Goddess Durga

caṇḍīśatakam

(Chandi Shatakam (Banabhatta Virachitam) in English (IAST))

Banabhatta

Also known as ma bhanksirvibhramam bhruradhara vidhurata keyamasyasya ragam

A hundred and two verses by Banabhatta, the poet of the Harshacharita and the Kadambari, and every one of them turns on a single moment: the foot of the Goddess coming down on Mahisha. The conceits are worked over and over. Her limbs are chided as though for a lover's quarrel while the foot is already on the demon's head; the buffalo, hearing her anklet, takes the foot for the Vindhya and rubs his shoulder against it, so that it takes his life out of pure ignorance; the blood from the trident wound is asked whether it is the tongues of Death, or the reddened paths of the sky, or the three twilights come to praise. In one verse Kumara takes the horn-tip caught at his mother's anklet and wears it as an earring in place of a fallen lotus bud. Each verse ends in a blessing on the hearer.

#of 103
|| caṇḍīśatakam (bāṇabhaṭṭaviracitam) ||
mā bhāṅkṣīrvibhramaṃ bhrūradhara vidhuratā keyamāsyāsya rāgaṃ
pāṇe prāṇyeva nāyaṃ kalayasi kalahaśraddhayā kiṃ triśūlam |
ityudyatkopaketūnprakṛtimavayavānprāpayantyeva devyā
nyasto vo mūrdhni muṣyānmarudasuhṛdasūnsaṃharannaṅghriraṃhaḥ || 1||
huṅkāre nyakkṛtodanvati mahati jite śiñjitairnūpurasya
śliṣyacchṛṅgakṣate'pi kṣaradasṛji nijālaktakabhrāntibhāji |
skandhe vindhyādribuddhyā nikaṣati mahiṣasyāhito'sūnahārṣī-
dajñānādeva yasyāścaraṇa iti śivaṃ sā śivā vaḥ karotu || 2||
jāhnavyā yā na jātānunayaparaharakṣiptayā kṣālayantyā
nūnaṃ no nūpureṇa glapitaśaśirucā jyotsnayā vā nakhānām |
tāṃ śobhāmādadhānā jayati navamivālaktakaṃ pīḍayitvā
pādenaiva kṣipantī mahiṣamasurasādānaniṣkāryamāryā || 3||
mṛtyostulyaṃ trilokīṃ grasitumatirasānniḥsṛtāḥ kiṃ nu jihvāḥ
kiṃ vā kṛṣṇāṅghripadmadyutibhiraruṇitā viṣṇupadyāḥ padavyaḥ |
prāptāḥ sandhyāḥ smarāreḥ svayamuta nutibhistisra ityūhyamānā
devairdevyāstriśūlakṣatamahiṣajuṣo raktadhārā jayanti || 4||
datte darpātprahāre sapadi padabharotpiṣṭadehāvaśiṣṭāṃ
śliṣṭāṃ śaṛṅgasya koṭiṃ mahiṣasuraripornūpuragranthisīmni |
muṣyādvaḥ kilbiṣāṇi vyatikaraviratāvādadānaḥ kumāro
mātuḥ prabhraṣṭalīlākuvalayakalikākarṇapūrādareṇa || 5||
śaśvadviśvopakāraprakṛtiravikṛtiḥ sāstu śāntyai śivā vo
yasyāḥ pādopaśalye mahiṣasuraripurdūraduṣṭāśayo'pi |
nāke prāpatpratiṣṭhāmasakṛdabhimukho vādayañśaṛṅgakoṭyā
hatvā koṇena vīṇāmiva raṇitamaṇiṃ maṇḍalīṃ nūpurasya || 6||
niṣṭhyūto'ṅguṣṭhakoṭyā nakhaśikharahataḥ pārṣṇiniryātasāro
garbhe darbhāgrasūcīlaghuriva gaṇito nopasarpansamīpam |
nābhau vakraṃ praviṣṭākṛtivikṛti yayā pādapātena kṛtvā
daityādhīśo vināśaṃ raṇabhuvi gamitaḥ sāstu devī śriye vaḥ || 7||
grastāśvaḥ śaṣpalobhādiva haritahareraprasoḍhānaloṣmā
sthāṇau kaṇḍūṃ vinīya pratimahiṣaruṣevāntakopāntavartī |
kṛṣṇaṃ paṅkaṃ yathecchanvaruṇamupagato majjanāyeva yasyāḥ
svastho'bhūtpādamāptvā hradamiva mahiṣaḥ sāstu devī mude vaḥ || 8||
trailokyātaṅkaśāntyai praviśati vivaśe dhātari dhyānatandrī-
mindrādyeṣu dravatsu draviṇapatipayaḥpālakālānaleṣu |
ye sparśenaiva piṣṭvā mahiṣamatiruṣaṃ trātavanto jaganti
pāntu tvāṃ pañca caṇḍyāścaraṇanakhanibhenāpare lokapālāḥ || 9||
prāleyotpīḍapīnvāṃdīvyannakharajanikṛtāmātapenātipāṇḍuḥ
pārvatyāḥ pātu yuṣmānpituriva tulitādrīndrasāraḥ sa pādaḥ |
yo dhairyānmuktalīlāsamucitapatanāpātapītāsurāsī-
nno devyā eva vāmaśchalamahiṣatanornākalokadviṣo'pi || 10||
vakṣo vyājaiṇarājaḥ sa daśabhirabhinatpāṇijaiḥ prāksurāreḥ
pañcaivāstaṃ nayāmo yuvaticaraṇajāḥ śatrumete vayaṃ tu |
ityutpannābhimānairnakhaśaśimaṇibhirjyotsnayā svāṃśumayyā
yasyāḥ pāde hatārau hasita iva hariḥ sāstu kālī śriye vaḥ || 11||
raktākte'laktakaśrīrvijayini vijaye no virājatyamuṣmi-
nhāso hastāgrasaṃvāhanamapi tulitādrīndrasāradviṣo'sya |
trāsenaivādyaḥ sarvaḥ praṇamati kadanenāmuneti kṣatāriḥ
pādo'vyāccumbito vo rahasi vihasatā tryambakeṇāmbikāyāḥ || 12||
bhaṅgo na bhrūlatāyāstulitabalatayānāsthamasthnāṃ tu cakre
na krodhātpādapadmaṃ mahadamṛtabhujāmuddhṛtaṃ śalyamantaḥ |
vācālaṃ nūpuraṃ no jagadajani jayaṃ śaṃsadaṃśena pārṣṇe-
rmuṣṇantyāsūnsurāreḥ samarabhuvi yayā pārvatī pātu sā vaḥ || 13||
tiryannānāstraśastrāvali valati balaṃ kevalaṃ dānavānāṃ
drāṅ nīte dīrghanidrāṃ dviṣati na mahiṣītyucyase prāyaśo'dya |
astrīsambhāvyavīryā tvamasi khalu mayā naivamākāraṇīyā
kātyāyanyāttakelāviti hasati hare hrīmatī hantvarīnvaḥ || 14||
jātā kiṃ te hare bhīrbhavati mahiṣato bhīravaśyaṃ harīṇā-
madyendordvau kalaṅkau tyajati patirapāṃ dhairyamālokya candram |
vāyo kampyastvayānyo naya yama mahiṣādātmayugyaṃ yayārau
piṣṭe naṣṭaṃ jahāsa dyujanamiti jayā sāstu devī śriye vaḥ || 15||
śūlaprotādupāttaplutamahi mahiṣādutpatantyā sravantyā
vartmanyārajyamāne sapadi makhabhujāṃ jātasandhyāpramohaḥ |
nṛtyanhāsena matvā vijayamahamahaṃ mānayāmītivādī
yāmāśliṣya pranṛttaḥ punarapi purabhitpārvatī pātu sā vaḥ || 16||
nākaukonāyakādyairdyuvasatibhirasiśyāmadhāmā dharitrīṃ
rundhanvardhiṣṇuvindhyācalacakitamanovṛttibhirvīkṣito yaḥ |
pādotpiṣṭaḥ sa yasyā mahiṣasuraripurnūpurāntāvalambī
lebhe lolendranīlopalaśakalatulāṃ stādumā sā śriye vaḥ || 17||
durvārasya dyudhāmnāṃ mahiṣitavapuṣo vidviṣaḥ pātu yuṣmā-
npārvatyā pretapālasvapuruṣaparuṣaḥ preṣito'sau pṛṣatkaḥ |
yaḥ kṛtvā lakṣyabhedaṃ hṛtabhuvanabhayo gāṃ vibhidya praviṣṭaḥ
pātālaṃ pakṣapālīpavanakṛtapatattārkṣyaśaṅkākulāhiḥ || 18||
vajraṃ vinyasya hāre harikaragalitaṃ kaṇṭhasūtre ca cakraṃ
keśānbaddhvābdhipāśairdhṛtadhanadagadā prākpralīnānvihasya |
devānutsāraṇotkā kila mahiṣahatau mīlato hrepayantī
hrīmatyā haimavatyā vimativihataye tarjitā stājjayā vaḥ || 19||
khaḍge pānīyamāhlādayati hi mahiṣaṃ pakṣapātī pṛṣatkaḥ
śūleneśo yaśobhāgbhavati parilaghuḥ syādvadhārhe'pi daṇḍaḥ |
hitvā hetīritīvābhihatibahalitaprāktanāpāṭalimnā
pārṣṇyaiva proṣitāsuṃ suraripumavatātkurvatī pārvatī vaḥ || 20||
kṛtvedṛkkarma lajjājananamanaśane śakra māsūnvihāsīḥ-
vitte(arthe)śa sthāṇukaṇṭhe jahi gadamagadasyāyamevopayogaḥ |
jātaścakrinvicakro ditija iti surāṃstyaktahetīnbruvantyā
vrīḍāṃ(lajjāṃ)vyāpāditārirjayati vijayayā nīyamānā bhavānī || 21||
deyādvo vāñchitāni cchalamayamahiṣotpeṣaro(do)ṣānuṣaṅgā-
nnītaḥ pātālakukṣiṃ hṛtabhuvana(kṛtaparama)bhayo bhadrakālyāḥ sa pādaḥ |
yaḥ prādakṣiṇyakāṅkṣāvalayitavapuṣā vandyamāno muhūrtaṃ
śeṣeṇevendukāntopalaracitamahānūpurābhogalakṣmīḥ || 22||
śūlaṃ tūlaṃ nu gāḍhaṃ prahara hara hṛṣīkeśa keśo'pi vakra-
ścakreṇākāri kiṃ me paviravati nahi tvāṣṭraśatro dyurāṣṭram |
pāśāḥ keśābjanālānyanala na labhase bhātumityāttadarpaṃ
jalpandevāndivaukoripuravadhi yayā sāstu śāntyai śivā (pārvatī pātu sā)vaḥ || 23||
śārṅginbāṇaṃ vimuñca bhramasi balirasau saṃyataḥ kena bāṇo
gotrāre hanmyahaṃ te ripumama(su)raripustveṣa gotrasya śatruḥ |
daityā vyāpādyatāṃ drāgaja iva mahiṣo hanyate manmahe'dye-
tyutprāsyomā purastādanu danujatanuṃ mṛdgatī trāyatāṃ vaḥ || 24||
spardhāvardhitavindhyadurbharabharavyastādvihāyastalaṃ
hastādutpatitā prasādayatu vaḥ kṛtyāni kātyāyanī |
yāṃ śūlāmiva devadārughaṭitāṃ skandhena mohāndhadhī-
rvadhyoddeśamaśeṣabāndhavakuladhvaṃsāya kaṃso'nayat || 25||
tūrṇaṃ to(ro)ṣātturāṣāṭprabhṛtiṣu śamite śātrave stotrakṛtsu
klāntevopetya patyustatabhujayugalasyālamālambanāya |
dehārdhe gehabuddhiṃ prativihitavatī lajjayālīya kālī
kṛcchraṃ vo'nicchayaivāpatitaghanatarāśleṣasaukhyā vihantu || 26||
āstāṃ mugdhe'rdhacandraḥ kṣipa surasaritaṃ yā sapatnī bhavatyāḥ
krīḍā dvābhyāṃ vimuñcāparamalamamunaikena me pāśakena |
śūlaṃ prāgeva lagnaṃ śirasi yadabalā yudhyase'vyādvidagdhaṃ
sotprāsālāpapātairiti danujamumā nirdahantī dṛśā vaḥ || 27||
vakrāṇāṃ viklavaḥ kiṃ vahasi bata rucaṃ skanda ṣaṇṇāṃ viṣaṇṇā-
manyāḥ ṣaṇmātaraste bhava bhava sakalastvaṃ śarīrārdhalabdhyā |
jihmāṃ hanmyadya kālīmiti samamasubhiḥ kaṇṭhato nirgatā gī-
rgīrvāṇāreryaye(dṛ)cchāmṛdupadamṛditasyādrijā sāvatādvaḥ || 28||
gāhasva vyomamārgaṃ gatamahiṣabhayairbradhna viśrabdhamaśvaiḥ
śaṛṅgābhyāṃ viśvakarmanghaṭayasi na navaṃ śārṅgiṇaḥ śārṅgamanyat |
aibhī tvaṅgiṣṭhureyaṃ bibhṛhi mṛdumimāmīśvaretyāttahāsā
gaurī vo'vyātkṣatāriḥ svacaraṇagarimagrastagīrvāṇagarvā || 29||
kṣipto bāṇaḥ kṛtaste trikavinatitato nirvalirmadhyadeśaḥ
prahlādo nūpurasya kṣataripuśirasaḥ pādapātairdiśo'gāt |
saṅgrāme sannatāṅgi vyathayasi mahiṣaṃ naikamanyānapi tvaṃ
ye yudhyante'tra naivetyavatu patiparīhāsahṛṣṭā śivā vaḥ || 30||
merau me raudraśaṛṅgakṣatavapuṣi ruṣo naiva nītā nadīnāṃ
bhartāro riktatāṃ yattadapi hitamabhūnniḥsapatno'tra ko'pi |
etanno mṛṣyate yanmahiṣa kaluṣitā svardhunī mūrdhni mānyā
śambhorbhindyāddhasantī patimiti śamitārātirītīrumā vaḥ || 31||
sadyaḥ sādhitasādhyamuddhṛtavatī śūlaṃ śivā pātu vaḥ
pādaprāntaviṣakta eva mahiṣākāre suradveṣiṇi |
diṣṭyā deva vṛṣadhvajo yadi bhavāneṣāpi naḥ svāminī
sañjātā mahiṣadhvajeti jayayā kelau kṛte'rdhasmitā || 32||
vidrāṇendrāṇi kiṃ tvaṃ draviṇadadayite paśya saṅkhyaṃ svasakhyāḥ
svāhe svasthā svabhartaryamṛtabhu(sṛ)ji mudhā rohiṇī roditīya |
lakṣmi śrīvatsalakṣmorasi vasasi puretyārtamāśvāsayantyāṃ
svargastraiṇaṃ jayāyāṃ jayati hatariporhrepitaṃ haimavatyā || 33||
nirvāṇaḥ kiṃ tvameko raṇaśirasi śikhiñśārṅgadhanvāpi vidhyaṃ-
statte dhairyaṃ kva yātaṃ jahihi jalapate dīnatāṃ tvaṃ na dīnaḥ |
śakto no śatrubhaṅge bhayapiśuna sunāsīra nāsīradhūli-
rdhigyāsi kveti jalpanripuravadhi yayā pārvatī pātu sā vaḥ || 34||
nandinnānandado me tava murajamṛduḥ samprahāre prahāraḥ
kiṃ dante romṇi rugṇe vrajasi gajamukha tvaṃ vaśībhūta eva |
nighnannighnannidānīṃ dyujanamiha mahākāla eko'smi nānyaḥ
kanyādrerdaityamitthaṃ pramathaparibhave mṛdgatī trāyatāṃ vaḥ || 35||
vajraṃ majño marutvānari harirurasaḥ śūlamīśaḥ śirasto
daṇḍaṃ tuṇḍātkṛtāntastvaritagatigadāmasthito'rthādhināthaḥ |
prāpanyatpādapiṣṭe dviṣi mahiṣavapuṣyaṅgalagnāni bhūyo-
'pyāyūṃṣīvāyudhāni dyuvasataya iti stādumā sā śriye vaḥ || 36||
dṛṣṭāvāsaktadṛṣṭiḥ prathamamiva tathā sammukhīnābhimukhye
smerā hāsapragalbhe priyavacasi kṛtaśrotrapeyādhikoktiḥ |
udyuktā narmakarmaṇyavatu paśupatau pūrvavatpārvatī vaḥ
kurvāṇā sarvamīṣadvinihitacaraṇālaktakeva kṣatāriḥ || 37||
daityo dordarpaśālī nahi mahiṣavapuḥ kalpanīyābhyupāyo
vāyo vārīśa viṣṇo vṛṣagamana vṛṣankiṃ viṣādo vṛthaiva |
badhnīta bradhnamiśrāḥ kavacamacakitāścitrabhāno dahārī-
nevaṃ devāñjayokte jayati hatariporhrepitaṃ haimavatyāḥ || 38||
ā vyomavyāpisīmnāṃ vanamatigahanaṃ gāhamāno bhujānā-
marcirmokṣeṇa mūrcchandavadahanarucāṃ locanānāṃ trayeṇa |
yasyā nirmajjamajjaccaraṇabharanato gāṃ vibhidya praviṣṭaḥ
pātālaṃ paṅkapātonmukha iva mahiṣaḥ stādumā sā śriye vaḥ || 39||
nīte nirvyājadīrghāṃ maghavati maghavadvajralajjānidāne
nidrāṃ drāgeva devadviṣi muṣitaruṣaḥ(bhiyaḥ)saṃsmarantyāḥ svabhāvam |
devyā dṛgbhyastisṛbhyastraya iva galitā rāśayo raktatāyā-
strāyantāṃ vastriśūlakṣatakuharabhuvo lohitāmbhaḥ samudrāḥ || 40||
kālī kalpāntakālākulamiva sakalaṃ lokamālokya pūrvaṃ
paścācchliṣṭe viṣāṇe viditaditisutā lohitā matsareṇa |
pādotpiṣṭe parāsau nipatati mahiṣe prāksvabhāvena gaurī
gaurī vaḥ pātu patyuḥ pratinayanamivāviṣkṛtānyonyarūpā || 41||
gamyaṃ nāgnerna cendoḥ sapadi dinakṛtāṃ dvādaśānāmasahyaṃ
śakrasyākṣṇāṃ sahasraṃ saha surasadasā sādayantaṃ prasahya |
utpātogrāndhakārāgamamiva mahiṣaṃ nighnatī śarma diśyā-
ddevī vo vāmapādāmburuhanakhamayaiḥ pañcabhiścandramobhiḥ || 42||
dattvā sthūlāntramālāvalivighasahasaddhasmarapretakāntaṃ
kātyāyanyātmanaiva tridaśaripumahādaityadehopahāram |
viśrāntyai pātu yuṣmānkṣaṇamupari dhṛtaṃ kesariskandhabhitte-
rbibhrattatkesarālīmalimukhararaṇannūpuraṃ pādapadmam || 43||
kopenevāruṇatvaṃ dadhadadhikatarālakṣyalākṣārasaśrīḥ
śliṣyacchṛṅgāgrakoṇakvaṇitamaṇitulākoṭihuṅkāragarbhaḥ |
pratyāsannātmamṛtyupratibhayamasurairīkṣito hantvarīnvaḥ
pādo devyāḥ kṛtānto'para iva mahiṣasyopariṣṭānniviṣṭaḥ || 44||
āhantuṃ nīyamānā bharavidhurabhujasraṃsamānobhayāṃsaṃ
kaṃsenaināṃsi sā vo haratu hariyaśorakṣaṇāya kṣamāpi |
prākprāṇānasya nāsyadgaganamudapatadgocaraṃ yā śilāyāḥ
samprāpyāgāmivindhyācalaśikharaśilāvāsayogodyateva || 45||
sāmnā nāmnāyayonerdhṛtimakṛta harernāpi cakreṇa bhedā-
tsendrasyairāvaṇasyāpyupari kaluṣitaḥ kevalaṃ dānavṛṣṭyā |
dānto daṇḍena mṛtyorna ca viphalayathoktābhyupāyo hato'ri-
ryenopāyaḥ sa pādaḥ sukhayatu bhavataḥ pañcamaścaṇḍikāyāḥ || 46||
bhartā kartā trilokyāstripuravadhakṛtī paśyati tryakṣa eṣa
kva strī kvāyodhanecchā na tu sadṛśamidaṃ prastutaṃ kiṃ mayeti |
matvā savyājasavyetaracaraṇacalānakhāṅguṣṭhakoṇābhimṛṣṭaṃ
sadyo yā lajjitevāsurapatimavadhītpārvatī pātu sā vaḥ || 47||
vṛddhokṣo na kṣamaste bhavatu bhava bhavadvāha eṣo'dhuneti
kṣiptaḥ pādena devaṃ prati jhaṭiti yayā kelikāntaṃ vihasya |
dantajyotsnāvitānairatanurnyakkṛtārdhendubhābhi-
rgauro gaureva jātaḥ kṣaṇamiva mahiṣaḥ sāvatādambikā vaḥ || 48||
prākkāmaṃ dahatā kṛtaḥ paribhavo yena trisandhyānataiḥ(teḥ)
serṣyā vo'vatu caṇḍikā caraṇayoḥ svaṃ pātayantī patim |
kurvatyābhyadhikaṃ kṛte pratikṛtaṃ muktena maulau muhu-
rbāṣpeṇāhitakajjalena likhitaṃ svaṃ nāma candre yayā || 49||
tuṅgāṃ śaṛṅgāgrabhūmiṃ śritavati marutāṃ pretakāye nikāye
kuñjautsukyādviśatsu śrutikuharapuṭaṃ drākkakupkuñjareṣu |
smitvā vaḥ saṃhṛtāsordaśanarucikṛtākāṇḍakailāsabhāsaḥ
pāyātpṛṣṭhādhirūḍhe smaramuṣi mahiṣasyoccahāseva devī || 50||
kṛtvā pātālapaṅkaiḥ kṣayarayamilitaikārṇavecchāvagāhaṃ
dāhānnetratrayāgnervilayanavigalacchṛṅgaśūnyottamāṅgaḥ |
kriḍākroḍābhiśaṅkāṃ vidadhadapihitavyomasīmā mahimnā
vīkṣya kṣuṇṇo yayāristṛṇamiva mahiṣaḥ sāvatādambikā vaḥ || 51||
śūle śailāvikampaṃ na nimiṣitamiṣau paṭṭiśe sāṭṭahāsaṃ
prāse sotprāsamavyākulamiva kuliśe jātaśaṅkaṃ na śaṅkau |
cakre'vakraṃ kṛpāṇe na kṛpaṇamasurārātibhiḥ pātyamāne
daityaṃ pādena devī mahiṣitavapuṣaṃ piṃṣatī vaḥ punātu || 52||
cakre cakrasya nāstryā na ca khalu paraśorna kṣuraprasya nāse-
ryadvaktraṃ kaitavāviṣkṛtamahiṣatanau vidviṣatyājibhāji |
protātprāsena mūrdhnaḥ saghṛṇamabhimukhāyātayā kālarātryā
kalyāṇānyānanābjaṃ sṛjatu tadasṛjo dhārayā vakritaṃ vaḥ || 53||
hastādutpatya yāntyā gaganamagaṇitādhairyavīryāvalepaṃ
vailakṣyeṇeva pāṇḍudyutimaditisutārātimāpādayantyāḥ |
darpānalpāṭṭahāsādviguṇatarasitāḥ saptalokījananyā-
starjanyā janyadūto nakharucitatayastarjayantyā jayanti || 54||
prāleyācalapalvalaikabisinī sāryāstu vaḥ śreyase
yasyāḥ pādasarojasīmni mahiṣakṣobhātkṣaṇaṃ vidrutāḥ |
niṣpiṣṭe patitāstriviṣṭaparipau gītyutsavollāsino
lokāḥ sapta sapakṣapātamaruto bhānti sma bhṛṅgā iva || 55||
āprāpteṣurudāsitāsiraśanerārātkutaḥ śaṅkata-
ścakravyukramakṛtparokṣaparaśuḥ śūlena śūnyo yayā |
mṛtyurdaityapateḥ kṛtaḥ susadṛśaḥ pādāṅgulīparvataḥ
pārvatyā pratipālyatāṃ tribhuvanaṃ niḥśalyakalyaṃ tayā || 56||
naṣṭānaṣṣṭau gajendrānavata na vasavaḥ kiṃ diśo drāggṛhītāḥ
śārṅginsaṅgrāmayuktyā laghurasi gamitaḥ sādhu tārkṣyeṇa taikṣṇyam |
utkhātā netrapaktirna tava samarataḥ paśya naśyadbalaṃ svaṃ
svarnāthetyāttadarpaṃ vyasumasuramumā kurvatī trāyatāṃ vaḥ || 57||
śrutvā śatruṃ duhitrā nihatamatijaḍo'pyāgato'hnāya harṣā-
dāśliṣyañchailakalpaṃ mahiṣamavanibhṛdbāndhavo vindhyabuddhyā |
yasyāḥ śvetīkṛte'sminsmitadaśanarucā tulyarūpo himādri-
rdrāgdrāghīyānivāsīdavatamasanirāsāya sā stādumā vaḥ || 58||
kṣipto'yaṃ mandarādriḥ punarapi bhavatā veṣṭyatāṃ vāsuke'bdhau
prīyasvānena kiṃ te bisatanutanubhirbhakṣitastārkṣya nāgaiḥ |
aṣṭābhirdiggajendraḥ saha na harikarī karṣatīmaṃ hate vo
hrīmatyā haimavatyāstridaśaripupatau pāntviti vyāhṛtāni || 59||
eṣa ploṣṭā purāṇāṃ trayamasuhṛduraḥpāṭano'yaṃ nṛsiṃho
hantā tvāṣṭraṃ dyurāṣṭrādhipa iti vividhānyutsavecchāhṛtānām |
vidrāṇānāṃ vimarde dititanayamaye nākalokeśvarāṇā-
maśraddheyāni karmāṇyavatu vidadhatī pārvatī vo hatāriḥ || 60||
śatrau śātatriśūlakṣatavapuṣi ruṣā proṣite pretakāṣṭhāṃ
kālī kīlālakulyātrayamadhikarayaṃ vīkṣya viśvāsitadyauḥ |
trisrotāstryambakeyaṃ vahati tava bhṛśaṃ paśya raktā viśeṣā-
nno mūrdhnā dhāryate kiṃ hasitapatiriti prītaye kalpatāṃ vaḥ || 69||
śaṛṅge paśyordhvadṛṣṭyādhikataramatanuḥ sanna puṣpāyudho'smi
vyālāsaṅge'pi nityaṃ na bhavati bhavato bhīrnayajño'smi yena |
tvaṃ muñcoccaiḥ pinākinpunarapi viśikhaṃ dānavānāṃ puro'haṃ
pāyātsotprāsamevaṃ hasitaharamumā mṛdgatī dānavaṃ vaḥ || 62||
nandīśotsāryamāṇāpasṛtisamanamannākilokaṃ nuvatyā
napturhastena hastaṃ tadanugatagateḥ ṣaṇmukhasyāvalambya |
jāmāturmātṛmadhyopagamaparihṛte darśane śarma diśyāt-
nedīyaccumbyamānā mahiṣavadhamahe menayā mūrdhnyumā vaḥ || 63||
bhaktyā bhṛgvatrimukhyairmunibhirabhinutā bibhratī naiva garvaṃ
śarvāṇī śarmaṇe vaḥ praśamitasakalopaplavā sā sadāstu |
yā pārṣṇikṣuṇṇaśatrurvigalitakuliśaprāsapāśatriśūlaṃ
nākaukolokameva svamapi bhujavanaṃ saṃyuge'vastvamaṃsta || 64||
cakraṃ śaureḥ pratīpaṃ pratihatamagamatprāgdyudhāmnāṃ tu paścā-
dāpaccāpaṃ balārerna paramaguṇatāṃ pūstrayaploṣiṇo'pi |
śaktyālaṃ māṃ vijetuṃ na jagadapi śiśau ṣaṇmukhe kā katheti
nyakkurvannākilokaṃ ripuravadhi yayā sāvatātpārvatī vaḥ || 65||
vidrāṇe rudravṛnde savitari tarale vajriṇi dhvastavajre
jātāśaṅke śaśāṅke viramati maruti tyaktavaire kubere |
vaikuṇṭhe kuṇṭhitāstre mahiṣamatiruṣaṃ pauruṣopaghnanighnaṃ
nirvighnaṃ nighnatī vaḥ śamayatu duritaṃ bhūribhāvā bhavānī || 66||
bhūṣāṃ bhūyastavādya dviguṇataramahaṃ dātumevaiṣa lagno
bhagne daityena darpānmahiṣitavapuṣā kiṃ viṣāṇe viṣaṇṇaḥ |
ityuktvā pātu māturmahiṣavadhamahe kuñjarendrānanasya
nyasyannāsye guho vaḥ smitasitarucinī dveṣiṇo dve viṣāṇe || 67||
viśrāmyanti śramārtā iva tapanabhṛtaḥ saptayaḥ sapta yasmi-
nsuptāḥ saptāpi lokāḥ sthitimuṣi mahiṣe yāminīdhāmni yatra |
dhārāṇāṃ raudhirīṇāmaruṇimani nabhaḥsāndrasandhyāṃ dadhāna-
stasya dhvaṃsātsutādreraparadinapatiḥ pātu vaḥ pādapātaiḥ || 68||
devārerdānivārerdrutamiha mahiṣacchadmanaḥ padmasadmā
vidrātītyatra citraṃ tava kimiti bhavannābhijāto yataḥ saḥ |
nābhīto'bhūtsvayambhūriva samarabhuvi tvaṃ tu yadvismitāsmī-
tyuktvā tadvismitaṃ vaḥ smararipumahiṣīvikrame'vyājjayāyāḥ || 69||
nistriṃśenocitaṃ te viśasanamurasaścaṇḍi karmāsya ghoraṃ
vrīḍāmasyopari tvaṃ kuru dṛḍhahṛdayaṃ muñca śastrāṇyamūni |
itthaṃ daityaiḥ sadainyaṃ samadamapi suraistulyamevocyamānā
rudrāṇī dāruṇaṃ vo dravayatu duritaṃ dānavaṃ dārayantī || 70||
cakṣurdikṣu kṣipantyāścalitakamalinīcārukoṣābhitāmraṃ
mandradhvānānuyātaṃ jhaṭiti valayino muktabāṇasya pāṇeḥ |
caṇḍyāḥ savyāpasavyaṃ suraripuṣu śarānprerayantyā jayanti
truṭyantaḥ pīnabhāge stanavalanabharātsandhayaḥ kañcukasya || 71||
bāhūtkṣepasamullasatkucataṭaṃ prāntasphuṭatkañcukaṃ
gambhīrodaranābhimaṇḍalagalatkāñcīdhṛtārdhāṃśukam |
pārvatyā mahiṣāsuravyatikare vyāyāmaramyaṃ vapuḥ
paryastāvadhibandhabandhuralasatkeśoccayaṃ pātu vaḥ || 72||
cakraṃ cakrāyudhasya kvaṇati nipatitaṃ romaṇi grāvaṇīva
sthāṇorbāṇaśca lebhe pratihatimuruṇā carmaṇā varmaṇeva |
yasyeti krodhagarbhaṃ hasitahariharā tasya gīrvāṇaśatroḥ
pāyātpādena mṛtyuṃ mahiṣatanubhṛtaḥ kurvatī pārvatī vaḥ || 73||
kṛtvā vaktrendubimbaṃ caladalakalasadbhrūlatācāpabhaṅgaṃ
kṣobhavyālolatāraṃ sphuradaruṇarucisphāraparyantacakṣuḥ |
sandhyāsevāparāddhaṃ bhavamiva purato vāmapādāmbujena
kṣipraṃ daityaṃ kṣipantī mahiṣitavapuṣaṃ pārvatī vaḥ punātu || 74||
gaṅgāsamparkaduṣyatkamalavanasamuddhūtadhūlīvicitro
vāñchāsampūrṇabhāvādadhikatararasaṃ tūrṇamāyānsamīpam |
kṣiptaḥ pādena dūraṃ vṛṣaga iva yayā vāmapādābhilāṣī
devāriḥ kaitavāviṣkṛtamahiṣavapuḥ sāvatādambikā vaḥ || 75||
bhadre bhrūcāpametannamayasi nu vṛthā visphurannetrabāṇaṃ
nāhaṃ kelau rahasye pratiyuvatikṛtakhyātidoṣaḥ pinākī |
devī sotprāsamevaṃ dhṛtamahiṣatanuṃ dṛptamantaḥsakopaṃ
devāriṃ pātuyuṣmānatiparuṣapadā nighnatī bhadrakālī || 76||
anyonyāsaṅgagāḍhavyatikaradalitabhraṣṭakāpālamālāṃ
svāṃ bhoḥ santyajya śambhau khurapuṭadalitaprollasaddhūlipāṇḍuḥ |
bhadre krīḍābhimardī tava savidhamahaṃ kāmataḥ prāpta īśo-
'traivaṃ sotprāsamavyānmahiṣasuraripuṃ nighnatī pārvatī vaḥ || 77||
jvālādhārākarālaṃ dhvanitakṛtabhayaṃ yaṃ prabhettuṃ na śaktaṃ
cakraṃ viṣṇordṛḍhāsriprasṛtivihatarayaṃ daityamāyāvilāsi |
kṣuṇṇastasyasthisāro vibudharipupateḥ pādapātena yasyā
rudrāṇī pātu sā vaḥ praśamitasakalopaplavā nirvighātam || 78||
gāḍhāvaṣṭambhapādaprabalabharanamatpūrvakāyordhvabhāgaṃ
daityaṃ sañjātaśikṣaṃ janamahiṣamiva nyakkṛtāgryāṅgabhāgam |
ārūḍhā śūlapāṇiḥ kṛtavibudhabhayaṃ hantukāmaṃ sagarvaṃ
deyādvaścantitāni drutamahiṣavadhāvāptatuṣṭirbhavānī || 79||
brahmā yogaikatāno virahabhavabhayāddhūrjaṭiḥ strīkṛtātmā
vakṣaḥ śaurerviśālaṃ praṇayakṛtapadā padmavāsādhiśete |
yuddhakṣmāmevamete vijahatu dhigimaṃ yastyajatyeṣa śakro
dṛptaṃ daityendramevaṃ sukhayatu samadā nighnatī pārvatī vaḥ || 80||
evaṃ mugdhe kilāsīḥ karakamalarucā mā muhuḥ keśapāśaṃ
so'nyastrīṇāṃ ratādau kalahasamucito yaḥ priye doṣalabdhe |
vaidagdhyādevamantaḥ kaluṣitavacanaṃ duṣṭadevārināthaṃ
devī vaḥ pātu pārṣṇyā dṛḍhatanumasubhirmocayantī bhavānī || 81||
bālo'dyāpīśajanmā samaramuḍupabhṛtpāṃsulīlāvilāsī
nāgāsyaḥ śātadantaḥ svatanukaramadādvihvalaḥ so'pi śāntaḥ |
dhigyāsi kveti dṛṣṭaṃ mṛditatanumudaṃ dānavaṃ sasphuroktaṃ
pāyādvaḥ śailaputrī mahiṣatanubhṛtaṃ nighnatī vāmapārṣṇyā || 82||
mūrdhnaḥ śūlaṃ mamaitadviphalamabhimukhaṃ śaṅkarotkhātaśūlaṃ
saṅgrāmāddūrametaddhṛtamari hariṇā manmanaḥ karṣatīva |
garvādevaṃ kṣipantaṃ vibudhajanavibhūndaityasenādhināthaṃ
śarvāṇī pātu yuṣmānpadabharadalanātprāṇato dūrayantī || 83||
bhrāmyaddhāmaurvadādbhīmorudehakṣubhitajalacaravyastavīcīnsakampā-
nkṛtvaivāśuprasannānpunarapi jaladhīnmandarakṣobhabhājaḥ |
darpādāyāntameva śrutipuṭaparuṣaṃ nādamabhyudgirantaṃ
kanyādreḥ pātu yuṣmāṃścaraṇabharanataṃ piṃṣatī daityanātham || 84||
maināmindo'bhinaiṣīḥ śritapṛthuśikharāṃ śaṛṅgayugmasya pārśvaṃ
yuddhakṣmāyāṃ tanuṃ svāṃ ratimadavilasatatstrīkaṭākṣakṣameyam |
bhāno kiṃ vīkṣitena kṣitimahiṣatanau tvaṃ hi saṃnyastapādo
darpādevaṃ hasantaṃ vyasumasurasumā kurvatī trāyatāṃ vaḥ || 85||
saṅgrāmāttrastametaṃ tyaja nijamahiṣaṃ lokajīveśa mṛtyo
syātuṃ śūlāgrabhūmau gatabhayamajayaṃ mattametaṃ gṛhāṇa |
daitye pādena yasyāśchālamahiṣatanau śāyite dīrghanidrāṃ
bhāvotpattau jayaivaṃ hasati pitṛpatiṃ sāmbikā vaḥ punātu || 86||
śrutvaitatkarma bhāvādanibhṛtarabhasaṃ sthāṇunābhyetya dūrā-
cchliṣṭā bāhuprasāraṃ śvasitabharacalattārakā dhūtahastā |
daitye gīrvāṇaśatrau bhuvanasukhamuṣi proṣite pretakāṣṭhāṃ
gaurī vo'vyānmilatsu tridiviṣu tamalaṃ lajjayā vārayantī || 87||
bhadre sthāṇustavāṅdhriḥ kṣatamahiṣaraṇavyājakaṇḍūtireṣa
trailokyakṣemadānātbhuvanabhayaharaḥ śaṅkaro'to haro'pi |
devānāṃ nāyikatvadguṇakṛtavacano'to mahādeva eṣa
kelāvevaṃ smarārirhasati ripuvadhe yāṃ śivā pātu sā vaḥ || 88||
khaḍgaḥ kṛṣṇasya nūnaṃ rahitaguṇagatirnandakākhyāṃ prayātaḥ
śatrorbhaṅgena vāmastava muditasuro nandakastveṣa pādaḥ |
bhāvādevaṃ jayāyāṃ nutikṛti nitarāṃ sannidhau devatānāṃ
savrīḍā bhadrakālī hataripuravatādvīkṣitā śambhunā vaḥ || 89||
ekenaivodgamena pravilayamasuraṃ prāpayāmīti pādo
yasyāḥ kāntyā nakhānāṃ hasati suraripuṃ hantumudyansagarvam |
viṣṇosriḥ pādapadmaṃ valiniyamavidhāvuddhṛtaṃ kaitavena
kṣipraṃ sā vo ripūṇāṃ vitaratu vipadaṃ pārvatī kṣuṇṇaśatruḥ || 90||
khaḍgaṃ khaṭvāṅgayuktaṃ yuvatirapi vibho te śarīrārdhalīnā
hāsyaṃ prāgeva labdhaṃ surajanasamitau duṣkṛtena tvayaivam |
jātā bhūyo'pi lajjā raṇata iyamalaṃ hāsyatā śūlabharta-
rdarpādevaṃ hasantaṃ bhavamasuramumā ninnatī trāyatāṃ vaḥ || 91||
sthāṇau kaṇḍūvinodaṃ nudati dinakṛtastejasā tāpitaṃ no
toyasthāne na cāptaṃ sukhamadhikataraṃ gāhanenāṅgajātam |
śūnyāyāṃ yuddhabhūmau vadati hi dhigidaṃ māhiṣaṃ rūpamekaṃ
rudrāṇyāropito vaḥ sukhayatu mahiṣe prāṇahṛtpādapadmaḥ || 92||
piṃṣañchailendrakalpaṃ mahiṣamatigururbhagnagīrvāṇagarvaṃ
śambhorjāto laghīyāñchramarahitavapurdūramabhyūhyapātaḥ |
vāmo devāripṛṣṭhe kanakagirisadāṃ kṣemakāro'ṅghripadmo
yasyā durvāra evaṃ vividhaguṇagatiḥ sāvatādambikā vaḥ || 93||
mārgaṃ śītāṃśubhājāṃ sarabhasamaladhuṃ hantumudyansurāriṃ
netrairudvṛttatāraiḥ sacakitamamarairunmukhairvīkṣyamāṇaḥ |
yasyā vāmo mahīyānmuditasuramanāḥ prāṇahṛtpādapadmaḥ
prāptastanmūrdhasīmāṃ sukhayatu bhavataḥ sā bhavānī hatāriḥ || 94||
mūrdhanyāpātabhagne miṣamahiṣatanuḥ sannaniḥśabdakaṇṭhaḥ
śoṇābjātāmrakāntiḥ pratataghanabṛhanmaṇḍale pādapadme |
yasyā lebhe surārirmadhurasanibhṛtadvādaśārdhāṅghrilīlāṃ
śarvāṇī pātu sā vastribhuvanabhayahṛtsvagibhiḥ stūyamānā || 95||
pādotkṣepādvrajadbhirnakhakiraṇaśatairbhūṣitaścandragaurai-
rmūrdhāgre cāpatadbhiścaraṇatalagatairaṃśubhiḥ śoṇaśobhaḥ |
saṃnyastālīnaratnapraviracitakaraiścarcitaḥ kṣiptakāyai-
ryasyā devaiḥ praṇīto haviriva mahiṣaḥ sāvatādambikā vaḥ || 96||
kvāyaṃ tīkṣṇogradhārāśataniśitavapurvajrarūpaḥ surāriḥ
pādaścāyaṃ sarojadyutiranatimaruguryoṣitaḥ kveti devyāḥ |
dhyāyaṃ dhyāyaṃ stuto yaḥ suraripumathane vismayāvaddhacittaiḥ
pārvatyāḥ so'vatādvastribhuvanagurubhiḥ sādaraṃ vandyamānaḥ || 97||
vajritvaṃ vajrapāṇerdititanayabhidaścakriṇaścakrakṛtyaṃ
śūlitvaṃ śūlabhartuḥ surakaṭakavibhoḥ śaktitā ṣaṇmukhasya |
yasyāḥ pādena sarvaṃ kṛtamamarariporbādhayaitatsurāṇāṃ
rudrāṇī pātu sā vo danuviphalayudhāṃ svargiṇāṃ kṣemakārī || 98||
paṅgurnetā harīṇāmasamahariyutaḥ svandanaścaikacakro
bhānoḥ sāmagryapetaḥ kṛta iti vidhinā tyaktavairaḥ pataṅge |
darpādbhrāmyanraṇakṣmāṃ pratibhaṭasamarāśleṣalubdhaḥ surāri-
ryasyāḥ pādena nītaḥ pitṛpatisadanaṃ sāvatādambikā vaḥ || 99||
yuktaṃ tāvadgajānāṃ pratidiśamayanaṃ yuddhabhūmerdigīśāṃ
hīyetāśāgajatvaṃ subhaṭaraṇakṛtāṃ karmaṇā dāruṇena |
yadyeṣa sthāṇusaṃjño bhayacakitadṛśā naśyatītyadbhutaṃ ta-
ddarṣādevaṃ santaṃ suraripumavatānnighnatī pārvatī vaḥ || 100||
srastāṅgaḥ sannaceṣṭo bhayahatavacanaḥ sannadordaṇḍaśākhaḥ
sthāṇurdṛṣṭvā surāriṃ kṣaṇamiha sa ruṣaṃ sthāṇurevopajātaḥ |
tasya dhvaṃsātsurārermahitavapuṣo labdhamānāvakāśaḥ
pārvatyā vāmapādaḥ śamayatu duritaṃ dāruṇaṃ vaḥ sadaiva || 101||
kunte dantairniruddhe dhanuṣi vimukhitajye viṣāṇena śūlā-
llāṅgūlena prakoṣṭhe valayini patite tatkṛpāṇe svapāṇeḥ |
śūle lolāṅghripātairlalitakaratalātpracyute dūramurvyāṃ
sarvāṅgīṇaṃ lulāyaṃ jayati caraṇataścaṇḍikā cūrṇayantī || 102||
|| iti mahākaviśrībāṇabhaṭṭaviracitaṃ caṇḍīśatakaṃ sampūrṇam ||

Explore More