Lord Chitragupta (Yama)

ચિત્રગુપ્ત ચાલીસા

(Chitragupta Chalisa in Gujarati)

Also known as sumira citragupta isa ko satata navau

A Hindi chalisa to Chitragupta, who keeps the record of what everyone has done, and it opens with the reason he exists. Brahma had made the world and made human beings, and human conduct left him without an answer — so Chitragupta appeared as his help, to make the difference between right and wrong knowable. He is addressed as an ocean of the jewels of knowledge and as the lord of Yama's court, and the chalisa is unusually interested in his office rather than his person: the writing, the reckoning, and the fact that nothing escapes it. It belongs to the Kayastha communities who take him as their ancestor, and its observance is fixed to the second day after Diwali, when pen and ink and account books are worshipped rather than put to use.

॥ દોહા ॥
સુમિર ચિત્રગુપ્ત ઈશ કો, સતત નવાઊ શીશ।
બ્રહ્મા વિષ્ણુ મહેશ સહ, રિનિહા ભએ જગદીશ॥
કરો કૃપા કરિવર વદન, જો સરશુતી સહાય।
ચિત્રગુપ્ત જસ વિમલયશ, વંદન ગુરૂપદ લાય॥
॥ ચૌપાઈ ॥
જય ચિત્રગુપ્ત જ્ઞાન રત્નાકર।
જય યમેશ દિગંત ઉજાગર॥
અજ સહાય અવતરેઉ ગુસાંઈ।
કીન્હેઉ કાજ બ્રમ્હ કીનાઈ॥
શ્રૃષ્ટિ સૃજનહિત અજમન જાંચા।
ભાંતિ-ભાંતિ કે જીવન રાચા॥
અજ કી રચના માનવ સંદર।
માનવ મતિ અજ હોઇ નિરૂત્તર॥
ભએ પ્રકટ ચિત્રગુપ્ત સહાઈ।
ધર્માધર્મ ગુણ જ્ઞાન કરાઈ॥
રાચેઉ ધરમ ધરમ જગ માંહી।
ધર્મ અવતાર લેત તુમ પાંહી॥
અહમ વિવેકઇ તુમહિ વિધાતા।
નિજ સત્તા પા કરહિં કુઘાતા॥
શ્રષ્ટિ સંતુલન કે તુમ સ્વામી।
ત્રય દેવન કર શક્તિ સમાની॥
પાપ મૃત્યુ જગ મેં તુમ લાએ।
ભયકા ભૂત સકલ જગ છાએ॥
મહાકાલ કે તુમ હો સાક્ષી।
બ્રમ્હઉ મરન ન જાન મીનાક્ષી॥
ધર્મ કૃષ્ણ તુમ જગ ઉપજાયો।
કર્મ ક્ષેત્ર ગુણ જ્ઞાન કરાયો॥
રામ ધર્મ હિત જગ પગુ ધારે।
માનવગુણ સદગુણ અતિ પ્યારે॥
વિષ્ણુ ચક્ર પર તુમહિ વિરાજેં।
પાલન ધર્મ કરમ શુચિ સાજે॥
મહાદેવ કે તુમ ત્રય લોચન।
પ્રેરકશિવ અસ તાણ્ડવ નર્તન॥
સાવિત્રી પર કૃપા નિરાલી।
વિદ્યાનિધિ માઁ સબ જગ આલી॥
રમા ભાલ પર કર અતિ દાયા।
શ્રીનિધિ અગમ અકૂત અગાયા॥
ઊમા વિચ શક્તિ શુચિ રાચ્યો।
જાકેબિન શિવ શવ જગ બાચ્યો॥
ગુરૂ બૃહસ્પતિ સુર પતિ નાથા।
જાકે કર્મ ગહઇ તવ હાથા॥
રાવણ કંસ સકલ મતવારે।
તવ પ્રતાપ સબ સરગ સિધારે॥
પ્રથમ્ પૂજ્ય ગણપતિ મહદેવા।
સોઉ કરત તુમ્હારી સેવા॥
રિદ્ધિ સિદ્ધિ પાય દ્વૈનારી।
વિઘ્ન હરણ શુભ કાજ સંવારી॥
વ્યાસ ચહઇ રચ વેદ પુરાના।
ગણપતિ લિપિબધ હિતમન ઠાના॥
પોથી મસિ શુચિ લેખની દીન્હા।
અસવર દેય જગત કૃત કીન્હા॥
લેખનિ મસિ સહ કાગદ કોરા।
તવ પ્રતાપ અજુ જગત મઝોરા॥
વિદ્યા વિનય પરાક્રમ ભારી।
તુમ આધાર જગત આભારી॥
દ્વાદસ પૂત જગત અસ લાએ।
રાશી ચક્ર આધાર સુહાએ॥
જસ પૂતા તસ રાશિ રચાના।
જ્યોતિષ કેતુમ જનક મહાના॥
તિથી લગન હોરા દિગ્દર્શન।
ચારિ અષ્ટ ચિત્રાંશ સુદર્શન॥
રાશી નખત જો જાતક ધારે।
ધરમ કરમ ફલ તુમહિ અધારે॥
રામ કૃષ્ણ ગુરૂવર ગૃહ જાઈ।
પ્રથમ ગુરૂ મહિમા ગુણ ગાઈ॥
શ્રી ગણેશ તવ બંદન કીના।
કર્મ અકર્મ તુમહિ આધીના॥
દેવવૃત જપ તપ વૃત કીન્હા।
ઇચ્છા મૃત્યુ પરમ વર દીન્હા॥
ધર્મહીન સૌદાસ કુરાજા।
તપ તુમ્હાર બૈકુણ્ઠ વિરાજા॥
હરિ પદ દીન્હ ધર્મ હરિ નામા।
કાયથ પરિજન પરમ પિતામા॥
શુર શુયશમા બન જામાતા।
ક્ષત્રિય વિપ્ર સકલ આદાતા॥
જય જય ચિત્રગુપ્ત ગુસાંઈ।
ગુરૂવર ગુરૂ પદ પાય સહાઈ॥
જો શત પાઠ કરઇ ચાલીસા।
જન્મમરણ દુઃખ કટઇ કલેસા॥
વિનય કરૈં કુલદીપ શુવેશા।
રાખ પિતા સમ નેહ હમેશા॥
॥ દોહા ॥
જ્ઞાન કલમ, મસિ સરસ્વતી, અંબર હૈ મસિપાત્ર।
કાલચક્ર કી પુસ્તિકા, સદા રખે દંડાસ્ત્ર॥
પાપ પુન્ય લેખા કરન, ધાર્યો ચિત્ર સ્વરૂપ।
શ્રૃષ્ટિસંતુલન સ્વામીસદા, સરગ નરક કર ભૂપ॥

Explore More