జగజ్యోతీచా
సమాస పహిలా : అంతఃకరణైకనిరుపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస పహిలా : అంతఃకరణైకనిరుపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస దుసరా : దేహఆశంకానిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస తిసరా : దేహఆశంకాశోధన ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస చవథా : బీజలక్షణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస పాంచవా : పన్చప్రళయనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస సహావా : భ్రమ్నిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస సాతవా : సగుణభజన ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస ఆఠవా : ప్రచీతనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస నవవా : పురుషప్రకృతి ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస దహావా : చళాచళనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస పహిలా : అంతఃకరణైకనిరుపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సకళాంచే అంతఃకరణ యేక । కింవా యేక నవ్హే అనేక ।
ఐసేం హే నిశ్చయాత్మక । మజ నిరోపావేం ॥ ౧ ॥
ఐసేం హే నిశ్చయాత్మక । మజ నిరోపావేం ॥ ౧ ॥
ఐసేం శ్రోతయానేం పుసిలేం । అంతఃకరణ యేక కిం వేగళాలేం ।
యాచే ఉత్తర ఐకిలేం పాహిజే శ్రోతీం ॥ ౨ ॥
యాచే ఉత్తర ఐకిలేం పాహిజే శ్రోతీం ॥ ౨ ॥
సమస్తాంచే అంతఃకర్ణ యేక నిశ్చయో జాణావా నేమక ।
హా ప్రత్యయాచా వివేక । తుజ నిరోపిలా ॥ ౩ ॥
హా ప్రత్యయాచా వివేక । తుజ నిరోపిలా ॥ ౩ ॥
శ్రోతా మ్హణే వక్తయాసీ । అంతఃకరణ యేక సమస్తాంసీ ।
తరీ మిళేనా యేకాయేకాసీ । కాయే నిమిత్య ॥ ౪ ॥
తరీ మిళేనా యేకాయేకాసీ । కాయే నిమిత్య ॥ ౪ ॥
యేక జేవితాం అవఘే ధాలే । యేక నివతాం అవఘే నివాలే ।
యేక మరతాం అవఘే మేలే । పాహిజేత కీం ॥ ౫ ॥
యేక మరతాం అవఘే మేలే । పాహిజేత కీం ॥ ౫ ॥
యేక సుఖీ యేక దుఃఖీ । ఐసేం వర్తతేం లోకికీం ।
యేకా అంతఃకరణాచీ వోళఖీ । కైసీ జాణావీ ॥ ౬ ॥
యేకా అంతఃకరణాచీ వోళఖీ । కైసీ జాణావీ ॥ ౬ ॥
జనీం వేగళాలీ భావనా । కోణాస కోణీచ మిళేనా ।
మ్హణౌన హేం అనుమానా । యేత నాహీ ॥ ౭ ॥
మ్హణౌన హేం అనుమానా । యేత నాహీ ॥ ౭ ॥
అంతఃకరణ యేక అసతేం । తరీ యేకాచేం యేకాస కళోం యేతేం ।
కాంహీం చోరితాంచ న యేతేం । గౌప్య గుహ్య ॥ ౮ ॥
కాంహీం చోరితాంచ న యేతేం । గౌప్య గుహ్య ॥ ౮ ॥
యాకరణేం అనుమానేనా । అంతఃకరణ యేక హేం ఘడేనా ।
విరోధ లాగలా జనా । కాయే నిమిత్య ॥ ౯ ॥
విరోధ లాగలా జనా । కాయే నిమిత్య ॥ ౯ ॥
సర్ప డసాయా యేతో । ప్రాణీ భేఊన పళతో ।
యేక అంతఃకరణ తేరీ తో । విరోధ నసావా ॥ ౧౦ ॥
యేక అంతఃకరణ తేరీ తో । విరోధ నసావా ॥ ౧౦ ॥
ఐసీ శ్రోతయాంచీ ఆశంకా । వక్తా మ్హణే చళోం నకా ।
సావధ హోఊన ఐకా । నిరూపణ ॥ ౧౧ ॥
సావధ హోఊన ఐకా । నిరూపణ ॥ ౧౧ ॥
అంతఃకర్ణ మ్హణిజే జాణీవ । జాణివ జాణతా స్వభావ ।
దేహరక్షణాచా ఉపావ । జాణతీ కళా ॥ ౧౨ ॥
దేహరక్షణాచా ఉపావ । జాణతీ కళా ॥ ౧౨ ॥
సర్ప జాణోన డంఖూం ఆలా । ప్రాణీ జాణోన పళాలా ।
దోహీంకడే జాణీవేలా । బరేం పాహా ॥ ౧౩ ॥
దోహీంకడే జాణీవేలా । బరేం పాహా ॥ ౧౩ ॥
దోహీంకడే జాణీవేసీ పాహిలేం । తరీ అంతఃకర్ణ యేకచి జాలేం ।
విచారితాం ప్రత్యయా ఆలేం । జాణీవరూపేం ॥ ౧౪ ॥
విచారితాం ప్రత్యయా ఆలేం । జాణీవరూపేం ॥ ౧౪ ॥
జాణీవరూపేం అంతఃకర్ణ । సకళాంచే యేక హేం ప్రమాణ ।
జీవమాత్రాస జాణపణ । యేకచి అసే ॥ ౧౫ ॥
జీవమాత్రాస జాణపణ । యేకచి అసే ॥ ౧౫ ॥
యేకే దృష్టీచేం దేఖణేం । యేకే జివ్హేచేం చాఖణేం ।
ఐకణేం స్పర్శణేం వాస ఘేణేం । సర్వత్రాస యేక ॥ ౧౬ ॥
ఐకణేం స్పర్శణేం వాస ఘేణేం । సర్వత్రాస యేక ॥ ౧౬ ॥
పశు పక్షీ కిడా ముంగీ । జీవమాత్ర నిర్మాణ జగీం ।
జాణీవకళా సర్వాంలాగీం । యేకచి ఆహే ॥ ౧౭ ॥
జాణీవకళా సర్వాంలాగీం । యేకచి ఆహే ॥ ౧౭ ॥
సర్వాంస జళ తేం సీతళ । సర్వాంస అగ్ని తేజాళ ।
సర్వాంస అంతఃకర్ణ కేవళ । జాణీవ కళా ॥ ౧౮ ॥
సర్వాంస అంతఃకర్ణ కేవళ । జాణీవ కళా ॥ ౧౮ ॥
ఆవడే నావడే ఐసేం జాలేం । తరీ హేం దేహస్వభావావరీ గేలేం ।
పరంతు హేం కళోం ఆలేం । అంతఃకర్ణయోగేం ॥ ౧౯ ॥
పరంతు హేం కళోం ఆలేం । అంతఃకర్ణయోగేం ॥ ౧౯ ॥
సర్వాంచే అంతఃకర్ణ యేక । ఐసా నిశ్చయో నిశ్చయాత్మక ।
జాణతీ యాఅచేం కౌతుక । చహుంకడే ॥ ౨౦ ॥
జాణతీ యాఅచేం కౌతుక । చహుంకడే ॥ ౨౦ ॥
ఇతుకేన ఫిటలీ ఆశంకా । ఆతాం అనుమాన కరూం నకా ।
జాణణేం తితుకేం యేకా । అంతఃకర్ణాచేం ॥ ౨౧ ॥
జాణణేం తితుకేం యేకా । అంతఃకర్ణాచేం ॥ ౨౧ ॥
జాణోన జీవ చారా ఘేతీ । జాణోన భితీ లపతీ ।
జాణోనియాం పళోన జాతీ । ప్రాణీమాత్ర ॥ ౨౨ ॥
జాణోనియాం పళోన జాతీ । ప్రాణీమాత్ర ॥ ౨౨ ॥
కిడాముంగీపాసూన బ్రహ్మాదిక । సమస్తాం అంతఃకర్ణ యేక ।
యే గోష్టీచేం కౌతుక । ప్రత్యేం జాణావేం ॥ ౨౩ ॥
యే గోష్టీచేం కౌతుక । ప్రత్యేం జాణావేం ॥ ౨౩ ॥
థోర లహాన తరీ అగ్నీ । థోడేం బహు తరీ పాణీ ।
న్యూన పూర్ణ తరీ ప్రాణీ । అంతఃకర్ణేం జాణతీ ॥ ౨౪ ॥
న్యూన పూర్ణ తరీ ప్రాణీ । అంతఃకర్ణేం జాణతీ ॥ ౨౪ ॥
కోఠేం ఉణేం కోఠేం అధీక । పరంతు జినసమాసలా యేక ।
జంగమ ప్రాణీ కోణీయేక । జాటిల్యావిణ నాహీం ॥ ౨౫ ॥
జంగమ ప్రాణీ కోణీయేక । జాటిల్యావిణ నాహీం ॥ ౨౫ ॥
జాణీవ మ్హణిజే అంతఃకర్ణ । అంతఃకర్ణ విష్ణూచా అంశ జాణ ।
విష్ణు కరితో పాళణ । యేణేం ప్రకారేం ॥ ౨౬ ॥
విష్ణు కరితో పాళణ । యేణేం ప్రకారేం ॥ ౨౬ ॥
నేణతాం ప్రాణీ సంవ్హారితో । నేణీవ తమోగుణ బోలిజేతో ।
తమోగుణేం రుద్ర సంవ్హారితో । యేణేం ప్రకారేం ॥ ౨౭ ॥
తమోగుణేం రుద్ర సంవ్హారితో । యేణేం ప్రకారేం ॥ ౨౭ ॥
కాంహీ జాణీవ కాంహీ నేణీవ । హా రజోగుణాచా స్వభావ ।
జాణతాం నేణతాం జీవ । జన్మాస యేతీ ॥ ౨౮ ॥
జాణతాం నేణతాం జీవ । జన్మాస యేతీ ॥ ౨౮ ॥
జాణీవేనేం హోతేం సుఖ । నేణీవేనేం హోతేం దుఃఖ ।
సుఖదుఃఖ అవశ్యక । ఉత్పత్తిగుణేం ॥ ౨౯ ॥
సుఖదుఃఖ అవశ్యక । ఉత్పత్తిగుణేం ॥ ౨౯ ॥
జాణణ్యానేణణ్యాచీ బుద్ధి । తోంచి దేహీం జాణావా విధీ ।
స్థూళ దేహీం బ్రహ్మా త్రిశుద్ధి । ఉత్పత్తికర్తా ॥ ౩౦ ॥
స్థూళ దేహీం బ్రహ్మా త్రిశుద్ధి । ఉత్పత్తికర్తా ॥ ౩౦ ॥
ఐసా ఉత్పత్తి స్థితి సంహార । ప్రసంగేం బోలిలా విచార ।
పరంతు యాచా నిర్ధార । ప్రత్యేం పాహావా ॥ ౩౧ ॥
పరంతు యాచా నిర్ధార । ప్రత్యేం పాహావా ॥ ౩౧ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే అంతఃకర్ణయేకనామ సమాస పహిలా ॥
సమాస దుసరా : దేహఆశంకానిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
స్వామీనేం విచార దఖవిలా । యేథేం విష్ణూచా అభావ దిసోన ఆలా ।
బ్రహ్మా విష్ణు మహేశాలా । ఉరీ నాహీం ॥ ౧ ॥
బ్రహ్మా విష్ణు మహేశాలా । ఉరీ నాహీం ॥ ౧ ॥
ఉప్తత్తి స్థితి సంవ్హార । బ్రహ్మా విష్ణు మహేశ్వర ।
యాచా పాహాతాం విచార । ప్రత్యయో నాహీం ॥ ౨ ॥
యాచా పాహాతాం విచార । ప్రత్యయో నాహీం ॥ ౨ ॥
బ్రహ్మా ఉత్పత్తికర్తా చౌంముఖాంచా । యేథేం ప్రత్యయో నాహీం త్యాచా ।
పాళణకర్తా విష్ణు చౌభుజాంచా । తో హి ఐకోన జాణోం ॥ ౩ ॥
పాళణకర్తా విష్ణు చౌభుజాంచా । తో హి ఐకోన జాణోం ॥ ౩ ॥
మహేశ సంవ్హార కరితో । హాహి ప్రత్యయ కైసా యేతో ।
లింగమహిమా పురాణీం తో । విపరీత బోలిలా ॥ ౪ ॥
లింగమహిమా పురాణీం తో । విపరీత బోలిలా ॥ ౪ ॥
మూళమాయేస కోణేం కేలేం । హేం తోం పాహిజే కళలేం ।
తిహీం దేవాంచేం రూప జాలేం । ఐలికడే ॥ ౫॥
తిహీం దేవాంచేం రూప జాలేం । ఐలికడే ॥ ౫॥
మూళమాయా లోకజననీ । తయేపాసూన గుణక్షోభిణీ ।
గుణక్షోభిణీపాసూన త్రిగుణీ । జన్మ దేవా ॥ ౬ ॥
గుణక్షోభిణీపాసూన త్రిగుణీ । జన్మ దేవా ॥ ౬ ॥
ఐసేం బోలతీ శాస్త్రకారక । ఆణి ప్రవృత్తీచేహి లోక ।
ప్రత్యయేం పుసతాం కిత్యేక । అకాంత కరితీ ॥ ౭ ॥
ప్రత్యయేం పుసతాం కిత్యేక । అకాంత కరితీ ॥ ౭ ॥
మ్హణోన త్యాస పుసావేనా । త్యాంచేన ప్రత్యయో ఆణవేనా ।
ప్రత్యయేంవిణ ప్రేత్న నానా । ఠకాఠకీ ॥ ౮ ॥
ప్రత్యయేంవిణ ప్రేత్న నానా । ఠకాఠకీ ॥ ౮ ॥
ప్రచితవీణ వైద్య మ్హణవీ । ఉగీచ కరీ ఉఠాఠేవీ ।
తయా ముర్ఖాలా గోవీ । ప్రాణీమాత్ర ॥ ౯ ॥
తయా ముర్ఖాలా గోవీ । ప్రాణీమాత్ర ॥ ౯ ॥
తైసాచ హాహి విచార । ప్రత్యయే కరావా నిర్ధార ।
ప్రత్యయేం నస్తాం అంధకార । గురుశిష్యాంసీ ॥ ౧౦ ॥
ప్రత్యయేం నస్తాం అంధకార । గురుశిష్యాంసీ ॥ ౧౦ ॥
బరేం లోకాస కాయే మ్హణావేం । లోక మ్హణతీ తేంచి బరవేం ।
పరంతు స్వామీనేం సాంగావేం । విశద కరునీ ॥ ౧౧ ॥
పరంతు స్వామీనేం సాంగావేం । విశద కరునీ ॥ ౧౧ ॥
మ్హణోం దేవీం మాయా కేలీ । తరీ దేవాంచీం రూపేం మాయేంత ఆలీం ।
జరీ మ్హణోం మాయేనేం మాయా కేలీ । తరీ దుసరీ నాహీం ॥ ౧౨ ॥
జరీ మ్హణోం మాయేనేం మాయా కేలీ । తరీ దుసరీ నాహీం ॥ ౧౨ ॥
జరీ మ్హణో భూతీం కేలీ । తరీ తే భూతాంచీచ వళలీ ।
మ్హణావేం జరీ పరబ్రహ్మేం కేలీ । తరీ బ్రహ్మీం కర్తుత్వ నాహీం ॥ ౧౩ ॥
మ్హణావేం జరీ పరబ్రహ్మేం కేలీ । తరీ బ్రహ్మీం కర్తుత్వ నాహీం ॥ ౧౩ ॥
ఆణీ మాయా ఖరీ అసావీ । తరీ బ్రహ్మీం కర్తుత్వాచీ గోవీ ।
మాయా మిథ్యా ఐసీ జాణావీ । తరీ కర్తుత్వ కైంచేం ॥ ౧౪ ॥
మాయా మిథ్యా ఐసీ జాణావీ । తరీ కర్తుత్వ కైంచేం ॥ ౧౪ ॥
ఆతాం హేం అవఘేంచి ఉగవేం । ఆణీ మనాస ప్రత్యయే ఫావే ।
ఐసేం కేలేం పాహిజేం దేవేం । కృపాళూపణేం ॥ ౧౫ ॥
ఐసేం కేలేం పాహిజేం దేవేం । కృపాళూపణేం ॥ ౧౫ ॥
వేద మాతృకావీణ నాహీం । మాతృకా దేహావీణ నాహీం ।
దేహ నిర్మాణ హోత నాహీం । దేహావేగళా ॥ ౧౬ ॥
దేహ నిర్మాణ హోత నాహీం । దేహావేగళా ॥ ౧౬ ॥
తయా దేహామధేం నరదేహో । త్యా నరదేహాంత బ్రాహ్మణదేహో ।
తయా బ్రాహ్మణదేహాస పాహో । అధికార వేదీం ॥ ౧౭ ॥
తయా బ్రాహ్మణదేహాస పాహో । అధికార వేదీం ॥ ౧౭ ॥
అసో వేద కోఠూన జాలే । దేహ కాసయాచే కేలే ।
దైవ కైసే ప్రగటలే । కోణ్యా ప్రకరేం ॥ ౧౮ ॥
దైవ కైసే ప్రగటలే । కోణ్యా ప్రకరేం ॥ ౧౮ ॥
ఐసా బళావయా అనుమాన । కేలేం పాహిజే సమాధాన ।
వక్తా మ్హణే సావధాన । హోఈం ఆతా ॥ ౧౯ ॥
వక్తా మ్హణే సావధాన । హోఈం ఆతా ॥ ౧౯ ॥
ప్రత్యయే పాహాతాం సాంకడీ । అవఘీ హోతే విఘడావిఘడీ ।
అనుమానితాం ఘడీనేం ఘడీ । కాళ జాతో ॥ ౨౦ ॥
అనుమానితాం ఘడీనేం ఘడీ । కాళ జాతో ॥ ౨౦ ॥
లోకధాటీ శాస్త్రనిర్ణయే । యేథేం బహుధా నిశ్చయే ।
మ్హణోనియాం యేక ప్రత్యయే । యేణార నాహీం ॥ ౨౧ ॥
మ్హణోనియాం యేక ప్రత్యయే । యేణార నాహీం ॥ ౨౧ ॥
ఆతాం శాస్త్రాచీ భీడ ధరావీ । తరీ సుటేనా హే గథాగోవీ ।
గథాగోవీ హే ఉగవావీ । తరీ శాస్త్రభేద దిసే ॥ ౨౨ ॥
గథాగోవీ హే ఉగవావీ । తరీ శాస్త్రభేద దిసే ॥ ౨౨ ॥
శాస్త్ర రక్షూన ప్రత్యయే ఆణిలా । పూర్వపక్ష త్యాగూన సిద్ధాంత పాహిలా ।
శహాణా ముర్ఖ సమజావిలా । యేకా వచనేం ॥ ౨౩ ॥
శహాణా ముర్ఖ సమజావిలా । యేకా వచనేం ॥ ౨౩ ॥
శాస్త్రీంచ పూర్వపక్ష బోలిలా । పూర్వపక్ష మ్హణావేం లటక్యాలా ।
విచార పాహాతాం ఆమ్హాంలా । శబ్ద నాహీం ॥ ౨౪ ॥
విచార పాహాతాం ఆమ్హాంలా । శబ్ద నాహీం ॥ ౨౪ ॥
తథాపి బోలోం కాంహీంయేక । శాస్త్ర రక్షూన కౌతుక ।
శ్రోతీం సాదర వివేక । కేలా పాహిజే ॥ ౨౫ ॥
శ్రోతీం సాదర వివేక । కేలా పాహిజే ॥ ౨౫ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే దేహఆశంకానామ సమాస దుసరా ॥
సమాస తిసరా : దేహఆశంకాశోధన ॥ శ్రీరామ ॥
ఉపాధివిణ జేం ఆకాశ । తేంచి బ్రహ్మ నిరాభాస ।
తేం నిరాభాసీం మూళమాయేస । జన్మ జాలా ॥ ౧ ॥
తేం నిరాభాసీం మూళమాయేస । జన్మ జాలా ॥ ౧ ॥
తేం మూళమాయేచే లక్షణ ।వాయోస్వరూపచి జాణ ।
పంచభూతేం ఆణీ త్రిగుణ । వాయోఆంగీం ॥ ౨ ॥
పంచభూతేం ఆణీ త్రిగుణ । వాయోఆంగీం ॥ ౨ ॥
ఆకాశాపాసూన వాయో జాలా । తో వాయోదేవ బోలిలా ।
వాయోపాసూన అగ్ని జాలా । తో అగ్నిదేవ ॥ ౩ ॥
వాయోపాసూన అగ్ని జాలా । తో అగ్నిదేవ ॥ ౩ ॥
అగ్నిపాసూన జాలేం ఆప । తేం నారాయణాచేం స్వరూప ।
ఆపాపాసూన పృథ్వీచేం రూప । తేం బీజాకారేం ॥ ౪ ॥
ఆపాపాసూన పృథ్వీచేం రూప । తేం బీజాకారేం ॥ ౪ ॥
తే పృథ్వీచే పోటీం పాషాణ । బహు దేవాంచేం లక్షణ ।
నానా ప్రచిత ప్రమాణ । పాషాణదేవీం ॥ ౫ ॥
నానా ప్రచిత ప్రమాణ । పాషాణదేవీం ॥ ౫ ॥
నానా వృక్ష మృత్తికా । ప్రచిత రోకడీ విశ్వలోకాం ।
సమస్త దేవాంచా థారా యేకా । వాయోమధ్యేం ॥ ౬ ॥
సమస్త దేవాంచా థారా యేకా । వాయోమధ్యేం ॥ ౬ ॥
దేవ యక్షిణీ కాత్యాయేణీ । చాముండా జఖిణీ మానవిణీ ।
నానా శక్తి నానా స్థానీం । దేశపరత్వేం ॥ ౭ ॥
నానా శక్తి నానా స్థానీం । దేశపరత్వేం ॥ ౭ ॥
పురుషనామేం కిత్యేక । దేవ అసతీ అనేక ।
భూతేం దేవతేం నపుషక । నామేం బోలిజేతీ ॥ ౮ ॥
భూతేం దేవతేం నపుషక । నామేం బోలిజేతీ ॥ ౮ ॥
దేవ దేవతాందేవతేంభూతేం । పృథ్వీమధ్యేం అసంఖ్యాతేం ।
పరంతు యాం సమస్తాంతేం । వాయోస్వరూప బోలిజే ॥ ౯ ॥
పరంతు యాం సమస్తాంతేం । వాయోస్వరూప బోలిజే ॥ ౯ ॥
వాయోస్వరూప సదా అసణేం । ప్రసంగేం నానా దేహ ధరణేం ।
గుప్త ప్రగట హోణేం జాణేం । సమస్తాంసీ ॥ ౧౦ ॥
గుప్త ప్రగట హోణేం జాణేం । సమస్తాంసీ ॥ ౧౦ ॥
వాయోస్వరూపేం విచరతీ । వాయోమధ్యేం జగజ్జోతీ ।
జాణీవకళా వాసనా వృత్తి । నానా భేదేం ॥ ౧౧ ॥
జాణీవకళా వాసనా వృత్తి । నానా భేదేం ॥ ౧౧ ॥
ఆకాశాపాసూన వాయో జాలా । తో దోం ప్రకారేం విభాగలా ।
సావధపణేం విచార కేలా । పాహిజే శ్రోతీం ॥ ౧౨ ॥
సావధపణేం విచార కేలా । పాహిజే శ్రోతీం ॥ ౧౨ ॥
యేక వారా సకళ జణతీ । యేక వాయోమధీల జగజ్జోతీ ।
జగజ్జోతీచ్యా అనంత మూర్తీ । దేవదేవతాంచ్యా ॥ ౧౩ ॥
జగజ్జోతీచ్యా అనంత మూర్తీ । దేవదేవతాంచ్యా ॥ ౧౩ ॥
వాయో బహుత వికారలా । పరంతు దోం ప్రకారేం విభాగలా ।
ఆతాం విచార ఐకిలా । పాహిజే తేజాచా ॥ ౧౪ ॥
ఆతాం విచార ఐకిలా । పాహిజే తేజాచా ॥ ౧౪ ॥
వాయోపాఊన తేజ జాలేం । ఉష్ణ సీతళ ప్రకాశలేం ।
ద్వివిధ రూప ఐకిలేం । పాహిజేం తేజాచేం ॥ ౧౫ ॥
ద్వివిధ రూప ఐకిలేం । పాహిజేం తేజాచేం ॥ ౧౫ ॥
ఉష్ణాపాసూన జాలా భాను । ప్రకాశరూప దైదీప్యమాను ।
సర్వభక్షక హుతాశను । ఆణీ విద్యుల్యతా ॥ ౧౬ ॥
సర్వభక్షక హుతాశను । ఆణీ విద్యుల్యతా ॥ ౧౬ ॥
సీతళాపాసూన ఆప అమృత । చంద్ర తారా ఆణీ సీత ।
ఆతాం పరిసా సావచిత్త। హోఊన శ్రోతే ॥ ౧౭ ॥
ఆతాం పరిసా సావచిత్త। హోఊన శ్రోతే ॥ ౧౭ ॥
తేజ బహుత వికారలేం । పరంతు ద్వివిధాచ బోలిలేం ।
ఆపహి ద్వివిధాచ నిరోపిలేం । ఆప ఆణి అమృత ॥ ౧౮ ॥
ఆపహి ద్వివిధాచ నిరోపిలేం । ఆప ఆణి అమృత ॥ ౧౮ ॥
ఐకేం పృథ్వీచా విచార । పాషాణ మృత్తికా నిరంతర ।
ఆణీక దుసరా ప్రకార । సువర్ణ పరీస నానా రత్నేం ॥ ౧౯ ॥
ఆణీక దుసరా ప్రకార । సువర్ణ పరీస నానా రత్నేం ॥ ౧౯ ॥
బహురత్నా వసుంధరా । కోణ ఖోటా కోణ ఖరా ।
అవఘేం కళే విచారా- । రూఢ హోతాం ॥ ౨౦ ॥
అవఘేం కళే విచారా- । రూఢ హోతాం ॥ ౨౦ ॥
మనుష్యేం కోఠూన జాలీం । హే ముఖ్య ఆశంకా రాహిలీ ।
పుఢేం వృత్తి సావధ కేలీ । పాహిజే శ్రోతీం ॥ ౨౧ ॥
పుఢేం వృత్తి సావధ కేలీ । పాహిజే శ్రోతీం ॥ ౨౧ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే దేహఆశంకాశోధననామ సమాస తిసరా ॥
సమాస చవథా : బీజలక్షణ ॥ శ్రీరామ ॥
ఆతాం పాహోం జాతాం ఉత్పత్తి । మనుష్యాపాసూన మనుష్యేం హోతీ ।
పశుపాసూన పశు నిపజతీ। ప్రత్యక్ష ఆతాం॥ ౧ ॥
పశుపాసూన పశు నిపజతీ। ప్రత్యక్ష ఆతాం॥ ౧ ॥
ఖేంచరేం ఆణీ భూచరేం । వనచరేం ఆణీ జళచరేం ।
నానా ప్రకారీచీం శరీరేం । శరీరాంపాసూన హోతీ ॥ ౨ ॥
నానా ప్రకారీచీం శరీరేం । శరీరాంపాసూన హోతీ ॥ ౨ ॥
ప్రత్యయాస ఆణీ ప్రమాణ । నిశ్చయాస ఆణీ అనుమాన ।
మార్గ దేఖోన ఆడరాన । ఘేఊంచ నయే ॥ ౩ ॥
మార్గ దేఖోన ఆడరాన । ఘేఊంచ నయే ॥ ౩ ॥
విపరీతపాసూన విపరీతేం హోతీ । పరీ శరీరేంచ బోలిజేతీ ।
శరీరావాంచూన ఉత్పత్తీ । హోణార నాహీం ॥ ౪॥
శరీరావాంచూన ఉత్పత్తీ । హోణార నాహీం ॥ ౪॥
తరీ హే ఉత్పత్తి కైసీ జాలీ । కాసయాచీ కోణేం కేలీ ।
జేణేం కేలీ త్యాచీ నిర్మిలీ । కాయా కోణేం ॥ ౫ ॥
జేణేం కేలీ త్యాచీ నిర్మిలీ । కాయా కోణేం ॥ ౫ ॥
ఐసేం పాహాతాం ఉదండ లాంబలేం । పరీ ముళీం శేరీర జైసేం జాలేం ।
కాసయాచేం ఉభారిలేం । కోణేం కైసేం ॥ ౬ ॥
కాసయాచేం ఉభారిలేం । కోణేం కైసేం ॥ ౬ ॥
ఐసీ హే మాగీల ఆశంకా । రాహాత గేలీ తే ఐకా ।
కదాపీ జాజు ఘేఊం నకా । ప్రత్యయో ఆలియానేం ॥ ౭ ॥
కదాపీ జాజు ఘేఊం నకా । ప్రత్యయో ఆలియానేం ॥ ౭ ॥
ప్రత్యయోచి ఆహే ప్రమాణ । మూర్ఖాస వాటే అప్రమాణ ।
పిండేం ప్రచితశబ్దేం జాణ । విశ్వాసాసీ ॥ ౮ ॥
పిండేం ప్రచితశబ్దేం జాణ । విశ్వాసాసీ ॥ ౮ ॥
బ్రహ్మీం మూళమాయా జాలీ । తేచి అష్టధా ప్రకృతీ బోలిలీ ।
భూతీం త్రిగుణీం కాలవలీ । మూళమాయా ॥ ౯ ॥
భూతీం త్రిగుణీం కాలవలీ । మూళమాయా ॥ ౯ ॥
తేం మూళమాయా వాయోస్వరూప । వాయోమధ్యేం జాణీవేచేం రూప ।
తేచి ఇచ్చ్హా పరీ ఆరోప । బ్రహ్మీం న ఘడే ॥ ౧౦ ॥
తేచి ఇచ్చ్హా పరీ ఆరోప । బ్రహ్మీం న ఘడే ॥ ౧౦ ॥
తథాపి బ్రహ్మీం కల్పిలా । తరీ తో శబ్ద వాయాం గేలా ।
ఆత్మా నిర్గుణ సంచలా । శబ్దాతీత ॥ ౧౧ ॥
ఆత్మా నిర్గుణ సంచలా । శబ్దాతీత ॥ ౧౧ ॥
ఆత్మా నిర్గుణ వస్తు బ్రహ్మ । నామమాత్ర తితుకా భ్రమ ।
కల్పూన లావిలా సంభ్రమ । తరీ తో లాగణార నాహీం ॥ ౧౨ ॥
కల్పూన లావిలా సంభ్రమ । తరీ తో లాగణార నాహీం ॥ ౧౨ ॥
తథాపి ఆగ్రహేం లావిలా । జరీ ధోండా మారిలా ఆకాశాలా ।
ఆకాశావరీ థుంకిలా । తరీ తేం తుటేనా ॥ ౧౩ ॥
ఆకాశావరీ థుంకిలా । తరీ తేం తుటేనా ॥ ౧౩ ॥
తైసేం బ్రహ్మ నిర్వికార । నిర్వికారీం లావితీ వికార ।
వికార నాసే నిర్వికార । జైసేం తైసేం ॥ ౧౪ ॥
వికార నాసే నిర్వికార । జైసేం తైసేం ॥ ౧౪ ॥
ఆతాం ఐకా ప్రత్యయో । జాణోని ధరావా నిశ్చయో ।
తరీచ పావిజే జయో । అనుభవాచా ॥ ౧౫ ॥
తరీచ పావిజే జయో । అనుభవాచా ॥ ౧౫ ॥
మాయాబ్రహ్మీం జో సమీర। త్యాంత జాణతా తో ఈశ్వర ।
ఈశ్వర ఆణి సర్వేశ్వర । తయాసీచ బోలిజే ॥ ౧౬ ॥
ఈశ్వర ఆణి సర్వేశ్వర । తయాసీచ బోలిజే ॥ ౧౬ ॥
తోచి ఈశ్వర గుణాసీ ఆలా । త్యాచా త్రిగుణభేద జాలా ।
బ్రహ్మా విష్ణు మహేశ ఉపజలా । తయే ఠాఈం ॥ ౧౭ ॥
బ్రహ్మా విష్ణు మహేశ ఉపజలా । తయే ఠాఈం ॥ ౧౭ ॥
సత్వ రజ ఆణీ తమ । హే త్రిగుణ ఉత్తమోత్తమ ।
యాంచ్యా స్వరూపాచా అనుక్రమ । మాగాం నిరోపిలా ॥ ౧౮ ॥
యాంచ్యా స్వరూపాచా అనుక్రమ । మాగాం నిరోపిలా ॥ ౧౮ ॥
జాణతా విష్ణు భగవాన । జాణతా నేణతా చతురానన ।
నేణతా మహేశ పంచానన । అత్యంత భోళా ॥ ౧౯ ॥
నేణతా మహేశ పంచానన । అత్యంత భోళా ॥ ౧౯ ॥
త్రిగుణ త్రిగుణీం కాలవలే । కైసే హోతీ వేగళాలే ।
పరీ విశేష న్యూన భాసలే । తే బోలావే లాగతీ ॥ ౨౦ ॥
పరీ విశేష న్యూన భాసలే । తే బోలావే లాగతీ ॥ ౨౦ ॥
వాయోమధ్యేం విష్ణు హోతా । తో వాయోస్వరూపచి తత్వతా ।
పుఢేం జాలా దేహధర్తా । చతుర్భుజ ॥ ౨౧ ॥
పుఢేం జాలా దేహధర్తా । చతుర్భుజ ॥ ౨౧ ॥
తైసాచ బ్రహ్మా ఆణీ మహేశ । దేహ ధరితీ సావకాస ।
గుప్త ప్రగట హోతాం తయాస । వేళ నాహీం ॥ ౨౨ ॥
గుప్త ప్రగట హోతాం తయాస । వేళ నాహీం ॥ ౨౨ ॥
ఆతాం రోకడీ ప్రచితీ । మనుష్యేం గుప్త ప్రగటతీ ।
మాం త్యా దేవాంచ్యాచ మూర్తీ । సామర్థ్యవంత ॥ ౨౩ ॥
మాం త్యా దేవాంచ్యాచ మూర్తీ । సామర్థ్యవంత ॥ ౨౩ ॥
దేవ దేవతా భూతేం దేవతేం । చఢతేం సామర్థ్య తేథేం ।
యేణేంచి న్యాయేం రాక్షసాంతేం । సామర్థ్యకళా ॥ ౨౪ ॥
యేణేంచి న్యాయేం రాక్షసాంతేం । సామర్థ్యకళా ॥ ౨౪ ॥
ఝోటీంగ వాయోస్వరూప అసతీ । సవేంచ ఖుళఖుళాం చాలతీ ।
ఖోబరీం ఖారికా టాకూన దేతీ । అకస్మాత ॥ ౨౫ ॥
ఖోబరీం ఖారికా టాకూన దేతీ । అకస్మాత ॥ ౨౫ ॥
అవఘేంచి న్యాల అభావేం । తరీ తేం బహుతేకాంస ఠావేం ।
ఆపుల్యాలా అనుభవేం । విశ్వలోక జాణతీ ॥ ౨౬ ॥
ఆపుల్యాలా అనుభవేం । విశ్వలోక జాణతీ ॥ ౨౬ ॥
మనుష్యేం ధరతీ శరీరవేష । నానా పరకాయా ప్రవేశ ।
మాం తో పరమాత్మా జగదీశ । కైసా న ధరీ ॥ ౨౭ ॥
మాం తో పరమాత్మా జగదీశ । కైసా న ధరీ ॥ ౨౭ ॥
మ్హణోని వాయోస్వరూపేం దేహ ధరిలేం । బ్రహ్మా విష్ణు మహేశ జాలేం ।
పుఢేం తేచి విస్తారలేం । పుత్రపౌత్రీం ॥ ౨౮ ॥
పుఢేం తేచి విస్తారలేం । పుత్రపౌత్రీం ॥ ౨౮ ॥
అంతరీంచ స్త్రియా కల్పిల్యా । తోం త్యా కల్పితాంచ నిర్మాణ జాల్యా ।
పరీ తయాపాసూన ప్రజా నిర్మిల్యా । నాహీంత కదా ॥ ౨౯ ॥
పరీ తయాపాసూన ప్రజా నిర్మిల్యా । నాహీంత కదా ॥ ౨౯ ॥
ఇచ్హూన పుత్ర కల్పిలే । తే తే ప్రసంగీం నిర్మాణ జాలే ।
యేణేం ప్రకారేం వర్తలే । హరిహరాదిక ॥ ౩౦ ॥
యేణేం ప్రకారేం వర్తలే । హరిహరాదిక ॥ ౩౦ ॥
పుఢేం బ్రహ్మయానేం సృష్టీ కల్పిలీ । ఇచ్హేసరిసీ సృష్టీ జాలీ ।
జీవసృష్టి నిర్మాణ కేలీ । బ్రహ్మదేవేం ॥ ౩౧ ॥
జీవసృష్టి నిర్మాణ కేలీ । బ్రహ్మదేవేం ॥ ౩౧ ॥
నానా ప్రకారీచే ప్రాణీ కల్పిలే । ఇచ్హేసరిసే నిర్మాణ జాలే ।
అవఘే జోడేచి ఉదేలే । అండజజారజాదిక ॥ ౩౨ ॥
అవఘే జోడేచి ఉదేలే । అండజజారజాదిక ॥ ౩౨ ॥
యేక జళస్వేదాపాసూన జాలే । తే ప్రాణీ స్వేదజ బోలిలే ।
యేక వాయోకరితాం జాలే । అకస్మాత ఉద్భిజ ॥ ౩౩ ॥
యేక వాయోకరితాం జాలే । అకస్మాత ఉద్భిజ ॥ ౩౩ ॥
మనుష్యాచీ గౌడవిద్యా । రాక్షసాంచీ వోడంబరీ విద్యా ।
బ్రహ్మయాచీ సృష్టివిద్యా । యేణేం ప్రకరేం ॥ ౩౪ ॥
బ్రహ్మయాచీ సృష్టివిద్యా । యేణేం ప్రకరేం ॥ ౩౪ ॥
కాంహీయేక మనుష్యాంచీ । త్యాహూన విశేష రాక్షసాంచీ ।
త్యాహూన విశేష బ్రహ్మయాచీ । సృష్టివిద్యా ॥ ౩౫ ॥
త్యాహూన విశేష బ్రహ్మయాచీ । సృష్టివిద్యా ॥ ౩౫ ॥
జాణతే నేణతే ప్రాణీ నిర్మిలే । వేద వదోన మార్గ లావిలే ।
బ్రహ్మయానేం నిర్మాణ కేలే । యేణేం ప్రకారేం ॥ ౩౬ ॥
బ్రహ్మయానేం నిర్మాణ కేలే । యేణేం ప్రకారేం ॥ ౩౬ ॥
మగ శరీపాసూన శరీరేం । సృష్టీ వాఢలీ వికారేం ।
సకళ శరీరేం యేణేం ప్రకారేం । నిర్మాణ జాలీ ॥ ౩౭ ॥
సకళ శరీరేం యేణేం ప్రకారేం । నిర్మాణ జాలీ ॥ ౩౭ ॥
యేథేం ఆశంకా ఫిటలీ । సకళ సృష్టీ విస్తారలీ ।
విచార పాహాతం ప్రత్యయా ఆలీ । యేథాన్వయేం ॥ ౩౮ ॥
విచార పాహాతం ప్రత్యయా ఆలీ । యేథాన్వయేం ॥ ౩౮ ॥
ఐసీ సృష్టీ నిర్మాణ కేలీ । పుఢేం విష్ణునేం కైసీ ప్రతిపాళిలీ ।
హేహి వివంచనా పాహిలీ । పాహిజే శ్రోతీం ॥ ౩౯ ॥
హేహి వివంచనా పాహిలీ । పాహిజే శ్రోతీం ॥ ౩౯ ॥
సకళ ప్రాణీ నిర్మాణ జాలే । తే మూళరూపేం జాణోన పాళిలే ।
శరీరేం దైత్య నిర్దాళిలే । నానా ప్రకారీంచే ॥ ౪౦ ॥
శరీరేం దైత్య నిర్దాళిలే । నానా ప్రకారీంచే ॥ ౪౦ ॥
నానా అవతార ధరణేం । దుష్టాంచా సంహార కరణేం ।
ధర్మ స్థాపాయాకారణేం । విష్ణుస జన్మ ॥ ౪౧ ॥
ధర్మ స్థాపాయాకారణేం । విష్ణుస జన్మ ॥ ౪౧ ॥
మ్హణోన ధర్మస్థాపనేచే నర । తేంహి విష్ణుచే అవతార ।
అభక్త దుర్జన రజనీచర । సహజచి జాలే ॥ ౪౨ ॥
అభక్త దుర్జన రజనీచర । సహజచి జాలే ॥ ౪౨ ॥
ఆతాం ప్రాణీ జే జన్మలే । తే నేణోన సంవ్హారిలే ।
మూళరూపేం సంవ్హారిలేం । యేణేం ప్రకారేం ॥ ౪౩ ॥
మూళరూపేం సంవ్హారిలేం । యేణేం ప్రకారేం ॥ ౪౩ ॥
శరీరేం రుద్ర ఖవళేల । తైం జీవసృష్టి సంవ్హారేల ।
అవఘేం బ్రహ్మాండచి జళేల । సంవ్హారకాళీం ॥ ౪౪ ॥
అవఘేం బ్రహ్మాండచి జళేల । సంవ్హారకాళీం ॥ ౪౪ ॥
ఏవం ఉత్పత్తి స్థితీ సంవ్హార । యాచా ఐసా ఆహే విచార ।
శ్రోతీం హోఊన తత్పర । అవధాన ద్యావేం ॥ ౪౫ ॥
శ్రోతీం హోఊన తత్పర । అవధాన ద్యావేం ॥ ౪౫ ॥
కల్పాంతీం సంవ్హార ఘడేల । తోచి పుఢేం సాంగిజేల ।
పంచప్రళయ వోళఖేల । తోచి జ్ఞానీ ॥ ౪౬ ॥
పంచప్రళయ వోళఖేల । తోచి జ్ఞానీ ॥ ౪౬ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే
బీజలక్షణ
నామ సమాస
చవథా
॥
బీజలక్షణ
నామ సమాస
చవథా
॥
సమాస పాంచవా : పన్చప్రళయనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
ఐకా ప్రళయాచేం లక్షణ । పిండీం దోనీ ప్రళయే జాణ ।
యేకనిద్రా యేక మరణ । దేహాంతకాళ ॥ ౧ ॥
యేకనిద్రా యేక మరణ । దేహాంతకాళ ॥ ౧ ॥
దేహాధారక తినీ మూర్తీ । నిద్రా జేవ్హాం సంపాదితీ ।
తో నిద్రాప్రళయ శ్రోతీం । బ్రహ్మాండీంచా జాణావా ॥ ౨ ॥
తో నిద్రాప్రళయ శ్రోతీం । బ్రహ్మాండీంచా జాణావా ॥ ౨ ॥
తినీ మూర్తీస హోఈల అంత । బ్రహ్మాండాస మాండేల కల్పాంత ।
తేవ్హాం జాణావా నేమస్త । బ్రహ్మప్రళయే జాలా ॥ ౩ ॥
తేవ్హాం జాణావా నేమస్త । బ్రహ్మప్రళయే జాలా ॥ ౩ ॥
దోనీ పిండీం దోనీ బ్రహ్మాండీం । చ్యారీ ప్రళయ నవఖండీం ।
పాంచవా ప్రళయ ఉదండీ । జాణిజే వివేకాచా ॥ ౪ ॥
పాంచవా ప్రళయ ఉదండీ । జాణిజే వివేకాచా ॥ ౪ ॥
ఐసే హే పాంచహి ప్రళయే । సాంగితలే యేథాన్వయేం ।
ఆతాం హేం అనుభవాస యే । ఐసేం కరూం ॥ ౫ ॥
ఆతాం హేం అనుభవాస యే । ఐసేం కరూం ॥ ౫ ॥
నిద్రా జేవ్హాం సంచరే । తేవ్హాం జాగృతీవ్యాపార సరే ।
సుషుప్తి అథవా స్వప్న భరే । అకస్మాత ఆఅంగీం ॥ ౬ ॥
సుషుప్తి అథవా స్వప్న భరే । అకస్మాత ఆఅంగీం ॥ ౬ ॥
యా నాంవ నిద్రాప్రళయే । జాగృతీచా హోయే క్షయే ।
ఆతాం ఐకా దేహాంతసమయే । మ్హణిజే మృత్యుప్రళయే ॥ ౭ ॥
ఆతాం ఐకా దేహాంతసమయే । మ్హణిజే మృత్యుప్రళయే ॥ ౭ ॥
దేహీం రోగ బళావతీ । అథవా కఠీణ ప్రసంగ పడతీ ।
తేణేం పంచప్రాణ జాతీ । వ్యాపార సాండునీ ॥ ౮ ॥
తేణేం పంచప్రాణ జాతీ । వ్యాపార సాండునీ ॥ ౮ ॥
తికడే గేలా మనపవను । ఇకడే రాహీలీ నుస్తీ తను ।
దుసరా ప్రళయో అనుమాను । అసేచినా ॥ ౯ ॥
దుసరా ప్రళయో అనుమాను । అసేచినా ॥ ౯ ॥
తిసరా బ్రహ్మా నిజేలా । తోం హా మృత్యలోక గోళా జాలా ।
అవఘా వ్యాపార ఖుంటలా । ప్రాణీమాత్రాంచా ॥ ౧౦ ॥
అవఘా వ్యాపార ఖుంటలా । ప్రాణీమాత్రాంచా ॥ ౧౦ ॥
తేవ్హాం ప్రాణీయాంచే సుక్ష్మాంశ । వాయోచక్రీం కరితీ వాస ।
కిత్యేక కాల జాతాం బ్రహ్మయాస । జాగృతీ ఘడే ॥ ౧౧ ॥
కిత్యేక కాల జాతాం బ్రహ్మయాస । జాగృతీ ఘడే ॥ ౧౧ ॥
పున్హా మాగుతీ సృష్టి రచీ । విసంచిలే జీవ మాగుతేం సంచీ ।
సీమా హోతాం ఆయుష్యాచీ । బ్రహ్మప్రళయ మాండే ॥ ౧౨ ॥
సీమా హోతాం ఆయుష్యాచీ । బ్రహ్మప్రళయ మాండే ॥ ౧౨ ॥
శత వరుషేం మేఘ జాతీ । తేణేం ప్రాణీ మృత్యు పావతీ ।
అసంభావ్య తర్కే క్షితీ । మర్యాదేవేగళీ ॥ ౧౩ ॥
అసంభావ్య తర్కే క్షితీ । మర్యాదేవేగళీ ॥ ౧౩ ॥
సూర్య తపే బారాకళీ । తేణేం పృథ్వీచీ హోయ హోళీ ।
అగ్నీ పావతాం పాతాళీం । శేష విష వమీ ॥ ౧౪ ॥
అగ్నీ పావతాం పాతాళీం । శేష విష వమీ ॥ ౧౪ ॥
ఆకాశీం సూర్యాచ్యా జ్వాళా । పాతాళీం శేష విష వమీ గరళా ।
దోహికడూన జళతాం భూగోళా । ఉరీ కైంచీ ॥ ౧౫ ॥
దోహికడూన జళతాం భూగోళా । ఉరీ కైంచీ ॥ ౧౫ ॥
సూర్యాస ఖడతరతా చఢే । హలకాలోళ చహుంకడే ।
కోంసళతీ మేరూచే కడే । ఘడఘడాయమాన ॥ ౧౬ ॥
కోంసళతీ మేరూచే కడే । ఘడఘడాయమాన ॥ ౧౬ ॥
అమరావతీ సత్యలోక । వైకుంఠ కైళాసాదిక ।
యాహివేగళే నానా లోక । భస్మోన జాతీ ॥ ౧౭ ॥
యాహివేగళే నానా లోక । భస్మోన జాతీ ॥ ౧౭ ॥
మేరు అవఘాచి ఘసరే । తేథీల మహీమాచ వోసరే ।
దేవసముదావ వావరే । వాయోచక్రీం ॥ ౧౮ ॥
దేవసముదావ వావరే । వాయోచక్రీం ॥ ౧౮ ॥
భస్మ జాలియా ధరత్రీ । ప్రజన్య పడేం శుండాధారీం ।
మహీ విరే జళాంతరీం । నిమిష్యమాత్రేం ॥ ౧౯ ॥
మహీ విరే జళాంతరీం । నిమిష్యమాత్రేం ॥ ౧౯ ॥
పుఢేం నుస్తే ఉరేల జళ । తయాస శోషీల అనళ ।
పుఢేం ఏకవటతీ జ్వాళ । మర్యాదేవేగళే ॥ ౨౦ ॥
పుఢేం ఏకవటతీ జ్వాళ । మర్యాదేవేగళే ॥ ౨౦ ॥
సముద్రీంచా వడవానళ । శివనేత్రీంచా నేత్రానళ ।
సప్తకంచుకీంచా ఆవర్ణానళ । సూర్య ఆణీ విద్యుల్యతా ॥ ౨౧ ॥
సప్తకంచుకీంచా ఆవర్ణానళ । సూర్య ఆణీ విద్యుల్యతా ॥ ౨౧ ॥
ఐసే జ్వాళ ఏకవటతీ । తేణేం దేవ దేహ సోడితీ ।
పూర్వరూపేం మిళోన జాతీ । ప్రభంజనీం ॥ ౨౨ ॥
పూర్వరూపేం మిళోన జాతీ । ప్రభంజనీం ॥ ౨౨ ॥
తో వారా ఝడపీ వైశ్వానరా । వన్హీ విఝేల యేకసరా ।
వాయో ధావేం సైరావైరా । పరబ్రహ్మీం ॥ ౨౩ ॥
వాయో ధావేం సైరావైరా । పరబ్రహ్మీం ॥ ౨౩ ॥
ధూమ్ర వితుళే ఆకాశీం । తైసే హోఈల సమీరాసీ ।
వహుతాం మధేం థోడియాసీ । నాశ బోలిలా ॥ ౨౪ ॥
వహుతాం మధేం థోడియాసీ । నాశ బోలిలా ॥ ౨౪ ॥
వాయో వితుళతాంచ జాణ । సూక్ష్మ భూతేం ఆణీ త్రిగుణ ।
ఈశ్వర సాండీ అధిష్ఠాన । నిర్వికల్పీం ॥ ౨౫ ॥
ఈశ్వర సాండీ అధిష్ఠాన । నిర్వికల్పీం ॥ ౨౫ ॥
తేథేం జాణివ రాహిలీ । ఆణీ జగజ్జోతీ నిమాలీ ।
శుద్ధ సారాంశ ఉరలీ । స్వరూపస్థితీ ॥ ౨౬ ॥
శుద్ధ సారాంశ ఉరలీ । స్వరూపస్థితీ ॥ ౨౬ ॥
జితుకీం కాహీం నామాభిధానేం । తయే ప్రకృతీచేని గుణేం ।
ప్రకృతీ నస్తాం బోలణేం । కైసేం బోలావేం ॥ ౨౭ ॥
ప్రకృతీ నస్తాం బోలణేం । కైసేం బోలావేం ॥ ౨౭ ॥
ప్రకృతీ అస్తాం వివేక కీజే । త్యాస వివేకప్రళయే బోలిజే ।
పాంచహి ప్రళయ వోజేం । తుజ నిరోపిలేం ॥ ౨౮ ॥
పాంచహి ప్రళయ వోజేం । తుజ నిరోపిలేం ॥ ౨౮ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే పంచప్రళయనిరూపణనామ సమాస పాంచవా ॥
సమాస సహావా : భ్రమ్నిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
ఉత్పత్తి స్థితి సంవ్హార । యాచా నిరోపిలా వేవ్హార ।
పరమాత్మా నిర్గుణ నిరాకార । జైసా తైసా ॥ ౧ ॥
పరమాత్మా నిర్గుణ నిరాకార । జైసా తైసా ॥ ౧ ॥
హోతేం వర్తతేం ఆణి జాతేం । యాచా సమంధ నాహీం తేథేం ।
ఆద్య మద్య అవసాన తేం । సంచలేంచి ఆహే ॥ ౨ ॥
ఆద్య మద్య అవసాన తేం । సంచలేంచి ఆహే ॥ ౨ ॥
పరబ్రహ్మ అసతచి అసే । మధ్యేంచి హా భ్రమ భాసే ।
భాసే పరంతు అవఘా నాసే । కాళాంతరీ ॥ ౩ ॥
భాసే పరంతు అవఘా నాసే । కాళాంతరీ ॥ ౩ ॥
ఉత్పత్తిస్థితీసంవ్హారత । మధ్యేంహి అఖండ హోత జాత ।
పుఢేం సేవటీం కల్పాంత । సకళాంస ఆహే ॥ ౪॥
పుఢేం సేవటీం కల్పాంత । సకళాంస ఆహే ॥ ౪॥
యామధేం జ్యాస వివేక ఆహే । తో ఆధీంచ జాణతాహే ।
సారాసార విచారేం పాహే। మ్హణౌనియాం ॥ ౫ ॥
సారాసార విచారేం పాహే। మ్హణౌనియాం ॥ ౫ ॥
బహుత భ్రమిష్ట మిళాలే । త్యాంత ఉమజల్యాచేం కాయ చాలే ।
సృష్టిమధేం ఉమజలే । ఐసేం థోడే ॥ ౬॥
సృష్టిమధేం ఉమజలే । ఐసేం థోడే ॥ ౬॥
త్యా ఉమజల్యాంచే లక్షణ । కాంహీం కరూం నిరూపణ ।
బ్రమ్హాహూన విలక్షణ । మహాపురుష ॥ ౭ ॥
బ్రమ్హాహూన విలక్షణ । మహాపురుష ॥ ౭ ॥
భ్రమ హా నసేల జయాసీ । మనీం వోళఖావే తయాసీ ।
ఐకే ఆతాం భ్రమాసీం । నిరోపిజేల ॥ ౮॥
ఐకే ఆతాం భ్రమాసీం । నిరోపిజేల ॥ ౮॥
యేక పరబ్రహ్మ సంచలేం । కదాపీ నాహీం వికారలే ।
త్యావేగళేం భాసలేం । తేం భ్రమరూప ॥ ౯ ॥
త్యావేగళేం భాసలేం । తేం భ్రమరూప ॥ ౯ ॥
జయాసీ బోలిలా కల్పాంత । త్రిగుణ ఆణి పంచభూత ।
హేం అవఘేంచి సమస్త । భ్రమరూప ॥ ౧౦ ॥
హేం అవఘేంచి సమస్త । భ్రమరూప ॥ ౧౦ ॥
మీ తూం హా భ్రమ । ఉపాసనాహి భ్రమ ।
ఈశ్వరభావ హాహి భ్రమ । నిశ్చయేంసీం ॥ ౧౧ ॥
ఈశ్వరభావ హాహి భ్రమ । నిశ్చయేంసీం ॥ ౧౧ ॥
॥ శ్లోక ॥
భ్రమేణాహం భ్రమేణ త్వం । భ్రమేణోపాసకా జనాః ।
భ్రమేణేశ్వర భావత్వం । భ్రమమూలమిదం జగత్ ॥ ౧ ॥
భ్రమేణేశ్వర భావత్వం । భ్రమమూలమిదం జగత్ ॥ ౧ ॥
యాకారణేం సృష్టి భాసత । పరంతు భ్రమచి హా సమస్త ।
యామధ్యేం జే విచారవంత । తేచి ధన్య ॥ ౧౨ ॥
యామధ్యేం జే విచారవంత । తేచి ధన్య ॥ ౧౨ ॥
ఆతాం భ్రమాచా విచారు । అత్యంతచి ప్రాంజళ కరూం ।
దృష్టాంతద్వారే వివరూం । శ్రోతయాసీ ॥ ౧౩॥
దృష్టాంతద్వారే వివరూం । శ్రోతయాసీ ॥ ౧౩॥
భ్రమణ కరీతాం దురీం దేసీం । దిశాభూలీ ఆపణాసీ ।
కాం వోళఖీ మోడే జీవలగాంసీ । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౧౪॥
కాం వోళఖీ మోడే జీవలగాంసీ । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౧౪॥
కాం ఉన్మత్త ద్రవ్య సేవిలేం । తేణేం అనేక భాసోం లాగలేం ।
నానా వేథాం కాం ఝడపిలేం । భుతేం తో భ్రమ ॥ ౧౫ ॥
నానా వేథాం కాం ఝడపిలేం । భుతేం తో భ్రమ ॥ ౧౫ ॥
దశావతారీం వాటతీ నారీ । కాం తే మాండలీ బాజీగరీ ।
ఉగాచ సందేహ అంతరీం । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౧౬ ॥
ఉగాచ సందేహ అంతరీం । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౧౬ ॥
ఠేవిలా ఠావ తో విసరలా । కాం మార్గీం జాతాం మార్గ చుకలా ।
పట్టణామధేం భాంబావలా । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౧౭ ॥
పట్టణామధేం భాంబావలా । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౧౭ ॥
వస్తు ఆపణాపాసీం అసతాం । గేలీ మ్హణోని హోయే దుచితా ।
ఆపలేం ఆపణ విసరతాం । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౧౮ ॥
ఆపలేం ఆపణ విసరతాం । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౧౮ ॥
కాంహీ పదార్థ విసరోన గేలా । కాం జేం సికలా తేం విసరలా ।
స్వప్నదుఃఖేం ఘాబిరా జాలా । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౧౯ ॥
స్వప్నదుఃఖేం ఘాబిరా జాలా । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౧౯ ॥
దుశ్చిన్హేం అథవా అపశకున । మిథ్యా వార్తేనేం భంగే మన ।
వచకే పదార్థ దేఖోన । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౨౦ ॥
వచకే పదార్థ దేఖోన । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౨౦ ॥
వృక్ష కాష్ఠ దేఖిలేం । మనాంత వాటేం భూత ఆలేం ।
కాంహీంచ నస్తాం హడబడిలేం । యా నాంవ భ్రమ ౨౧ ॥
కాంహీంచ నస్తాం హడబడిలేం । యా నాంవ భ్రమ ౨౧ ॥
కాచ దేఖోన ఉదకాంత పడే । కాం సభా దేఖోన దర్పణీం పవాడే ।
ద్వార చుకోన భల్తీకడేం జాణేం యా నాంవ భ్రమ ॥ ౨౨ ॥
ద్వార చుకోన భల్తీకడేం జాణేం యా నాంవ భ్రమ ॥ ౨౨ ॥
యేక అస్తాం యేక వాటే । యేక సాంగతాం యేక నివటే ।
యేక దిసతాం యేక ఉఠే । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౨౩ ॥
యేక దిసతాం యేక ఉఠే । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౨౩ ॥
ఆతాం జేం జేం దేఇజేతేం । తేం తేం పుఢేం పావిజేతేం ।
మేలేం మాణుస భోజనా యేతేం । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౨౪ ॥
మేలేం మాణుస భోజనా యేతేం । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౨౪ ॥
యే జన్మీంచేం పుఢిలే జన్మీం । కాంహీం యేక పావేన మీ ।
ప్రీతీగుంతలీ మనుష్యాచే నామీం । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౨౫ ॥
ప్రీతీగుంతలీ మనుష్యాచే నామీం । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౨౫ ॥
మేలేం మనుష్య స్వప్నా ఆలేం । తేణేం కాంహీం మాగితలేం ।
మనీం అఖండ బైసలేం । యానాంవ భ్రమ ॥ ౨౬ ॥
మనీం అఖండ బైసలేం । యానాంవ భ్రమ ॥ ౨౬ ॥
అవఘేం మిథ్యా మ్హణోన బోలే । ఆణి సమర్థావరీ మన చాలే ।
జ్ఞాతే వైభవేం దపటలే । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౨౭ ॥
జ్ఞాతే వైభవేం దపటలే । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౨౭ ॥
కర్మఠపణేం జ్ఞాన విటే । కాం జ్ఞాతేపణేం బళేం భ్రష్టే ।
కోణీయేక సీమా ఫిటే । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౨౮ ॥
కోణీయేక సీమా ఫిటే । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౨౮ ॥
దేహాభిమాన । కర్మాభిమాన జాత్యాభిమాన కుళాభిమాన ।
జ్ఞానాభిమాన మోక్షాభిమాన । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౨౯ ॥
జ్ఞానాభిమాన మోక్షాభిమాన । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౨౯ ॥
కైసా న్యాయ తో న కళే । కేలా అన్యానే తో నాడలే ।
ఉగాచ అభిమానేం ఖవళే । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౩౦ ॥
ఉగాచ అభిమానేం ఖవళే । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౩౦ ॥
మాగీల కాంహీ ఆఠవేనా । పుఢీల విచార సుచేనా ।
అఖండ ఆరూఢ అనుమానా । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౩౧ ॥
అఖండ ఆరూఢ అనుమానా । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౩౧ ॥
ప్రచీతివిణ ఔషధ ఘేణే । ప్రచిత నస్తా పథ్య కరణే ।
ప్రచీతీవిణ జ్ఞాన సాంగణేం । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౩౨ ॥
ప్రచీతీవిణ జ్ఞాన సాంగణేం । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౩౨ ॥
ఫళశ్రుతీవీణ ప్రయోగ । జ్ఞానేంవీణ నుస్తా యోగ ।
ఉగాచ శరీరేం భోగిజే భోగ । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౩౩ ॥
ఉగాచ శరీరేం భోగిజే భోగ । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౩౩ ॥
బ్రహ్మా లిహితో అదృష్టీం ఆణి వాచూన జాతే సటీ ।
ఐశా ప్రకారీచ్యా గోష్టీ । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౩౪ ॥
ఐశా ప్రకారీచ్యా గోష్టీ । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౩౪ ॥
ఉదండ భ్రమ విసరలా । అజ్ఞానజనీం పైసావలా।
అల్ప సంకేతేం బోలిలా । కళావయా కారణేం ॥ ౩౫॥
అల్ప సంకేతేం బోలిలా । కళావయా కారణేం ॥ ౩౫॥
భ్రమరూప విశ్వ స్వభావేం । తేథేం కాయే మ్హణోన సాంగావేం ।
నిర్గుణ బ్రహ్మావేగళేం అఘవేం । భ్రమరూప ॥౩౬ ॥
నిర్గుణ బ్రహ్మావేగళేం అఘవేం । భ్రమరూప ॥౩౬ ॥
జ్ఞాతాస నాహీం సంసార । ఐసేం బోలతీ అపార ।
గత జ్ఞాత్యాచే చమత్కార । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౩౭ ॥
గత జ్ఞాత్యాచే చమత్కార । యా నాంవ భ్రమ ॥ ౩౭ ॥
యేథేం ఆశంకా ఉఠిలీ । జ్ఞాత్యాచీ సమధీ పూజిలీ ।
తేథేం కాంహీం ప్రచీత ఆలీ । కింవా నాహీం ॥ ౩౮ ॥
తేథేం కాంహీం ప్రచీత ఆలీ । కింవా నాహీం ॥ ౩౮ ॥
తైసేచి అవతారీ సంపలే । త్యాంచేహి సామర్థ్య ఉదండ చాలే ।
తరీ తే కాయే గుంతలే । వాసనా ధరూని ॥ ౩౯ ॥
తరీ తే కాయే గుంతలే । వాసనా ధరూని ॥ ౩౯ ॥
ఐసీ ఆశంకా ఉద్భవలీ । సమర్థేం పాహిజే నిరసిలీ ।
ఇతుకేన హే సమాప్త జాలీ । కథా భ్రమాచీ ॥ ౪౦ ॥
ఇతుకేన హే సమాప్త జాలీ । కథా భ్రమాచీ ॥ ౪౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే భ్రమనిరూపణనామ సమాస సహావా ॥
సమాస సాతవా : సగుణభజన ॥ శ్రీరామ ॥
అవతారాదిక జ్ఞానీ సంత । సారాసారవిచారేం ముక్త ।
త్యాంచే సామర్థ్య చాలత । కోణ్యా ప్రకారేం ॥ ౧ ॥
త్యాంచే సామర్థ్య చాలత । కోణ్యా ప్రకారేం ॥ ౧ ॥
హేం శ్రోతయాంచీ ఆశంకా । పాహాతాం ప్రశ్న కేలా నికా ।
సావధ హోఊన ఐకా । మ్హణే వక్తా ॥ ౨ ॥
సావధ హోఊన ఐకా । మ్హణే వక్తా ॥ ౨ ॥
జ్ఞానీ ముక్త హోఊన గేలే । మాగేం త్యాంచే సామర్థ్య చాలే ।
పరంతు తే నాహీం ఆలే । వాసనా ధరూనీ ॥ ౩ ॥
పరంతు తే నాహీం ఆలే । వాసనా ధరూనీ ॥ ౩ ॥
లోకాంస హోతో చమత్కార । లోక మానితీ సాచార ।
పరంతు యాచా విచార । పాహిలా పాహిజే ॥ ౪ ॥
పరంతు యాచా విచార । పాహిలా పాహిజే ॥ ౪ ॥
జీత అస్తాం నేణోం కితీ । జనామధేం చమత్కార హోతీ ।
ఐసియాచీ సద్య ప్రచితీ । రోకడీ పాహావీ ॥ ౫ ॥
ఐసియాచీ సద్య ప్రచితీ । రోకడీ పాహావీ ॥ ౫ ॥
తో తరీ ఆపణ నాహీం గేలా । లోకీం ప్రత్యక్ష దేఖిలా ।
ఐసా చమత్కార జాలా । యాస కాయే మ్హణావేం ॥ ౬ ॥
ఐసా చమత్కార జాలా । యాస కాయే మ్హణావేం ॥ ౬ ॥
తరీ తో లోకాంచా భావార్థ । భావికాం దేవ యేథార్థ ।
అనేత్ర కల్పనా వేర్థ । కుతర్కాచీ ॥ ౭ ॥
అనేత్ర కల్పనా వేర్థ । కుతర్కాచీ ॥ ౭ ॥
ఆవడే తేం స్వప్నీం దేఖిలేం। తరీకాయ తేథూన ఆలేం ।
మ్హణాల తేణేం ఆఠవిలేం । తరీ ద్రవ్య కాం దిసే ॥ ౮ ॥
మ్హణాల తేణేం ఆఠవిలేం । తరీ ద్రవ్య కాం దిసే ॥ ౮ ॥
ఏవం ఆపలీ కల్పనా । స్వప్నీం యేతీ పదార్థ నానా ।
పరీ తే పదార్థ చాలతీనా । అథవా ఆఠఊ నాహీం ॥ ౯ ॥
పరీ తే పదార్థ చాలతీనా । అథవా ఆఠఊ నాహీం ॥ ౯ ॥
యేథేం తుటలీ ఆశంకా । జ్ఞాత్యాస జన్మ కల్పూం నకా ।
ఉమజేనా తరీ వివేకా । బరేం పాహా ॥ ౧౦ ॥
ఉమజేనా తరీ వివేకా । బరేం పాహా ॥ ౧౦ ॥
జ్ఞానీ ముక్త హోఊన గేలే । త్యాంచేం సామర్థ్య ఉగేచి చాలే ।
కాం జే పుణ్యమార్గేం చాలిలేం । మ్హణోనియాం ॥ ౧౧ ॥
కాం జే పుణ్యమార్గేం చాలిలేం । మ్హణోనియాం ॥ ౧౧ ॥
యాకారణేం పుణ్యమార్గేం చాలావేం । భజన దేవాచేం వాఢవావేం ।
న్యాయే సాండూన న జావేం । అన్యాయమార్గేం ॥ ౧౨ ॥
న్యాయే సాండూన న జావేం । అన్యాయమార్గేం ॥ ౧౨ ॥
నానాపురశ్చరణేం కరావీం । నానా తీర్థాటణేం ఫీరావీం ।
నానా సామర్థ్యేం వాఢవావీం। వైరాగ్యబళేం ॥ ౧౩ ॥
నానా సామర్థ్యేం వాఢవావీం। వైరాగ్యబళేం ॥ ౧౩ ॥
నిశ్చయే బైసే వస్తూకడే । తరీ జ్ఞానమార్గేంహి సామర్థ్య చఢే ।
కోణీయేక యేకాంత మోడే । ఐసేం న కరావేం ॥ ౧౪ ॥
కోణీయేక యేకాంత మోడే । ఐసేం న కరావేం ॥ ౧౪ ॥
యేక గురు యేక దేవ । కోఠేం తరీ అసావా భావ ।
భావార్థ నస్తాం వావ । సర్వ కాంహీం ॥ ౧౫ ॥
భావార్థ నస్తాం వావ । సర్వ కాంహీం ॥ ౧౫ ॥
నిర్గుణీం జ్ఞాన జాలేం । మ్హణోన సగుణ అలక్ష కేలేం ।
తరీ తేం జ్ఞాతేం నాగవలేం । దోహింకడే ॥ ౧౬ ॥
తరీ తేం జ్ఞాతేం నాగవలేం । దోహింకడే ॥ ౧౬ ॥
నాహీం భక్తీ నాహీం జ్ఞాన । మధేంచ పైసావలా అభిమాన ।
మ్హణోనియాం జపధ్యాన । సాండూంచ నయే ॥౧౭ ॥
మ్హణోనియాం జపధ్యాన । సాండూంచ నయే ॥౧౭ ॥
సాండీల సగుణభజనాసీ । తరీ తో జ్ఞాతా పరీ అపేసీ ।
మ్హణోనియాం సగుణభజనాసీ । సాండూంచ నయే ॥ ౧౮ ॥
మ్హణోనియాం సగుణభజనాసీ । సాండూంచ నయే ॥ ౧౮ ॥
నిఃకామ బుద్ధీచియా భజనా । త్రైలోకీం నాహీం తుళణా ।
సమర్థేంవిణ ఘడేనా । నిఃకామ భజన ॥ ౧౯ ॥
సమర్థేంవిణ ఘడేనా । నిఃకామ భజన ॥ ౧౯ ॥
కామనేనేం ఫళ ఘడే । నిఃకామ భజనేం భగవంత జోడే ।
ఫళభగవంతా కోణీకడే । మహదాంతర ॥ ౨౦ ॥
ఫళభగవంతా కోణీకడే । మహదాంతర ॥ ౨౦ ॥
నానా ఫళే దేవాపాసీ । ఆణీ ఫళ అంతరీం భగవంతాసీ ।
యాకారణేం పరమేశ్వరాసీ । నిఃకామ భజావేం ॥ ౨౧ ॥
యాకారణేం పరమేశ్వరాసీ । నిఃకామ భజావేం ॥ ౨౧ ॥
నిఃకామభజనాచేం ఫళ ఆగళే । సామర్థ్య చఢే మర్యాదావేగళేం ।
తేథేం బాపుడీ ఫళేం । కోణీకడే ॥ ౨౨॥
తేథేం బాపుడీ ఫళేం । కోణీకడే ॥ ౨౨॥
భక్తేం జేం మనీం ధరావేం । తేం దేవేం ఆపణచి కరావేం ।
తేథేం వేగళేం భావావేం । నలగే కదా ॥ ౨౩ ॥
తేథేం వేగళేం భావావేం । నలగే కదా ॥ ౨౩ ॥
దోనీ సామర్థ్యేం యేక హోతాం । కాళాస నాటోపే సర్వథా ।
తేథేం ఇతరాంసీ కోణ కథా । కీటకన్యాయేం ॥ ౨౪ ॥
తేథేం ఇతరాంసీ కోణ కథా । కీటకన్యాయేం ॥ ౨౪ ॥
మ్హణోని నిఃకామ భజన । వరీ విశేష బ్రహ్మజ్ఞాన ।
తయాస తుళితాం త్రిభువన । ఉణేం వాటే ॥ ౨౫ ॥
తయాస తుళితాం త్రిభువన । ఉణేం వాటే ॥ ౨౫ ॥
యేథేం బుద్ధీచా ప్రకాశ । ఆణిక న చఢే విశేష ।
ప్రతాప కీర్తీ ఆణీ యేశ । నిరంతర ॥ ౨౬ ॥
ప్రతాప కీర్తీ ఆణీ యేశ । నిరంతర ॥ ౨౬ ॥
నిరూపణాచా విచార । ఆణీ హరికథేచా గజర ।
తేథేం హోతీ తత్పర । ప్రాణీమాత్ర ॥ ౨౭ ॥
తేథేం హోతీ తత్పర । ప్రాణీమాత్ర ॥ ౨౭ ॥
జేథేం భ్రష్టాకార ఘడేనా । తో పరమార్థహి దడేనా ।
సమాధాన విఘడేనా । నిశ్చయాచేం ॥ ౨౮ ॥
సమాధాన విఘడేనా । నిశ్చయాచేం ॥ ౨౮ ॥
సారాసారవ్హిచార కరణేం । న్యాయే అన్యాయే అఖండ పాహాణేం ।
బుద్ధి భగవంతాచేం దేణేం । పాలటేనా ॥ ౨౯ ॥
బుద్ధి భగవంతాచేం దేణేం । పాలటేనా ॥ ౨౯ ॥
భక్త భగవంతీం అనన్య । త్యాసీ బుద్ధీ దేతో ఆపణ ।
యేదర్థీం భగవద్వచన । సావధ ఐకా ॥ ౩౦ ॥
యేదర్థీం భగవద్వచన । సావధ ఐకా ॥ ౩౦ ॥
శ్లోకార్ధ ॥ దదామి బుద్ధియోగం తం యేన మాముపయాంతి తే ॥
మ్హణౌన సగుణ భజన । వరీ విశేష బ్రహ్మజ్ఞాన ।
ప్రత్యయాచేం సమాధాన । దుర్ల్లభ జగీం ॥ ౩౧ ॥
ప్రత్యయాచేం సమాధాన । దుర్ల్లభ జగీం ॥ ౩౧ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే సగుణభజననిరూపణనామ సమాస సాతవా ॥
సమాస ఆఠవా : ప్రచీతనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
ఐకా ప్రచిత్తీచీం లక్షణేం । ప్రచిత పాహేల తేం శాహాణేం ।
యేర వేడే దైన్యవాణే । ప్రచితీవిణ ॥ ౧ ॥
యేర వేడే దైన్యవాణే । ప్రచితీవిణ ॥ ౧ ॥
నానా రత్నేం నానా నాణీం । పరీక్షూన న ఘేతాం హానీ ।
ప్రచిత న యేతాం నిరూపణీం । బైసోంచ నయే ॥ ౨ ॥
ప్రచిత న యేతాం నిరూపణీం । బైసోంచ నయే ॥ ౨ ॥
సురంగ శస్త్ర దమూన పాహిలేం । బరేం పాహాతాం ప్రచితీస ఆలే ।
తరీ మగ పాహిజే ఘేతలేం । జాణతే పురుషీం ॥ ౩ ॥
తరీ మగ పాహిజే ఘేతలేం । జాణతే పురుషీం ॥ ౩ ॥
బీజ ఉగవేలసేం పాహావేం । తరీ మగ ద్రవ్య ఘాలూన ఘ్యావేం ।
ప్రచిత ఆలియాం ఐకావేం । నిరూపణ ॥ ౪ ॥
ప్రచిత ఆలియాం ఐకావేం । నిరూపణ ॥ ౪ ॥
దేహీం ఆరోగ్యతా జాలీ । ఐసీ జనా ప్రచిత ఆలీ ।
తరీ మగ ఆగత్య ఘేతలీ । పాహిజే మాత్రా ॥ ౫ ॥
తరీ మగ ఆగత్య ఘేతలీ । పాహిజే మాత్రా ॥ ౫ ॥
ప్రచితీవిణ ఔషధ ఘేణేం । తరీ మగ ధడచి విఘడణేం ।
అనుమానేం జేం కార్య కరణేం । తేంచి ముర్ఖపణ॥౬ ॥
అనుమానేం జేం కార్య కరణేం । తేంచి ముర్ఖపణ॥౬ ॥
ప్రచితీస నాహీం ఆలేం । ఆణి సువర్ణ కరవిలేం ।
తరీ మగ జాణావేం ఠకిలేం । దేఖతదేఖతాం ॥ ౭ ॥
తరీ మగ జాణావేం ఠకిలేం । దేఖతదేఖతాం ॥ ౭ ॥
శోధూన పాహిల్యావిణ । కాంహీంతరీ యేక కారణ ।
హోణార నాహీం నిర్వాణ । ప్రాణాస ఘడే ॥ ౮ ॥
హోణార నాహీం నిర్వాణ । ప్రాణాస ఘడే ॥ ౮ ॥
మ్హణోనీ అనుమానాచేం కార్య । భల్యానీం కదాపి కరూం నయే ।
ఉపాయ పాహతాం అపాయే । నేమస్త ఘడే ॥ ౯ ॥
ఉపాయ పాహతాం అపాయే । నేమస్త ఘడే ॥ ౯ ॥
పాణ్యాంతీల మ్హైసీచీ సాటీ । కరణేం హేం బుద్ధిచ ఖోటీ ।
శోధిల్యావిణ హింపుటీ । హోణేం ఘడే ॥ ౧౦ ॥
శోధిల్యావిణ హింపుటీ । హోణేం ఘడే ॥ ౧౦ ॥
విశ్వాసేం ఘర ఘేతలేం । ఐసేం కితీ నాహీం ఐకలేం ।
మైందేం మైందావేం కేలేం । పరీ తేం శోధిలేం పాహిజే ॥ ౧౧ ॥
మైందేం మైందావేం కేలేం । పరీ తేం శోధిలేం పాహిజే ॥ ౧౧ ॥
శోధిల్యావిణ అన్నవస్త్ర ఘేణేం । తేణేం ప్రాణాస ముకణేం ।
లటిక్యాచా విశ్వాస ధరణేం । హే। చి మూర్ఖపణ ॥ ౧౨ ॥
లటిక్యాచా విశ్వాస ధరణేం । హే। చి మూర్ఖపణ ॥ ౧౨ ॥
సంగతీ చోరాచీ ధరితాం । ఘాత హోఈల తత్వతా ।
ఠకు సింతరు శోధితాం । ఠాఈం పడే ॥ ౧౩ ॥
ఠకు సింతరు శోధితాం । ఠాఈం పడే ॥ ౧౩ ॥
గైరసాళ తామగిరీ । కోణీ నవీ ముద్రా కరీ ।
నానా కపట పరోపరీం । శోధూన పాహావేం ॥ ౧౪ ॥
నానా కపట పరోపరీం । శోధూన పాహావేం ॥ ౧౪ ॥
దివాళఖోరాచా మాండ । పాహాతాం వైభవ దిసే ఉదండ ।
పరీ తేం అవఘేం థోతాండ । భండ పుఢేం ॥ ౧౫ ॥
పరీ తేం అవఘేం థోతాండ । భండ పుఢేం ॥ ౧౫ ॥
తైసేం ప్రచితీవీణ జ్ఞాన । తేథేం నాహీం సమాధాన ।
కరూన బహుతాంచా అనుమాన । అన్హీత జాలేం ॥ ౧౬ ॥
కరూన బహుతాంచా అనుమాన । అన్హీత జాలేం ॥ ౧౬ ॥
మంత్ర యంత్ర ఉపదేసిలే । నేణతేం ప్రాణీ తేం గోవిలేం ।
జైసేం ఝాంకూన మారిలేం । దుఖణాఈత ॥ ౧౭ ॥
జైసేం ఝాంకూన మారిలేం । దుఖణాఈత ॥ ౧౭ ॥
వైద్య పాహిలా పరీ కచ్చా । తరీ ప్రాణ గేలా పోరాచా ।
యేథేం ఉపాయే దుసర్యాచా । కాయే చాలే ॥ ౧౮ ॥
యేథేం ఉపాయే దుసర్యాచా । కాయే చాలే ॥ ౧౮ ॥
దుఃఖేం అంతరీ ఝిజే । ఆణీ వైద్య పుసతాం లాజే ।
తరీచ మగ త్యాసీ సాజే । ఆత్మహత్యారేపణ ॥ ౧౯ ॥
తరీచ మగ త్యాసీ సాజే । ఆత్మహత్యారేపణ ॥ ౧౯ ॥
జాణత్యావరీ గర్వ కేలా । తరీ నేణత్యాకరితాం బుడాలా ।
యేథేం కోణాచా ఘాత జాలా । బరేం పాహా ॥ ౨౦ ॥
యేథేం కోణాచా ఘాత జాలా । బరేం పాహా ॥ ౨౦ ॥
పాపాచీ ఖండణా జాలీ । జన్మయాతనా చుకలీ ।
ఐసీ స్వయేం ప్రచిత ఆలీ । మ్హణిజే బరేం ॥ ౨౧ ॥
ఐసీ స్వయేం ప్రచిత ఆలీ । మ్హణిజే బరేం ॥ ౨౧ ॥
పరమేశ్వరాస వోళఖిలేం । ఆపణ కోణసేం కళలేం ।
ఆత్మనివేదన జాలేం । మ్హణిజే బరేం ॥ ౨౨ ॥
ఆత్మనివేదన జాలేం । మ్హణిజే బరేం ॥ ౨౨ ॥
బ్రహ్మాండ కోణేం కేలేం । కాసయాచేం ఉభారలేం ।
ముఖ్య కర్త్యాస వోళఖిలేం । మ్హణిజే బరేం ॥ ౨౩ ॥
ముఖ్య కర్త్యాస వోళఖిలేం । మ్హణిజే బరేం ॥ ౨౩ ॥
యేథేంఅనుమాన రాహిలా । తరీ పరమార్థ కేలా తో వాయాం గేలా ।
ప్రాణీ సంశఈం బుడాలా । ప్రచితీవిణ ॥ ౨౪ ॥
ప్రాణీ సంశఈం బుడాలా । ప్రచితీవిణ ॥ ౨౪ ॥
హేం పరమార్థాచేం వర్మ । లటికేం బోలే తో అధమ ।
లటికే మానీ తో అధమోద్ధమ । యేథార్థ జాణావా ॥ ౨౫ ॥
లటికే మానీ తో అధమోద్ధమ । యేథార్థ జాణావా ॥ ౨౫ ॥
యేథేం బోలణ్యాచీ జాలీ సీమా । నేణతాం న కళే పరమాత్మా ।
అసత్య నాహీం సర్వోత్తమా । తూం జాణసీ ॥ ౨౬ ॥
అసత్య నాహీం సర్వోత్తమా । తూం జాణసీ ॥ ౨౬ ॥
మాఝే ఉపాసనేచా బడివార । జ్ఞాన సాంగావేం సాచార ।
మిథ్యా బోలతాం ఉత్తర । ప్రభూస లగే ॥ ౨౭ ॥
మిథ్యా బోలతాం ఉత్తర । ప్రభూస లగే ॥ ౨౭ ॥
మ్హణోని సత్యచి బోలిలేం ।కర్త్యాస పాహిజే వోళఖిలేం ।
మాయోద్భవాచేం శోధిలేం । పాహిజే మూళ ॥ ౨౮ ॥
మాయోద్భవాచేం శోధిలేం । పాహిజే మూళ ॥ ౨౮ ॥
తేంచి పుఢేం నీరూపణ । బోలిలేంచి బోలిలేం ప్రమాణ ।
శ్రోతీం సావధ అంతఃకర్ణ । ఘాతలేంచి ఘాలావేం ॥ ౨౯ ॥
శ్రోతీం సావధ అంతఃకర్ణ । ఘాతలేంచి ఘాలావేం ॥ ౨౯ ॥
సూక్ష్మ నిరూపణ లాగలేం । తేథేం బోలిలేంచి మాగుతేం బోలిలేం ।
శ్రోత్యాంస పాహిజే ఉమజలేం ।మ్హణౌనియాం ॥ ౩౦ ॥
శ్రోత్యాంస పాహిజే ఉమజలేం ।మ్హణౌనియాం ॥ ౩౦ ॥
ప్రచిత పాహాతాం నికట । ఉడోన జాతీ పరిపాఠ ।
మ్హణోని హే ఖటపట । కరణేం లాగే ॥ ౩౧ ॥
మ్హణోని హే ఖటపట । కరణేం లాగే ॥ ౩౧ ॥
పరిపాఠేంచి జరీ బోలిలేం । తరీ ప్రచితసమాధాన బుడాలేం ।
ప్రచితసమాధాన రాఖిలేం । తరీ పరిపాఠ ఉడే ॥ ౩౨ ॥
ప్రచితసమాధాన రాఖిలేం । తరీ పరిపాఠ ఉడే ॥ ౩౨ ॥
ఐసీ సాంకడీ దోహీంకడే । మ్హణౌన బోలిలేంచి బోలణేం ఘడే ।
దోనీ రాఖోనియాం కోడేం । ఉకలూన దాఊం ౩౩ ॥
దోనీ రాఖోనియాం కోడేం । ఉకలూన దాఊం ౩౩ ॥
పరీపాఠ ఆణీ ప్రచిత ప్రమాణ । దోనీ రాఖోన నిరూపణ ।
శ్రోతే పరమ విచక్షణ । వివరోత పుఢేం ॥ ౩౪ ॥
శ్రోతే పరమ విచక్షణ । వివరోత పుఢేం ॥ ౩౪ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే ప్రచితనిరూపణనామ సమాస ఆఠవా ॥
సమాస నవవా : పురుషప్రకృతి ॥ శ్రీరామ ॥
ఆకాశీం వాయో జాలా నిర్మాణ । తైసీ బ్రహ్మీం మూళమాయా జాణ ।
త్యా వాయోమధేం త్రిగుణ । ఆణీ పంచభూతేం ॥ ౧ ॥
త్యా వాయోమధేం త్రిగుణ । ఆణీ పంచభూతేం ॥ ౧ ॥
వటబీజీం అసే వాడ । ఫోడూన పాహాతాం న దిసే ఝాడ ।
నానా వృక్షాంచే జుంబాడ । బీజాపాసూన హోతీ ॥ ౨ ॥
నానా వృక్షాంచే జుంబాడ । బీజాపాసూన హోతీ ॥ ౨ ॥
తైసీ బీజరూప ముళమాయా । విస్తార జాలా తేథునియాం ।
తిచేం స్వరూప శోధునియాం । బరేం పాహావేం ॥ ౩ ॥
తిచేం స్వరూప శోధునియాం । బరేం పాహావేం ॥ ౩ ॥
తేథేం దోనీ భేద దిసతీ । వివేకేం పాహావీ ప్రచితీ ।
నిశ్చళీం జే చంచళ స్థితీ । తోచి వాయో ॥ ౪ ॥
నిశ్చళీం జే చంచళ స్థితీ । తోచి వాయో ॥ ౪ ॥
తయామధేం జాణీవకళా । జగజ్జోతీచా జివ్హాళా ।
వాయో జాణీవ మిళోన మేళా । మూళమాయా బోలిజే ॥ ౫ ॥
వాయో జాణీవ మిళోన మేళా । మూళమాయా బోలిజే ॥ ౫ ॥
సరితా మ్హణతాం బాయకో భాసే । తేథేం పాహాతాం పాణీచ అసే ।
వివేకీ హో సమజా తైసేం । మూళమాయేసీ ॥ ౬ ॥
వివేకీ హో సమజా తైసేం । మూళమాయేసీ ॥ ౬ ॥
వాయో జాణీవ జగజ్జోతీ । తయాస మూళమాయా మ్హణతీ ।
పురుష ఆణీ ప్రకృతీ । యాచేంచ నాంవ ॥ ౭ ॥
పురుష ఆణీ ప్రకృతీ । యాచేంచ నాంవ ॥ ౭ ॥
వాయోస మ్హణతీ ప్రకృతీ । ఆణీ పురుష మ్హణతీ జగజ్జోతీ ।
పురుషప్రకృతీ శివశక్తీ । యాచేంచ నాంవ ॥ ౮ ॥
పురుషప్రకృతీ శివశక్తీ । యాచేంచ నాంవ ॥ ౮ ॥
వాయోమధేం జాణీవ విశేష । తేంచి ప్రకృతుమధేం పురుష ।
యే గోష్టీచా విశ్వాస । ధరిలా పాహిజే॥ ౯॥
యే గోష్టీచా విశ్వాస । ధరిలా పాహిజే॥ ౯॥
వాయో శక్తి జాణీవ ఈశ్వర । అర్ధనారీ నటేశ్వర ।
లోక మ్హణతీ నిరంతర । యేణేం ప్రకారేం ॥ ౧౦ ॥
లోక మ్హణతీ నిరంతర । యేణేం ప్రకారేం ॥ ౧౦ ॥
వాయోమధేం జాణీవ గుణ । తేంచి ఈశ్వరాచేం లక్షణ ।
తయాపాసూన త్రిగుణ । పుఢేం జాలే ॥ ౧౧ ॥
తయాపాసూన త్రిగుణ । పుఢేం జాలే ॥ ౧౧ ॥
తయా గుణామధేం సత్వగుణ । నిఖళ జాణీవలక్షణ ।
త్యాచా దేహధారీ ఆపణ । విష్ణు జాలా ॥ ౧౨ ॥
త్యాచా దేహధారీ ఆపణ । విష్ణు జాలా ॥ ౧౨ ॥
త్యాచ్యా అంశే జగ చాలే । ఐసే భగవద్గీతా బోలే।
గుంతలే తేంచి ఉగవలే । విచార పాహాతాం ॥ ౧౩ ॥
గుంతలే తేంచి ఉగవలే । విచార పాహాతాం ॥ ౧౩ ॥
యేక జాణీవ వాంటలీ । ప్రాణీమాత్రాస విభాగలీ ।
జాణజాణోం వాంచవిలీ । సర్వత్ర కాయా ॥ ౧౪ ॥
జాణజాణోం వాంచవిలీ । సర్వత్ర కాయా ॥ ౧౪ ॥
తయేంచే నాంవ జగజ్జోతీ । ప్రాణీమాత్ర తిచేన జితీ ।
యాచీ రోకడీ ప్రచితీ । ప్రత్యక్ష పాహావీ ॥ ౧౫ ॥
యాచీ రోకడీ ప్రచితీ । ప్రత్యక్ష పాహావీ ॥ ౧౫ ॥
పక్షీ శ్వాపద కిడా ముంగీ । కోణీయేక ప్రాణీ జగీం ।
జాణీవ ఖేళే త్యాచ్యా ఆంగీం । నిరంతర ॥౧౬ ॥
జాణీవ ఖేళే త్యాచ్యా ఆంగీం । నిరంతర ॥౧౬ ॥
జాణోనీ కాయా పళవితీ । తేణేం గుణేం వాంచతీ ।
దడతీ ఆణి లపతీ । జాణజాణోం ॥ ౧౭ ॥
దడతీ ఆణి లపతీ । జాణజాణోం ॥ ౧౭ ॥
ఆవఘ్యా జగస వాంచవితీ । మ్హణోన నామేం జగజ్జోతీ ।
తే గేలియాం ప్రాణీ మరతీ । జేథీల తేథేం॥ ౧౮॥
తే గేలియాం ప్రాణీ మరతీ । జేథీల తేథేం॥ ౧౮॥
ముళీంచే జాణీవేచా వికార । పుఢేం జాలా విస్తార ।
జైసే ఉదకాచే తుషార । అనంత రేణు ॥౧౯ ॥
జైసే ఉదకాచే తుషార । అనంత రేణు ॥౧౯ ॥
తైసే దేవ దేవతా భూతేం । మిథ్యా మ్హణోనయే త్యాంతేం ।
ఆపలాల్యా సామర్థ్యేం తే । సృష్టీమధేం ఫిరతీ ॥౨౦ ॥
ఆపలాల్యా సామర్థ్యేం తే । సృష్టీమధేం ఫిరతీ ॥౨౦ ॥
సదా విచరతీ వాయోస్వరూపేం । స్వైఛా పాలటితీ రూపేం ।
అజ్ఞాన ప్రాణీ భ్రమేం సంకల్పేం త్యాస । బాధితీ ॥ ౨౧ ॥
అజ్ఞాన ప్రాణీ భ్రమేం సంకల్పేం త్యాస । బాధితీ ॥ ౨౧ ॥
జ్ఞాత్యాస సంకల్పేచి అసేనా । మ్హణోన త్యాంచేన బాధవేనా ।
యాకారణేం ఆత్మజ్ఞానా । అభ్యాసావేం ॥ ౨౨ ॥
యాకారణేం ఆత్మజ్ఞానా । అభ్యాసావేం ॥ ౨౨ ॥
అభ్యాసిలియా ఆత్మజ్ఞాన। సర్వకర్మాస హోయే ఖండణ ।
హే రోకడీ ప్రచిత ప్రమాణ । సందేహ నాహీం ॥ ౨౩ ॥
హే రోకడీ ప్రచిత ప్రమాణ । సందేహ నాహీం ॥ ౨౩ ॥
జ్ఞానేవిణ కర్మ విఘడే । హేం తోం కదాపి న ఘడే ।
సద్గురువీణ జ్ఞాన జోడే । హేంహి అఘటీత ॥ ౨౪ ॥
సద్గురువీణ జ్ఞాన జోడే । హేంహి అఘటీత ॥ ౨౪ ॥
మ్హణోన సద్గురు కరావా । సత్సంగ శోధూన ధరావా ।
తత్వవిచార వివరావా । అంతర్యామీం ॥ ౨౫॥
తత్వవిచార వివరావా । అంతర్యామీం ॥ ౨౫॥
తత్వేం తత్వ నిరసోన జాతాం । ఆపలా ఆపణచి తత్వతా ।
అనన్యభావేం సార్థకతా । సహజచి జాలీ ॥ ౨౬ ॥
అనన్యభావేం సార్థకతా । సహజచి జాలీ ॥ ౨౬ ॥
విచార న కరితాం జేం జేం కేలేం । తేం తేం వాఉగేం వేర్థ గేలేం ।
మ్హణోని విచారీం ప్రవర్తలేం । పాహిజే ఆధీం ॥ ౨౭ ॥
మ్హణోని విచారీం ప్రవర్తలేం । పాహిజే ఆధీం ॥ ౨౭ ॥
విచార పాహేల తో పురుషు । విచార న పాహే తో పశు ।
ఐసీ వచనేం సర్వేశు । ఠాఈం ఠాఈం బోలిలా ॥ ౨౮ ॥
ఐసీ వచనేం సర్వేశు । ఠాఈం ఠాఈం బోలిలా ॥ ౨౮ ॥
సిద్ధాంత సాధాయాకారణేం । పూర్వపక్ష లాగే ఉడవణేం ।
పరంతు సాధకాం నిరూపణేం । సాక్షాత్కార ॥ ౨౯ ॥
పరంతు సాధకాం నిరూపణేం । సాక్షాత్కార ॥ ౨౯ ॥
శ్రవణ మనన నిజధ్యాస । ప్రచితీనేం బాణతాం విశ్వాస ।
రోకడ సాక్షాత్కార సాయాస । కరణేంచి నలగే ॥ ౩౦ ॥
రోకడ సాక్షాత్కార సాయాస । కరణేంచి నలగే ॥ ౩౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిశ్యసంవాదే పురుషప్రకృతీనామ సమాస నవవా ॥
సమాస దహావా : చళాచళనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
గగనాసారిఖేం బ్రహ్మ పోకళ । ఉదండ ఉంచ అంతరాళ।
నిర్గుణ నిర్మళ నిశ్చళ । సదోదిత ॥ ౧ ॥
నిర్గుణ నిర్మళ నిశ్చళ । సదోదిత ॥ ౧ ॥
త్యాస పరమాత్మా మ్హణతీ । ఆణిక నామేం నేణోం కితీ ।
పరీ తేం జాణిజే ఆదిఅంతీం । జైసేం తైసేం ॥ ౨ ॥
పరీ తేం జాణిజే ఆదిఅంతీం । జైసేం తైసేం ॥ ౨ ॥
విస్తీర్ణ పసరలా పైస । భోంవతా దాటలా అవకాశ ।
భాసచి నాహీం నిరాభాస । జైసేం తైసేం ॥ ౩ ॥
భాసచి నాహీం నిరాభాస । జైసేం తైసేం ॥ ౩ ॥
చహుంకడే పాతాళతళీం । అంతచి నాహీం అంతరాళీం ।
కల్పాంతకాళీం సర్వకాళీం । సంచలేచి అసే ॥ ౪ ॥
కల్పాంతకాళీం సర్వకాళీం । సంచలేచి అసే ॥ ౪ ॥
ఐసేం కాంహీంయేక అచంచళ । తే అచంచళీం భాసే చంచళ ।
త్యాస నామేంహి పుష్కళ । త్రివిధా ప్రకారేం ॥ ౫ ॥
త్యాస నామేంహి పుష్కళ । త్రివిధా ప్రకారేం ॥ ౫ ॥
న దిసతాం నాంవ ఠేవణేం । న దేఖతాం ఖూణ సాంగణేం ।
అసో హేం జాణాయాకారణేం । నామాభిధానేం ॥ ౬ ॥
అసో హేం జాణాయాకారణేం । నామాభిధానేం ॥ ౬ ॥
మూళమాయా మూళప్రకృతి । మూళపురుష ఐసేం మ్హణతీ ।
శివశక్తి నామేం కితీ । నానా ప్రకారేం ॥ ౭ ॥
శివశక్తి నామేం కితీ । నానా ప్రకారేం ॥ ౭ ॥
పరీ జేం నామ ఠేవిలేం జయా । ఆధీం వోళఖావేం తయా ।
ప్రచితీవీణ కాసయా । వలగనా కరావీ ॥ ౮ ॥
ప్రచితీవీణ కాసయా । వలగనా కరావీ ॥ ౮ ॥
రూపాచీ న ధరితాం సోయే । నామాసరిసేం భరంగళోం నయే ।
ప్రత్యయావిణ గళంగా హోయే । అనుమానజ్ఞానేం ॥ ౯ ॥
ప్రత్యయావిణ గళంగా హోయే । అనుమానజ్ఞానేం ॥ ౯ ॥
నిశ్చళ గగనీం చంచళ వారా । వాజోం లాగలా భరారాం ।
పరీ త్యా గగనా ఆణి సమీరా । భేద ఆహే ॥ ౧౦ ॥
పరీ త్యా గగనా ఆణి సమీరా । భేద ఆహే ॥ ౧౦ ॥
తైసేం నిశ్చళ పరబ్రహ్మ । చంచళ మాయా భాసలా భ్రమ ।
త్యా భ్రమాచా సంభ్రమ । కరూన దాఊం ॥ ౧౧ ॥
త్యా భ్రమాచా సంభ్రమ । కరూన దాఊం ॥ ౧౧ ॥
జైసా గగనీ చాలిలా పవన । తైసేం నిశ్చళీం జాలేం చళణ ।
ఇఛా స్ఫూర్తిలక్షణ । స్ఫూర్ణరూప ॥ ౧౨ ॥
ఇఛా స్ఫూర్తిలక్షణ । స్ఫూర్ణరూప ॥ ౧౨ ॥
అహంపణేం జాణీవ జాలీ । తేచి మూళప్రకృతి బోలిలీ ।
మాహాకారణకాయా రచలీ । బ్రహ్మాండీచీ ॥ ౧౩ ॥
మాహాకారణకాయా రచలీ । బ్రహ్మాండీచీ ॥ ౧౩ ॥
మాహామాయా మూళప్రకృతీ । కారణ తే అవ్యాకృతీ ।
సూక్ష్మ హిరణ్యగర్భ మ్హణతీ । విరాట తే స్థూళ ॥ ౧౪ ॥
సూక్ష్మ హిరణ్యగర్భ మ్హణతీ । విరాట తే స్థూళ ॥ ౧౪ ॥
ఐసేం పంచీకర్ణ శాస్త్రప్రమయే । ఈశ్వరతనుచతుష్టయే ।
మ్హణోన హేం బోలణేం హోయే । జాణీవ మూళమాయా ॥ ౧౫ ॥
మ్హణోన హేం బోలణేం హోయే । జాణీవ మూళమాయా ॥ ౧౫ ॥
పరమాత్మా పరమేశ్వరు । పరేశ జ్ఞానఘన ఈశ్వరు ।
జగదీశ జగదాత్మా జగదేశ్వరు । పురుషనామేం ॥ ౧౬ ॥
జగదీశ జగదాత్మా జగదేశ్వరు । పురుషనామేం ॥ ౧౬ ॥
సత్తారూప జ్ఞానస్వరూప । ప్రకశరూప జోతిరూప ।
కారణరూప చిద్రూప । శుద్ధ సూక్ష్మ అలిప్త ॥ ౧౭ ॥
కారణరూప చిద్రూప । శుద్ధ సూక్ష్మ అలిప్త ॥ ౧౭ ॥
ఆత్మా అంతరాత్మా విశ్వాత్మా । ద్రష్టా సాక్షీ సర్వాత్మా ।
క్షేత్రజ్ఞ శివాత్మా జీవాత్మా । దేహీ కూటస్త బోలిజే ॥ ౧౮ ॥
క్షేత్రజ్ఞ శివాత్మా జీవాత్మా । దేహీ కూటస్త బోలిజే ॥ ౧౮ ॥
ఇంద్రాత్మా బ్రహ్మాత్మా హరిహరాత్మా । యేమాత్మా ధర్మాత్మా నైరూత్యాత్మా ।
వరుణవాయోకుబేరాత్మా । ఋషీదేవమునిధర్తా ॥ ౧౯ ॥
వరుణవాయోకుబేరాత్మా । ఋషీదేవమునిధర్తా ॥ ౧౯ ॥
గణ గంధర్వ విద్యాధర । యేక్ష కిన్నర నారద తుంబర ।
సర్వ లోకాంచేం అంతర । తో సర్వాంతరాత్మా బోలిజే ॥ ౨౦ ॥
సర్వ లోకాంచేం అంతర । తో సర్వాంతరాత్మా బోలిజే ॥ ౨౦ ॥
చంద్ర సూర్య తారామండళేం । భూమండళేం మేఘమండళేం ।
యేకవీస స్వర్గేం సప్త పాతాళేం । అంతరాత్మాచ వర్తవీ ॥ ౨౧ ॥
యేకవీస స్వర్గేం సప్త పాతాళేం । అంతరాత్మాచ వర్తవీ ॥ ౨౧ ॥
గుప్త వల్లీ పాల్హాళలీ । తిచీం పురుషనామేం ఘేతలీం ।
ఆతాం స్త్రీనామేం ఐకిలీం । పాహిజే శ్రోతీం ॥ ౨౨ ॥
ఆతాం స్త్రీనామేం ఐకిలీం । పాహిజే శ్రోతీం ॥ ౨౨ ॥
మూళమాయా జగదేశ్వరీ । పరమవిద్యా పరమేశ్వరీ ।
విశ్వవంద్యా విశ్వేశ్వరీ । త్రైలోక్యజననీ ॥ ౨౩ ॥
విశ్వవంద్యా విశ్వేశ్వరీ । త్రైలోక్యజననీ ॥ ౨౩ ॥
అంతఱేతు అంతర్కళా । మౌన్యగర్భ జాణీవకళా ।
చపళ జగజ్జోతీ జీవనకళా । పరా పశ్యంతీ మధ్యమా ॥ ౨౪ ॥
చపళ జగజ్జోతీ జీవనకళా । పరా పశ్యంతీ మధ్యమా ॥ ౨౪ ॥
యుక్తి బుద్ధి మతి ధారణా । సావధానతా నానా చాళణా ।
భూత భవిష్య వర్తమానా । ఉకలూన దావీ ॥ ౨౫ ॥
భూత భవిష్య వర్తమానా । ఉకలూన దావీ ॥ ౨౫ ॥
జాగృతి స్వప్న సుషుప్తీ జాణే । తుర్యా తాటస్తా అవస్తా జాణే ।
సుఖ దుఃఖ సకళ జాణే । మానాపమాన ॥ ౨౬ ॥
సుఖ దుఃఖ సకళ జాణే । మానాపమాన ॥ ౨౬ ॥
తే పరమ కఠీణ కృపాళు । తే పరమ కోమళ స్నేహాళు ।
తే పరమ క్రోధీ లోభాళు । మర్యాదేవేగళీ ॥ ౨౭ ॥
తే పరమ క్రోధీ లోభాళు । మర్యాదేవేగళీ ॥ ౨౭ ॥
శాంతీ క్ష్మా విరక్తీ భక్తీ । అధ్యాత్మవిద్యా సాయోజ్యముక్తి ।
విచారణా సహజస్థితి । జయేచేనీ ॥ ౨౮ ॥
విచారణా సహజస్థితి । జయేచేనీ ॥ ౨౮ ॥
పుర్వీం పురుషనామేం బోలిలీం । ఉపరీ స్త్రీనామేం నిరోపిలీం ।
ఆతాం నపుషకనామేం ఐకిలీం । పాహిజే చంచళాచీం ॥ ౨౯ ॥
ఆతాం నపుషకనామేం ఐకిలీం । పాహిజే చంచళాచీం ॥ ౨౯ ॥
జాణణేం అంతఃకర్ణ చిత్త । శ్రవణ మనన చైతన్య జీవిత ।
యేతేం జాతేం సుచీత । హోఊన పాహా ॥ ౩౦ ॥
యేతేం జాతేం సుచీత । హోఊన పాహా ॥ ౩౦ ॥
మీపణ తూంపణ జాణపణ । జ్ఞాతేంపణ సర్వజ్ఞపణ ।
జీవపణ శివపణ ఈశ్వరపణ । అలిప్తపణ బోలిజే ॥ ౩౧ ॥
జీవపణ శివపణ ఈశ్వరపణ । అలిప్తపణ బోలిజే ॥ ౩౧ ॥
ఐసీం నామేం ఉదండ అసతీ । పరీ తే యేకచి జగజ్జోతీ ।
విచారవంత తే జాణతీ । సర్వాంతరాత్మా ॥ ౩౨ ॥
విచారవంత తే జాణతీ । సర్వాంతరాత్మా ॥ ౩౨ ॥
ఆత్మా జగజ్జోతీ సర్వజ్ఞపణ । తీనీ మిళోన యేకచి జాణ ।
అంతఃకర్ణచి ప్రమాణ । జ్ఞేప్తీమాత్ర ॥ ౩౩ ॥
అంతఃకర్ణచి ప్రమాణ । జ్ఞేప్తీమాత్ర ॥ ౩౩ ॥
ఢీగ జాలే పదార్థాచే । పురుష స్త్రీ నపుంసక నామాంచే ।
పరంతు సృష్టీరచనేచేం । కితీ మ్హణోన సంగావేం ॥ ౩౪ ॥
పరంతు సృష్టీరచనేచేం । కితీ మ్హణోన సంగావేం ॥ ౩౪ ॥
సకళ చాళితా యేక । అంతరాత్మా వర్తతీ అనేక ।
ముంగీపాసూన బ్రహ్మాదిక । తేణేంచి చాలతీ ॥ ౩౫ ॥
ముంగీపాసూన బ్రహ్మాదిక । తేణేంచి చాలతీ ॥ ౩౫ ॥
తో అంతరాత్మా ఆహే కైసా । ప్రతుత వోళఖానా ఆమాసా ।
నానా ప్రకారీంచా తమాసా । యేథేంచి ఆహే ॥ ౩౬ ॥
నానా ప్రకారీంచా తమాసా । యేథేంచి ఆహే ॥ ౩౬ ॥
తో కళతో పరీ దిసేనా । ప్రచిత యేతే పరీ భాసేనా ।
శరీరీం అసే పరీ వసేనా । యేకే ఠాఈం ॥ ౩౭ ॥
శరీరీం అసే పరీ వసేనా । యేకే ఠాఈం ॥ ౩౭ ॥
తీక్షణపణేం గగనీం భరే । సరోవర దేఖతాం చ పసరే ।
పదార్థ లక్షూన ఉరే । చహూంకడే ॥ ౩౮ ॥
పదార్థ లక్షూన ఉరే । చహూంకడే ॥ ౩౮ ॥
జైసా పదార్థ దృష్టీస దిసతో । తో త్యాసారిఖాచ హోతో ।
వాయోహూని విశేష తో । చంచళవిషఈం ॥ ౩౯ ॥
వాయోహూని విశేష తో । చంచళవిషఈం ॥ ౩౯ ॥
కిత్యేక దృష్టీనేం దేఖే । కితీయేక రసనేనేం చాఖే ।
కితీయేక తే వోళఖే । మనేంకరూని ॥ ౪౦ ॥
కితీయేక తే వోళఖే । మనేంకరూని ॥ ౪౦ ॥
శ్రోతీం బైసోన శబ్ద ఐకతో । ఘ్రాణేంద్రియేం వాస ఘేతో ।
త్వచేఇంద్రియేం జాణతో । సీతోష్ణాదిక ॥ ౪౧ ॥
త్వచేఇంద్రియేం జాణతో । సీతోష్ణాదిక ॥ ౪౧ ॥
ఐశా జాణే అంతర్కళా । సకళామధేం పరీ నిరాళా ।
పాహాతాం త్యాచీ అగాధ లీళా । తోచి జాణే ॥ ౪౨ ॥
పాహాతాం త్యాచీ అగాధ లీళా । తోచి జాణే ॥ ౪౨ ॥
తో పురుష నా సుందరీ । బాళ తారుణ్య నా కుమారీ ।
నపుంసకాచా దేహధారీ । పరీ నపుసక నవ్హే ॥ ౪౩ ॥
నపుంసకాచా దేహధారీ । పరీ నపుసక నవ్హే ॥ ౪౩ ॥
తో చాలవీ సకళ దేహాసీ । కరూన అకర్తా మ్హణతీ త్యాసీ ।
తో క్షేత్రజ్ఞ క్షేత్రవాసీ । దేహీ కూటస్త బోలిజే ॥ ౪౪ ॥
తో క్షేత్రజ్ఞ క్షేత్రవాసీ । దేహీ కూటస్త బోలిజే ॥ ౪౪ ॥
॥ శ్లోక ॥
ద్వావిమౌ పురుషౌ లోకే క్షరశ్చాక్షర ఏవ చ ।
క్షరః సర్వాణి భూతాని కూటస్థోక్షర ఉచ్యతే ॥
క్షరః సర్వాణి భూతాని కూటస్థోక్షర ఉచ్యతే ॥
దోనీ పురుష లోకీం అసతీ । క్షరాక్షర బోలిజతీ ।
సర్వ భూతేం క్షర మ్హణతీ । అక్షర కూటస్త బోలిజే ॥ ౪౫ ॥
సర్వ భూతేం క్షర మ్హణతీ । అక్షర కూటస్త బోలిజే ॥ ౪౫ ॥
ఉత్తమ పురుష తో ఆణీక । నిఃప్రపంచ నిఃకళంక ।
నిరంజన పరమాత్మా యేక । నిర్వికారీ ॥ ౪౬ ॥
నిరంజన పరమాత్మా యేక । నిర్వికారీ ॥ ౪౬ ॥
చ్యారీ దేహ నిరసావే । సాధకేం దేహాతీత వ్హావేం ।
దేహాతీత హోతాం జాణావేం । అనన్య భక్త ॥ ౪౭ ॥
దేహాతీత హోతాం జాణావేం । అనన్య భక్త ॥ ౪౭ ॥
దేహమాత్ర నిరసునీ గేలా । తేథేం అంతరాత్మా కైసా ఉరలా ।
నిర్వికారీం వికారాలా । ఠావ నాహీం ॥ ౪౮ ॥
నిర్వికారీం వికారాలా । ఠావ నాహీం ॥ ౪౮ ॥
నిశ్చళ పరబ్రహ్మ యేక । చంచళ జాణావేం మాఈక ।
ఐసా ప్రత్యయ నిశ్చయాత్మక । వివేకేం పాహావా ॥ ౪౯ ॥
ఐసా ప్రత్యయ నిశ్చయాత్మక । వివేకేం పాహావా ॥ ౪౯ ॥
యేథేం బహుత నలగే ఖళఖళ । యేక చంచళ యేక నిశ్చళ ।
శాశ్వత కోణతేం కేవళ । జ్ఞానేం వోళఖావేం ॥ ౫౦ ॥
శాశ్వత కోణతేం కేవళ । జ్ఞానేం వోళఖావేం ॥ ౫౦ ॥
అసార త్యాగూన ఘేఈజే సార । మ్హణోన సారాసార విచార ।
నిత్యానిత్య నిరంతర । పాహాతీ జ్ఞానీ ॥ ౫౧ ॥
నిత్యానిత్య నిరంతర । పాహాతీ జ్ఞానీ ॥ ౫౧ ॥
జేథే జ్ఞానచి హోతే విజ్ఞాన । జేథేం మనాంచే హోతేం ఉన్మన ।
తేథేం కైచేం చంచళపణ । ఆత్మయాసీ ॥ ౫౨ ॥
తేథేం కైచేం చంచళపణ । ఆత్మయాసీ ॥ ౫౨ ॥
సాంగణోవాంగణీచేం కామ నవ్హే । ఆపుల్యా అనుభవేం జాణావేం ।
ప్రత్యయావిణ సిణావేం । తేంచి పాప ॥ ౫౩ ॥
ప్రత్యయావిణ సిణావేం । తేంచి పాప ॥ ౫౩ ॥
సత్యాయేవఢేం సుకృత నాహీం । అసత్యాయేవఢేం పాప నాహీం ।
ప్రచితీవిణ కోఠేంచి నాహీం । సమాధాన ॥ ౫౪ ॥
ప్రచితీవిణ కోఠేంచి నాహీం । సమాధాన ॥ ౫౪ ॥
సత్య మ్హణిజే స్వరూప జాణ । అసత్య మాయా హేం ప్రమాణ ।
యేథేం నిరోపిలేం పాపపుణ్య । రూపేంసహిత ॥ ౫౫ ॥
యేథేం నిరోపిలేం పాపపుణ్య । రూపేంసహిత ॥ ౫౫ ॥
దృశ పాప వోసరలేం । పుణ్య పరబ్రహ్మ ఉరలేం ।
అనన్య హోతాంచ జాలేం । నామాతీత ॥ ౫౬ ॥
అనన్య హోతాంచ జాలేం । నామాతీత ॥ ౫౬ ॥
ఆపణ వస్తు స్వతసిద్ధ । తేథేం నాహీం దేహసమంధ ।
పాపరాసీ హోతీ దగ్ధ । యేణేం ప్రకారేం ॥ ౫౭ ॥
పాపరాసీ హోతీ దగ్ధ । యేణేం ప్రకారేం ॥ ౫౭ ॥
యేరవీ బ్రహ్మజ్ఞానేంవీణ । జేం జేం సాధన తో తో సీణ ।
నానా దోషాంచే క్షాళణ । హోఈల కైసేం ॥ ౫౮ ॥
నానా దోషాంచే క్షాళణ । హోఈల కైసేం ॥ ౫౮ ॥
పాపాచేం వళలేం శరీర । పాపచి ఘడే తదనంతర ।
అంతరీం తోగ వరీవరీ ఉపచార । కాయ కరీ ॥ ౫౯ ॥
అంతరీం తోగ వరీవరీ ఉపచార । కాయ కరీ ॥ ౫౯ ॥
నానా క్షేత్రీం హేం ముండిలేం । నానా తీర్థీం హేం దండిలేం ।
నానా నిగ్రహీం ఖండిలేం । ఠాఈం ఠాఈం ॥ ౬౦ ॥
నానా నిగ్రహీం ఖండిలేం । ఠాఈం ఠాఈం ॥ ౬౦ ॥
నానా మృత్తికేనేం ఘాంసిలేం । అథవా తప్తముద్రేనేం లాసిలేం ।
జరీ హేం వరీవరీ తాసిలేం । తరీ శుద్ధ నవ్హే ॥ ౬౧ ॥
జరీ హేం వరీవరీ తాసిలేం । తరీ శుద్ధ నవ్హే ॥ ౬౧ ॥
సేణాచే గోళే గిళిలే । గోముత్రాచే మోఘే ఘేతలే ।
మాళా రుద్రాక్ష ఘాతలే । కాష్ఠమణీ ॥ ౬౨ ॥
మాళా రుద్రాక్ష ఘాతలే । కాష్ఠమణీ ॥ ౬౨ ॥
వేష వరీవరీ కేలా । పరీ అంతరీం దోష భరలా ।
త్యా దోషాచ్యా దహనాలా । ఆత్మజ్ఞాన పాహిజే ॥ ౬౩ ॥
త్యా దోషాచ్యా దహనాలా । ఆత్మజ్ఞాన పాహిజే ॥ ౬౩ ॥
నానా వ్రతేం నానా దానేం । నానా యోగ తీర్థాటణేం ।
సర్వాంహునీ కోటీగుణేం । మహిమా ఆత్మజ్ఞానాచా ॥ ౬౪ ॥
సర్వాంహునీ కోటీగుణేం । మహిమా ఆత్మజ్ఞానాచా ॥ ౬౪ ॥
ఆత్మజ్ఞాన పాహే సదా । త్యాచ్యా పుణ్యాస నాహీం మర్యాదా ।
దుష్ట పాతకాచీ బాధా । నిరసోన గేలీ ॥ ౬౫ ॥
దుష్ట పాతకాచీ బాధా । నిరసోన గేలీ ॥ ౬౫ ॥
వేదశాస్త్రీం సత్యస్వరూప । తేంచి జ్ఞానియాంచేం రూప ।
పుణ్య జాలేం అమూప । సుకృతేం సీమా సాండిలీ ॥ ౬౬ ॥
పుణ్య జాలేం అమూప । సుకృతేం సీమా సాండిలీ ॥ ౬౬ ॥
యా ప్రచితీచ్యా గోష్టీ । ప్రచిత పాహావీ ఆత్మదృష్టీం ।
ప్రచితీవేగళే కష్టీ । హోఊంచ నయే ॥ ౬౭ ॥
ప్రచితీవేగళే కష్టీ । హోఊంచ నయే ॥ ౬౭ ॥
ఆగా యే ప్రచితీచే లోక హో । ప్రచిత నస్తాం అవఘా శోక హో ।
రఘునాథకృపేనేం రాహో । ప్రత్యయ నిశ్చయాచా ॥ ౬౮ ॥
రఘునాథకృపేనేం రాహో । ప్రత్యయ నిశ్చయాచా ॥ ౬౮ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే చళాచళనిరూపణనామ సమాస దహావా ॥
॥ దశక దహావా సమాప్త ॥