯॥
ૐ પ્રતિષેધાચ્ચ ૐ ॥ ૩।૨।૩૦॥

Topic -7: Brahman is one without a second

ૐ પરમતસ્સેતૂન્ માનસંબન્ધ ભેદવ્યપદેશેભ્યઃ ૐ ॥ ૩।૨।૩૧॥
ૐ દર્શનાત્ ૐ ॥ ૩।૨।૩૨॥
ૐ બુદ્ધ્યર્થઃ પાદવત્ ૐ ॥ ૩।૨।૩૩॥
ૐ સ્થાનવિશેષાત્પ્રકાશાદિવત્ ૐ ॥ ૩।૨।૩૪॥
ૐ ઉપપત્તેશ્ચ ૐ ॥ ૩।૨।૩૫॥
ૐ તથાઽન્યપ્રતિષેધાત્ ૐ ॥ ૩।૨।૩૬॥
ૐ અનેન સર્વગતત્વમાયામયશબ્દાદિભ્યઃ ૐ ॥ ૩।૨।૩૭॥

Topic -8: The Lord is the giver of the fruits of actions

ૐ ફલમત ઉપપત્તેઃ ૐ ॥ ૩।૨।૩૮॥
ૐ શ્રુતત્વાચ્ચ ૐ ॥ ૩।૨।૩૯॥
ૐ ધર્મં જૈમિનિઃ અત એવ ૐ ॥ ૩।૨।૪૦॥
ૐ પૂર્વં તુ બાદરાયણો હેતુવ્યપદેશાત્ ૐ ॥ ૩।૨।૪૧॥ ઇતિ શ્રીમત્કૃષ્ણદ્વૈપાયનકૃત બ્રહ્મસૂત્રેષુ તૃતીયાધ્યાયસ્ય દ્વિતીયઃ પાદઃ સમાપ્તઃ

Sameness of Vidyas

ૐ સર્વવેદાન્તપ્રત્યયં ચોદનાદ્યવિશેષાત્ ૐ ॥ ૩.૩.૧॥
ૐ ભેદાન્નેતિ ચેદેકસ્યામપિ ૐ ॥ ૩.૩.૨॥
ૐ સ્વાધ્યાયસ્ય તથાત્વેન હિ સમાચારેઽધિકારાચ્ચ ૐ ॥ ૩.૩.૩॥
ૐ દર્શયતિ ચ ૐ ॥ ૩।૩।૪॥

Combination of Traits

ૐ ઉપસંહારોઽર્થાભેદાદ્વિધિશેષવત્સમાને ચ ૐ ॥ ૩।૩।૫॥

Difference of Meditations

ૐ અન્યથાત્વં ચ શબ્દાદિતિ ચેન્નાવિશેષાત્ ૐ ॥ ૩।૩।૬॥
ૐ ન વા પ્રકરણભેદાત્પરોવરીયસ્ત્વાદિવત્ ૐ ॥ ૩।૩।૭॥
ૐ સંજ્ઞાતશ્ચેત્તદુક્તમસ્તિ તુ તદપિ ૐ ॥ ૩।૩।૮॥

Specifications of Om

ૐ વ્યાપ્તેશ્ચ સમઞ્જસમ્ ૐ ॥ ૩।૩।૯॥

Sameness of the Meditation on Prana

ૐ સર્વાભેદાદન્યત્રેમે ૐ ॥ ૩।૩।૧૦॥

Combination and Non-combination of Attributes of Brahman

ૐ આનન્દાદયઃ પ્રધાનસ્ય ૐ ॥ ૩।૩।૧૧॥
ૐ પ્રિયશિરસ્ત્વાદ્યપ્રાપ્તિરુપચયાપચયૌ હિ ભેદે ૐ ॥ ૩।૩।૧૨॥
ૐ ઇતરે ત્વર્થસામાન્યાત્ ૐ ॥ ૩।૩।૧૩॥

Purusha as the Highest in Katha

ૐ આધ્યાનાય પ્રયોજનાભાવાત્ ૐ ॥ ૩।૩।૧૪॥
ૐ આત્મશબ્દાચ્ચ ૐ ॥ ૩।૩।૧૫॥

The Supreme Self in Aitareya

ૐ આત્મગૃહીતિરિતરવદુત્તરાત્ ૐ ॥ ૩।૩।૧૬॥
ૐ અન્વયાદિતિ ચેત્સ્યાદવધારણાત્ ૐ ॥ ૩।૩।૧૭॥

Acamana and Meditation on Prana

ૐ કાર્યાખ્યાનાદપૂર્વમ્ ૐ ॥ ૩।૩।૧૮॥

Same Meditation in the Same Branch

ૐ સમાન એવઞ્ચાભેદાત્ ૐ ॥ ૩।૩।૧૯॥

No Combination in Meditation on Satya-Brahman

ૐ સંબન્ધાદેવમન્યત્રાપિ ૐ ॥ ૩।૩।૨૦॥
ૐ ન વા વિશેષાત્ ૐ ॥ ૩।૩।૨૧॥
ૐ દર્શયતિ ચ ૐ ॥ ૩।૩।૨૨॥

Attributes of Brahman in Ranayaniya not to be combined elsewhere

ૐ સમ્ભૃતિદ્યુવ્યાપ્ત્યપિ ચાતઃ ૐ ॥ ૩।૩।૨૩॥

Purusha-Vidya in Chandogya and Taittiriya

ૐ પુરુષવિદ્યાયામિવ ચેતરેષામનામ્નાનાત્ ૐ ॥ ૩।૩।૨૪॥

Non-combination of Disparate Traits

ૐ વેધાદ્યર્થભેદાત્ ૐ ॥ ૩।૩।૨૫॥

Rejection and Reception of Merit

ૐ હાનૌ તૂપાયનશબ્દશેષાત્ કુશાચ્છન્દસ્સ્તુત્યુપગાનવત્ તદુક્તમ્ ૐ ॥ ૩।૩।૨૬॥

Discarding Virtue and Vice at Death

ૐ સામ્પરાયે તર્તવ્યાભાવાત્ તથા હ્યન્યે ૐ ॥ ૩।૩।૨૭॥
ૐ છન્દત ઉભયાવિરોધાત્ ૐ ॥ ૩।૩।૨૮॥

Paths of Those Who Know Or Do Not Know the

ૐ ગતેરર્થવત્ત્વમુભયથાઽન્યથા હિ વિરોધઃ ૐ ॥ ૩।૩।૨૯॥
ૐ ઉપપન્નસ્તલ્લક્ષણાર્થોપલબ્ધેઃ લોકવત્ ૐ ॥ ૩।૩।૩૦॥

The Path of Gods Is for All Worshippers of

ૐ અનિયમઃ સર્વેષામવિરોધશ્શબ્દાનુમાનાભ્યામ્ ૐ ॥ ૩।૩।૩૧॥

People with a Mission

ૐ યાવદધિકારમવસ્થિતિરાધિકારિકાણામ્ ૐ ॥ ૩।૩।૩૨॥

Conception of the Immutable

ૐ અક્ષરધિયાં ત્વવિરોધઃ સામાન્ય તદ્ભાવા ભ્યામૌપસદવત્ તદુક્તમ્ ૐ ॥ ૩।૩।૩૩॥

Same Conception in Mundaka and Katha

ૐ ઇયદામનનાત્ ૐ ॥ ૩।૩।૩૪॥

The Inmost Self in Brihadaranyaka

ૐ અન્તરા ભૂતગ્રામવદિતિ ચેત્ તદુક્તમ્ ૐ ॥ ૩।૩।૩૫॥
ૐ અન્યથા ભેદાનુપપત્તિરિતિચેન્નોપદેશવત્ ૐ ॥ ૩।૩।૩૬॥

Reciprocity of Conceptions

ૐ વ્યતિહારો વિશિંષન્તિ હીતરવ્રત્ ૐ ॥ ૩।૩।૩૭॥

Satya-Brahman in Brihadaranyaka

ૐ સૈવ હિ સત્યાદયઃ ૐ ॥ ૩।૩।૩૮॥

Combination of Traits in Brihadaranyaka and Chandogya

ૐ કામાદિતરત્ર તત્ર ચ આયતનાદિભ્યઃ ૐ ॥ ૩।૩।૩૯॥

Agnihotra to Prana

ૐ આદારાદલોપઃ ૐ ॥ ૩।૩।૪૦॥
ૐ ઉપસ્થિતેસ્તદ્વચનાત્ ૐ ॥ ૩।૩।૪૧॥

Meditations Connected with Rites Are Not Obligatory

ૐ તન્નિર્ધારણાર્થનિયમસ્તદ્દૃષ્ટેર્પૃથગ્ધ્યપ્રતિબન્ધઃ ફલમ્ ૐ ॥ ૩।૩।૪૨॥

Meditations on Prana and Vayu

ૐ પ્રદાનવદેવ હિ તદુક્તમ્ ૐ ॥ ૩।૩।૪૩॥

Fires in Agni-Rahasya Not Parts of Sacrifice

ૐ લિઙ્ગભૂયસ્ત્વાત્તદ્ધિ બલીયસ્તદપિ ૐ ॥ ૩।૩।૪૪॥
ૐ પૂર્વવિકલ્પઃ પ્રકરણાત્સ્યાત્ક્રિયામાનસવત્ ૐ ॥ ૩।૩।૪૫॥
ૐ અતિદેશાચ્ચ ૐ ॥ ૩।૩।૪૬॥
ૐ વિદ્યૈવ તુ નિર્ધારણાત્ ૐ ॥ ૩।૩।૪૭॥
ૐ દર્શનાચ્ચ ૐ ॥ ૩।૩।૪૮॥
ૐ શ્રુત્યાદિબલીયસ્ત્વાચ્ચ ન બાધઃ ૐ ॥ ૩।૩।૪૯॥
ૐ અનુબન્ધદિભ્યહ્ પ્રજ્નન્તરપ્રિથક્ત્વવત્ દ્રિસ્હ્તસ્છ તદુક્તમ્ ॥ ૩।૩।૫૦॥
ૐ ન સામાન્યાદપ્ય્ ઉપલબ્ધેર્મૃત્યુ વન્નહિ લોકાપત્તિઃ ૐ ॥ ૩।૩।૫૧॥
ૐ પરેણ ચ શબ્દસ્ય તાદ્વિધ્યં ભૂયસ્ ત્વાત્ત્વનુબન્ધઃ ૐ ॥ ૩।૩।૫૨॥

The Self Distinct from Body

ૐ એક આત્મનઃ શરીરે ભાવાત્ ૐ ॥ ૩।૩।૫૩॥
ૐ વ્યતિરેકસ્તદ્ ભાવભાવિત્વાન્ન તૂપલબ્ધિવત્ ૐ ॥ ૩।૩।૫૪॥

Meditations Connected with Accessories of Rites

ૐ અઙ્ગાવબદ્ધાસ્તુ ન શાખાસુ હિ પ્રતિવેદમ્ ૐ ॥ ૩।૩।૫૫॥
ૐ મન્ત્રાદિવદ્વાઽવિરોધઃ ૐ ॥ ૩।૩।૫૬॥

Meditation on Vaisvanara as a Whole

ૐ ભૂમ્નઃ ક્રતુવજ્જ્યાયસ્ત્વં તથા ચ દર્શયતિ ૐ ॥ ૩।૩।૫૭॥

When Meditations Differ

ૐ નાનાશબ્દાદિભેદાત્ ૐ ॥ ૩।૩।૫૮॥

Alternative Meditations

ૐ વિકલ્પો વિશિષ્ટફલત્વાત્ ૐ ॥ ૩।૩।૫૯॥

Meditations Yielding Worldly Results

ૐ કામ્યાસ્તુ યથાકામં સમુચ્ચીયેરન્ન વા પૂર્વહેત્વભાવાત્ ૐ ॥ ૩।૩।૬૦॥

Meditations Based on Subsidiaries

ૐ અઙ્ગેષુ યથાશ્રયભાવઃ ૐ ॥ ૩।૩।૬૧॥
ૐ શિષ્ટેશ્ચ ૐ ॥ ૩।૩।૬૨॥
ૐ સમાહારાત્ ૐ ॥ ૩।૩।૬૩॥
ૐ ગુણસાધારણ્યશ્રુતેશ્ચ ૐ ॥ ૩।૩।૬૪॥
ૐ ન વા તત્સહભાવશ્રુતેઃ ૐ ॥ ૩।૩।૬૫॥
ૐ દર્શનાચ્ચ ૐ ॥ ૩।૩।૬૬॥ ઇતિ શ્રીમત્કૃષ્ણદ્વૈપાયનકૃત બ્રહ્મસૂત્રેષુ તૃતીયાધ્યાયસ્ય તૃતીયઃ પાદઃ સમાપ્તઃ

Knowledge not a Subsidiary of Rites

ૐ પુરુષાર્થોઽતઃ શબ્દાદિતિ બાદરાયણઃ ૐ ॥ ૩.૪.૧॥
ૐ શેષત્વાત્પુરુષાર્થવાદો યથાઽન્યેષ્વિતિ જૈમિનિઃ ૐ ॥ ૩.૪.૨॥
ૐ આચારદર્શનાત્ ૐ ॥ ૩.૪.૩॥
ૐ તચ્છ્રુતેઃ ૐ ॥ ૩.૪.૪॥
ૐ સમન્વારમ્ભણાત્ ૐ ॥ ૩.૪.૫॥
ૐ તદ્વતો વિધાનાત્ ૐ ॥ ૩.૪.૬॥
ૐ નિયમાચ્ચ ૐ ॥ ૩.૪.૭॥
ૐ અધિકોપદેશાત્તુ બાદરાયણસ્યૈવં તદ્દર્શનાત્ ૐ ॥ ૩.૪.૮॥
ૐ તુલ્યં તુ દર્શનમ્ ૐ ॥ ૩.૪.૯॥
ૐ અસાર્વત્રિકી ૐ ॥ ૩.૪.૧૦॥
ૐ વિભાગઃ શતવત્ ૐ ॥ ૩.૪.૧૧॥
ૐ અધ્યયનમાત્રવતઃ ૐ ॥ ૩.૪.૧૨॥
ૐ નાવિશેષાત્ ૐ ॥ ૩.૪.૧૩॥
ૐ સ્તુતયેઽનુમતિર્વા ૐ ॥ ૩.૪.૧૪॥
ૐ કામકારેણ ચૈકે ૐ ॥ ૩.૪.૧૫॥
ૐ ઉપમર્દં ચ ૐ ॥ ૩.૪.૧૬॥
ૐ ઊર્ધ્વરેતસ્સુ ચ શબ્દે હિ ૐ ॥ ૩.૪.૧૭॥

Sannyasa Prescribed by Scriptures

ૐ પરામર્શં જૈમિનિરચોદના ચાપવદિતિ હિ ૐ ॥ ૩.૪.૧૮॥
ૐ અનુષ્ઠેયં બાદરાયણઃ સામ્યશ્રુતેઃ ૐ ॥ ૩.૪.૧૯॥
ૐ વિધિર્વા ધારણવત્ ૐ ॥ ૩.૪.૨૦॥

Injunctions for Meditation Not Eulogistic

ૐ સ્તુતિમાત્રમુપાદાનાદિતિ ચેન્નાપૂર્વત્વાત્ ૐ ॥ ૩.૪.૨૧॥
ૐ ભાવશબ્દાચ્ચ ૐ ॥ ૩.૪.૨૨॥

Upanishadic Stories

ૐ પારિપ્લવાર્થા ઇતિ ચેન્ન વિશેષિતત્વાત્ ૐ ॥ ૩.૪.૨૩॥
ૐ તથા ચૈકવાક્યોપબન્ધાત્ ૐ ॥ ૩.૪.૨૪॥

Sannyasins Free from Rituals

ૐ અત એવ ચાગ્નીન્ધનાદ્યનપેક્ષા ૐ ॥ ૩.૪.૨૫॥

Rituals etc., Needed for Knowledge

ૐ સર્વાપેક્ષા ચ યજ્ઞાદિશ્રુતેઃ અશ્વવત્ ૐ ॥ ૩.૪.૨૬॥
ૐ શમદમાદ્યુપેતઃ સ્યાત્તથાઽપિ તુ તદ્વિધેસ્તદઙ્ગતયા તેષામવશ્યાનુષ્ઠેયત્વાત્ ૐ ॥ ૩.૪.૨૭॥

Restrictions about Food

ૐ સર્વાન્નાનુમતિશ્ચ પ્રાણાત્યયે તદ્દર્શનાત્ ૐ ॥ ૩.૪.૨૮॥
ૐ અબાધાચ્ચ ૐ ॥ ૩.૪.૨૯॥
ૐ અપિ સ્મર્યતે ૐ ॥ ૩.૪.૩૦॥
ૐ શબ્દશ્ચાતોઽકામચારે ૐ ॥ ૩.૪.૩૧॥

Duties of Orders of Life should be Fulfilled

ૐ વિહિતત્વાચ્ચાશ્રમકર્માપિ ૐ ॥ ૩.૪.૩૨॥
ૐ સહકારિત્વેન ચ ૐ ॥ ૩.૪.૩૩॥
ૐ સર્વથાપિ તુ ત એવોભયલિઙ્ગાત્ ૐ ॥ ૩.૪.૩૪॥
ૐ અનભિભવં ચ દર્શયતિ ૐ ॥ ૩.૪.૩૫॥

Knowledge for People outside Orders

ૐ અન્તરા ચાપિ તુ તદ્દૃષ્ટેઃ ૐ ॥ ૩.૪.૩૬॥
ૐ અપિ સ્મર્યતે ૐ ॥ ૩.૪.૩૭॥
ૐ વિશેષણાનુગ્રહં ચ ૐ ॥ ૩.૪.૩૮॥
ૐ અતસ્ત્વિતરજ્જ્યાયો લિઙ્ગાચ્ચ ૐ ॥ ૩.૪.૩૯॥

Defection from Monasticism

ૐ તદ્ભૂતસ્ય તુ નતદ્ભાવો જૈમિનેરપિ નિયમાતદ્રૂપાઽભાવેભ્યઃ ૐ ॥ ૩.૪.૪૦॥

Expiation for Transgression of Celibacy

ૐ ન ચાધિકારિકમપિ પતનાનુમાનાત્તદયોગાત્ ૐ ॥ ૩.૪.૪૧॥
ૐ ઉપપૂર્વમપીત્યેકે ભાવશમનવત્તદુક્તમ્ ૐ ॥ ૩.૪.૪૨॥

They are to be Excommunicated

ૐ બહિસ્તૂભયથાપિ સ્મૃતેરાચારાચ્ચ ૐ ॥ ૩.૪.૪૩॥

Meditations Connected with Rites

ૐ સ્વામિનઃ શ્રુતેરિત્યાત્રેયઃ ૐ ॥ ૩.૪.૪૪॥
ૐ આર્ત્વિજ્યમિત્યૌડુલોમિઃ તસ્મૈ હિ પરિક્રિયતે ૐ ॥ ૩.૪.૪૫॥
શ્રુતેશ્ચ ॥ ૩.૪.૪૬॥

Injunction about Meditativeness

ૐ સહકાર્યન્તરવિધિઃ પક્ષેણ તૃતીયં તદ્વતો વિદ્યાદિવત્ ૐ ॥ ૩.૪.૪૭॥
ૐ કૃત્સ્નભાવાત્તુ ગૃહિણોપસંહારઃ ૐ ॥ ૩.૪.૪૮॥
ૐ મૌનવદિતરેષામપ્યુપદેશાત્ ૐ ॥ ૩.૪.૪૯॥

The Childlike State

ૐ અનાવિષ્કુર્વન્નન્વયાત્ ૐ ॥ ૩.૪.૫૦॥

Time of Fruition of Knowledge

ૐ ઐહિકમપ્રસ્તુતપ્રતિબન્ધે તદ્દર્શનાત્ ૐ ॥ ૩.૪.૫૧॥

Liberation is Uniform Everywhere

ૐ એવં મુક્તિફલાનિય મસ્તદવસ્થા વધૃતેસ્તદવસ્થા વધૃતેઃ ૐ ॥ ૩।૪।૫૨॥ ઇતિ શ્રીમત્કૃષ્ણદ્વૈપાયનકૃત બ્રહ્મસૂત્રેષુ તૃતીયાધ્યાયસ્ય ચતુર્થઃ પાદઃ સમાપ્તઃ ॥ ઇતિ તૃતીયોઽધ્યાયઃ॥

Repetition of Meditations etc.

॥ અથ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ॥ ૐ આવૃત્તિઃ અસકૃદુપદેશાત્ ૐ ॥ ૪.૧.૧॥
ૐ લિઙ્ગાચ્ચ ૐ ॥ ૪.૧.૨॥

Identity of the Self with Brahman

ૐ આત્મેતિ તૂપગચ્છન્તિ ગ્રાહયન્તિ ચ ૐ ॥ ૪.૧.૩॥

No Self-identity with Symbols

ૐ ન પ્રતીકે ન હિ સઃ ૐ ॥ ૪.૧.૪॥

Superimposition of the Higher on the Lower

ૐ બ્રહ્મદૃષ્ટિરુત્કર્ષાત્ ૐ ॥ ૪.૧.૫॥

Subordinate parts of Rites As the Sun etc.

ૐ આદિત્યાદિમતયશ્ચાઙ્ગ ઉપપત્તેઃ ૐ ॥ ૪.૧.૬॥

Meditation in a Sitting Posture

ૐ આસીનસ્સમ્ભવાત્ ૐ ॥ ૪.૧.૭॥
ૐ ધ્યાનાચ્ચ ૐ ॥ ૪.૧.૮॥
ૐ અચલત્વં ચાપેક્ષ્ય ૐ ॥ ૪.૧.૯॥
ૐ સ્મરન્તિ ચ ૐ ॥ ૪.૧.૧૦॥

No Restriction of Place

ૐ યત્રૈકાગ્રતા તત્રાવિશેષાત્ ૐ ॥ ૪.૧.૧૧॥

Meditation till Death

ૐ આ પ્રાયણાત્તત્રાપિ હિ દૃષ્ટમ્ ૐ ॥ ૪.૧.૧૨॥

Knowledge Destroys all Results of Actions

ૐ તદધિગમ ઉત્તરપૂર્વાઘયોરશ્લેષવિનાશૌ તદ્વ્યપદેશાત્ ૐ ॥ ૪.૧.૧૩॥

No Remnant of Virtue Even

ૐ ઇતરસ્યાપ્યેવમસંશ્લેષઃ પાતે તુ ૐ ॥ ૪.૧.૧૪॥

Past Accumulated Results are Destroyed

ૐ અનારબ્ધકાર્યે એવ તુ પૂર્વે તદવધેઃ ૐ ॥ ૪.૧.૧૫॥

Agnihotra etc.

ૐ અગ્નિહોત્રાદિ તુ તત્કાર્યાયૈવ તદ્દર્શનાત્ ૐ ॥ ૪.૧.૧૬॥
ૐ અતોઽન્યદપીત્યેકેષામુભયોઃ ૐ ॥ ૪.૧.૧૭॥

Rites Unaccompanied by Meditation

ૐ યદેવ વિદ્યયેતિ હિ ૐ ॥ ૪.૧.૧૮॥

Experience of the Active Merit and Demerit

ૐ ભાગેન ત્વિતરે ક્ષપયિત્વા સમ્પત્સ્યતે ૐ ॥ ૪.૧.૧૯॥ ઇતિ શ્રીમત્કૃષ્ણદ્વૈપાયનકૃત બ્રહ્મસૂત્રેષુ ચતુર્થાધ્યાયસ્ય પ્રથમઃ પાદઃ સમાપ્તઃ

Mind Merges in Prana

ૐ વાઙ્ગ્મનસિ દર્શનાચ્છબ્દાચ્ચ ૐ ॥ ૪.૨.૧॥
ૐ અત એવ ચ સર્વાણ્યનુ ૐ ॥ ૪.૨.૨॥

Prana Merges into the soul

ૐ તન્મનઃ પ્રાણ ઉત્તરાત્ ૐ ॥ ૪.૨.૩॥
ૐ સોઽધ્યક્ષે તદુપગમાદિભ્યઃ ૐ ॥ ૪.૨.૪॥
ૐ ભૂતેષુ તચ્છ્રુતેઃ ૐ ॥ ૪.૨.૫॥
ૐ નૈકસ્મિન્ દર્શયતો હિ ૐ ॥ ૪.૨.૬॥

Departure of the Enlightened and the Unenlightened

ૐ સમાના ચાસૃત્યુપક્રમાદમૃતત્વં ચાનુપોષ્ય ૐ ॥ ૪.૨.૭॥

Relative Merger of Fire etc.

ૐ તદપીતેઃ સંસારવ્યપદેશાત્ ૐ ॥ ૪.૨.૮॥
ૐ સૂક્ષ્મં પ્રમાણતશ્ચ તથોપલબ્ધેઃ ૐ ॥ ૪.૨.૯॥
ૐ નોપમર્દેનાતઃ ૐ ॥ ૪.૨.૧૦॥
ૐ અસ્યૈવ ચોપપત્તેરૂષ્મા ૐ ॥ ૪.૨.૧૧॥

No Departure for a Knower of Brahman

ૐ પ્રતિષેધાદિતિ ચેન્ન શારીરાત્ ૐ ॥ ૪.૨.૧૨॥
ૐ સ્પષ્ટો હ્યેકેષામ્ ૐ ॥ ૪.૨.૧૩॥
ૐ સ્મર્યતે ચ ૐ ॥ ૪.૨.૧૪॥

the Organs of the Knower Merge in Brahman

ૐ તાનિ પરે તથા હ્યાહ ૐ ॥ ૪.૨.૧૫॥

Absolute Absorption of the Constituents

ૐ અવિભાગો વચનાત્ ૐ ॥ ૪.૨.૧૬॥

Departure of one who knows the Qualified Brahman

ૐ તદોકોઽગ્રજ્વલનં તત્પ્રકાશિતદ્વારો વિદ્યાસામર્થ્યાત્તચ્છેષગત્યનુસ્મૃતિયોગાચ્ચ હાર્દાનુગૃહીતાઃ શતાધિકયા ૐ ॥ ૪.૨.૧૭॥

The Soul follows the Rays of the Sun

ૐ રશ્મ્યનુસારી ૐ ॥ ૪.૨.૧૮॥
ૐ નિશિ ન ઇતિ ચેત્, ન, સમ્બન્ધસ્ય યાવદ્દેહભાવિત્વાદ્, દર્શયતિ ચ ૐ ॥ ૪.૨.૧૯॥

Soul's Journey during the Sun's Southern Course

ૐ અતશ્ચાયનેઽપિ દક્ષિણે ૐ ॥ ૪।૨।૨૦॥
ૐ યોગિનઃ પ્રતિ સ્મર્યતે સ્માર્તે ચૈતે ૐ ॥ ૪।૨।૨૧॥ ઇતિ શ્રીમત્કૃષ્ણદ્વૈપાયનકૃત બ્રહ્મસૂત્રેષુ ચતુર્થાધ્યાયસ્ય દ્વિતીયઃ પાદઃ સમાપ્તઃ

Only One Path to the World of Brahman

ૐ અર્ચિરાદિના તત્પ્રથિતેઃ ૐ ॥ ૪.૩.૧॥

The Departing Soul Reaches Air after Year

ૐ વાયુશબ્દાદવિશેષવિશેષાભ્યામ્ ૐ ॥ ૪.૩.૨॥

The Soul proceeds from Lightning to Varuna

ૐ તટિતોઽધિ વરુણઃ સંબન્ધાત્ ૐ ॥ ૪.૩.૩॥

Guiding Deities

ૐ આતિવાહિકસ્તલ્લિઙ્ગાત્ ૐ ॥ ૪.૩.૪॥
ૐ ઉભયવ્યામોહાત્તત્સિદ્ધેઃ ૐ ॥ ૪.૩.૫॥
ૐ વૈદ્યુતેનૈવ તતસ્તચ્છ્રુતેઃ ૐ ॥ ૪.૩.૬॥

The Path Leads to the Conditioned Brahman

ૐ કાર્યં બાદરિરસ્ય ગત્યુપપત્તેઃ ૐ ॥ ૪.૩.૭॥
ૐ વિશેષિતત્વાચ્ચ ૐ ॥ ૪.૩.૮॥
ૐ સામીપ્યાત્તુ તદ્વ્યપદેશઃ ૐ ॥ ૪.૩.૯॥
ૐ કાર્યાત્યયે તદધ્યક્ષેણ સહાતઃ પરમભિધાનાત્ ૐ ॥ ૪.૩.૧૦॥
ૐ સ્મૃતેશ્ચ ૐ ॥ ૪.૩.૧૧॥
ૐ પરં જૈમિનિર્મુખ્યત્વાત્ ૐ ॥ ૪.૩.૧૨॥
ૐ દર્શનાચ્ચ ૐ ॥ ૪.૩.૧૩॥
ૐ ન ચ કાર્યે પ્રતિપત્ત્યભિસન્ધિઃ ૐ ॥ ૪.૩.૧૪॥

Worship with and without Symbols

ૐ અપ્રતીકાલમ્બનાન્નયતીતિ બાદરાયણરુભયથા ચ દોષાત્ તત્ક્રતુશ્ચ ૐ ॥ ૪.૩.૧૫॥
ૐ વિશેષં ચ દર્શયતિ ૐ ॥ ૪.૩.૧૬॥ ઇતિ શ્રીમત્કૃષ્ણદ્વૈપાયનકૃત બ્રહ્મસૂત્રેષુ ચતુર્થાધ્યાયસ્ય તૃતીયઃ પાદઃ સમાપ્તઃ

Nature of Freedom

ૐ સમ્પદ્યાવિહાય સ્વેનશબ્દાત્ ૐ ॥ ૪.૪.૧॥
ૐ મુક્તઃ પ્રતિજ્ઞાનાત્ ૐ ॥ ૪.૪.૨॥
ૐ આત્મા પ્રકરણાત્ ૐ ॥ ૪.૪.૩॥

Liberated Soul Inseparable from Brahman

ૐ અવિભાગેન દૃષ્ટત્વાત્ ૐ ॥ ૪.૪.૪॥

Characteristics of the Liberated Soul

ૐ બ્રાહ્મેણ જૈમિનિરુપન્યાસાદિભ્યઃ ૐ ॥ ૪.૪.૫॥
ૐ ચિતિમાત્રેણ તદાત્મકત્વાદિત્યૌડુલોમિઃ ૐ ॥ ૪.૪.૬॥
ૐ એવમપ્યુપન્યાસાત્પૂર્વભાવાદવિરોધં બાદરાયણઃ ૐ ॥ ૪.૪.૭॥

Fulfilment of Desire through Will

ૐ સઙ્કલ્પાદેવ ચ તચ્છ્રુતેઃ ૐ ॥ ૪.૪.૮॥
ૐ અત એવ ચાનન્યાધિપતિઃ ૐ ॥ ૪.૪.૯॥

Body after Reaching Brahma-loka

ૐ અભાવં બાદરિરાહ હ્યેવમ્ ૐ ॥ ૪.૪.૧૦॥
ૐ ભાવં જૈમિનિર્વિકલ્પામ્નાનાત્ ૐ ॥ ૪.૪.૧૧॥
ૐ દ્વાદશાહવદુભયવિધં બાદરાયણોઽતઃ ૐ ॥ ૪.૪.૧૨॥
ૐ તન્વભાવે સન્ધ્યવદુપપત્તેઃ ૐ ॥ ૪.૪.૧૩॥
ૐ ભાવે જાગ્રદ્વત્ ૐ ॥ ૪.૪.૧૪॥

Entry into many Bodies

ૐ પ્રદીપવદાવેશઃ તથા હિ દર્શયતિ ૐ ॥ ૪.૪.૧૫॥
ૐ સ્વાપ્યયસમ્પત્ત્યોરન્યતરાપેક્ષમાવિષ્કૃતં હિ ૐ ॥ ૪.૪.૧૬॥

Acquisition of Divine Powers

ૐ જગદ્વ્યાપારવર્જમ્ ૐ ॥ ૪.૪.૧૭॥
ૐ પ્રત્યક્ષોપદેશાદિતિ ચેન્નાધિકારિક મણ્ડલસ્થોક્તેઃ ૐ ॥ ૪।૪।૧૮॥
ૐ વિકારાવર્તિ ચ તથા હિ દર્શયતિ ૐ ॥ ૪।૪।૧૯॥
ૐ સ્થિતિમાહ દર્શયતશ્ચૈવં પ્રત્યક્ષાનુમાને ૐ ॥ ૪।૪।૨૦॥
ૐ ભોગમાત્રસામ્યલિઙ્ગાચ્ચ ૐ ॥ ૪।૪।૨૧॥
ૐ અનાવૃત્તિઃ શબ્દાદનાવૃત્તિઃ શબ્દાત્ ૐ ॥ ૪।૪।૨૨॥

Explore More