જગજ્યોતીચા
સમાસ પહિલા : અંતઃકરણૈકનિરુપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પહિલા : અંતઃકરણૈકનિરુપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ દુસરા : દેહઆશંકાનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ તિસરા : દેહઆશંકાશોધન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ ચવથા : બીજલક્ષણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પાંચવા : પન્ચપ્રળયનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ સહાવા : ભ્રમ્નિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ સાતવા : સગુણભજન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ આઠવા : પ્રચીતનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ નવવા : પુરુષપ્રકૃતિ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ દહાવા : ચળાચળનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પહિલા : અંતઃકરણૈકનિરુપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સકળાંચે અંતઃકરણ યેક । કિંવા યેક નવ્હે અનેક ।
ઐસેં હે નિશ્ચયાત્મક । મજ નિરોપાવેં ॥ ૧ ॥
ઐસેં હે નિશ્ચયાત્મક । મજ નિરોપાવેં ॥ ૧ ॥
ઐસેં શ્રોતયાનેં પુસિલેં । અંતઃકરણ યેક કિં વેગળાલેં ।
યાચે ઉત્તર ઐકિલેં પાહિજે શ્રોતીં ॥ ૨ ॥
યાચે ઉત્તર ઐકિલેં પાહિજે શ્રોતીં ॥ ૨ ॥
સમસ્તાંચે અંતઃકર્ણ યેક નિશ્ચયો જાણાવા નેમક ।
હા પ્રત્યયાચા વિવેક । તુજ નિરોપિલા ॥ ૩ ॥
હા પ્રત્યયાચા વિવેક । તુજ નિરોપિલા ॥ ૩ ॥
શ્રોતા મ્હણે વક્તયાસી । અંતઃકરણ યેક સમસ્તાંસી ।
તરી મિળેના યેકાયેકાસી । કાયે નિમિત્ય ॥ ૪ ॥
તરી મિળેના યેકાયેકાસી । કાયે નિમિત્ય ॥ ૪ ॥
યેક જેવિતાં અવઘે ધાલે । યેક નિવતાં અવઘે નિવાલે ।
યેક મરતાં અવઘે મેલે । પાહિજેત કીં ॥ ૫ ॥
યેક મરતાં અવઘે મેલે । પાહિજેત કીં ॥ ૫ ॥
યેક સુખી યેક દુઃખી । ઐસેં વર્તતેં લોકિકીં ।
યેકા અંતઃકરણાચી વોળખી । કૈસી જાણાવી ॥ ૬ ॥
યેકા અંતઃકરણાચી વોળખી । કૈસી જાણાવી ॥ ૬ ॥
જનીં વેગળાલી ભાવના । કોણાસ કોણીચ મિળેના ।
મ્હણૌન હેં અનુમાના । યેત નાહી ॥ ૭ ॥
મ્હણૌન હેં અનુમાના । યેત નાહી ॥ ૭ ॥
અંતઃકરણ યેક અસતેં । તરી યેકાચેં યેકાસ કળોં યેતેં ।
કાંહીં ચોરિતાંચ ન યેતેં । ગૌપ્ય ગુહ્ય ॥ ૮ ॥
કાંહીં ચોરિતાંચ ન યેતેં । ગૌપ્ય ગુહ્ય ॥ ૮ ॥
યાકરણેં અનુમાનેના । અંતઃકરણ યેક હેં ઘડેના ।
વિરોધ લાગલા જના । કાયે નિમિત્ય ॥ ૯ ॥
વિરોધ લાગલા જના । કાયે નિમિત્ય ॥ ૯ ॥
સર્પ ડસાયા યેતો । પ્રાણી ભેઊન પળતો ।
યેક અંતઃકરણ તેરી તો । વિરોધ નસાવા ॥ ૧૦ ॥
યેક અંતઃકરણ તેરી તો । વિરોધ નસાવા ॥ ૧૦ ॥
ઐસી શ્રોતયાંચી આશંકા । વક્તા મ્હણે ચળોં નકા ।
સાવધ હોઊન ઐકા । નિરૂપણ ॥ ૧૧ ॥
સાવધ હોઊન ઐકા । નિરૂપણ ॥ ૧૧ ॥
અંતઃકર્ણ મ્હણિજે જાણીવ । જાણિવ જાણતા સ્વભાવ ।
દેહરક્ષણાચા ઉપાવ । જાણતી કળા ॥ ૧૨ ॥
દેહરક્ષણાચા ઉપાવ । જાણતી કળા ॥ ૧૨ ॥
સર્પ જાણોન ડંખૂં આલા । પ્રાણી જાણોન પળાલા ।
દોહીંકડે જાણીવેલા । બરેં પાહા ॥ ૧૩ ॥
દોહીંકડે જાણીવેલા । બરેં પાહા ॥ ૧૩ ॥
દોહીંકડે જાણીવેસી પાહિલેં । તરી અંતઃકર્ણ યેકચિ જાલેં ।
વિચારિતાં પ્રત્યયા આલેં । જાણીવરૂપેં ॥ ૧૪ ॥
વિચારિતાં પ્રત્યયા આલેં । જાણીવરૂપેં ॥ ૧૪ ॥
જાણીવરૂપેં અંતઃકર્ણ । સકળાંચે યેક હેં પ્રમાણ ।
જીવમાત્રાસ જાણપણ । યેકચિ અસે ॥ ૧૫ ॥
જીવમાત્રાસ જાણપણ । યેકચિ અસે ॥ ૧૫ ॥
યેકે દૃષ્ટીચેં દેખણેં । યેકે જિવ્હેચેં ચાખણેં ।
ઐકણેં સ્પર્શણેં વાસ ઘેણેં । સર્વત્રાસ યેક ॥ ૧૬ ॥
ઐકણેં સ્પર્શણેં વાસ ઘેણેં । સર્વત્રાસ યેક ॥ ૧૬ ॥
પશુ પક્ષી કિડા મુંગી । જીવમાત્ર નિર્માણ જગીં ।
જાણીવકળા સર્વાંલાગીં । યેકચિ આહે ॥ ૧૭ ॥
જાણીવકળા સર્વાંલાગીં । યેકચિ આહે ॥ ૧૭ ॥
સર્વાંસ જળ તેં સીતળ । સર્વાંસ અગ્નિ તેજાળ ।
સર્વાંસ અંતઃકર્ણ કેવળ । જાણીવ કળા ॥ ૧૮ ॥
સર્વાંસ અંતઃકર્ણ કેવળ । જાણીવ કળા ॥ ૧૮ ॥
આવડે નાવડે ઐસેં જાલેં । તરી હેં દેહસ્વભાવાવરી ગેલેં ।
પરંતુ હેં કળોં આલેં । અંતઃકર્ણયોગેં ॥ ૧૯ ॥
પરંતુ હેં કળોં આલેં । અંતઃકર્ણયોગેં ॥ ૧૯ ॥
સર્વાંચે અંતઃકર્ણ યેક । ઐસા નિશ્ચયો નિશ્ચયાત્મક ।
જાણતી યાઅચેં કૌતુક । ચહુંકડે ॥ ૨૦ ॥
જાણતી યાઅચેં કૌતુક । ચહુંકડે ॥ ૨૦ ॥
ઇતુકેન ફિટલી આશંકા । આતાં અનુમાન કરૂં નકા ।
જાણણેં તિતુકેં યેકા । અંતઃકર્ણાચેં ॥ ૨૧ ॥
જાણણેં તિતુકેં યેકા । અંતઃકર્ણાચેં ॥ ૨૧ ॥
જાણોન જીવ ચારા ઘેતી । જાણોન ભિતી લપતી ।
જાણોનિયાં પળોન જાતી । પ્રાણીમાત્ર ॥ ૨૨ ॥
જાણોનિયાં પળોન જાતી । પ્રાણીમાત્ર ॥ ૨૨ ॥
કિડામુંગીપાસૂન બ્રહ્માદિક । સમસ્તાં અંતઃકર્ણ યેક ।
યે ગોષ્ટીચેં કૌતુક । પ્રત્યેં જાણાવેં ॥ ૨૩ ॥
યે ગોષ્ટીચેં કૌતુક । પ્રત્યેં જાણાવેં ॥ ૨૩ ॥
થોર લહાન તરી અગ્ની । થોડેં બહુ તરી પાણી ।
ન્યૂન પૂર્ણ તરી પ્રાણી । અંતઃકર્ણેં જાણતી ॥ ૨૪ ॥
ન્યૂન પૂર્ણ તરી પ્રાણી । અંતઃકર્ણેં જાણતી ॥ ૨૪ ॥
કોઠેં ઉણેં કોઠેં અધીક । પરંતુ જિનસમાસલા યેક ।
જંગમ પ્રાણી કોણીયેક । જાટિલ્યાવિણ નાહીં ॥ ૨૫ ॥
જંગમ પ્રાણી કોણીયેક । જાટિલ્યાવિણ નાહીં ॥ ૨૫ ॥
જાણીવ મ્હણિજે અંતઃકર્ણ । અંતઃકર્ણ વિષ્ણૂચા અંશ જાણ ।
વિષ્ણુ કરિતો પાળણ । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૨૬ ॥
વિષ્ણુ કરિતો પાળણ । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૨૬ ॥
નેણતાં પ્રાણી સંવ્હારિતો । નેણીવ તમોગુણ બોલિજેતો ।
તમોગુણેં રુદ્ર સંવ્હારિતો । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૨૭ ॥
તમોગુણેં રુદ્ર સંવ્હારિતો । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૨૭ ॥
કાંહી જાણીવ કાંહી નેણીવ । હા રજોગુણાચા સ્વભાવ ।
જાણતાં નેણતાં જીવ । જન્માસ યેતી ॥ ૨૮ ॥
જાણતાં નેણતાં જીવ । જન્માસ યેતી ॥ ૨૮ ॥
જાણીવેનેં હોતેં સુખ । નેણીવેનેં હોતેં દુઃખ ।
સુખદુઃખ અવશ્યક । ઉત્પત્તિગુણેં ॥ ૨૯ ॥
સુખદુઃખ અવશ્યક । ઉત્પત્તિગુણેં ॥ ૨૯ ॥
જાણણ્યાનેણણ્યાચી બુદ્ધિ । તોંચિ દેહીં જાણાવા વિધી ।
સ્થૂળ દેહીં બ્રહ્મા ત્રિશુદ્ધિ । ઉત્પત્તિકર્તા ॥ ૩૦ ॥
સ્થૂળ દેહીં બ્રહ્મા ત્રિશુદ્ધિ । ઉત્પત્તિકર્તા ॥ ૩૦ ॥
ઐસા ઉત્પત્તિ સ્થિતિ સંહાર । પ્રસંગેં બોલિલા વિચાર ।
પરંતુ યાચા નિર્ધાર । પ્રત્યેં પાહાવા ॥ ૩૧ ॥
પરંતુ યાચા નિર્ધાર । પ્રત્યેં પાહાવા ॥ ૩૧ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે અંતઃકર્ણયેકનામ સમાસ પહિલા ॥
સમાસ દુસરા : દેહઆશંકાનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સ્વામીનેં વિચાર દખવિલા । યેથેં વિષ્ણૂચા અભાવ દિસોન આલા ।
બ્રહ્મા વિષ્ણુ મહેશાલા । ઉરી નાહીં ॥ ૧ ॥
બ્રહ્મા વિષ્ણુ મહેશાલા । ઉરી નાહીં ॥ ૧ ॥
ઉપ્તત્તિ સ્થિતિ સંવ્હાર । બ્રહ્મા વિષ્ણુ મહેશ્વર ।
યાચા પાહાતાં વિચાર । પ્રત્યયો નાહીં ॥ ૨ ॥
યાચા પાહાતાં વિચાર । પ્રત્યયો નાહીં ॥ ૨ ॥
બ્રહ્મા ઉત્પત્તિકર્તા ચૌંમુખાંચા । યેથેં પ્રત્યયો નાહીં ત્યાચા ।
પાળણકર્તા વિષ્ણુ ચૌભુજાંચા । તો હિ ઐકોન જાણોં ॥ ૩ ॥
પાળણકર્તા વિષ્ણુ ચૌભુજાંચા । તો હિ ઐકોન જાણોં ॥ ૩ ॥
મહેશ સંવ્હાર કરિતો । હાહિ પ્રત્યય કૈસા યેતો ।
લિંગમહિમા પુરાણીં તો । વિપરીત બોલિલા ॥ ૪ ॥
લિંગમહિમા પુરાણીં તો । વિપરીત બોલિલા ॥ ૪ ॥
મૂળમાયેસ કોણેં કેલેં । હેં તોં પાહિજે કળલેં ।
તિહીં દેવાંચેં રૂપ જાલેં । ઐલિકડે ॥ ૫॥
તિહીં દેવાંચેં રૂપ જાલેં । ઐલિકડે ॥ ૫॥
મૂળમાયા લોકજનની । તયેપાસૂન ગુણક્ષોભિણી ।
ગુણક્ષોભિણીપાસૂન ત્રિગુણી । જન્મ દેવા ॥ ૬ ॥
ગુણક્ષોભિણીપાસૂન ત્રિગુણી । જન્મ દેવા ॥ ૬ ॥
ઐસેં બોલતી શાસ્ત્રકારક । આણિ પ્રવૃત્તીચેહિ લોક ।
પ્રત્યયેં પુસતાં કિત્યેક । અકાંત કરિતી ॥ ૭ ॥
પ્રત્યયેં પુસતાં કિત્યેક । અકાંત કરિતી ॥ ૭ ॥
મ્હણોન ત્યાસ પુસાવેના । ત્યાંચેન પ્રત્યયો આણવેના ।
પ્રત્યયેંવિણ પ્રેત્ન નાના । ઠકાઠકી ॥ ૮ ॥
પ્રત્યયેંવિણ પ્રેત્ન નાના । ઠકાઠકી ॥ ૮ ॥
પ્રચિતવીણ વૈદ્ય મ્હણવી । ઉગીચ કરી ઉઠાઠેવી ।
તયા મુર્ખાલા ગોવી । પ્રાણીમાત્ર ॥ ૯ ॥
તયા મુર્ખાલા ગોવી । પ્રાણીમાત્ર ॥ ૯ ॥
તૈસાચ હાહિ વિચાર । પ્રત્યયે કરાવા નિર્ધાર ।
પ્રત્યયેં નસ્તાં અંધકાર । ગુરુશિષ્યાંસી ॥ ૧૦ ॥
પ્રત્યયેં નસ્તાં અંધકાર । ગુરુશિષ્યાંસી ॥ ૧૦ ॥
બરેં લોકાસ કાયે મ્હણાવેં । લોક મ્હણતી તેંચિ બરવેં ।
પરંતુ સ્વામીનેં સાંગાવેં । વિશદ કરુની ॥ ૧૧ ॥
પરંતુ સ્વામીનેં સાંગાવેં । વિશદ કરુની ॥ ૧૧ ॥
મ્હણોં દેવીં માયા કેલી । તરી દેવાંચીં રૂપેં માયેંત આલીં ।
જરી મ્હણોં માયેનેં માયા કેલી । તરી દુસરી નાહીં ॥ ૧૨ ॥
જરી મ્હણોં માયેનેં માયા કેલી । તરી દુસરી નાહીં ॥ ૧૨ ॥
જરી મ્હણો ભૂતીં કેલી । તરી તે ભૂતાંચીચ વળલી ।
મ્હણાવેં જરી પરબ્રહ્મેં કેલી । તરી બ્રહ્મીં કર્તુત્વ નાહીં ॥ ૧૩ ॥
મ્હણાવેં જરી પરબ્રહ્મેં કેલી । તરી બ્રહ્મીં કર્તુત્વ નાહીં ॥ ૧૩ ॥
આણી માયા ખરી અસાવી । તરી બ્રહ્મીં કર્તુત્વાચી ગોવી ।
માયા મિથ્યા ઐસી જાણાવી । તરી કર્તુત્વ કૈંચેં ॥ ૧૪ ॥
માયા મિથ્યા ઐસી જાણાવી । તરી કર્તુત્વ કૈંચેં ॥ ૧૪ ॥
આતાં હેં અવઘેંચિ ઉગવેં । આણી મનાસ પ્રત્યયે ફાવે ।
ઐસેં કેલેં પાહિજેં દેવેં । કૃપાળૂપણેં ॥ ૧૫ ॥
ઐસેં કેલેં પાહિજેં દેવેં । કૃપાળૂપણેં ॥ ૧૫ ॥
વેદ માતૃકાવીણ નાહીં । માતૃકા દેહાવીણ નાહીં ।
દેહ નિર્માણ હોત નાહીં । દેહાવેગળા ॥ ૧૬ ॥
દેહ નિર્માણ હોત નાહીં । દેહાવેગળા ॥ ૧૬ ॥
તયા દેહામધેં નરદેહો । ત્યા નરદેહાંત બ્રાહ્મણદેહો ।
તયા બ્રાહ્મણદેહાસ પાહો । અધિકાર વેદીં ॥ ૧૭ ॥
તયા બ્રાહ્મણદેહાસ પાહો । અધિકાર વેદીં ॥ ૧૭ ॥
અસો વેદ કોઠૂન જાલે । દેહ કાસયાચે કેલે ।
દૈવ કૈસે પ્રગટલે । કોણ્યા પ્રકરેં ॥ ૧૮ ॥
દૈવ કૈસે પ્રગટલે । કોણ્યા પ્રકરેં ॥ ૧૮ ॥
ઐસા બળાવયા અનુમાન । કેલેં પાહિજે સમાધાન ।
વક્તા મ્હણે સાવધાન । હોઈં આતા ॥ ૧૯ ॥
વક્તા મ્હણે સાવધાન । હોઈં આતા ॥ ૧૯ ॥
પ્રત્યયે પાહાતાં સાંકડી । અવઘી હોતે વિઘડાવિઘડી ।
અનુમાનિતાં ઘડીનેં ઘડી । કાળ જાતો ॥ ૨૦ ॥
અનુમાનિતાં ઘડીનેં ઘડી । કાળ જાતો ॥ ૨૦ ॥
લોકધાટી શાસ્ત્રનિર્ણયે । યેથેં બહુધા નિશ્ચયે ।
મ્હણોનિયાં યેક પ્રત્યયે । યેણાર નાહીં ॥ ૨૧ ॥
મ્હણોનિયાં યેક પ્રત્યયે । યેણાર નાહીં ॥ ૨૧ ॥
આતાં શાસ્ત્રાચી ભીડ ધરાવી । તરી સુટેના હે ગથાગોવી ।
ગથાગોવી હે ઉગવાવી । તરી શાસ્ત્રભેદ દિસે ॥ ૨૨ ॥
ગથાગોવી હે ઉગવાવી । તરી શાસ્ત્રભેદ દિસે ॥ ૨૨ ॥
શાસ્ત્ર રક્ષૂન પ્રત્યયે આણિલા । પૂર્વપક્ષ ત્યાગૂન સિદ્ધાંત પાહિલા ।
શહાણા મુર્ખ સમજાવિલા । યેકા વચનેં ॥ ૨૩ ॥
શહાણા મુર્ખ સમજાવિલા । યેકા વચનેં ॥ ૨૩ ॥
શાસ્ત્રીંચ પૂર્વપક્ષ બોલિલા । પૂર્વપક્ષ મ્હણાવેં લટક્યાલા ।
વિચાર પાહાતાં આમ્હાંલા । શબ્દ નાહીં ॥ ૨૪ ॥
વિચાર પાહાતાં આમ્હાંલા । શબ્દ નાહીં ॥ ૨૪ ॥
તથાપિ બોલોં કાંહીંયેક । શાસ્ત્ર રક્ષૂન કૌતુક ।
શ્રોતીં સાદર વિવેક । કેલા પાહિજે ॥ ૨૫ ॥
શ્રોતીં સાદર વિવેક । કેલા પાહિજે ॥ ૨૫ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે દેહઆશંકાનામ સમાસ દુસરા ॥
સમાસ તિસરા : દેહઆશંકાશોધન ॥ શ્રીરામ ॥
ઉપાધિવિણ જેં આકાશ । તેંચિ બ્રહ્મ નિરાભાસ ।
તેં નિરાભાસીં મૂળમાયેસ । જન્મ જાલા ॥ ૧ ॥
તેં નિરાભાસીં મૂળમાયેસ । જન્મ જાલા ॥ ૧ ॥
તેં મૂળમાયેચે લક્ષણ ।વાયોસ્વરૂપચિ જાણ ।
પંચભૂતેં આણી ત્રિગુણ । વાયોઆંગીં ॥ ૨ ॥
પંચભૂતેં આણી ત્રિગુણ । વાયોઆંગીં ॥ ૨ ॥
આકાશાપાસૂન વાયો જાલા । તો વાયોદેવ બોલિલા ।
વાયોપાસૂન અગ્નિ જાલા । તો અગ્નિદેવ ॥ ૩ ॥
વાયોપાસૂન અગ્નિ જાલા । તો અગ્નિદેવ ॥ ૩ ॥
અગ્નિપાસૂન જાલેં આપ । તેં નારાયણાચેં સ્વરૂપ ।
આપાપાસૂન પૃથ્વીચેં રૂપ । તેં બીજાકારેં ॥ ૪ ॥
આપાપાસૂન પૃથ્વીચેં રૂપ । તેં બીજાકારેં ॥ ૪ ॥
તે પૃથ્વીચે પોટીં પાષાણ । બહુ દેવાંચેં લક્ષણ ।
નાના પ્રચિત પ્રમાણ । પાષાણદેવીં ॥ ૫ ॥
નાના પ્રચિત પ્રમાણ । પાષાણદેવીં ॥ ૫ ॥
નાના વૃક્ષ મૃત્તિકા । પ્રચિત રોકડી વિશ્વલોકાં ।
સમસ્ત દેવાંચા થારા યેકા । વાયોમધ્યેં ॥ ૬ ॥
સમસ્ત દેવાંચા થારા યેકા । વાયોમધ્યેં ॥ ૬ ॥
દેવ યક્ષિણી કાત્યાયેણી । ચામુંડા જખિણી માનવિણી ।
નાના શક્તિ નાના સ્થાનીં । દેશપરત્વેં ॥ ૭ ॥
નાના શક્તિ નાના સ્થાનીં । દેશપરત્વેં ॥ ૭ ॥
પુરુષનામેં કિત્યેક । દેવ અસતી અનેક ।
ભૂતેં દેવતેં નપુષક । નામેં બોલિજેતી ॥ ૮ ॥
ભૂતેં દેવતેં નપુષક । નામેં બોલિજેતી ॥ ૮ ॥
દેવ દેવતાંદેવતેંભૂતેં । પૃથ્વીમધ્યેં અસંખ્યાતેં ।
પરંતુ યાં સમસ્તાંતેં । વાયોસ્વરૂપ બોલિજે ॥ ૯ ॥
પરંતુ યાં સમસ્તાંતેં । વાયોસ્વરૂપ બોલિજે ॥ ૯ ॥
વાયોસ્વરૂપ સદા અસણેં । પ્રસંગેં નાના દેહ ધરણેં ।
ગુપ્ત પ્રગટ હોણેં જાણેં । સમસ્તાંસી ॥ ૧૦ ॥
ગુપ્ત પ્રગટ હોણેં જાણેં । સમસ્તાંસી ॥ ૧૦ ॥
વાયોસ્વરૂપેં વિચરતી । વાયોમધ્યેં જગજ્જોતી ।
જાણીવકળા વાસના વૃત્તિ । નાના ભેદેં ॥ ૧૧ ॥
જાણીવકળા વાસના વૃત્તિ । નાના ભેદેં ॥ ૧૧ ॥
આકાશાપાસૂન વાયો જાલા । તો દોં પ્રકારેં વિભાગલા ।
સાવધપણેં વિચાર કેલા । પાહિજે શ્રોતીં ॥ ૧૨ ॥
સાવધપણેં વિચાર કેલા । પાહિજે શ્રોતીં ॥ ૧૨ ॥
યેક વારા સકળ જણતી । યેક વાયોમધીલ જગજ્જોતી ।
જગજ્જોતીચ્યા અનંત મૂર્તી । દેવદેવતાંચ્યા ॥ ૧૩ ॥
જગજ્જોતીચ્યા અનંત મૂર્તી । દેવદેવતાંચ્યા ॥ ૧૩ ॥
વાયો બહુત વિકારલા । પરંતુ દોં પ્રકારેં વિભાગલા ।
આતાં વિચાર ઐકિલા । પાહિજે તેજાચા ॥ ૧૪ ॥
આતાં વિચાર ઐકિલા । પાહિજે તેજાચા ॥ ૧૪ ॥
વાયોપાઊન તેજ જાલેં । ઉષ્ણ સીતળ પ્રકાશલેં ।
દ્વિવિધ રૂપ ઐકિલેં । પાહિજેં તેજાચેં ॥ ૧૫ ॥
દ્વિવિધ રૂપ ઐકિલેં । પાહિજેં તેજાચેં ॥ ૧૫ ॥
ઉષ્ણાપાસૂન જાલા ભાનુ । પ્રકાશરૂપ દૈદીપ્યમાનુ ।
સર્વભક્ષક હુતાશનુ । આણી વિદ્યુલ્યતા ॥ ૧૬ ॥
સર્વભક્ષક હુતાશનુ । આણી વિદ્યુલ્યતા ॥ ૧૬ ॥
સીતળાપાસૂન આપ અમૃત । ચંદ્ર તારા આણી સીત ।
આતાં પરિસા સાવચિત્ત। હોઊન શ્રોતે ॥ ૧૭ ॥
આતાં પરિસા સાવચિત્ત। હોઊન શ્રોતે ॥ ૧૭ ॥
તેજ બહુત વિકારલેં । પરંતુ દ્વિવિધાચ બોલિલેં ।
આપહિ દ્વિવિધાચ નિરોપિલેં । આપ આણિ અમૃત ॥ ૧૮ ॥
આપહિ દ્વિવિધાચ નિરોપિલેં । આપ આણિ અમૃત ॥ ૧૮ ॥
ઐકેં પૃથ્વીચા વિચાર । પાષાણ મૃત્તિકા નિરંતર ।
આણીક દુસરા પ્રકાર । સુવર્ણ પરીસ નાના રત્નેં ॥ ૧૯ ॥
આણીક દુસરા પ્રકાર । સુવર્ણ પરીસ નાના રત્નેં ॥ ૧૯ ॥
બહુરત્ના વસુંધરા । કોણ ખોટા કોણ ખરા ।
અવઘેં કળે વિચારા- । રૂઢ હોતાં ॥ ૨૦ ॥
અવઘેં કળે વિચારા- । રૂઢ હોતાં ॥ ૨૦ ॥
મનુષ્યેં કોઠૂન જાલીં । હે મુખ્ય આશંકા રાહિલી ।
પુઢેં વૃત્તિ સાવધ કેલી । પાહિજે શ્રોતીં ॥ ૨૧ ॥
પુઢેં વૃત્તિ સાવધ કેલી । પાહિજે શ્રોતીં ॥ ૨૧ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે દેહઆશંકાશોધનનામ સમાસ તિસરા ॥
સમાસ ચવથા : બીજલક્ષણ ॥ શ્રીરામ ॥
આતાં પાહોં જાતાં ઉત્પત્તિ । મનુષ્યાપાસૂન મનુષ્યેં હોતી ।
પશુપાસૂન પશુ નિપજતી। પ્રત્યક્ષ આતાં॥ ૧ ॥
પશુપાસૂન પશુ નિપજતી। પ્રત્યક્ષ આતાં॥ ૧ ॥
ખેંચરેં આણી ભૂચરેં । વનચરેં આણી જળચરેં ।
નાના પ્રકારીચીં શરીરેં । શરીરાંપાસૂન હોતી ॥ ૨ ॥
નાના પ્રકારીચીં શરીરેં । શરીરાંપાસૂન હોતી ॥ ૨ ॥
પ્રત્યયાસ આણી પ્રમાણ । નિશ્ચયાસ આણી અનુમાન ।
માર્ગ દેખોન આડરાન । ઘેઊંચ નયે ॥ ૩ ॥
માર્ગ દેખોન આડરાન । ઘેઊંચ નયે ॥ ૩ ॥
વિપરીતપાસૂન વિપરીતેં હોતી । પરી શરીરેંચ બોલિજેતી ।
શરીરાવાંચૂન ઉત્પત્તી । હોણાર નાહીં ॥ ૪॥
શરીરાવાંચૂન ઉત્પત્તી । હોણાર નાહીં ॥ ૪॥
તરી હે ઉત્પત્તિ કૈસી જાલી । કાસયાચી કોણેં કેલી ।
જેણેં કેલી ત્યાચી નિર્મિલી । કાયા કોણેં ॥ ૫ ॥
જેણેં કેલી ત્યાચી નિર્મિલી । કાયા કોણેં ॥ ૫ ॥
ઐસેં પાહાતાં ઉદંડ લાંબલેં । પરી મુળીં શેરીર જૈસેં જાલેં ।
કાસયાચેં ઉભારિલેં । કોણેં કૈસેં ॥ ૬ ॥
કાસયાચેં ઉભારિલેં । કોણેં કૈસેં ॥ ૬ ॥
ઐસી હે માગીલ આશંકા । રાહાત ગેલી તે ઐકા ।
કદાપી જાજુ ઘેઊં નકા । પ્રત્યયો આલિયાનેં ॥ ૭ ॥
કદાપી જાજુ ઘેઊં નકા । પ્રત્યયો આલિયાનેં ॥ ૭ ॥
પ્રત્યયોચિ આહે પ્રમાણ । મૂર્ખાસ વાટે અપ્રમાણ ।
પિંડેં પ્રચિતશબ્દેં જાણ । વિશ્વાસાસી ॥ ૮ ॥
પિંડેં પ્રચિતશબ્દેં જાણ । વિશ્વાસાસી ॥ ૮ ॥
બ્રહ્મીં મૂળમાયા જાલી । તેચિ અષ્ટધા પ્રકૃતી બોલિલી ।
ભૂતીં ત્રિગુણીં કાલવલી । મૂળમાયા ॥ ૯ ॥
ભૂતીં ત્રિગુણીં કાલવલી । મૂળમાયા ॥ ૯ ॥
તેં મૂળમાયા વાયોસ્વરૂપ । વાયોમધ્યેં જાણીવેચેં રૂપ ।
તેચિ ઇચ્ચ્હા પરી આરોપ । બ્રહ્મીં ન ઘડે ॥ ૧૦ ॥
તેચિ ઇચ્ચ્હા પરી આરોપ । બ્રહ્મીં ન ઘડે ॥ ૧૦ ॥
તથાપિ બ્રહ્મીં કલ્પિલા । તરી તો શબ્દ વાયાં ગેલા ।
આત્મા નિર્ગુણ સંચલા । શબ્દાતીત ॥ ૧૧ ॥
આત્મા નિર્ગુણ સંચલા । શબ્દાતીત ॥ ૧૧ ॥
આત્મા નિર્ગુણ વસ્તુ બ્રહ્મ । નામમાત્ર તિતુકા ભ્રમ ।
કલ્પૂન લાવિલા સંભ્રમ । તરી તો લાગણાર નાહીં ॥ ૧૨ ॥
કલ્પૂન લાવિલા સંભ્રમ । તરી તો લાગણાર નાહીં ॥ ૧૨ ॥
તથાપિ આગ્રહેં લાવિલા । જરી ધોંડા મારિલા આકાશાલા ।
આકાશાવરી થુંકિલા । તરી તેં તુટેના ॥ ૧૩ ॥
આકાશાવરી થુંકિલા । તરી તેં તુટેના ॥ ૧૩ ॥
તૈસેં બ્રહ્મ નિર્વિકાર । નિર્વિકારીં લાવિતી વિકાર ।
વિકાર નાસે નિર્વિકાર । જૈસેં તૈસેં ॥ ૧૪ ॥
વિકાર નાસે નિર્વિકાર । જૈસેં તૈસેં ॥ ૧૪ ॥
આતાં ઐકા પ્રત્યયો । જાણોનિ ધરાવા નિશ્ચયો ।
તરીચ પાવિજે જયો । અનુભવાચા ॥ ૧૫ ॥
તરીચ પાવિજે જયો । અનુભવાચા ॥ ૧૫ ॥
માયાબ્રહ્મીં જો સમીર। ત્યાંત જાણતા તો ઈશ્વર ।
ઈશ્વર આણિ સર્વેશ્વર । તયાસીચ બોલિજે ॥ ૧૬ ॥
ઈશ્વર આણિ સર્વેશ્વર । તયાસીચ બોલિજે ॥ ૧૬ ॥
તોચિ ઈશ્વર ગુણાસી આલા । ત્યાચા ત્રિગુણભેદ જાલા ।
બ્રહ્મા વિષ્ણુ મહેશ ઉપજલા । તયે ઠાઈં ॥ ૧૭ ॥
બ્રહ્મા વિષ્ણુ મહેશ ઉપજલા । તયે ઠાઈં ॥ ૧૭ ॥
સત્વ રજ આણી તમ । હે ત્રિગુણ ઉત્તમોત્તમ ।
યાંચ્યા સ્વરૂપાચા અનુક્રમ । માગાં નિરોપિલા ॥ ૧૮ ॥
યાંચ્યા સ્વરૂપાચા અનુક્રમ । માગાં નિરોપિલા ॥ ૧૮ ॥
જાણતા વિષ્ણુ ભગવાન । જાણતા નેણતા ચતુરાનન ।
નેણતા મહેશ પંચાનન । અત્યંત ભોળા ॥ ૧૯ ॥
નેણતા મહેશ પંચાનન । અત્યંત ભોળા ॥ ૧૯ ॥
ત્રિગુણ ત્રિગુણીં કાલવલે । કૈસે હોતી વેગળાલે ।
પરી વિશેષ ન્યૂન ભાસલે । તે બોલાવે લાગતી ॥ ૨૦ ॥
પરી વિશેષ ન્યૂન ભાસલે । તે બોલાવે લાગતી ॥ ૨૦ ॥
વાયોમધ્યેં વિષ્ણુ હોતા । તો વાયોસ્વરૂપચિ તત્વતા ।
પુઢેં જાલા દેહધર્તા । ચતુર્ભુજ ॥ ૨૧ ॥
પુઢેં જાલા દેહધર્તા । ચતુર્ભુજ ॥ ૨૧ ॥
તૈસાચ બ્રહ્મા આણી મહેશ । દેહ ધરિતી સાવકાસ ।
ગુપ્ત પ્રગટ હોતાં તયાસ । વેળ નાહીં ॥ ૨૨ ॥
ગુપ્ત પ્રગટ હોતાં તયાસ । વેળ નાહીં ॥ ૨૨ ॥
આતાં રોકડી પ્રચિતી । મનુષ્યેં ગુપ્ત પ્રગટતી ।
માં ત્યા દેવાંચ્યાચ મૂર્તી । સામર્થ્યવંત ॥ ૨૩ ॥
માં ત્યા દેવાંચ્યાચ મૂર્તી । સામર્થ્યવંત ॥ ૨૩ ॥
દેવ દેવતા ભૂતેં દેવતેં । ચઢતેં સામર્થ્ય તેથેં ।
યેણેંચિ ન્યાયેં રાક્ષસાંતેં । સામર્થ્યકળા ॥ ૨૪ ॥
યેણેંચિ ન્યાયેં રાક્ષસાંતેં । સામર્થ્યકળા ॥ ૨૪ ॥
ઝોટીંગ વાયોસ્વરૂપ અસતી । સવેંચ ખુળખુળાં ચાલતી ।
ખોબરીં ખારિકા ટાકૂન દેતી । અકસ્માત ॥ ૨૫ ॥
ખોબરીં ખારિકા ટાકૂન દેતી । અકસ્માત ॥ ૨૫ ॥
અવઘેંચિ ન્યાલ અભાવેં । તરી તેં બહુતેકાંસ ઠાવેં ।
આપુલ્યાલા અનુભવેં । વિશ્વલોક જાણતી ॥ ૨૬ ॥
આપુલ્યાલા અનુભવેં । વિશ્વલોક જાણતી ॥ ૨૬ ॥
મનુષ્યેં ધરતી શરીરવેષ । નાના પરકાયા પ્રવેશ ।
માં તો પરમાત્મા જગદીશ । કૈસા ન ધરી ॥ ૨૭ ॥
માં તો પરમાત્મા જગદીશ । કૈસા ન ધરી ॥ ૨૭ ॥
મ્હણોનિ વાયોસ્વરૂપેં દેહ ધરિલેં । બ્રહ્મા વિષ્ણુ મહેશ જાલેં ।
પુઢેં તેચિ વિસ્તારલેં । પુત્રપૌત્રીં ॥ ૨૮ ॥
પુઢેં તેચિ વિસ્તારલેં । પુત્રપૌત્રીં ॥ ૨૮ ॥
અંતરીંચ સ્ત્રિયા કલ્પિલ્યા । તોં ત્યા કલ્પિતાંચ નિર્માણ જાલ્યા ।
પરી તયાપાસૂન પ્રજા નિર્મિલ્યા । નાહીંત કદા ॥ ૨૯ ॥
પરી તયાપાસૂન પ્રજા નિર્મિલ્યા । નાહીંત કદા ॥ ૨૯ ॥
ઇચ્હૂન પુત્ર કલ્પિલે । તે તે પ્રસંગીં નિર્માણ જાલે ।
યેણેં પ્રકારેં વર્તલે । હરિહરાદિક ॥ ૩૦ ॥
યેણેં પ્રકારેં વર્તલે । હરિહરાદિક ॥ ૩૦ ॥
પુઢેં બ્રહ્મયાનેં સૃષ્ટી કલ્પિલી । ઇચ્હેસરિસી સૃષ્ટી જાલી ।
જીવસૃષ્ટિ નિર્માણ કેલી । બ્રહ્મદેવેં ॥ ૩૧ ॥
જીવસૃષ્ટિ નિર્માણ કેલી । બ્રહ્મદેવેં ॥ ૩૧ ॥
નાના પ્રકારીચે પ્રાણી કલ્પિલે । ઇચ્હેસરિસે નિર્માણ જાલે ।
અવઘે જોડેચિ ઉદેલે । અંડજજારજાદિક ॥ ૩૨ ॥
અવઘે જોડેચિ ઉદેલે । અંડજજારજાદિક ॥ ૩૨ ॥
યેક જળસ્વેદાપાસૂન જાલે । તે પ્રાણી સ્વેદજ બોલિલે ।
યેક વાયોકરિતાં જાલે । અકસ્માત ઉદ્ભિજ ॥ ૩૩ ॥
યેક વાયોકરિતાં જાલે । અકસ્માત ઉદ્ભિજ ॥ ૩૩ ॥
મનુષ્યાચી ગૌડવિદ્યા । રાક્ષસાંચી વોડંબરી વિદ્યા ।
બ્રહ્મયાચી સૃષ્ટિવિદ્યા । યેણેં પ્રકરેં ॥ ૩૪ ॥
બ્રહ્મયાચી સૃષ્ટિવિદ્યા । યેણેં પ્રકરેં ॥ ૩૪ ॥
કાંહીયેક મનુષ્યાંચી । ત્યાહૂન વિશેષ રાક્ષસાંચી ।
ત્યાહૂન વિશેષ બ્રહ્મયાચી । સૃષ્ટિવિદ્યા ॥ ૩૫ ॥
ત્યાહૂન વિશેષ બ્રહ્મયાચી । સૃષ્ટિવિદ્યા ॥ ૩૫ ॥
જાણતે નેણતે પ્રાણી નિર્મિલે । વેદ વદોન માર્ગ લાવિલે ।
બ્રહ્મયાનેં નિર્માણ કેલે । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૩૬ ॥
બ્રહ્મયાનેં નિર્માણ કેલે । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૩૬ ॥
મગ શરીપાસૂન શરીરેં । સૃષ્ટી વાઢલી વિકારેં ।
સકળ શરીરેં યેણેં પ્રકારેં । નિર્માણ જાલી ॥ ૩૭ ॥
સકળ શરીરેં યેણેં પ્રકારેં । નિર્માણ જાલી ॥ ૩૭ ॥
યેથેં આશંકા ફિટલી । સકળ સૃષ્ટી વિસ્તારલી ।
વિચાર પાહાતં પ્રત્યયા આલી । યેથાન્વયેં ॥ ૩૮ ॥
વિચાર પાહાતં પ્રત્યયા આલી । યેથાન્વયેં ॥ ૩૮ ॥
ઐસી સૃષ્ટી નિર્માણ કેલી । પુઢેં વિષ્ણુનેં કૈસી પ્રતિપાળિલી ।
હેહિ વિવંચના પાહિલી । પાહિજે શ્રોતીં ॥ ૩૯ ॥
હેહિ વિવંચના પાહિલી । પાહિજે શ્રોતીં ॥ ૩૯ ॥
સકળ પ્રાણી નિર્માણ જાલે । તે મૂળરૂપેં જાણોન પાળિલે ।
શરીરેં દૈત્ય નિર્દાળિલે । નાના પ્રકારીંચે ॥ ૪૦ ॥
શરીરેં દૈત્ય નિર્દાળિલે । નાના પ્રકારીંચે ॥ ૪૦ ॥
નાના અવતાર ધરણેં । દુષ્ટાંચા સંહાર કરણેં ।
ધર્મ સ્થાપાયાકારણેં । વિષ્ણુસ જન્મ ॥ ૪૧ ॥
ધર્મ સ્થાપાયાકારણેં । વિષ્ણુસ જન્મ ॥ ૪૧ ॥
મ્હણોન ધર્મસ્થાપનેચે નર । તેંહિ વિષ્ણુચે અવતાર ।
અભક્ત દુર્જન રજનીચર । સહજચિ જાલે ॥ ૪૨ ॥
અભક્ત દુર્જન રજનીચર । સહજચિ જાલે ॥ ૪૨ ॥
આતાં પ્રાણી જે જન્મલે । તે નેણોન સંવ્હારિલે ।
મૂળરૂપેં સંવ્હારિલેં । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૪૩ ॥
મૂળરૂપેં સંવ્હારિલેં । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૪૩ ॥
શરીરેં રુદ્ર ખવળેલ । તૈં જીવસૃષ્ટિ સંવ્હારેલ ।
અવઘેં બ્રહ્માંડચિ જળેલ । સંવ્હારકાળીં ॥ ૪૪ ॥
અવઘેં બ્રહ્માંડચિ જળેલ । સંવ્હારકાળીં ॥ ૪૪ ॥
એવં ઉત્પત્તિ સ્થિતી સંવ્હાર । યાચા ઐસા આહે વિચાર ।
શ્રોતીં હોઊન તત્પર । અવધાન દ્યાવેં ॥ ૪૫ ॥
શ્રોતીં હોઊન તત્પર । અવધાન દ્યાવેં ॥ ૪૫ ॥
કલ્પાંતીં સંવ્હાર ઘડેલ । તોચિ પુઢેં સાંગિજેલ ।
પંચપ્રળય વોળખેલ । તોચિ જ્ઞાની ॥ ૪૬ ॥
પંચપ્રળય વોળખેલ । તોચિ જ્ઞાની ॥ ૪૬ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે
બીજલક્ષણ
નામ સમાસ
ચવથા
॥
બીજલક્ષણ
નામ સમાસ
ચવથા
॥
સમાસ પાંચવા : પન્ચપ્રળયનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
ઐકા પ્રળયાચેં લક્ષણ । પિંડીં દોની પ્રળયે જાણ ।
યેકનિદ્રા યેક મરણ । દેહાંતકાળ ॥ ૧ ॥
યેકનિદ્રા યેક મરણ । દેહાંતકાળ ॥ ૧ ॥
દેહાધારક તિની મૂર્તી । નિદ્રા જેવ્હાં સંપાદિતી ।
તો નિદ્રાપ્રળય શ્રોતીં । બ્રહ્માંડીંચા જાણાવા ॥ ૨ ॥
તો નિદ્રાપ્રળય શ્રોતીં । બ્રહ્માંડીંચા જાણાવા ॥ ૨ ॥
તિની મૂર્તીસ હોઈલ અંત । બ્રહ્માંડાસ માંડેલ કલ્પાંત ।
તેવ્હાં જાણાવા નેમસ્ત । બ્રહ્મપ્રળયે જાલા ॥ ૩ ॥
તેવ્હાં જાણાવા નેમસ્ત । બ્રહ્મપ્રળયે જાલા ॥ ૩ ॥
દોની પિંડીં દોની બ્રહ્માંડીં । ચ્યારી પ્રળય નવખંડીં ।
પાંચવા પ્રળય ઉદંડી । જાણિજે વિવેકાચા ॥ ૪ ॥
પાંચવા પ્રળય ઉદંડી । જાણિજે વિવેકાચા ॥ ૪ ॥
ઐસે હે પાંચહિ પ્રળયે । સાંગિતલે યેથાન્વયેં ।
આતાં હેં અનુભવાસ યે । ઐસેં કરૂં ॥ ૫ ॥
આતાં હેં અનુભવાસ યે । ઐસેં કરૂં ॥ ૫ ॥
નિદ્રા જેવ્હાં સંચરે । તેવ્હાં જાગૃતીવ્યાપાર સરે ।
સુષુપ્તિ અથવા સ્વપ્ન ભરે । અકસ્માત આઅંગીં ॥ ૬ ॥
સુષુપ્તિ અથવા સ્વપ્ન ભરે । અકસ્માત આઅંગીં ॥ ૬ ॥
યા નાંવ નિદ્રાપ્રળયે । જાગૃતીચા હોયે ક્ષયે ।
આતાં ઐકા દેહાંતસમયે । મ્હણિજે મૃત્યુપ્રળયે ॥ ૭ ॥
આતાં ઐકા દેહાંતસમયે । મ્હણિજે મૃત્યુપ્રળયે ॥ ૭ ॥
દેહીં રોગ બળાવતી । અથવા કઠીણ પ્રસંગ પડતી ।
તેણેં પંચપ્રાણ જાતી । વ્યાપાર સાંડુની ॥ ૮ ॥
તેણેં પંચપ્રાણ જાતી । વ્યાપાર સાંડુની ॥ ૮ ॥
તિકડે ગેલા મનપવનુ । ઇકડે રાહીલી નુસ્તી તનુ ।
દુસરા પ્રળયો અનુમાનુ । અસેચિના ॥ ૯ ॥
દુસરા પ્રળયો અનુમાનુ । અસેચિના ॥ ૯ ॥
તિસરા બ્રહ્મા નિજેલા । તોં હા મૃત્યલોક ગોળા જાલા ।
અવઘા વ્યાપાર ખુંટલા । પ્રાણીમાત્રાંચા ॥ ૧૦ ॥
અવઘા વ્યાપાર ખુંટલા । પ્રાણીમાત્રાંચા ॥ ૧૦ ॥
તેવ્હાં પ્રાણીયાંચે સુક્ષ્માંશ । વાયોચક્રીં કરિતી વાસ ।
કિત્યેક કાલ જાતાં બ્રહ્મયાસ । જાગૃતી ઘડે ॥ ૧૧ ॥
કિત્યેક કાલ જાતાં બ્રહ્મયાસ । જાગૃતી ઘડે ॥ ૧૧ ॥
પુન્હા માગુતી સૃષ્ટિ રચી । વિસંચિલે જીવ માગુતેં સંચી ।
સીમા હોતાં આયુષ્યાચી । બ્રહ્મપ્રળય માંડે ॥ ૧૨ ॥
સીમા હોતાં આયુષ્યાચી । બ્રહ્મપ્રળય માંડે ॥ ૧૨ ॥
શત વરુષેં મેઘ જાતી । તેણેં પ્રાણી મૃત્યુ પાવતી ।
અસંભાવ્ય તર્કે ક્ષિતી । મર્યાદેવેગળી ॥ ૧૩ ॥
અસંભાવ્ય તર્કે ક્ષિતી । મર્યાદેવેગળી ॥ ૧૩ ॥
સૂર્ય તપે બારાકળી । તેણેં પૃથ્વીચી હોય હોળી ।
અગ્ની પાવતાં પાતાળીં । શેષ વિષ વમી ॥ ૧૪ ॥
અગ્ની પાવતાં પાતાળીં । શેષ વિષ વમી ॥ ૧૪ ॥
આકાશીં સૂર્યાચ્યા જ્વાળા । પાતાળીં શેષ વિષ વમી ગરળા ।
દોહિકડૂન જળતાં ભૂગોળા । ઉરી કૈંચી ॥ ૧૫ ॥
દોહિકડૂન જળતાં ભૂગોળા । ઉરી કૈંચી ॥ ૧૫ ॥
સૂર્યાસ ખડતરતા ચઢે । હલકાલોળ ચહુંકડે ।
કોંસળતી મેરૂચે કડે । ઘડઘડાયમાન ॥ ૧૬ ॥
કોંસળતી મેરૂચે કડે । ઘડઘડાયમાન ॥ ૧૬ ॥
અમરાવતી સત્યલોક । વૈકુંઠ કૈળાસાદિક ।
યાહિવેગળે નાના લોક । ભસ્મોન જાતી ॥ ૧૭ ॥
યાહિવેગળે નાના લોક । ભસ્મોન જાતી ॥ ૧૭ ॥
મેરુ અવઘાચિ ઘસરે । તેથીલ મહીમાચ વોસરે ।
દેવસમુદાવ વાવરે । વાયોચક્રીં ॥ ૧૮ ॥
દેવસમુદાવ વાવરે । વાયોચક્રીં ॥ ૧૮ ॥
ભસ્મ જાલિયા ધરત્રી । પ્રજન્ય પડેં શુંડાધારીં ।
મહી વિરે જળાંતરીં । નિમિષ્યમાત્રેં ॥ ૧૯ ॥
મહી વિરે જળાંતરીં । નિમિષ્યમાત્રેં ॥ ૧૯ ॥
પુઢેં નુસ્તે ઉરેલ જળ । તયાસ શોષીલ અનળ ।
પુઢેં એકવટતી જ્વાળ । મર્યાદેવેગળે ॥ ૨૦ ॥
પુઢેં એકવટતી જ્વાળ । મર્યાદેવેગળે ॥ ૨૦ ॥
સમુદ્રીંચા વડવાનળ । શિવનેત્રીંચા નેત્રાનળ ।
સપ્તકંચુકીંચા આવર્ણાનળ । સૂર્ય આણી વિદ્યુલ્યતા ॥ ૨૧ ॥
સપ્તકંચુકીંચા આવર્ણાનળ । સૂર્ય આણી વિદ્યુલ્યતા ॥ ૨૧ ॥
ઐસે જ્વાળ એકવટતી । તેણેં દેવ દેહ સોડિતી ।
પૂર્વરૂપેં મિળોન જાતી । પ્રભંજનીં ॥ ૨૨ ॥
પૂર્વરૂપેં મિળોન જાતી । પ્રભંજનીં ॥ ૨૨ ॥
તો વારા ઝડપી વૈશ્વાનરા । વન્હી વિઝેલ યેકસરા ।
વાયો ધાવેં સૈરાવૈરા । પરબ્રહ્મીં ॥ ૨૩ ॥
વાયો ધાવેં સૈરાવૈરા । પરબ્રહ્મીં ॥ ૨૩ ॥
ધૂમ્ર વિતુળે આકાશીં । તૈસે હોઈલ સમીરાસી ।
વહુતાં મધેં થોડિયાસી । નાશ બોલિલા ॥ ૨૪ ॥
વહુતાં મધેં થોડિયાસી । નાશ બોલિલા ॥ ૨૪ ॥
વાયો વિતુળતાંચ જાણ । સૂક્ષ્મ ભૂતેં આણી ત્રિગુણ ।
ઈશ્વર સાંડી અધિષ્ઠાન । નિર્વિકલ્પીં ॥ ૨૫ ॥
ઈશ્વર સાંડી અધિષ્ઠાન । નિર્વિકલ્પીં ॥ ૨૫ ॥
તેથેં જાણિવ રાહિલી । આણી જગજ્જોતી નિમાલી ।
શુદ્ધ સારાંશ ઉરલી । સ્વરૂપસ્થિતી ॥ ૨૬ ॥
શુદ્ધ સારાંશ ઉરલી । સ્વરૂપસ્થિતી ॥ ૨૬ ॥
જિતુકીં કાહીં નામાભિધાનેં । તયે પ્રકૃતીચેનિ ગુણેં ।
પ્રકૃતી નસ્તાં બોલણેં । કૈસેં બોલાવેં ॥ ૨૭ ॥
પ્રકૃતી નસ્તાં બોલણેં । કૈસેં બોલાવેં ॥ ૨૭ ॥
પ્રકૃતી અસ્તાં વિવેક કીજે । ત્યાસ વિવેકપ્રળયે બોલિજે ।
પાંચહિ પ્રળય વોજેં । તુજ નિરોપિલેં ॥ ૨૮ ॥
પાંચહિ પ્રળય વોજેં । તુજ નિરોપિલેં ॥ ૨૮ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે પંચપ્રળયનિરૂપણનામ સમાસ પાંચવા ॥
સમાસ સહાવા : ભ્રમ્નિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
ઉત્પત્તિ સ્થિતિ સંવ્હાર । યાચા નિરોપિલા વેવ્હાર ।
પરમાત્મા નિર્ગુણ નિરાકાર । જૈસા તૈસા ॥ ૧ ॥
પરમાત્મા નિર્ગુણ નિરાકાર । જૈસા તૈસા ॥ ૧ ॥
હોતેં વર્તતેં આણિ જાતેં । યાચા સમંધ નાહીં તેથેં ।
આદ્ય મદ્ય અવસાન તેં । સંચલેંચિ આહે ॥ ૨ ॥
આદ્ય મદ્ય અવસાન તેં । સંચલેંચિ આહે ॥ ૨ ॥
પરબ્રહ્મ અસતચિ અસે । મધ્યેંચિ હા ભ્રમ ભાસે ।
ભાસે પરંતુ અવઘા નાસે । કાળાંતરી ॥ ૩ ॥
ભાસે પરંતુ અવઘા નાસે । કાળાંતરી ॥ ૩ ॥
ઉત્પત્તિસ્થિતીસંવ્હારત । મધ્યેંહિ અખંડ હોત જાત ।
પુઢેં સેવટીં કલ્પાંત । સકળાંસ આહે ॥ ૪॥
પુઢેં સેવટીં કલ્પાંત । સકળાંસ આહે ॥ ૪॥
યામધેં જ્યાસ વિવેક આહે । તો આધીંચ જાણતાહે ।
સારાસાર વિચારેં પાહે। મ્હણૌનિયાં ॥ ૫ ॥
સારાસાર વિચારેં પાહે। મ્હણૌનિયાં ॥ ૫ ॥
બહુત ભ્રમિષ્ટ મિળાલે । ત્યાંત ઉમજલ્યાચેં કાય ચાલે ।
સૃષ્ટિમધેં ઉમજલે । ઐસેં થોડે ॥ ૬॥
સૃષ્ટિમધેં ઉમજલે । ઐસેં થોડે ॥ ૬॥
ત્યા ઉમજલ્યાંચે લક્ષણ । કાંહીં કરૂં નિરૂપણ ।
બ્રમ્હાહૂન વિલક્ષણ । મહાપુરુષ ॥ ૭ ॥
બ્રમ્હાહૂન વિલક્ષણ । મહાપુરુષ ॥ ૭ ॥
ભ્રમ હા નસેલ જયાસી । મનીં વોળખાવે તયાસી ।
ઐકે આતાં ભ્રમાસીં । નિરોપિજેલ ॥ ૮॥
ઐકે આતાં ભ્રમાસીં । નિરોપિજેલ ॥ ૮॥
યેક પરબ્રહ્મ સંચલેં । કદાપી નાહીં વિકારલે ।
ત્યાવેગળેં ભાસલેં । તેં ભ્રમરૂપ ॥ ૯ ॥
ત્યાવેગળેં ભાસલેં । તેં ભ્રમરૂપ ॥ ૯ ॥
જયાસી બોલિલા કલ્પાંત । ત્રિગુણ આણિ પંચભૂત ।
હેં અવઘેંચિ સમસ્ત । ભ્રમરૂપ ॥ ૧૦ ॥
હેં અવઘેંચિ સમસ્ત । ભ્રમરૂપ ॥ ૧૦ ॥
મી તૂં હા ભ્રમ । ઉપાસનાહિ ભ્રમ ।
ઈશ્વરભાવ હાહિ ભ્રમ । નિશ્ચયેંસીં ॥ ૧૧ ॥
ઈશ્વરભાવ હાહિ ભ્રમ । નિશ્ચયેંસીં ॥ ૧૧ ॥
॥ શ્લોક ॥
ભ્રમેણાહં ભ્રમેણ ત્વં । ભ્રમેણોપાસકા જનાઃ ।
ભ્રમેણેશ્વર ભાવત્વં । ભ્રમમૂલમિદં જગત્ ॥ ૧ ॥
ભ્રમેણેશ્વર ભાવત્વં । ભ્રમમૂલમિદં જગત્ ॥ ૧ ॥
યાકારણેં સૃષ્ટિ ભાસત । પરંતુ ભ્રમચિ હા સમસ્ત ।
યામધ્યેં જે વિચારવંત । તેચિ ધન્ય ॥ ૧૨ ॥
યામધ્યેં જે વિચારવંત । તેચિ ધન્ય ॥ ૧૨ ॥
આતાં ભ્રમાચા વિચારુ । અત્યંતચિ પ્રાંજળ કરૂં ।
દૃષ્ટાંતદ્વારે વિવરૂં । શ્રોતયાસી ॥ ૧૩॥
દૃષ્ટાંતદ્વારે વિવરૂં । શ્રોતયાસી ॥ ૧૩॥
ભ્રમણ કરીતાં દુરીં દેસીં । દિશાભૂલી આપણાસી ।
કાં વોળખી મોડે જીવલગાંસી । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૧૪॥
કાં વોળખી મોડે જીવલગાંસી । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૧૪॥
કાં ઉન્મત્ત દ્રવ્ય સેવિલેં । તેણેં અનેક ભાસોં લાગલેં ।
નાના વેથાં કાં ઝડપિલેં । ભુતેં તો ભ્રમ ॥ ૧૫ ॥
નાના વેથાં કાં ઝડપિલેં । ભુતેં તો ભ્રમ ॥ ૧૫ ॥
દશાવતારીં વાટતી નારી । કાં તે માંડલી બાજીગરી ।
ઉગાચ સંદેહ અંતરીં । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૧૬ ॥
ઉગાચ સંદેહ અંતરીં । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૧૬ ॥
ઠેવિલા ઠાવ તો વિસરલા । કાં માર્ગીં જાતાં માર્ગ ચુકલા ।
પટ્ટણામધેં ભાંબાવલા । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૧૭ ॥
પટ્ટણામધેં ભાંબાવલા । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૧૭ ॥
વસ્તુ આપણાપાસીં અસતાં । ગેલી મ્હણોનિ હોયે દુચિતા ।
આપલેં આપણ વિસરતાં । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૧૮ ॥
આપલેં આપણ વિસરતાં । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૧૮ ॥
કાંહી પદાર્થ વિસરોન ગેલા । કાં જેં સિકલા તેં વિસરલા ।
સ્વપ્નદુઃખેં ઘાબિરા જાલા । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૧૯ ॥
સ્વપ્નદુઃખેં ઘાબિરા જાલા । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૧૯ ॥
દુશ્ચિન્હેં અથવા અપશકુન । મિથ્યા વાર્તેનેં ભંગે મન ।
વચકે પદાર્થ દેખોન । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૨૦ ॥
વચકે પદાર્થ દેખોન । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૨૦ ॥
વૃક્ષ કાષ્ઠ દેખિલેં । મનાંત વાટેં ભૂત આલેં ।
કાંહીંચ નસ્તાં હડબડિલેં । યા નાંવ ભ્રમ ૨૧ ॥
કાંહીંચ નસ્તાં હડબડિલેં । યા નાંવ ભ્રમ ૨૧ ॥
કાચ દેખોન ઉદકાંત પડે । કાં સભા દેખોન દર્પણીં પવાડે ।
દ્વાર ચુકોન ભલ્તીકડેં જાણેં યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૨૨ ॥
દ્વાર ચુકોન ભલ્તીકડેં જાણેં યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૨૨ ॥
યેક અસ્તાં યેક વાટે । યેક સાંગતાં યેક નિવટે ।
યેક દિસતાં યેક ઉઠે । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૨૩ ॥
યેક દિસતાં યેક ઉઠે । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૨૩ ॥
આતાં જેં જેં દેઇજેતેં । તેં તેં પુઢેં પાવિજેતેં ।
મેલેં માણુસ ભોજના યેતેં । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૨૪ ॥
મેલેં માણુસ ભોજના યેતેં । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૨૪ ॥
યે જન્મીંચેં પુઢિલે જન્મીં । કાંહીં યેક પાવેન મી ।
પ્રીતીગુંતલી મનુષ્યાચે નામીં । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૨૫ ॥
પ્રીતીગુંતલી મનુષ્યાચે નામીં । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૨૫ ॥
મેલેં મનુષ્ય સ્વપ્ના આલેં । તેણેં કાંહીં માગિતલેં ।
મનીં અખંડ બૈસલેં । યાનાંવ ભ્રમ ॥ ૨૬ ॥
મનીં અખંડ બૈસલેં । યાનાંવ ભ્રમ ॥ ૨૬ ॥
અવઘેં મિથ્યા મ્હણોન બોલે । આણિ સમર્થાવરી મન ચાલે ।
જ્ઞાતે વૈભવેં દપટલે । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૨૭ ॥
જ્ઞાતે વૈભવેં દપટલે । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૨૭ ॥
કર્મઠપણેં જ્ઞાન વિટે । કાં જ્ઞાતેપણેં બળેં ભ્રષ્ટે ।
કોણીયેક સીમા ફિટે । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૨૮ ॥
કોણીયેક સીમા ફિટે । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૨૮ ॥
દેહાભિમાન । કર્માભિમાન જાત્યાભિમાન કુળાભિમાન ।
જ્ઞાનાભિમાન મોક્ષાભિમાન । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૨૯ ॥
જ્ઞાનાભિમાન મોક્ષાભિમાન । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૨૯ ॥
કૈસા ન્યાય તો ન કળે । કેલા અન્યાને તો નાડલે ।
ઉગાચ અભિમાનેં ખવળે । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૩૦ ॥
ઉગાચ અભિમાનેં ખવળે । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૩૦ ॥
માગીલ કાંહી આઠવેના । પુઢીલ વિચાર સુચેના ।
અખંડ આરૂઢ અનુમાના । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૩૧ ॥
અખંડ આરૂઢ અનુમાના । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૩૧ ॥
પ્રચીતિવિણ ઔષધ ઘેણે । પ્રચિત નસ્તા પથ્ય કરણે ।
પ્રચીતીવિણ જ્ઞાન સાંગણેં । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૩૨ ॥
પ્રચીતીવિણ જ્ઞાન સાંગણેં । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૩૨ ॥
ફળશ્રુતીવીણ પ્રયોગ । જ્ઞાનેંવીણ નુસ્તા યોગ ।
ઉગાચ શરીરેં ભોગિજે ભોગ । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૩૩ ॥
ઉગાચ શરીરેં ભોગિજે ભોગ । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૩૩ ॥
બ્રહ્મા લિહિતો અદૃષ્ટીં આણિ વાચૂન જાતે સટી ।
ઐશા પ્રકારીચ્યા ગોષ્ટી । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૩૪ ॥
ઐશા પ્રકારીચ્યા ગોષ્ટી । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૩૪ ॥
ઉદંડ ભ્રમ વિસરલા । અજ્ઞાનજનીં પૈસાવલા।
અલ્પ સંકેતેં બોલિલા । કળાવયા કારણેં ॥ ૩૫॥
અલ્પ સંકેતેં બોલિલા । કળાવયા કારણેં ॥ ૩૫॥
ભ્રમરૂપ વિશ્વ સ્વભાવેં । તેથેં કાયે મ્હણોન સાંગાવેં ।
નિર્ગુણ બ્રહ્માવેગળેં અઘવેં । ભ્રમરૂપ ॥૩૬ ॥
નિર્ગુણ બ્રહ્માવેગળેં અઘવેં । ભ્રમરૂપ ॥૩૬ ॥
જ્ઞાતાસ નાહીં સંસાર । ઐસેં બોલતી અપાર ।
ગત જ્ઞાત્યાચે ચમત્કાર । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૩૭ ॥
ગત જ્ઞાત્યાચે ચમત્કાર । યા નાંવ ભ્રમ ॥ ૩૭ ॥
યેથેં આશંકા ઉઠિલી । જ્ઞાત્યાચી સમધી પૂજિલી ।
તેથેં કાંહીં પ્રચીત આલી । કિંવા નાહીં ॥ ૩૮ ॥
તેથેં કાંહીં પ્રચીત આલી । કિંવા નાહીં ॥ ૩૮ ॥
તૈસેચિ અવતારી સંપલે । ત્યાંચેહિ સામર્થ્ય ઉદંડ ચાલે ।
તરી તે કાયે ગુંતલે । વાસના ધરૂનિ ॥ ૩૯ ॥
તરી તે કાયે ગુંતલે । વાસના ધરૂનિ ॥ ૩૯ ॥
ઐસી આશંકા ઉદ્ભવલી । સમર્થેં પાહિજે નિરસિલી ।
ઇતુકેન હે સમાપ્ત જાલી । કથા ભ્રમાચી ॥ ૪૦ ॥
ઇતુકેન હે સમાપ્ત જાલી । કથા ભ્રમાચી ॥ ૪૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ભ્રમનિરૂપણનામ સમાસ સહાવા ॥
સમાસ સાતવા : સગુણભજન ॥ શ્રીરામ ॥
અવતારાદિક જ્ઞાની સંત । સારાસારવિચારેં મુક્ત ।
ત્યાંચે સામર્થ્ય ચાલત । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૧ ॥
ત્યાંચે સામર્થ્ય ચાલત । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૧ ॥
હેં શ્રોતયાંચી આશંકા । પાહાતાં પ્રશ્ન કેલા નિકા ।
સાવધ હોઊન ઐકા । મ્હણે વક્તા ॥ ૨ ॥
સાવધ હોઊન ઐકા । મ્હણે વક્તા ॥ ૨ ॥
જ્ઞાની મુક્ત હોઊન ગેલે । માગેં ત્યાંચે સામર્થ્ય ચાલે ।
પરંતુ તે નાહીં આલે । વાસના ધરૂની ॥ ૩ ॥
પરંતુ તે નાહીં આલે । વાસના ધરૂની ॥ ૩ ॥
લોકાંસ હોતો ચમત્કાર । લોક માનિતી સાચાર ।
પરંતુ યાચા વિચાર । પાહિલા પાહિજે ॥ ૪ ॥
પરંતુ યાચા વિચાર । પાહિલા પાહિજે ॥ ૪ ॥
જીત અસ્તાં નેણોં કિતી । જનામધેં ચમત્કાર હોતી ।
ઐસિયાચી સદ્ય પ્રચિતી । રોકડી પાહાવી ॥ ૫ ॥
ઐસિયાચી સદ્ય પ્રચિતી । રોકડી પાહાવી ॥ ૫ ॥
તો તરી આપણ નાહીં ગેલા । લોકીં પ્રત્યક્ષ દેખિલા ।
ઐસા ચમત્કાર જાલા । યાસ કાયે મ્હણાવેં ॥ ૬ ॥
ઐસા ચમત્કાર જાલા । યાસ કાયે મ્હણાવેં ॥ ૬ ॥
તરી તો લોકાંચા ભાવાર્થ । ભાવિકાં દેવ યેથાર્થ ।
અનેત્ર કલ્પના વેર્થ । કુતર્કાચી ॥ ૭ ॥
અનેત્ર કલ્પના વેર્થ । કુતર્કાચી ॥ ૭ ॥
આવડે તેં સ્વપ્નીં દેખિલેં। તરીકાય તેથૂન આલેં ।
મ્હણાલ તેણેં આઠવિલેં । તરી દ્રવ્ય કાં દિસે ॥ ૮ ॥
મ્હણાલ તેણેં આઠવિલેં । તરી દ્રવ્ય કાં દિસે ॥ ૮ ॥
એવં આપલી કલ્પના । સ્વપ્નીં યેતી પદાર્થ નાના ।
પરી તે પદાર્થ ચાલતીના । અથવા આઠઊ નાહીં ॥ ૯ ॥
પરી તે પદાર્થ ચાલતીના । અથવા આઠઊ નાહીં ॥ ૯ ॥
યેથેં તુટલી આશંકા । જ્ઞાત્યાસ જન્મ કલ્પૂં નકા ।
ઉમજેના તરી વિવેકા । બરેં પાહા ॥ ૧૦ ॥
ઉમજેના તરી વિવેકા । બરેં પાહા ॥ ૧૦ ॥
જ્ઞાની મુક્ત હોઊન ગેલે । ત્યાંચેં સામર્થ્ય ઉગેચિ ચાલે ।
કાં જે પુણ્યમાર્ગેં ચાલિલેં । મ્હણોનિયાં ॥ ૧૧ ॥
કાં જે પુણ્યમાર્ગેં ચાલિલેં । મ્હણોનિયાં ॥ ૧૧ ॥
યાકારણેં પુણ્યમાર્ગેં ચાલાવેં । ભજન દેવાચેં વાઢવાવેં ।
ન્યાયે સાંડૂન ન જાવેં । અન્યાયમાર્ગેં ॥ ૧૨ ॥
ન્યાયે સાંડૂન ન જાવેં । અન્યાયમાર્ગેં ॥ ૧૨ ॥
નાનાપુરશ્ચરણેં કરાવીં । નાના તીર્થાટણેં ફીરાવીં ।
નાના સામર્થ્યેં વાઢવાવીં। વૈરાગ્યબળેં ॥ ૧૩ ॥
નાના સામર્થ્યેં વાઢવાવીં। વૈરાગ્યબળેં ॥ ૧૩ ॥
નિશ્ચયે બૈસે વસ્તૂકડે । તરી જ્ઞાનમાર્ગેંહિ સામર્થ્ય ચઢે ।
કોણીયેક યેકાંત મોડે । ઐસેં ન કરાવેં ॥ ૧૪ ॥
કોણીયેક યેકાંત મોડે । ઐસેં ન કરાવેં ॥ ૧૪ ॥
યેક ગુરુ યેક દેવ । કોઠેં તરી અસાવા ભાવ ।
ભાવાર્થ નસ્તાં વાવ । સર્વ કાંહીં ॥ ૧૫ ॥
ભાવાર્થ નસ્તાં વાવ । સર્વ કાંહીં ॥ ૧૫ ॥
નિર્ગુણીં જ્ઞાન જાલેં । મ્હણોન સગુણ અલક્ષ કેલેં ।
તરી તેં જ્ઞાતેં નાગવલેં । દોહિંકડે ॥ ૧૬ ॥
તરી તેં જ્ઞાતેં નાગવલેં । દોહિંકડે ॥ ૧૬ ॥
નાહીં ભક્તી નાહીં જ્ઞાન । મધેંચ પૈસાવલા અભિમાન ।
મ્હણોનિયાં જપધ્યાન । સાંડૂંચ નયે ॥૧૭ ॥
મ્હણોનિયાં જપધ્યાન । સાંડૂંચ નયે ॥૧૭ ॥
સાંડીલ સગુણભજનાસી । તરી તો જ્ઞાતા પરી અપેસી ।
મ્હણોનિયાં સગુણભજનાસી । સાંડૂંચ નયે ॥ ૧૮ ॥
મ્હણોનિયાં સગુણભજનાસી । સાંડૂંચ નયે ॥ ૧૮ ॥
નિઃકામ બુદ્ધીચિયા ભજના । ત્રૈલોકીં નાહીં તુળણા ।
સમર્થેંવિણ ઘડેના । નિઃકામ ભજન ॥ ૧૯ ॥
સમર્થેંવિણ ઘડેના । નિઃકામ ભજન ॥ ૧૯ ॥
કામનેનેં ફળ ઘડે । નિઃકામ ભજનેં ભગવંત જોડે ।
ફળભગવંતા કોણીકડે । મહદાંતર ॥ ૨૦ ॥
ફળભગવંતા કોણીકડે । મહદાંતર ॥ ૨૦ ॥
નાના ફળે દેવાપાસી । આણી ફળ અંતરીં ભગવંતાસી ।
યાકારણેં પરમેશ્વરાસી । નિઃકામ ભજાવેં ॥ ૨૧ ॥
યાકારણેં પરમેશ્વરાસી । નિઃકામ ભજાવેં ॥ ૨૧ ॥
નિઃકામભજનાચેં ફળ આગળે । સામર્થ્ય ચઢે મર્યાદાવેગળેં ।
તેથેં બાપુડી ફળેં । કોણીકડે ॥ ૨૨॥
તેથેં બાપુડી ફળેં । કોણીકડે ॥ ૨૨॥
ભક્તેં જેં મનીં ધરાવેં । તેં દેવેં આપણચિ કરાવેં ।
તેથેં વેગળેં ભાવાવેં । નલગે કદા ॥ ૨૩ ॥
તેથેં વેગળેં ભાવાવેં । નલગે કદા ॥ ૨૩ ॥
દોની સામર્થ્યેં યેક હોતાં । કાળાસ નાટોપે સર્વથા ।
તેથેં ઇતરાંસી કોણ કથા । કીટકન્યાયેં ॥ ૨૪ ॥
તેથેં ઇતરાંસી કોણ કથા । કીટકન્યાયેં ॥ ૨૪ ॥
મ્હણોનિ નિઃકામ ભજન । વરી વિશેષ બ્રહ્મજ્ઞાન ।
તયાસ તુળિતાં ત્રિભુવન । ઉણેં વાટે ॥ ૨૫ ॥
તયાસ તુળિતાં ત્રિભુવન । ઉણેં વાટે ॥ ૨૫ ॥
યેથેં બુદ્ધીચા પ્રકાશ । આણિક ન ચઢે વિશેષ ।
પ્રતાપ કીર્તી આણી યેશ । નિરંતર ॥ ૨૬ ॥
પ્રતાપ કીર્તી આણી યેશ । નિરંતર ॥ ૨૬ ॥
નિરૂપણાચા વિચાર । આણી હરિકથેચા ગજર ।
તેથેં હોતી તત્પર । પ્રાણીમાત્ર ॥ ૨૭ ॥
તેથેં હોતી તત્પર । પ્રાણીમાત્ર ॥ ૨૭ ॥
જેથેં ભ્રષ્ટાકાર ઘડેના । તો પરમાર્થહિ દડેના ।
સમાધાન વિઘડેના । નિશ્ચયાચેં ॥ ૨૮ ॥
સમાધાન વિઘડેના । નિશ્ચયાચેં ॥ ૨૮ ॥
સારાસારવ્હિચાર કરણેં । ન્યાયે અન્યાયે અખંડ પાહાણેં ।
બુદ્ધિ ભગવંતાચેં દેણેં । પાલટેના ॥ ૨૯ ॥
બુદ્ધિ ભગવંતાચેં દેણેં । પાલટેના ॥ ૨૯ ॥
ભક્ત ભગવંતીં અનન્ય । ત્યાસી બુદ્ધી દેતો આપણ ।
યેદર્થીં ભગવદ્વચન । સાવધ ઐકા ॥ ૩૦ ॥
યેદર્થીં ભગવદ્વચન । સાવધ ઐકા ॥ ૩૦ ॥
શ્લોકાર્ધ ॥ દદામિ બુદ્ધિયોગં તં યેન મામુપયાંતિ તે ॥
મ્હણૌન સગુણ ભજન । વરી વિશેષ બ્રહ્મજ્ઞાન ।
પ્રત્યયાચેં સમાધાન । દુર્લ્લભ જગીં ॥ ૩૧ ॥
પ્રત્યયાચેં સમાધાન । દુર્લ્લભ જગીં ॥ ૩૧ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સગુણભજનનિરૂપણનામ સમાસ સાતવા ॥
સમાસ આઠવા : પ્રચીતનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
ઐકા પ્રચિત્તીચીં લક્ષણેં । પ્રચિત પાહેલ તેં શાહાણેં ।
યેર વેડે દૈન્યવાણે । પ્રચિતીવિણ ॥ ૧ ॥
યેર વેડે દૈન્યવાણે । પ્રચિતીવિણ ॥ ૧ ॥
નાના રત્નેં નાના નાણીં । પરીક્ષૂન ન ઘેતાં હાની ।
પ્રચિત ન યેતાં નિરૂપણીં । બૈસોંચ નયે ॥ ૨ ॥
પ્રચિત ન યેતાં નિરૂપણીં । બૈસોંચ નયે ॥ ૨ ॥
સુરંગ શસ્ત્ર દમૂન પાહિલેં । બરેં પાહાતાં પ્રચિતીસ આલે ।
તરી મગ પાહિજે ઘેતલેં । જાણતે પુરુષીં ॥ ૩ ॥
તરી મગ પાહિજે ઘેતલેં । જાણતે પુરુષીં ॥ ૩ ॥
બીજ ઉગવેલસેં પાહાવેં । તરી મગ દ્રવ્ય ઘાલૂન ઘ્યાવેં ।
પ્રચિત આલિયાં ઐકાવેં । નિરૂપણ ॥ ૪ ॥
પ્રચિત આલિયાં ઐકાવેં । નિરૂપણ ॥ ૪ ॥
દેહીં આરોગ્યતા જાલી । ઐસી જના પ્રચિત આલી ।
તરી મગ આગત્ય ઘેતલી । પાહિજે માત્રા ॥ ૫ ॥
તરી મગ આગત્ય ઘેતલી । પાહિજે માત્રા ॥ ૫ ॥
પ્રચિતીવિણ ઔષધ ઘેણેં । તરી મગ ધડચિ વિઘડણેં ।
અનુમાનેં જેં કાર્ય કરણેં । તેંચિ મુર્ખપણ॥૬ ॥
અનુમાનેં જેં કાર્ય કરણેં । તેંચિ મુર્ખપણ॥૬ ॥
પ્રચિતીસ નાહીં આલેં । આણિ સુવર્ણ કરવિલેં ।
તરી મગ જાણાવેં ઠકિલેં । દેખતદેખતાં ॥ ૭ ॥
તરી મગ જાણાવેં ઠકિલેં । દેખતદેખતાં ॥ ૭ ॥
શોધૂન પાહિલ્યાવિણ । કાંહીંતરી યેક કારણ ।
હોણાર નાહીં નિર્વાણ । પ્રાણાસ ઘડે ॥ ૮ ॥
હોણાર નાહીં નિર્વાણ । પ્રાણાસ ઘડે ॥ ૮ ॥
મ્હણોની અનુમાનાચેં કાર્ય । ભલ્યાનીં કદાપિ કરૂં નયે ।
ઉપાય પાહતાં અપાયે । નેમસ્ત ઘડે ॥ ૯ ॥
ઉપાય પાહતાં અપાયે । નેમસ્ત ઘડે ॥ ૯ ॥
પાણ્યાંતીલ મ્હૈસીચી સાટી । કરણેં હેં બુદ્ધિચ ખોટી ।
શોધિલ્યાવિણ હિંપુટી । હોણેં ઘડે ॥ ૧૦ ॥
શોધિલ્યાવિણ હિંપુટી । હોણેં ઘડે ॥ ૧૦ ॥
વિશ્વાસેં ઘર ઘેતલેં । ઐસેં કિતી નાહીં ઐકલેં ।
મૈંદેં મૈંદાવેં કેલેં । પરી તેં શોધિલેં પાહિજે ॥ ૧૧ ॥
મૈંદેં મૈંદાવેં કેલેં । પરી તેં શોધિલેં પાહિજે ॥ ૧૧ ॥
શોધિલ્યાવિણ અન્નવસ્ત્ર ઘેણેં । તેણેં પ્રાણાસ મુકણેં ।
લટિક્યાચા વિશ્વાસ ધરણેં । હે। ચિ મૂર્ખપણ ॥ ૧૨ ॥
લટિક્યાચા વિશ્વાસ ધરણેં । હે। ચિ મૂર્ખપણ ॥ ૧૨ ॥
સંગતી ચોરાચી ધરિતાં । ઘાત હોઈલ તત્વતા ।
ઠકુ સિંતરુ શોધિતાં । ઠાઈં પડે ॥ ૧૩ ॥
ઠકુ સિંતરુ શોધિતાં । ઠાઈં પડે ॥ ૧૩ ॥
ગૈરસાળ તામગિરી । કોણી નવી મુદ્રા કરી ।
નાના કપટ પરોપરીં । શોધૂન પાહાવેં ॥ ૧૪ ॥
નાના કપટ પરોપરીં । શોધૂન પાહાવેં ॥ ૧૪ ॥
દિવાળખોરાચા માંડ । પાહાતાં વૈભવ દિસે ઉદંડ ।
પરી તેં અવઘેં થોતાંડ । ભંડ પુઢેં ॥ ૧૫ ॥
પરી તેં અવઘેં થોતાંડ । ભંડ પુઢેં ॥ ૧૫ ॥
તૈસેં પ્રચિતીવીણ જ્ઞાન । તેથેં નાહીં સમાધાન ।
કરૂન બહુતાંચા અનુમાન । અન્હીત જાલેં ॥ ૧૬ ॥
કરૂન બહુતાંચા અનુમાન । અન્હીત જાલેં ॥ ૧૬ ॥
મંત્ર યંત્ર ઉપદેસિલે । નેણતેં પ્રાણી તેં ગોવિલેં ।
જૈસેં ઝાંકૂન મારિલેં । દુખણાઈત ॥ ૧૭ ॥
જૈસેં ઝાંકૂન મારિલેં । દુખણાઈત ॥ ૧૭ ॥
વૈદ્ય પાહિલા પરી કચ્ચા । તરી પ્રાણ ગેલા પોરાચા ।
યેથેં ઉપાયે દુસર્યાચા । કાયે ચાલે ॥ ૧૮ ॥
યેથેં ઉપાયે દુસર્યાચા । કાયે ચાલે ॥ ૧૮ ॥
દુઃખેં અંતરી ઝિજે । આણી વૈદ્ય પુસતાં લાજે ।
તરીચ મગ ત્યાસી સાજે । આત્મહત્યારેપણ ॥ ૧૯ ॥
તરીચ મગ ત્યાસી સાજે । આત્મહત્યારેપણ ॥ ૧૯ ॥
જાણત્યાવરી ગર્વ કેલા । તરી નેણત્યાકરિતાં બુડાલા ।
યેથેં કોણાચા ઘાત જાલા । બરેં પાહા ॥ ૨૦ ॥
યેથેં કોણાચા ઘાત જાલા । બરેં પાહા ॥ ૨૦ ॥
પાપાચી ખંડણા જાલી । જન્મયાતના ચુકલી ।
ઐસી સ્વયેં પ્રચિત આલી । મ્હણિજે બરેં ॥ ૨૧ ॥
ઐસી સ્વયેં પ્રચિત આલી । મ્હણિજે બરેં ॥ ૨૧ ॥
પરમેશ્વરાસ વોળખિલેં । આપણ કોણસેં કળલેં ।
આત્મનિવેદન જાલેં । મ્હણિજે બરેં ॥ ૨૨ ॥
આત્મનિવેદન જાલેં । મ્હણિજે બરેં ॥ ૨૨ ॥
બ્રહ્માંડ કોણેં કેલેં । કાસયાચેં ઉભારલેં ।
મુખ્ય કર્ત્યાસ વોળખિલેં । મ્હણિજે બરેં ॥ ૨૩ ॥
મુખ્ય કર્ત્યાસ વોળખિલેં । મ્હણિજે બરેં ॥ ૨૩ ॥
યેથેંઅનુમાન રાહિલા । તરી પરમાર્થ કેલા તો વાયાં ગેલા ।
પ્રાણી સંશઈં બુડાલા । પ્રચિતીવિણ ॥ ૨૪ ॥
પ્રાણી સંશઈં બુડાલા । પ્રચિતીવિણ ॥ ૨૪ ॥
હેં પરમાર્થાચેં વર્મ । લટિકેં બોલે તો અધમ ।
લટિકે માની તો અધમોદ્ધમ । યેથાર્થ જાણાવા ॥ ૨૫ ॥
લટિકે માની તો અધમોદ્ધમ । યેથાર્થ જાણાવા ॥ ૨૫ ॥
યેથેં બોલણ્યાચી જાલી સીમા । નેણતાં ન કળે પરમાત્મા ।
અસત્ય નાહીં સર્વોત્તમા । તૂં જાણસી ॥ ૨૬ ॥
અસત્ય નાહીં સર્વોત્તમા । તૂં જાણસી ॥ ૨૬ ॥
માઝે ઉપાસનેચા બડિવાર । જ્ઞાન સાંગાવેં સાચાર ।
મિથ્યા બોલતાં ઉત્તર । પ્રભૂસ લગે ॥ ૨૭ ॥
મિથ્યા બોલતાં ઉત્તર । પ્રભૂસ લગે ॥ ૨૭ ॥
મ્હણોનિ સત્યચિ બોલિલેં ।કર્ત્યાસ પાહિજે વોળખિલેં ।
માયોદ્ભવાચેં શોધિલેં । પાહિજે મૂળ ॥ ૨૮ ॥
માયોદ્ભવાચેં શોધિલેં । પાહિજે મૂળ ॥ ૨૮ ॥
તેંચિ પુઢેં નીરૂપણ । બોલિલેંચિ બોલિલેં પ્રમાણ ।
શ્રોતીં સાવધ અંતઃકર્ણ । ઘાતલેંચિ ઘાલાવેં ॥ ૨૯ ॥
શ્રોતીં સાવધ અંતઃકર્ણ । ઘાતલેંચિ ઘાલાવેં ॥ ૨૯ ॥
સૂક્ષ્મ નિરૂપણ લાગલેં । તેથેં બોલિલેંચિ માગુતેં બોલિલેં ।
શ્રોત્યાંસ પાહિજે ઉમજલેં ।મ્હણૌનિયાં ॥ ૩૦ ॥
શ્રોત્યાંસ પાહિજે ઉમજલેં ।મ્હણૌનિયાં ॥ ૩૦ ॥
પ્રચિત પાહાતાં નિકટ । ઉડોન જાતી પરિપાઠ ।
મ્હણોનિ હે ખટપટ । કરણેં લાગે ॥ ૩૧ ॥
મ્હણોનિ હે ખટપટ । કરણેં લાગે ॥ ૩૧ ॥
પરિપાઠેંચિ જરી બોલિલેં । તરી પ્રચિતસમાધાન બુડાલેં ।
પ્રચિતસમાધાન રાખિલેં । તરી પરિપાઠ ઉડે ॥ ૩૨ ॥
પ્રચિતસમાધાન રાખિલેં । તરી પરિપાઠ ઉડે ॥ ૩૨ ॥
ઐસી સાંકડી દોહીંકડે । મ્હણૌન બોલિલેંચિ બોલણેં ઘડે ।
દોની રાખોનિયાં કોડેં । ઉકલૂન દાઊં ૩૩ ॥
દોની રાખોનિયાં કોડેં । ઉકલૂન દાઊં ૩૩ ॥
પરીપાઠ આણી પ્રચિત પ્રમાણ । દોની રાખોન નિરૂપણ ।
શ્રોતે પરમ વિચક્ષણ । વિવરોત પુઢેં ॥ ૩૪ ॥
શ્રોતે પરમ વિચક્ષણ । વિવરોત પુઢેં ॥ ૩૪ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે પ્રચિતનિરૂપણનામ સમાસ આઠવા ॥
સમાસ નવવા : પુરુષપ્રકૃતિ ॥ શ્રીરામ ॥
આકાશીં વાયો જાલા નિર્માણ । તૈસી બ્રહ્મીં મૂળમાયા જાણ ।
ત્યા વાયોમધેં ત્રિગુણ । આણી પંચભૂતેં ॥ ૧ ॥
ત્યા વાયોમધેં ત્રિગુણ । આણી પંચભૂતેં ॥ ૧ ॥
વટબીજીં અસે વાડ । ફોડૂન પાહાતાં ન દિસે ઝાડ ।
નાના વૃક્ષાંચે જુંબાડ । બીજાપાસૂન હોતી ॥ ૨ ॥
નાના વૃક્ષાંચે જુંબાડ । બીજાપાસૂન હોતી ॥ ૨ ॥
તૈસી બીજરૂપ મુળમાયા । વિસ્તાર જાલા તેથુનિયાં ।
તિચેં સ્વરૂપ શોધુનિયાં । બરેં પાહાવેં ॥ ૩ ॥
તિચેં સ્વરૂપ શોધુનિયાં । બરેં પાહાવેં ॥ ૩ ॥
તેથેં દોની ભેદ દિસતી । વિવેકેં પાહાવી પ્રચિતી ।
નિશ્ચળીં જે ચંચળ સ્થિતી । તોચિ વાયો ॥ ૪ ॥
નિશ્ચળીં જે ચંચળ સ્થિતી । તોચિ વાયો ॥ ૪ ॥
તયામધેં જાણીવકળા । જગજ્જોતીચા જિવ્હાળા ।
વાયો જાણીવ મિળોન મેળા । મૂળમાયા બોલિજે ॥ ૫ ॥
વાયો જાણીવ મિળોન મેળા । મૂળમાયા બોલિજે ॥ ૫ ॥
સરિતા મ્હણતાં બાયકો ભાસે । તેથેં પાહાતાં પાણીચ અસે ।
વિવેકી હો સમજા તૈસેં । મૂળમાયેસી ॥ ૬ ॥
વિવેકી હો સમજા તૈસેં । મૂળમાયેસી ॥ ૬ ॥
વાયો જાણીવ જગજ્જોતી । તયાસ મૂળમાયા મ્હણતી ।
પુરુષ આણી પ્રકૃતી । યાચેંચ નાંવ ॥ ૭ ॥
પુરુષ આણી પ્રકૃતી । યાચેંચ નાંવ ॥ ૭ ॥
વાયોસ મ્હણતી પ્રકૃતી । આણી પુરુષ મ્હણતી જગજ્જોતી ।
પુરુષપ્રકૃતી શિવશક્તી । યાચેંચ નાંવ ॥ ૮ ॥
પુરુષપ્રકૃતી શિવશક્તી । યાચેંચ નાંવ ॥ ૮ ॥
વાયોમધેં જાણીવ વિશેષ । તેંચિ પ્રકૃતુમધેં પુરુષ ।
યે ગોષ્ટીચા વિશ્વાસ । ધરિલા પાહિજે॥ ૯॥
યે ગોષ્ટીચા વિશ્વાસ । ધરિલા પાહિજે॥ ૯॥
વાયો શક્તિ જાણીવ ઈશ્વર । અર્ધનારી નટેશ્વર ।
લોક મ્હણતી નિરંતર । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૧૦ ॥
લોક મ્હણતી નિરંતર । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૧૦ ॥
વાયોમધેં જાણીવ ગુણ । તેંચિ ઈશ્વરાચેં લક્ષણ ।
તયાપાસૂન ત્રિગુણ । પુઢેં જાલે ॥ ૧૧ ॥
તયાપાસૂન ત્રિગુણ । પુઢેં જાલે ॥ ૧૧ ॥
તયા ગુણામધેં સત્વગુણ । નિખળ જાણીવલક્ષણ ।
ત્યાચા દેહધારી આપણ । વિષ્ણુ જાલા ॥ ૧૨ ॥
ત્યાચા દેહધારી આપણ । વિષ્ણુ જાલા ॥ ૧૨ ॥
ત્યાચ્યા અંશે જગ ચાલે । ઐસે ભગવદ્ગીતા બોલે।
ગુંતલે તેંચિ ઉગવલે । વિચાર પાહાતાં ॥ ૧૩ ॥
ગુંતલે તેંચિ ઉગવલે । વિચાર પાહાતાં ॥ ૧૩ ॥
યેક જાણીવ વાંટલી । પ્રાણીમાત્રાસ વિભાગલી ।
જાણજાણોં વાંચવિલી । સર્વત્ર કાયા ॥ ૧૪ ॥
જાણજાણોં વાંચવિલી । સર્વત્ર કાયા ॥ ૧૪ ॥
તયેંચે નાંવ જગજ્જોતી । પ્રાણીમાત્ર તિચેન જિતી ।
યાચી રોકડી પ્રચિતી । પ્રત્યક્ષ પાહાવી ॥ ૧૫ ॥
યાચી રોકડી પ્રચિતી । પ્રત્યક્ષ પાહાવી ॥ ૧૫ ॥
પક્ષી શ્વાપદ કિડા મુંગી । કોણીયેક પ્રાણી જગીં ।
જાણીવ ખેળે ત્યાચ્યા આંગીં । નિરંતર ॥૧૬ ॥
જાણીવ ખેળે ત્યાચ્યા આંગીં । નિરંતર ॥૧૬ ॥
જાણોની કાયા પળવિતી । તેણેં ગુણેં વાંચતી ।
દડતી આણિ લપતી । જાણજાણોં ॥ ૧૭ ॥
દડતી આણિ લપતી । જાણજાણોં ॥ ૧૭ ॥
આવઘ્યા જગસ વાંચવિતી । મ્હણોન નામેં જગજ્જોતી ।
તે ગેલિયાં પ્રાણી મરતી । જેથીલ તેથેં॥ ૧૮॥
તે ગેલિયાં પ્રાણી મરતી । જેથીલ તેથેં॥ ૧૮॥
મુળીંચે જાણીવેચા વિકાર । પુઢેં જાલા વિસ્તાર ।
જૈસે ઉદકાચે તુષાર । અનંત રેણુ ॥૧૯ ॥
જૈસે ઉદકાચે તુષાર । અનંત રેણુ ॥૧૯ ॥
તૈસે દેવ દેવતા ભૂતેં । મિથ્યા મ્હણોનયે ત્યાંતેં ।
આપલાલ્યા સામર્થ્યેં તે । સૃષ્ટીમધેં ફિરતી ॥૨૦ ॥
આપલાલ્યા સામર્થ્યેં તે । સૃષ્ટીમધેં ફિરતી ॥૨૦ ॥
સદા વિચરતી વાયોસ્વરૂપેં । સ્વૈછા પાલટિતી રૂપેં ।
અજ્ઞાન પ્રાણી ભ્રમેં સંકલ્પેં ત્યાસ । બાધિતી ॥ ૨૧ ॥
અજ્ઞાન પ્રાણી ભ્રમેં સંકલ્પેં ત્યાસ । બાધિતી ॥ ૨૧ ॥
જ્ઞાત્યાસ સંકલ્પેચિ અસેના । મ્હણોન ત્યાંચેન બાધવેના ।
યાકારણેં આત્મજ્ઞાના । અભ્યાસાવેં ॥ ૨૨ ॥
યાકારણેં આત્મજ્ઞાના । અભ્યાસાવેં ॥ ૨૨ ॥
અભ્યાસિલિયા આત્મજ્ઞાન। સર્વકર્માસ હોયે ખંડણ ।
હે રોકડી પ્રચિત પ્રમાણ । સંદેહ નાહીં ॥ ૨૩ ॥
હે રોકડી પ્રચિત પ્રમાણ । સંદેહ નાહીં ॥ ૨૩ ॥
જ્ઞાનેવિણ કર્મ વિઘડે । હેં તોં કદાપિ ન ઘડે ।
સદ્ગુરુવીણ જ્ઞાન જોડે । હેંહિ અઘટીત ॥ ૨૪ ॥
સદ્ગુરુવીણ જ્ઞાન જોડે । હેંહિ અઘટીત ॥ ૨૪ ॥
મ્હણોન સદ્ગુરુ કરાવા । સત્સંગ શોધૂન ધરાવા ।
તત્વવિચાર વિવરાવા । અંતર્યામીં ॥ ૨૫॥
તત્વવિચાર વિવરાવા । અંતર્યામીં ॥ ૨૫॥
તત્વેં તત્વ નિરસોન જાતાં । આપલા આપણચિ તત્વતા ।
અનન્યભાવેં સાર્થકતા । સહજચિ જાલી ॥ ૨૬ ॥
અનન્યભાવેં સાર્થકતા । સહજચિ જાલી ॥ ૨૬ ॥
વિચાર ન કરિતાં જેં જેં કેલેં । તેં તેં વાઉગેં વેર્થ ગેલેં ।
મ્હણોનિ વિચારીં પ્રવર્તલેં । પાહિજે આધીં ॥ ૨૭ ॥
મ્હણોનિ વિચારીં પ્રવર્તલેં । પાહિજે આધીં ॥ ૨૭ ॥
વિચાર પાહેલ તો પુરુષુ । વિચાર ન પાહે તો પશુ ।
ઐસી વચનેં સર્વેશુ । ઠાઈં ઠાઈં બોલિલા ॥ ૨૮ ॥
ઐસી વચનેં સર્વેશુ । ઠાઈં ઠાઈં બોલિલા ॥ ૨૮ ॥
સિદ્ધાંત સાધાયાકારણેં । પૂર્વપક્ષ લાગે ઉડવણેં ।
પરંતુ સાધકાં નિરૂપણેં । સાક્ષાત્કાર ॥ ૨૯ ॥
પરંતુ સાધકાં નિરૂપણેં । સાક્ષાત્કાર ॥ ૨૯ ॥
શ્રવણ મનન નિજધ્યાસ । પ્રચિતીનેં બાણતાં વિશ્વાસ ।
રોકડ સાક્ષાત્કાર સાયાસ । કરણેંચિ નલગે ॥ ૩૦ ॥
રોકડ સાક્ષાત્કાર સાયાસ । કરણેંચિ નલગે ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિશ્યસંવાદે પુરુષપ્રકૃતીનામ સમાસ નવવા ॥
સમાસ દહાવા : ચળાચળનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
ગગનાસારિખેં બ્રહ્મ પોકળ । ઉદંડ ઉંચ અંતરાળ।
નિર્ગુણ નિર્મળ નિશ્ચળ । સદોદિત ॥ ૧ ॥
નિર્ગુણ નિર્મળ નિશ્ચળ । સદોદિત ॥ ૧ ॥
ત્યાસ પરમાત્મા મ્હણતી । આણિક નામેં નેણોં કિતી ।
પરી તેં જાણિજે આદિઅંતીં । જૈસેં તૈસેં ॥ ૨ ॥
પરી તેં જાણિજે આદિઅંતીં । જૈસેં તૈસેં ॥ ૨ ॥
વિસ્તીર્ણ પસરલા પૈસ । ભોંવતા દાટલા અવકાશ ।
ભાસચિ નાહીં નિરાભાસ । જૈસેં તૈસેં ॥ ૩ ॥
ભાસચિ નાહીં નિરાભાસ । જૈસેં તૈસેં ॥ ૩ ॥
ચહુંકડે પાતાળતળીં । અંતચિ નાહીં અંતરાળીં ।
કલ્પાંતકાળીં સર્વકાળીં । સંચલેચિ અસે ॥ ૪ ॥
કલ્પાંતકાળીં સર્વકાળીં । સંચલેચિ અસે ॥ ૪ ॥
ઐસેં કાંહીંયેક અચંચળ । તે અચંચળીં ભાસે ચંચળ ।
ત્યાસ નામેંહિ પુષ્કળ । ત્રિવિધા પ્રકારેં ॥ ૫ ॥
ત્યાસ નામેંહિ પુષ્કળ । ત્રિવિધા પ્રકારેં ॥ ૫ ॥
ન દિસતાં નાંવ ઠેવણેં । ન દેખતાં ખૂણ સાંગણેં ।
અસો હેં જાણાયાકારણેં । નામાભિધાનેં ॥ ૬ ॥
અસો હેં જાણાયાકારણેં । નામાભિધાનેં ॥ ૬ ॥
મૂળમાયા મૂળપ્રકૃતિ । મૂળપુરુષ ઐસેં મ્હણતી ।
શિવશક્તિ નામેં કિતી । નાના પ્રકારેં ॥ ૭ ॥
શિવશક્તિ નામેં કિતી । નાના પ્રકારેં ॥ ૭ ॥
પરી જેં નામ ઠેવિલેં જયા । આધીં વોળખાવેં તયા ।
પ્રચિતીવીણ કાસયા । વલગના કરાવી ॥ ૮ ॥
પ્રચિતીવીણ કાસયા । વલગના કરાવી ॥ ૮ ॥
રૂપાચી ન ધરિતાં સોયે । નામાસરિસેં ભરંગળોં નયે ।
પ્રત્યયાવિણ ગળંગા હોયે । અનુમાનજ્ઞાનેં ॥ ૯ ॥
પ્રત્યયાવિણ ગળંગા હોયે । અનુમાનજ્ઞાનેં ॥ ૯ ॥
નિશ્ચળ ગગનીં ચંચળ વારા । વાજોં લાગલા ભરારાં ।
પરી ત્યા ગગના આણિ સમીરા । ભેદ આહે ॥ ૧૦ ॥
પરી ત્યા ગગના આણિ સમીરા । ભેદ આહે ॥ ૧૦ ॥
તૈસેં નિશ્ચળ પરબ્રહ્મ । ચંચળ માયા ભાસલા ભ્રમ ।
ત્યા ભ્રમાચા સંભ્રમ । કરૂન દાઊં ॥ ૧૧ ॥
ત્યા ભ્રમાચા સંભ્રમ । કરૂન દાઊં ॥ ૧૧ ॥
જૈસા ગગની ચાલિલા પવન । તૈસેં નિશ્ચળીં જાલેં ચળણ ।
ઇછા સ્ફૂર્તિલક્ષણ । સ્ફૂર્ણરૂપ ॥ ૧૨ ॥
ઇછા સ્ફૂર્તિલક્ષણ । સ્ફૂર્ણરૂપ ॥ ૧૨ ॥
અહંપણેં જાણીવ જાલી । તેચિ મૂળપ્રકૃતિ બોલિલી ।
માહાકારણકાયા રચલી । બ્રહ્માંડીચી ॥ ૧૩ ॥
માહાકારણકાયા રચલી । બ્રહ્માંડીચી ॥ ૧૩ ॥
માહામાયા મૂળપ્રકૃતી । કારણ તે અવ્યાકૃતી ।
સૂક્ષ્મ હિરણ્યગર્ભ મ્હણતી । વિરાટ તે સ્થૂળ ॥ ૧૪ ॥
સૂક્ષ્મ હિરણ્યગર્ભ મ્હણતી । વિરાટ તે સ્થૂળ ॥ ૧૪ ॥
ઐસેં પંચીકર્ણ શાસ્ત્રપ્રમયે । ઈશ્વરતનુચતુષ્ટયે ।
મ્હણોન હેં બોલણેં હોયે । જાણીવ મૂળમાયા ॥ ૧૫ ॥
મ્હણોન હેં બોલણેં હોયે । જાણીવ મૂળમાયા ॥ ૧૫ ॥
પરમાત્મા પરમેશ્વરુ । પરેશ જ્ઞાનઘન ઈશ્વરુ ।
જગદીશ જગદાત્મા જગદેશ્વરુ । પુરુષનામેં ॥ ૧૬ ॥
જગદીશ જગદાત્મા જગદેશ્વરુ । પુરુષનામેં ॥ ૧૬ ॥
સત્તારૂપ જ્ઞાનસ્વરૂપ । પ્રકશરૂપ જોતિરૂપ ।
કારણરૂપ ચિદ્રૂપ । શુદ્ધ સૂક્ષ્મ અલિપ્ત ॥ ૧૭ ॥
કારણરૂપ ચિદ્રૂપ । શુદ્ધ સૂક્ષ્મ અલિપ્ત ॥ ૧૭ ॥
આત્મા અંતરાત્મા વિશ્વાત્મા । દ્રષ્ટા સાક્ષી સર્વાત્મા ।
ક્ષેત્રજ્ઞ શિવાત્મા જીવાત્મા । દેહી કૂટસ્ત બોલિજે ॥ ૧૮ ॥
ક્ષેત્રજ્ઞ શિવાત્મા જીવાત્મા । દેહી કૂટસ્ત બોલિજે ॥ ૧૮ ॥
ઇંદ્રાત્મા બ્રહ્માત્મા હરિહરાત્મા । યેમાત્મા ધર્માત્મા નૈરૂત્યાત્મા ।
વરુણવાયોકુબેરાત્મા । ઋષીદેવમુનિધર્તા ॥ ૧૯ ॥
વરુણવાયોકુબેરાત્મા । ઋષીદેવમુનિધર્તા ॥ ૧૯ ॥
ગણ ગંધર્વ વિદ્યાધર । યેક્ષ કિન્નર નારદ તુંબર ।
સર્વ લોકાંચેં અંતર । તો સર્વાંતરાત્મા બોલિજે ॥ ૨૦ ॥
સર્વ લોકાંચેં અંતર । તો સર્વાંતરાત્મા બોલિજે ॥ ૨૦ ॥
ચંદ્ર સૂર્ય તારામંડળેં । ભૂમંડળેં મેઘમંડળેં ।
યેકવીસ સ્વર્ગેં સપ્ત પાતાળેં । અંતરાત્માચ વર્તવી ॥ ૨૧ ॥
યેકવીસ સ્વર્ગેં સપ્ત પાતાળેં । અંતરાત્માચ વર્તવી ॥ ૨૧ ॥
ગુપ્ત વલ્લી પાલ્હાળલી । તિચીં પુરુષનામેં ઘેતલીં ।
આતાં સ્ત્રીનામેં ઐકિલીં । પાહિજે શ્રોતીં ॥ ૨૨ ॥
આતાં સ્ત્રીનામેં ઐકિલીં । પાહિજે શ્રોતીં ॥ ૨૨ ॥
મૂળમાયા જગદેશ્વરી । પરમવિદ્યા પરમેશ્વરી ।
વિશ્વવંદ્યા વિશ્વેશ્વરી । ત્રૈલોક્યજનની ॥ ૨૩ ॥
વિશ્વવંદ્યા વિશ્વેશ્વરી । ત્રૈલોક્યજનની ॥ ૨૩ ॥
અંતર઼ેતુ અંતર્કળા । મૌન્યગર્ભ જાણીવકળા ।
ચપળ જગજ્જોતી જીવનકળા । પરા પશ્યંતી મધ્યમા ॥ ૨૪ ॥
ચપળ જગજ્જોતી જીવનકળા । પરા પશ્યંતી મધ્યમા ॥ ૨૪ ॥
યુક્તિ બુદ્ધિ મતિ ધારણા । સાવધાનતા નાના ચાળણા ।
ભૂત ભવિષ્ય વર્તમાના । ઉકલૂન દાવી ॥ ૨૫ ॥
ભૂત ભવિષ્ય વર્તમાના । ઉકલૂન દાવી ॥ ૨૫ ॥
જાગૃતિ સ્વપ્ન સુષુપ્તી જાણે । તુર્યા તાટસ્તા અવસ્તા જાણે ।
સુખ દુઃખ સકળ જાણે । માનાપમાન ॥ ૨૬ ॥
સુખ દુઃખ સકળ જાણે । માનાપમાન ॥ ૨૬ ॥
તે પરમ કઠીણ કૃપાળુ । તે પરમ કોમળ સ્નેહાળુ ।
તે પરમ ક્રોધી લોભાળુ । મર્યાદેવેગળી ॥ ૨૭ ॥
તે પરમ ક્રોધી લોભાળુ । મર્યાદેવેગળી ॥ ૨૭ ॥
શાંતી ક્ષ્મા વિરક્તી ભક્તી । અધ્યાત્મવિદ્યા સાયોજ્યમુક્તિ ।
વિચારણા સહજસ્થિતિ । જયેચેની ॥ ૨૮ ॥
વિચારણા સહજસ્થિતિ । જયેચેની ॥ ૨૮ ॥
પુર્વીં પુરુષનામેં બોલિલીં । ઉપરી સ્ત્રીનામેં નિરોપિલીં ।
આતાં નપુષકનામેં ઐકિલીં । પાહિજે ચંચળાચીં ॥ ૨૯ ॥
આતાં નપુષકનામેં ઐકિલીં । પાહિજે ચંચળાચીં ॥ ૨૯ ॥
જાણણેં અંતઃકર્ણ ચિત્ત । શ્રવણ મનન ચૈતન્ય જીવિત ।
યેતેં જાતેં સુચીત । હોઊન પાહા ॥ ૩૦ ॥
યેતેં જાતેં સુચીત । હોઊન પાહા ॥ ૩૦ ॥
મીપણ તૂંપણ જાણપણ । જ્ઞાતેંપણ સર્વજ્ઞપણ ।
જીવપણ શિવપણ ઈશ્વરપણ । અલિપ્તપણ બોલિજે ॥ ૩૧ ॥
જીવપણ શિવપણ ઈશ્વરપણ । અલિપ્તપણ બોલિજે ॥ ૩૧ ॥
ઐસીં નામેં ઉદંડ અસતી । પરી તે યેકચિ જગજ્જોતી ।
વિચારવંત તે જાણતી । સર્વાંતરાત્મા ॥ ૩૨ ॥
વિચારવંત તે જાણતી । સર્વાંતરાત્મા ॥ ૩૨ ॥
આત્મા જગજ્જોતી સર્વજ્ઞપણ । તીની મિળોન યેકચિ જાણ ।
અંતઃકર્ણચિ પ્રમાણ । જ્ઞેપ્તીમાત્ર ॥ ૩૩ ॥
અંતઃકર્ણચિ પ્રમાણ । જ્ઞેપ્તીમાત્ર ॥ ૩૩ ॥
ઢીગ જાલે પદાર્થાચે । પુરુષ સ્ત્રી નપુંસક નામાંચે ।
પરંતુ સૃષ્ટીરચનેચેં । કિતી મ્હણોન સંગાવેં ॥ ૩૪ ॥
પરંતુ સૃષ્ટીરચનેચેં । કિતી મ્હણોન સંગાવેં ॥ ૩૪ ॥
સકળ ચાળિતા યેક । અંતરાત્મા વર્તતી અનેક ।
મુંગીપાસૂન બ્રહ્માદિક । તેણેંચિ ચાલતી ॥ ૩૫ ॥
મુંગીપાસૂન બ્રહ્માદિક । તેણેંચિ ચાલતી ॥ ૩૫ ॥
તો અંતરાત્મા આહે કૈસા । પ્રતુત વોળખાના આમાસા ।
નાના પ્રકારીંચા તમાસા । યેથેંચિ આહે ॥ ૩૬ ॥
નાના પ્રકારીંચા તમાસા । યેથેંચિ આહે ॥ ૩૬ ॥
તો કળતો પરી દિસેના । પ્રચિત યેતે પરી ભાસેના ।
શરીરીં અસે પરી વસેના । યેકે ઠાઈં ॥ ૩૭ ॥
શરીરીં અસે પરી વસેના । યેકે ઠાઈં ॥ ૩૭ ॥
તીક્ષણપણેં ગગનીં ભરે । સરોવર દેખતાં ચ પસરે ।
પદાર્થ લક્ષૂન ઉરે । ચહૂંકડે ॥ ૩૮ ॥
પદાર્થ લક્ષૂન ઉરે । ચહૂંકડે ॥ ૩૮ ॥
જૈસા પદાર્થ દૃષ્ટીસ દિસતો । તો ત્યાસારિખાચ હોતો ।
વાયોહૂનિ વિશેષ તો । ચંચળવિષઈં ॥ ૩૯ ॥
વાયોહૂનિ વિશેષ તો । ચંચળવિષઈં ॥ ૩૯ ॥
કિત્યેક દૃષ્ટીનેં દેખે । કિતીયેક રસનેનેં ચાખે ।
કિતીયેક તે વોળખે । મનેંકરૂનિ ॥ ૪૦ ॥
કિતીયેક તે વોળખે । મનેંકરૂનિ ॥ ૪૦ ॥
શ્રોતીં બૈસોન શબ્દ ઐકતો । ઘ્રાણેંદ્રિયેં વાસ ઘેતો ।
ત્વચેઇંદ્રિયેં જાણતો । સીતોષ્ણાદિક ॥ ૪૧ ॥
ત્વચેઇંદ્રિયેં જાણતો । સીતોષ્ણાદિક ॥ ૪૧ ॥
ઐશા જાણે અંતર્કળા । સકળામધેં પરી નિરાળા ।
પાહાતાં ત્યાચી અગાધ લીળા । તોચિ જાણે ॥ ૪૨ ॥
પાહાતાં ત્યાચી અગાધ લીળા । તોચિ જાણે ॥ ૪૨ ॥
તો પુરુષ ના સુંદરી । બાળ તારુણ્ય ના કુમારી ।
નપુંસકાચા દેહધારી । પરી નપુસક નવ્હે ॥ ૪૩ ॥
નપુંસકાચા દેહધારી । પરી નપુસક નવ્હે ॥ ૪૩ ॥
તો ચાલવી સકળ દેહાસી । કરૂન અકર્તા મ્હણતી ત્યાસી ।
તો ક્ષેત્રજ્ઞ ક્ષેત્રવાસી । દેહી કૂટસ્ત બોલિજે ॥ ૪૪ ॥
તો ક્ષેત્રજ્ઞ ક્ષેત્રવાસી । દેહી કૂટસ્ત બોલિજે ॥ ૪૪ ॥
॥ શ્લોક ॥
દ્વાવિમૌ પુરુષૌ લોકે ક્ષરશ્ચાક્ષર એવ ચ ।
ક્ષરઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ કૂટસ્થોક્ષર ઉચ્યતે ॥
ક્ષરઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ કૂટસ્થોક્ષર ઉચ્યતે ॥
દોની પુરુષ લોકીં અસતી । ક્ષરાક્ષર બોલિજતી ।
સર્વ ભૂતેં ક્ષર મ્હણતી । અક્ષર કૂટસ્ત બોલિજે ॥ ૪૫ ॥
સર્વ ભૂતેં ક્ષર મ્હણતી । અક્ષર કૂટસ્ત બોલિજે ॥ ૪૫ ॥
ઉત્તમ પુરુષ તો આણીક । નિઃપ્રપંચ નિઃકળંક ।
નિરંજન પરમાત્મા યેક । નિર્વિકારી ॥ ૪૬ ॥
નિરંજન પરમાત્મા યેક । નિર્વિકારી ॥ ૪૬ ॥
ચ્યારી દેહ નિરસાવે । સાધકેં દેહાતીત વ્હાવેં ।
દેહાતીત હોતાં જાણાવેં । અનન્ય ભક્ત ॥ ૪૭ ॥
દેહાતીત હોતાં જાણાવેં । અનન્ય ભક્ત ॥ ૪૭ ॥
દેહમાત્ર નિરસુની ગેલા । તેથેં અંતરાત્મા કૈસા ઉરલા ।
નિર્વિકારીં વિકારાલા । ઠાવ નાહીં ॥ ૪૮ ॥
નિર્વિકારીં વિકારાલા । ઠાવ નાહીં ॥ ૪૮ ॥
નિશ્ચળ પરબ્રહ્મ યેક । ચંચળ જાણાવેં માઈક ।
ઐસા પ્રત્યય નિશ્ચયાત્મક । વિવેકેં પાહાવા ॥ ૪૯ ॥
ઐસા પ્રત્યય નિશ્ચયાત્મક । વિવેકેં પાહાવા ॥ ૪૯ ॥
યેથેં બહુત નલગે ખળખળ । યેક ચંચળ યેક નિશ્ચળ ।
શાશ્વત કોણતેં કેવળ । જ્ઞાનેં વોળખાવેં ॥ ૫૦ ॥
શાશ્વત કોણતેં કેવળ । જ્ઞાનેં વોળખાવેં ॥ ૫૦ ॥
અસાર ત્યાગૂન ઘેઈજે સાર । મ્હણોન સારાસાર વિચાર ।
નિત્યાનિત્ય નિરંતર । પાહાતી જ્ઞાની ॥ ૫૧ ॥
નિત્યાનિત્ય નિરંતર । પાહાતી જ્ઞાની ॥ ૫૧ ॥
જેથે જ્ઞાનચિ હોતે વિજ્ઞાન । જેથેં મનાંચે હોતેં ઉન્મન ।
તેથેં કૈચેં ચંચળપણ । આત્મયાસી ॥ ૫૨ ॥
તેથેં કૈચેં ચંચળપણ । આત્મયાસી ॥ ૫૨ ॥
સાંગણોવાંગણીચેં કામ નવ્હે । આપુલ્યા અનુભવેં જાણાવેં ।
પ્રત્યયાવિણ સિણાવેં । તેંચિ પાપ ॥ ૫૩ ॥
પ્રત્યયાવિણ સિણાવેં । તેંચિ પાપ ॥ ૫૩ ॥
સત્યાયેવઢેં સુકૃત નાહીં । અસત્યાયેવઢેં પાપ નાહીં ।
પ્રચિતીવિણ કોઠેંચિ નાહીં । સમાધાન ॥ ૫૪ ॥
પ્રચિતીવિણ કોઠેંચિ નાહીં । સમાધાન ॥ ૫૪ ॥
સત્ય મ્હણિજે સ્વરૂપ જાણ । અસત્ય માયા હેં પ્રમાણ ।
યેથેં નિરોપિલેં પાપપુણ્ય । રૂપેંસહિત ॥ ૫૫ ॥
યેથેં નિરોપિલેં પાપપુણ્ય । રૂપેંસહિત ॥ ૫૫ ॥
દૃશ પાપ વોસરલેં । પુણ્ય પરબ્રહ્મ ઉરલેં ।
અનન્ય હોતાંચ જાલેં । નામાતીત ॥ ૫૬ ॥
અનન્ય હોતાંચ જાલેં । નામાતીત ॥ ૫૬ ॥
આપણ વસ્તુ સ્વતસિદ્ધ । તેથેં નાહીં દેહસમંધ ।
પાપરાસી હોતી દગ્ધ । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૫૭ ॥
પાપરાસી હોતી દગ્ધ । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૫૭ ॥
યેરવી બ્રહ્મજ્ઞાનેંવીણ । જેં જેં સાધન તો તો સીણ ।
નાના દોષાંચે ક્ષાળણ । હોઈલ કૈસેં ॥ ૫૮ ॥
નાના દોષાંચે ક્ષાળણ । હોઈલ કૈસેં ॥ ૫૮ ॥
પાપાચેં વળલેં શરીર । પાપચિ ઘડે તદનંતર ।
અંતરીં તોગ વરીવરી ઉપચાર । કાય કરી ॥ ૫૯ ॥
અંતરીં તોગ વરીવરી ઉપચાર । કાય કરી ॥ ૫૯ ॥
નાના ક્ષેત્રીં હેં મુંડિલેં । નાના તીર્થીં હેં દંડિલેં ।
નાના નિગ્રહીં ખંડિલેં । ઠાઈં ઠાઈં ॥ ૬૦ ॥
નાના નિગ્રહીં ખંડિલેં । ઠાઈં ઠાઈં ॥ ૬૦ ॥
નાના મૃત્તિકેનેં ઘાંસિલેં । અથવા તપ્તમુદ્રેનેં લાસિલેં ।
જરી હેં વરીવરી તાસિલેં । તરી શુદ્ધ નવ્હે ॥ ૬૧ ॥
જરી હેં વરીવરી તાસિલેં । તરી શુદ્ધ નવ્હે ॥ ૬૧ ॥
સેણાચે ગોળે ગિળિલે । ગોમુત્રાચે મોઘે ઘેતલે ।
માળા રુદ્રાક્ષ ઘાતલે । કાષ્ઠમણી ॥ ૬૨ ॥
માળા રુદ્રાક્ષ ઘાતલે । કાષ્ઠમણી ॥ ૬૨ ॥
વેષ વરીવરી કેલા । પરી અંતરીં દોષ ભરલા ।
ત્યા દોષાચ્યા દહનાલા । આત્મજ્ઞાન પાહિજે ॥ ૬૩ ॥
ત્યા દોષાચ્યા દહનાલા । આત્મજ્ઞાન પાહિજે ॥ ૬૩ ॥
નાના વ્રતેં નાના દાનેં । નાના યોગ તીર્થાટણેં ।
સર્વાંહુની કોટીગુણેં । મહિમા આત્મજ્ઞાનાચા ॥ ૬૪ ॥
સર્વાંહુની કોટીગુણેં । મહિમા આત્મજ્ઞાનાચા ॥ ૬૪ ॥
આત્મજ્ઞાન પાહે સદા । ત્યાચ્યા પુણ્યાસ નાહીં મર્યાદા ।
દુષ્ટ પાતકાચી બાધા । નિરસોન ગેલી ॥ ૬૫ ॥
દુષ્ટ પાતકાચી બાધા । નિરસોન ગેલી ॥ ૬૫ ॥
વેદશાસ્ત્રીં સત્યસ્વરૂપ । તેંચિ જ્ઞાનિયાંચેં રૂપ ।
પુણ્ય જાલેં અમૂપ । સુકૃતેં સીમા સાંડિલી ॥ ૬૬ ॥
પુણ્ય જાલેં અમૂપ । સુકૃતેં સીમા સાંડિલી ॥ ૬૬ ॥
યા પ્રચિતીચ્યા ગોષ્ટી । પ્રચિત પાહાવી આત્મદૃષ્ટીં ।
પ્રચિતીવેગળે કષ્ટી । હોઊંચ નયે ॥ ૬૭ ॥
પ્રચિતીવેગળે કષ્ટી । હોઊંચ નયે ॥ ૬૭ ॥
આગા યે પ્રચિતીચે લોક હો । પ્રચિત નસ્તાં અવઘા શોક હો ।
રઘુનાથકૃપેનેં રાહો । પ્રત્યય નિશ્ચયાચા ॥ ૬૮ ॥
રઘુનાથકૃપેનેં રાહો । પ્રત્યય નિશ્ચયાચા ॥ ૬૮ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ચળાચળનિરૂપણનામ સમાસ દહાવા ॥
॥ દશક દહાવા સમાપ્ત ॥