સમાસ પહિલા : આત્માનાત્મવિવેક ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ દુસરા : સારાસારનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ તિસરા : ઉભારણીનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ ચૌથા : પ્રલયનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પાંચવા : કહાણીનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ સહાવા : લઘુબોધ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ સાતવા : પ્રત્યય વિવરણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ આઠવા : કર્તા નિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ નવવા : આત્માવિવરણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ દહાવા : શિકવણનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પહિલા : આત્માનાત્મવિવેક ॥ શ્રીરામ ॥
આત્માનાત્મવિવેક કરાવા । કરૂન બરા વિવરાવા ।
વવરોન સદૃઢ ધરાવા । જીવામધેં ॥ ૧ ॥
વવરોન સદૃઢ ધરાવા । જીવામધેં ॥ ૧ ॥
આત્મા કોણ અનાત્મા કોણ । ત્યાચેં કરાવેં વિવરણ ।
તેંચિ આતાં નિરૂપણ । સાવધ ઐકા ॥ ૨ ॥
તેંચિ આતાં નિરૂપણ । સાવધ ઐકા ॥ ૨ ॥
ચ્યારિ ખાણી ચ્યારિ વાણી । ચૌર્યાસિ લક્ષ જીવપ્રાણી ।
સંખ્યા બોલિલી પુરાણીં । વર્તતી આતાં ॥ ૩ ॥
સંખ્યા બોલિલી પુરાણીં । વર્તતી આતાં ॥ ૩ ॥
નાના પ્રકારીચીં શરીરેં । સૃષ્ટીંત દિસતી અપારેં ।
તયામધેં નિર્ધારેં । આત્મા કવણુ ॥ ૪ ॥
તયામધેં નિર્ધારેં । આત્મા કવણુ ॥ ૪ ॥
દૃષ્ટીમધેં પાહાતો । શ્રવણામધ્યેં ઐકતો ।
રસનેમધ્યેં સ્વાદ ઘેતો । પ્રત્યક્ષ આતાં ॥૫ ॥
રસનેમધ્યેં સ્વાદ ઘેતો । પ્રત્યક્ષ આતાં ॥૫ ॥
ઘ્રાણામધેં વાસ ઘેતો । સર્વાંગી તો સ્પર્શતો ।
વાચેમધેં બોલવિતો । જાણોનિ શબ્દ ॥ ૬॥
વાચેમધેં બોલવિતો । જાણોનિ શબ્દ ॥ ૬॥
સાવધાન આણિ ચંચળ । ચહુંકડે ચળવળ ।
યેકલાચિ ચાલવી સકળ । ઇંદ્રિયેંદ્વારા ॥ ૭ ॥
યેકલાચિ ચાલવી સકળ । ઇંદ્રિયેંદ્વારા ॥ ૭ ॥
પાયે ચાલવી હાત હાલવી । ભૃકુટી પાલવી ડોળા ઘાલવી ।
સંકેતખુણા બોલવી । તોચિ આત્મા ॥ ૮ ॥
સંકેતખુણા બોલવી । તોચિ આત્મા ॥ ૮ ॥
ધિટાઈ લાજવી ખાજવી । ખોંકવી વોકવી થુંકવી ।
અન્ન જેઊન ઉદક સેવી । તોચિ આત્મા ॥ ૯ ॥
અન્ન જેઊન ઉદક સેવી । તોચિ આત્મા ॥ ૯ ॥
મળમૂત્રત્યાગ કરી । શરીરમાત્ર સાવરી ।
પ્રવૃત્તિ નિવૃત્તિ વિવરી । તોચિ આત્મા ॥ ૧૦ ॥
પ્રવૃત્તિ નિવૃત્તિ વિવરી । તોચિ આત્મા ॥ ૧૦ ॥
ઐકે દેખે હુંગે ચાખે । નાના પ્રકારેં વોળખે ।
સંતોષ પાવે આણી ધાકે । તોચિ આત્મા ॥ ૧૧ ॥
સંતોષ પાવે આણી ધાકે । તોચિ આત્મા ॥ ૧૧ ॥
આનંદ વિનોદ ઉદેગ ચિંતા । કાયા છ્યાયા માયા મમતા ।
જીવિત્વેં પાવે નાના વેથા । તોચિ આત્મા ॥ ૧૨ ॥
જીવિત્વેં પાવે નાના વેથા । તોચિ આત્મા ॥ ૧૨ ॥
પદાર્થાચી આસ્થા ધરી । જનીં વાઈટ બરેં કરી ।
આપલ્યાં રાખે પરાવ્યાં મારી । તોચિ આત્મા ॥ ૧૩ ॥
આપલ્યાં રાખે પરાવ્યાં મારી । તોચિ આત્મા ॥ ૧૩ ॥
યુધ્યે હોતાં દોહીકડે । નાના શરીરીં વાવડે ।
પરસ્પરેં પાડી પડે । તોચિ આત્મા ॥ ૧૪ ॥
પરસ્પરેં પાડી પડે । તોચિ આત્મા ॥ ૧૪ ॥
તો યેતો જાતો દેહીં વર્તતો । હાસતો રડતો પ્રસ્તાવતો ।
સમર્થ કરંટા હોતો । વ્યાપાસારિખા ॥ ૧૫ ॥
સમર્થ કરંટા હોતો । વ્યાપાસારિખા ॥ ૧૫ ॥
હોતો લંડી હોતો બળકટ । હોતો વિદ્યાવંત હોતો ધટ ।
ન્યાયેવંત હોતો ઉત્ધટ । તોચિ આત્મા ॥ ૧૬ ॥
ન્યાયેવંત હોતો ઉત્ધટ । તોચિ આત્મા ॥ ૧૬ ॥
ધીર ઉદાર આણિ કૃપેણ । વેડા આણિ વિચક્ષણ ।
ઉછક આણિ સહિષ્ણ । તોચિ આત્મા ॥ ૧૭ ॥
ઉછક આણિ સહિષ્ણ । તોચિ આત્મા ॥ ૧૭ ॥
વિદ્યા કુવિદ્યા દોહિકડે । આનંદરૂપ વાવડે ।
જેથેં તેથેં સર્વાંકડે । તોચિ આત્મા ॥ ૧૮ ॥
જેથેં તેથેં સર્વાંકડે । તોચિ આત્મા ॥ ૧૮ ॥
નિજે ઉઠે બૈસે ચાલે । ધાવે ધાવડી ડોલે તોલે ।
સોઇરે ધાયેરે કેલે । તોચિ આત્મા ॥ ૧૯ ॥
સોઇરે ધાયેરે કેલે । તોચિ આત્મા ॥ ૧૯ ॥
પોથી વાચી અર્થ સાંગે । તાળ ધરી ગાઊં લાગે ।
વાદ વેવાદ વાઉગે । તોચિ આત્મા ॥ ૨૦ ॥
વાદ વેવાદ વાઉગે । તોચિ આત્મા ॥ ૨૦ ॥
આત્મા નસ્તાં દેહાંતરીં । મગ તેં પ્રેત સચરાચરીં ।
દેહસંગેં આત્મા કરીં । સર્વ કાંહીં ॥ ૨૧ ॥
દેહસંગેં આત્મા કરીં । સર્વ કાંહીં ॥ ૨૧ ॥
યેકેંવિણ યેક કાયે । કામા નયે વાયાં જાયે ।
મ્હણોનિ હા ઉપાયે । દેહયોગેં ॥ ૨૨ ॥
મ્હણોનિ હા ઉપાયે । દેહયોગેં ॥ ૨૨ ॥
દેહ અનિત્ય આત્મા નિત્ય । હાચિ વિવેક નિત્યાનિત્ય ।
અવઘેં સૂક્ષ્માચેં કૃત્ય । જાણતી જ્ઞાની ॥ ૨૩ ॥
અવઘેં સૂક્ષ્માચેં કૃત્ય । જાણતી જ્ઞાની ॥ ૨૩ ॥
પિંડી દેહધર્તા જીવ । બ્રહ્માંડીં દેહધર્તા શિવ ।
ઈશ્વરતનુચતુષ્ટયે સર્વ । ઈશ્વર ધર્તા ॥ ૨૪ ॥
ઈશ્વરતનુચતુષ્ટયે સર્વ । ઈશ્વર ધર્તા ॥ ૨૪ ॥
ત્રિગુણાપર્તા જો ઈશ્વર । અર્ધનારીનટેશ્વર ।
સકળ સૃષ્ટીચા વિસ્તાર । તેથૂન જાલા ॥ ૨૫ ॥
સકળ સૃષ્ટીચા વિસ્તાર । તેથૂન જાલા ॥ ૨૫ ॥
બરવેં વિચારૂન પાહીં । સ્ત્રી પુરુષ તેથેં નાહીં ।
ચંચળરૂપ યેતેં કાંહીં । પ્રત્યયાસી ॥ ૨૬ ॥
ચંચળરૂપ યેતેં કાંહીં । પ્રત્યયાસી ॥ ૨૬ ॥
મુળીંહૂન સેંવટવરી । બ્રહ્માદિ પિપ્લીકા દેહધારી ।
નિત્યાનિત્ય વિવેક ચતુરીં । જાણિજે ઐસા ॥ ૨૭ ॥
નિત્યાનિત્ય વિવેક ચતુરીં । જાણિજે ઐસા ॥ ૨૭ ॥
જડ તિતુકેં અનિત્ય । આણિ સૂક્ષ્મ તિતુકેં નિત્ય ।
યાહિમધ્યેં નિત્યાનિત્ય । પુઢેં નિરોપિલેં ॥ ૨૮ ॥
યાહિમધ્યેં નિત્યાનિત્ય । પુઢેં નિરોપિલેં ॥ ૨૮ ॥
સ્થૂળ સૂક્ષ્મ વોલાંડિલેં । કારણ માહાકારાણ સાંડિલેં ।
વિરાટ હિરણ્યગર્ભ ખંડિલેં । વિવેકાનેં ॥ ૨૯ ॥
વિરાટ હિરણ્યગર્ભ ખંડિલેં । વિવેકાનેં ॥ ૨૯ ॥
અવ્યાકૃત મૂળપ્રકૃતી। તેથેં જાઊન બૈસલી વૃત્તી ।
તેં વૃત્તિ વ્હાવયા નિવૃત્તિ । નિરૂપણ ઐકા ॥ ૩૦ ॥
તેં વૃત્તિ વ્હાવયા નિવૃત્તિ । નિરૂપણ ઐકા ॥ ૩૦ ॥
આત્માનાત્માવિવેક બોલિલા । ચંચળાત્મા પ્રત્યયા આલા ।
પુઢિલે સમાસીં નિરોપિલા । સારાસાર વિચાર ॥ ૩૧ ॥
પુઢિલે સમાસીં નિરોપિલા । સારાસાર વિચાર ॥ ૩૧ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે આત્માનાત્માવિવેકનામ સમાસ પહિલા ॥
સમાસ દુસરા : સારાસારનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
શ્રીરામસમર્થ ॥ ઐકા સારાસાર વિચાર । ઉભારલેં જગડંબર ।
ત્યાંત કોણ સાર કોણ અસાર । વિવેકેં વોળખાવા ॥ ૧ ॥
ત્યાંત કોણ સાર કોણ અસાર । વિવેકેં વોળખાવા ॥ ૧ ॥
દિસેલ તેં નાસેલ । આણિ યેઈલ તેં જાઈલ ।
જેં અસતચિ અસેલ । તેંચિ સાર ॥ ૨ ॥
જેં અસતચિ અસેલ । તેંચિ સાર ॥ ૨ ॥
માગાં આત્માનાત્માવિવેક બોલિલા । અનાત્મા વોળખોન સાંડિલા ।
આત્મા જાણતાં લાગલા । મુળીંચા મૂળતંતુ ॥ ૩ ॥
આત્મા જાણતાં લાગલા । મુળીંચા મૂળતંતુ ॥ ૩ ॥
મુળીં જે રાહિલી વૃત્તિ । જાલી પાહિલે નિવૃત્તિ ।
સારાસાર વિચાર શ્રોતીં । બરા પાહાવા ॥ ૪ ॥
સારાસાર વિચાર શ્રોતીં । બરા પાહાવા ॥ ૪ ॥
નિત્યાનિત્ય વિવેક કેલા । આત્મા નિત્યસા નિવડિલા ।
નિવૃતીરૂપેં હેત ઉરલા । નિરાકારીં ॥૫ ॥
નિવૃતીરૂપેં હેત ઉરલા । નિરાકારીં ॥૫ ॥
હેત મ્હણિજે તો ચંચળ । નિર્ગુણ મ્હણિજે નિશ્ચળ ।
સારાસારવિચારેં ચંચળ । હોઊન જાતેં ॥ ૬॥
સારાસારવિચારેં ચંચળ । હોઊન જાતેં ॥ ૬॥
ચળે મ્હણોનિ તેં ચંચળ । ન ચળે મ્હણોનિ નિશ્ચળ ।
નિશ્ચળીં ઉડે ચંચળ । નિશ્ચયેસીં ॥ ૭ ॥
નિશ્ચળીં ઉડે ચંચળ । નિશ્ચયેસીં ॥ ૭ ॥
જ્ઞાન આણિ ઉપાસના । દોની યેકચિ પાહાના ।
ઉપાસનેકરિતાં જના । જગોદ્ધાર ॥ ૮ ॥
ઉપાસનેકરિતાં જના । જગોદ્ધાર ॥ ૮ ॥
દ્રષ્ટા સાક્ષી જાણતા । જ્ઞાનધન ચૈતન્યસત્તા ।
જ્ઞાન દેવચિ તત્વતા । બરેં પાહા ॥ ૯ ॥
જ્ઞાન દેવચિ તત્વતા । બરેં પાહા ॥ ૯ ॥
ત્યા જ્ઞાનાચેં વિજ્ઞાન હોતેં । શોધૂન પાહા બહુત મતેં ।
ચંચળ અવઘેં નાસતેં । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૧૦ ॥
ચંચળ અવઘેં નાસતેં । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૧૦ ॥
નાસિવંત નાસેલ કિં નાસેના । ઐસા અનુમાનચિ આહે મના ।
તરી તો પુરુષ સહસા જ્ઞાના । અધિકાર નવ્હે ॥ ૧૧ ॥
તરી તો પુરુષ સહસા જ્ઞાના । અધિકાર નવ્હે ॥ ૧૧ ॥
નિત્ય નિશ્ચયે કેલા । સંદેહ ઉરતચિ ગેલા ।
તરી તો જાણાવા વાહાવલા । માહા મૃગજળીં ॥ ૧૨ ॥
તરી તો જાણાવા વાહાવલા । માહા મૃગજળીં ॥ ૧૨ ॥
ક્ષયેચિ નાહીં જો અક્ષઈ । વ્યાપકપણેં સર્વાં ઠાઈં ।
તેથે હેત સંદેહ નાહીં । નિર્વિકારીં ॥ ૧૩ ॥
તેથે હેત સંદેહ નાહીં । નિર્વિકારીં ॥ ૧૩ ॥
જેં ઉદંડ ઘનદાટ । આદ્ય મધ્ય સેવટ ।
અચળ અઢળ અતુટ । જૈસેં તૈસેં ॥ ૧૪ ॥
અચળ અઢળ અતુટ । જૈસેં તૈસેં ॥ ૧૪ ॥
પાહાતાં જૈસેં ગગન । ગગનાહૂન તેં સઘન ।
જનચિ નાહીં નિરંજન । સદોદિત ॥ ૧૫ ॥
જનચિ નાહીં નિરંજન । સદોદિત ॥ ૧૫ ॥
ચર્મચક્ષુ જ્ઞાનચક્ષુ । હા તોં અવઘાચ પૂર્વપક્ષુ ।
નિર્ગુણ ઠાઈંચા અલક્ષુ । લક્ષવેના ॥ ૧૬ ॥
નિર્ગુણ ઠાઈંચા અલક્ષુ । લક્ષવેના ॥ ૧૬ ॥
સંગત્યાગેંવિણ કાંહીં । પરબ્રહ્મ હોણાર નાહીં ।
સંગત્યાગ કરૂન પાહીં । મૌન્યગર્ભા ॥ ૧૭ ॥
સંગત્યાગ કરૂન પાહીં । મૌન્યગર્ભા ॥ ૧૭ ॥
નિર્શતાં અવઘેંચિ નિર્શલેં । ચંચળ તિતુકેં નિઘોન ગેલેં।
નિશ્ચળ પરબ્રહ્મ ઉરલેં । તેંચિ સાર ॥ ૧૮ ॥
નિશ્ચળ પરબ્રહ્મ ઉરલેં । તેંચિ સાર ॥ ૧૮ ॥
આઠવા દેહ મૂળ માયા । નિર્શોન ગેલ્યા અષ્ટકાયા ।
સાધુ સાંગતી ઉપાયા । કૃપાળુપણેં ॥ ૧૯ ॥
સાધુ સાંગતી ઉપાયા । કૃપાળુપણેં ॥ ૧૯ ॥
સોહં હંસા તત્વમસી । તેં બ્રહ્મ તૂં આહેસી ।
વિચાર પાહાતાં સ્થિતિ ઐસી । સહજચિ હોતે ॥ ૨૦ ॥
વિચાર પાહાતાં સ્થિતિ ઐસી । સહજચિ હોતે ॥ ૨૦ ॥
સાધક અસોન બ્રહ્મ ઉરલેં। તેથેં વૃત્તિસુન્ય જાલેં।
સારાસાર વિચારિલેં । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૨૧ ॥
સારાસાર વિચારિલેં । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૨૧ ॥
તેં તાપેના ના નિવેના । ઉજળેના ના કાળવંડેના ।
ડહુળેના ના નિવળેના । પરબ્રહ્મ તેં ॥૨૨ ॥
ડહુળેના ના નિવળેના । પરબ્રહ્મ તેં ॥૨૨ ॥
દિસેના ના ભાસેના । ઉપજેના ના નાસેના ।
તેં યેના ના જાઈના । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૩ ॥
તેં યેના ના જાઈના । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૩ ॥
તેં ભિજેના ના વાળેના । તેં વિઝેના ના જળેના।
જયાસ કોણીચ નેઈના । પરબ્રહ્મ તેં ॥૨૪ ॥
જયાસ કોણીચ નેઈના । પરબ્રહ્મ તેં ॥૨૪ ॥
જેં સન્મુખચિ ચહુંકડે । જેથેં દૃશ્ય ભાસ ઉડે ।
ધન્ય સાધુ તો પવાડે । નિર્વિકારીં ॥ ૨૫ ॥
ધન્ય સાધુ તો પવાડે । નિર્વિકારીં ॥ ૨૫ ॥
નિર્વિકલ્પીં કલ્પનાતીત । તોચિ વોળખાવા સંત ।
યેર અવઘેચિ અસંત । ભ્રમરૂપ ॥ ૨૬ ॥
યેર અવઘેચિ અસંત । ભ્રમરૂપ ॥ ૨૬ ॥
ખોટેં સાંડૂન ખરેં ઘ્યાવેં । તરીચ પરીક્ષવંત મ્હણાવેં
અસાર સાંડૂન સાર ઘ્યાવેં । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૭ ॥
અસાર સાંડૂન સાર ઘ્યાવેં । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૭ ॥
જાણતાં જાણતાં જાણીવ જાતે । આપલી વૃત્તિ તદ્રૂપ હોતે ।
આત્મનિવેદન ભક્તિ તે । ઐસી આહે॥ ૨૮ ॥
આત્મનિવેદન ભક્તિ તે । ઐસી આહે॥ ૨૮ ॥
વાચ્યાંશેં ભક્તિ મુક્તિ બોલાવી । લક્ષ્યાંશેં તદ્રૂપતા વિવરાવી ।
વિવરતાં હેતુ નુરાવી । તે તદ્રૂપતા ॥ ૨૯ ॥
વિવરતાં હેતુ નુરાવી । તે તદ્રૂપતા ॥ ૨૯ ॥
સદ્રૂપ ચિદ્રૂપ આણિ તદ્રૂપ । સસ્વરૂપ મ્હણિજે આપલેં રૂપ ।
આપલેં રૂપ મ્હણિજે અરૂપ । તત્વનિર્શનાઉપરી ॥ ૩૦ ॥
આપલેં રૂપ મ્હણિજે અરૂપ । તત્વનિર્શનાઉપરી ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સારાસારનિરૂપણનામ સમાસ દુસરા ॥
સમાસ તિસરા : ઉભારણીનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
શ્રીરામસમર્થ ॥ બ્રહ્મ ઘન આણિ પોકળ । આકાશાહૂન વિશાળ ।
નિર્મળ આણિ નિશ્ચળ । નિર્વિકારી ॥ ૧ ॥
નિર્મળ આણિ નિશ્ચળ । નિર્વિકારી ॥ ૧ ॥
ઐસેંચિ અસતાં કિત્યેક કાળ । તેથેં આરંભલા ભૂગોળ ।
તયા ભૂગોળાંચે મૂળ । સાવધ ઐકા ॥ ૨ ॥
તયા ભૂગોળાંચે મૂળ । સાવધ ઐકા ॥ ૨ ॥
પરબ્રહ્મ અસતાં નિશ્ચળ । તેથેં સંકલ્પ ઉઠિલા ચંચળ ।
તયાસ બોલિજે કેવળ । આદિનારાયેણ ॥ ૩ ॥
તયાસ બોલિજે કેવળ । આદિનારાયેણ ॥ ૩ ॥
મૂળમાયા જગદેશ્વર । ત્યાસીચ મ્હણિજે શડ્ગુણૈશ્વર ।
અષ્ટધા પ્રકૃતીચા વિચાર । તેથેં પાહા ॥ ૪ ॥
અષ્ટધા પ્રકૃતીચા વિચાર । તેથેં પાહા ॥ ૪ ॥
ઐલિકડે ગુણક્ષોભિણી । તેથેં જન્મ ઘેતલા ત્રિગુણીં ।
મૂળ વોંકારાચી માંડણી । તેથૂન જાણાવી ॥ ૫ ॥
મૂળ વોંકારાચી માંડણી । તેથૂન જાણાવી ॥ ૫ ॥
અકર ઉકાર મકાર । તિની મિળોન વોંકાર ।
પુઢેં પંચભૂતાંચા વિસ્તાર । વિસ્તારલા ॥ ૬ ॥
પુઢેં પંચભૂતાંચા વિસ્તાર । વિસ્તારલા ॥ ૬ ॥
આકાશ મ્હણિજેતેં અંતરાત્મ્યાસી । તયાપાસૂન જન્મ વાયોસી ।
વાયોપાસૂન તેજાસી । જન્મ જાલા ॥ ૭ ॥
વાયોપાસૂન તેજાસી । જન્મ જાલા ॥ ૭ ॥
વાયોચા કાતરા ઘસવટે । તેણેં ઉષ્ણેં વન્હિ પેટે ।
સૂર્યબિંબ તેં પ્રગટે । તયે ઠાઈં ॥ ૮ ॥
સૂર્યબિંબ તેં પ્રગટે । તયે ઠાઈં ॥ ૮ ॥
વારા વાજતો સીતળ । તેથેં નિર્માણ જાલેં જળ ।
તેં જળ આળોન ભૂગોળ । નિર્માણ જાલા ॥ ૯ ॥
તેં જળ આળોન ભૂગોળ । નિર્માણ જાલા ॥ ૯ ॥
ત્યાઅ ભૂગોળાચે પોટીં । અનંત બીજાંચિયા કોટી ।
પૃથ્વી પાણ્યા હોતા ભેટી । અંકુર નિઘતી ॥ ૧૦ ॥
પૃથ્વી પાણ્યા હોતા ભેટી । અંકુર નિઘતી ॥ ૧૦ ॥
પૃથ્વી વલ્લી નાના રંગ । પત્રેં પુષ્પાંચે તરંગ ।
નાના સ્વાદ તે મગ । ફળેં જાલી ॥ ૧૧॥
નાના સ્વાદ તે મગ । ફળેં જાલી ॥ ૧૧॥
પત્રેં પુષ્પેં ફળેં મુળેં । નાના વર્ણ નાના રસાળેં।
નાના ધાન્યેં અન્નેં કેવળેં । તેથૂન જાલીં ॥ ૧૨ ॥
નાના ધાન્યેં અન્નેં કેવળેં । તેથૂન જાલીં ॥ ૧૨ ॥
અન્નાપાસૂન જાલેં રેત । રેતાપાસૂન પ્રાણી નિપજત ।
ઐસી હે રોકડી પ્રચિત । ઉત્પત્તીચી ॥ ૧૩ ॥
ઐસી હે રોકડી પ્રચિત । ઉત્પત્તીચી ॥ ૧૩ ॥
અંડજ જારજ શ્વેતજ ઉદ્વીજ । પૃથ્વી પાણી સકળાંચે બીજ ।
ઐસેં હેં નવલ ચોજ । સૃષ્ટિરચનેચેં ॥ ૧૪ ॥
ઐસેં હેં નવલ ચોજ । સૃષ્ટિરચનેચેં ॥ ૧૪ ॥
ચ્યારિ ખાણી ચ્યારિ વાણી । ચૌર્યાસિ લક્ષ જીવયોની ।
નિર્માણ ઝાલે લોક તિની । પિંડબ્રહ્માંડ ॥ ૧૫ ॥
નિર્માણ ઝાલે લોક તિની । પિંડબ્રહ્માંડ ॥ ૧૫ ॥
મુળીં અષ્ટધા પ્રકૃતી । અવઘે પાણ્યાપાસૂન જન્મતી ।
પાણી નસ્તાં મરતી । સકળ પ્રાણી ॥ ૧૬ ॥
પાણી નસ્તાં મરતી । સકળ પ્રાણી ॥ ૧૬ ॥
નવ્હે અનુમાનાચેં બોલણેં । યાચા બરા પ્રત્યયેં ઘેણેં ।
વેદશાસ્ત્રેં પુરાણેં । પ્રત્યયેં ઘ્યાવીં ॥ ૧૭ ॥
વેદશાસ્ત્રેં પુરાણેં । પ્રત્યયેં ઘ્યાવીં ॥ ૧૭ ॥
જેં આપલ્યા પ્રત્યયા યેના । તેં અનુમાનિક ઘ્યાવેના ।
પ્રત્યયાવિણ સકળ જના । વેવસાયે નાહીં ॥ ૧૮ ॥
પ્રત્યયાવિણ સકળ જના । વેવસાયે નાહીં ॥ ૧૮ ॥
વેવસાયે પ્રવૃત્તી નિવૃત્તી । દોહિંકડે પાહિજે પ્રચિતી ।
પ્રચિતીવિણ અનુમાનેં અસતી। તે વિવેકહીન ॥ ૧૯ ॥
પ્રચિતીવિણ અનુમાનેં અસતી। તે વિવેકહીન ॥ ૧૯ ॥
ઐસા સૃષ્ટિરચનેચા વિચાર । સંકળિત બોલિલા પ્રકાર ।
આતાં વિસ્તારાચા સંહાર । તોહિ ઐકા ॥ ૨૦ ॥
આતાં વિસ્તારાચા સંહાર । તોહિ ઐકા ॥ ૨૦ ॥
મુળાપાસૂન સેવટવરી । અવઘા આત્મારામચિ કરી ।
કરી આણિ વિવરી । યેથાયોગ્ય ॥ ૨૧ ॥
કરી આણિ વિવરી । યેથાયોગ્ય ॥ ૨૧ ॥
પુઢેંસંવ્હાર નિરોપિલા । શ્રોતીં પાહિજે ઐકિલા ।
ઇતુક્યાઉપરી જાલા । સમાસ પૂર્ણ ॥ ૨૨ ॥
ઇતુક્યાઉપરી જાલા । સમાસ પૂર્ણ ॥ ૨૨ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ઉભારણિનિરૂપણનામ સમાસ તિસરા ॥
સમાસ ચૌથા : પ્રલયનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
શ્રીરામસમર્થ ॥ પૃથ્વીસ હોઈલ અંત । ભૂતાંસ માંડેલ કલ્પાંત ।
ઐસા સમાચાર સાધ્યંત । શાસ્ત્રીં નિરોપિલા ॥ ૧ ॥
ઐસા સમાચાર સાધ્યંત । શાસ્ત્રીં નિરોપિલા ॥ ૧ ॥
શત વરુષેં અનાવૃષ્ટિ । તેણેં જળેલ હે સૃષ્ટિ ।
પર્વત માતી ઐસી પૃષ્ઠી । ભૂમીચી તરકે ॥ ૨ ॥
પર્વત માતી ઐસી પૃષ્ઠી । ભૂમીચી તરકે ॥ ૨ ॥
બારા કળીં સૂર્યમંડળા । કિર્ણાપાસૂન નિઘતી જ્વાળા ।
શત વરુષેં ભૂગોળા । દહન હોયે ॥ ૩ ॥
શત વરુષેં ભૂગોળા । દહન હોયે ॥ ૩ ॥
સિંધુરવર્ણ વસુંધરા । જ્વાળા લાગતી ફણિવરા ।
તો આહાળોન સરારાં । વિષ વમી ॥ ૪ ॥
તો આહાળોન સરારાં । વિષ વમી ॥ ૪ ॥
ત્યા વિષાચ્યા જ્વાળા નિઘતી । તેણેં પાતાળેં જળતી ।
માહાપાવકેં ભસ્મ હોતી। પાતાળ લોક ॥ ૫ ॥
માહાપાવકેં ભસ્મ હોતી। પાતાળ લોક ॥ ૫ ॥
તેથેં માહાભૂતેં ખવળતી । પ્રળયેવાત સુટતી ।
પ્રળયેપાવક વાઢતી। ચહૂંકડે ॥ ૬ ॥
પ્રળયેપાવક વાઢતી। ચહૂંકડે ॥ ૬ ॥
તેથેં અક્રા રુદ્ર ખવળલે । બારા સૂર્ય કડકડિલે ।
પાવકમાત્ર યેકવટલે । પ્રળયેકાળીં ॥ ૭ ॥
પાવકમાત્ર યેકવટલે । પ્રળયેકાળીં ॥ ૭ ॥
વાયો વિજાંચે તડાખે । તેણેં પૃથ્વી અવઘી તરખે ।
કઠિણત્વ અવઘેંચિ ફાંકે । ચહુંકડે ॥ ૮ ॥
કઠિણત્વ અવઘેંચિ ફાંકે । ચહુંકડે ॥ ૮ ॥
તેથેં મેરૂચી કોણ ગણના । કોણ સાંભાળિલ કોણા ।
ચંદ્ર સૂર્ય તારાંગણા । મૂસ જાલી ॥ ૯ ॥
ચંદ્ર સૂર્ય તારાંગણા । મૂસ જાલી ॥ ૯ ॥
પૃથ્વીનેં વિરી સાંડિલી । અવઘી ધગધગાયેમાન જાલી ।
બ્રહ્માંડભટી જળોન ગેલી । યેકસરાં ॥ ૧૦ ॥
બ્રહ્માંડભટી જળોન ગેલી । યેકસરાં ॥ ૧૦ ॥
જળોનિ વિરી સાંડિલી । વિશેષ માહાવૃષ્ટી જાલી ॥
તેણેં પૃથ્વી વિરાલી। જળામધેં ॥
૧૧ ॥ ભાજલા ચુના જળીં વિરે । તૈસા પૃથ્વીસ ધીર ન ધરે ।
વિરી સાંડુનિયા ત્વરેં । જળીં મિળાલી ॥ ૧૨ ॥
વિરી સાંડુનિયા ત્વરેં । જળીં મિળાલી ॥ ૧૨ ॥
શેષ કૂર્મ વાર઼્હાવ ગેલા । પૃથ્વીચા આધાર તુટલા ।
સત્વ સાંડૂન જળાલા । મિળોન ગેલી ॥ ૧૩ ॥
સત્વ સાંડૂન જળાલા । મિળોન ગેલી ॥ ૧૩ ॥
તેથેં પ્રળયેમેઘ ઉચલલે । કઠિણ ઘોષેં ગર્જિનલે ।
અખંડ વિજા કડકડિલે । ધ્વનિ ઘોષ ॥૧૪ ॥
અખંડ વિજા કડકડિલે । ધ્વનિ ઘોષ ॥૧૪ ॥
પર્વતપ્રાયે પડતી ગારા । પર્વત ઉડતી ઐસા વારા ।
નિબિડ તયા અંધકારા। ઉપમાચિ નાહીં ॥ ૧૫ ॥
નિબિડ તયા અંધકારા। ઉપમાચિ નાહીં ॥ ૧૫ ॥
સિંધુ નદ્યા એકવટલ્યા । નેણો નભીંહૂન રિચવલ્યા ।
સંધિચ નાહીં ધારા મિળાલ્યા । અખંડ પાણી ॥ ૧૬ ॥
સંધિચ નાહીં ધારા મિળાલ્યા । અખંડ પાણી ॥ ૧૬ ॥
તેથેં મછ મૂર્મ સર્પ પડતી । પર્વતાસારિખે દિસતી ।
ગર્જના હોતાં મિસળતી । જળાંત જળેં ॥ ૧૭ ॥
ગર્જના હોતાં મિસળતી । જળાંત જળેં ॥ ૧૭ ॥
સપ્ત સિંધુ આવર્ણીં ગેલે । આવર્ણવેડે મોકળે જાલે ।
જળરૂપ જાલિયાં ખવળલે । પ્રળયેપાવક ॥ ૧૮ ॥
જળરૂપ જાલિયાં ખવળલે । પ્રળયેપાવક ॥ ૧૮ ॥
બ્રહ્માંડાઐસા તપ્ત લોહો । શોષી જળાચા સમૂહો ।
તૈસે જળાસ જાલેં પાહો । અપૂર્વ મોઠેં॥ ૧૯ ॥
તૈસે જળાસ જાલેં પાહો । અપૂર્વ મોઠેં॥ ૧૯ ॥
તેણેં આટોન ગેલેં પાણી । અસંભાવ્ય માજલા વન્હી ।
તયા વન્હીસ કેલી ઝડપણી । પ્રળયવાતેં ॥ ૨૦ ॥
તયા વન્હીસ કેલી ઝડપણી । પ્રળયવાતેં ॥ ૨૦ ॥
દીપાસ પાલવ ઘાતલા । તૈસા પ્રળયેપાવક વિઝાલા ।
પુઢેં વાયો પ્રબળલા । અસંભાવ્ય ॥ ૨૧ ॥
પુઢેં વાયો પ્રબળલા । અસંભાવ્ય ॥ ૨૧ ॥
ઉદંડ પોકળી થોડા વારા । તેણેં વિતળોન ગેલા સારા ।
પંચભૂતાંચા પસારા । આટોપલા ॥ ૨૨ ॥
પંચભૂતાંચા પસારા । આટોપલા ॥ ૨૨ ॥
મહદ્ભૂત મૂળમાયા। વિસ્મરણેં વિતુળે કાયા ।
પદાર્થમાત્ર રાહાવયા । ઠાવ નાહીં॥ ૨૩ ॥
પદાર્થમાત્ર રાહાવયા । ઠાવ નાહીં॥ ૨૩ ॥
દૃશ્ય હલકાલોળેં નેલેં । જડ ચંચળ વિતુળલેં ।
યાઉપરી શાશ્વત ઉરલેં । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૪ ॥
યાઉપરી શાશ્વત ઉરલેં । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૪ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે પ્રળયેનામ સમાસ ચૌથા ॥
સમાસ પાંચવા : કહાણીનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
શ્રીરામસમર્થ ॥ કોણી યેક દોઘે જણ । પૃથ્વી ફિરતી ઉદાસીન ।
કાળક્રમણેં લાગૂન । કથા આરંભિલી ॥ ૧ ॥
કાળક્રમણેં લાગૂન । કથા આરંભિલી ॥ ૧ ॥
શ્રોતા પુસે વક્તયાસી । કાહાણી સાંગા જી બરવીસી ।
વક્તા મ્હણે શ્રોતયાસી । સાવધ ઐકેં ॥ ૨ ॥
વક્તા મ્હણે શ્રોતયાસી । સાવધ ઐકેં ॥ ૨ ॥
યેકેં સ્ત્રીપુરુષેં હોતીં । ઉભયેતાંમધેં બહુ પ્રીતિ ।
યેકરૂપેંચિ વર્તતી । ભિન્ન નાહીં ॥ ૩ ॥
યેકરૂપેંચિ વર્તતી । ભિન્ન નાહીં ॥ ૩ ॥
ઐસા કાંહીં યેક કાળ લોટલા । તયાંસ યેક પુત્ર જાલા ।
કાર્યકર્તા આણિ ભલા । સર્વવિષીં ॥ ૪ ॥
કાર્યકર્તા આણિ ભલા । સર્વવિષીં ॥ ૪ ॥
પુઢેં ત્યાસહિ જાલા કુમર । તો પિત્યાહૂન આતુર ।
કાંહીં તદર્ધ ચતુર । વ્યાપકપણેં ॥ ૫ ॥
કાંહીં તદર્ધ ચતુર । વ્યાપકપણેં ॥ ૫ ॥
તેણેં વ્યાપ ઉદંડ કેલા । બહુત કન્યાપુત્ર વ્યાલા ।
ઉદંડ લોક સંચિલા । નાના પ્રકારેં ॥ ૬ ॥
ઉદંડ લોક સંચિલા । નાના પ્રકારેં ॥ ૬ ॥
ત્યાચા પુત્ર જેષ્ઠ । તો અજ્ઞાન આણિ રાગિટ ।
અથવા ચુકતા નીટ । સંવ્હાર કરી ॥ ૭ ॥
અથવા ચુકતા નીટ । સંવ્હાર કરી ॥ ૭ ॥
પિતા ઉગાચ બૈસલા । લેકેં બહુત વ્યાપ કેલા ।
સર્વજ્ઞ જાણતા ભલા । જેષ્ઠ પુત્ર ॥ ૮ ॥
સર્વજ્ઞ જાણતા ભલા । જેષ્ઠ પુત્ર ॥ ૮ ॥
નાતુ ત્યાચેં અર્ધ જાણેં । પણતુ તો કાંહીંચ નેણે ।
ચુકતાં સંવ્હારણેં । માહા ક્રોધી ॥ ૯ ॥
ચુકતાં સંવ્હારણેં । માહા ક્રોધી ॥ ૯ ॥
લેક સકળાંચે પાળણ કરી । નાતુ મેળવી વરિચાવરી ।
પણતુ ચુકલ્યાં સંવ્હાર કરી । અકસ્માત ॥ ૧૦ ॥
પણતુ ચુકલ્યાં સંવ્હાર કરી । અકસ્માત ॥ ૧૦ ॥
નેમસ્તપણેં વંશ વાઢલા । વિસ્તાર ઉદંડચિ જાલા ।
ઐસા બહુત કાળ ગેલા । આનંદરૂપ ॥ ૧૧ ॥
ઐસા બહુત કાળ ગેલા । આનંદરૂપ ॥ ૧૧ ॥
વિસ્તાર વાઢલા ગણવેના । વડિલાંસ કોણીચ માનિના ।
પરસ્પરેં કિંત મના । બહુત પડિલા ॥ ૧૨ ॥
પરસ્પરેં કિંત મના । બહુત પડિલા ॥ ૧૨ ॥
ઉદંડ ઘરકળ઼ો લાગલા । તેણેં કિત્યેક સંવ્હાર જાલા ।
વિપટ પડિલેં થોર થોરાંલા । બેબંદ જાલેં ॥ ૧૩ ॥
વિપટ પડિલેં થોર થોરાંલા । બેબંદ જાલેં ॥ ૧૩ ॥
નેણપણેં ભરી ભરલે । મગ તે અવઘેચ સંવ્હારલે ।
જૈસે યાદવ નિમાલે । ઉન્મત્તપણેં ॥ ૧૪ ॥
જૈસે યાદવ નિમાલે । ઉન્મત્તપણેં ॥ ૧૪ ॥
બાપ લેક નાતુ પણતુ । સકળાંચા જાલા નિપાતુ ।
કન્યા પુત્ર હેતુ માતુ । અણુમાત્ર નાહીં ॥ ૧૫ ॥
કન્યા પુત્ર હેતુ માતુ । અણુમાત્ર નાહીં ॥ ૧૫ ॥
ઐસી કાહાણી જો વિવરલા । તો જન્માપાસૂન સુટલા ।
શ્રોતા વક્તા ધન્ય જાલા । પ્રચિતીનેં ॥ ૧૬ ॥
શ્રોતા વક્તા ધન્ય જાલા । પ્રચિતીનેં ॥ ૧૬ ॥
ઐસી કાહાણી અપૂર્વ જે તે । ઉદંડ વેળ હોત જાતે ।
ઇતકેં બોલોન ગોસાવી તે । નિવાંત જાલે ॥ ૧૭ ॥
ઇતકેં બોલોન ગોસાવી તે । નિવાંત જાલે ॥ ૧૭ ॥
આમચી કાહાણી સરો । તુમચે અંતરીં ભરો ।
ઐસેં બોલણેં વિવરો । કોણીતરી ॥ ૧૮ ॥
ઐસેં બોલણેં વિવરો । કોણીતરી ॥ ૧૮ ॥
ચુકત વાંકત આઠવલેં । એતુકેં સંકળિત બોલિલેં ।
ન્યૂનપૂર્ણ ક્ષ્મા કેલેં । પાહિજે શ્રોતીં ॥ ૧૯ ॥
ન્યૂનપૂર્ણ ક્ષ્મા કેલેં । પાહિજે શ્રોતીં ॥ ૧૯ ॥
ઐસી કાહાણી નિરંતર । વિવેકેં ઐકતી જે નર ।
દાસ મ્હણે જગ્ગોધાર । તેચિ આરિતી ॥ ૨૦ ॥
દાસ મ્હણે જગ્ગોધાર । તેચિ આરિતી ॥ ૨૦ ॥
ત્યા જગોદ્ધારાચેં લક્ષણ । કેલે પાહિજે વિવરણ ।
સાર નિવડાવેં નિરૂપણ । યાસ બોલિજે ॥ ૨૧ ॥
સાર નિવડાવેં નિરૂપણ । યાસ બોલિજે ॥ ૨૧ ॥
નિરૂપણીં પ્રત્યયેં વિવરાવેં । નાના તત્વકોડેં ઉકલાવેં ।
સમજતાં સમજતાં વ્હાવેં । નિઃસંદેહ ॥ ૨૨ ॥
સમજતાં સમજતાં વ્હાવેં । નિઃસંદેહ ॥ ૨૨ ॥
વિવરોન પાહાતાં અષ્ટ દેહ । પુઢેં સહજચિ નિઃસંદેહ ।
અખંડ નિરૂપણેં રાહે । સમાધાન ॥ ૨૩ ॥
અખંડ નિરૂપણેં રાહે । સમાધાન ॥ ૨૩ ॥
તત્વાંચા ગલ્બલા જેથેં । નિવાંત કૈચેં અસેલ તેથેં ।
યાકારણેં ગુલ્લિપરતેં । કોણીયેકેં અસાવેં ॥ ૨૪ ॥
યાકારણેં ગુલ્લિપરતેં । કોણીયેકેં અસાવેં ॥ ૨૪ ॥
ઐસા સૂક્ષ્મ સંવાદ । કેલાચિ કરાવા વિશદ ।
પુઢિલે સમાસીં લઘુબોધ । સાવધ ઐકા ॥ ૨૫ ॥
પુઢિલે સમાસીં લઘુબોધ । સાવધ ઐકા ॥ ૨૫ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે કહાણીનિરૂપણનામ સમાસ પાંચવા ॥
સમાસ સહાવા : લઘુબોધ ॥ શ્રીરામ ॥
શ્રીરામ ॥ જેં બોલિજેતી પંચતત્વેં । ત્યાંચી અભ્યાસાયા નાવેં ।
તદુપરી સ્વાનુભવેં । રૂપીં જાણાવીં ॥ ૧ ॥
તદુપરી સ્વાનુભવેં । રૂપીં જાણાવીં ॥ ૧ ॥
યામધેં શાશ્વત કોણ । આણી અશાશ્વત કોણ ।
ઐસેં કરાવેં વિવરણ । પ્રત્યયાચેં ॥ ૨ ॥
ઐસેં કરાવેં વિવરણ । પ્રત્યયાચેં ॥ ૨ ॥
પંચભૂતાંચા વિચાર । નાંવરૂપ સારાસાર ।
તોચિ બોલિલા નિર્ધાર । સાવધ અઈકા ॥ ૩ ॥
તોચિ બોલિલા નિર્ધાર । સાવધ અઈકા ॥ ૩ ॥
પૃથ્વી આપ તેજ વાયો આકાશ । નાવેં બોલિલીં સાવકાસ ।
આતાં રૂપાચા વિશ્વાસ । શ્રવણેં ધરાવા ॥ ૪ ॥
આતાં રૂપાચા વિશ્વાસ । શ્રવણેં ધરાવા ॥ ૪ ॥
પૃથ્વી મ્હણિજે તે ધરણી । આપ મ્હણિજે તેં પાણી ।
તેજ મ્હણિજે અગ્નિ તરણી । સતેજાદિક ॥ ૫ ॥
તેજ મ્હણિજે અગ્નિ તરણી । સતેજાદિક ॥ ૫ ॥
વાયો મ્હણિજે તો વારા । આકાશ મ્હણિજે પૈસ સારા ।
આતાં શાશ્વત તેં વિચારા । આપલે મનીં॥ ૬ ॥
આતાં શાશ્વત તેં વિચારા । આપલે મનીં॥ ૬ ॥
યેક શીત ચાંચપાવેં। મ્હણિજે વર્મ પડે ઠાવેં ।
તૈસેં થોડ્યા અનુભવેં । બહુત જાણાવે ॥ ૭ ॥
તૈસેં થોડ્યા અનુભવેં । બહુત જાણાવે ॥ ૭ ॥
પૃથ્વી રચતેં આણિ ખચતેં । હેં તોં પ્રત્યયાસ યેતેં ।
નાના રચના હોત જાતે । સૃષ્ટિમધેં ॥ ૮ ॥
નાના રચના હોત જાતે । સૃષ્ટિમધેં ॥ ૮ ॥
મ્હણૌન રચતેં તેં ખચતેં । આપ તેં હિ આટોન જાતે ।
તેજ હિ પ્રગટોન વિઝતેં । વારેં હિ રાહે ॥૯ ॥
તેજ હિ પ્રગટોન વિઝતેં । વારેં હિ રાહે ॥૯ ॥
અવકાશ નામમાત્ર આહે । તેં હિ વિચારિતા ન રાહે ।
એવં પંચભૂતિક રાહે । હેં તોં ઘડેના ॥ ૧૦ ॥
એવં પંચભૂતિક રાહે । હેં તોં ઘડેના ॥ ૧૦ ॥
ઐસા પાંચા ભૂતાંચા હા વિસ્તાર । નાસિવંત હા નિર્ધાર ।
શાશ્વત આત્મા નિરાકાર । સત્ય જાણાવા ॥ ૧૧ ॥
શાશ્વત આત્મા નિરાકાર । સત્ય જાણાવા ॥ ૧૧ ॥
તો આત્મા કોણાસ કળેના । જ્ઞાનેંવિણ આકળેના ।
મ્હણોનિયાં સંતજના । વિચારાવેં ॥ ૧૨ ॥
મ્હણોનિયાં સંતજના । વિચારાવેં ॥ ૧૨ ॥
વિચારિતાં સજ્જનાંસી । તે મ્હણતી કીં અવિનાસી ।
જન્મ મૃત્યુ આત્મયાસી । બોલોંચ નયે ॥ ૧૩ ॥
જન્મ મૃત્યુ આત્મયાસી । બોલોંચ નયે ॥ ૧૩ ॥
નિરાકારીં ભાસે આકર । આણી આકારીં ભાસે નિરાકાર ।
નિરાકાર આણી આકાર । વિવેકેં વોળખાવા ॥ ૧૪ ॥
નિરાકાર આણી આકાર । વિવેકેં વોળખાવા ॥ ૧૪ ॥
નિરાકાર જાણાવા નિત્ય । આકાર જાણાવા અનિત્ય ।
યાસ બોલિજે નિત્યાનિત્ય । વિચારણા ॥ ૧૫ ॥
યાસ બોલિજે નિત્યાનિત્ય । વિચારણા ॥ ૧૫ ॥
સારીં ભાસે અસાર । આણિ અસારીં ભાસે સાર ।
સારાસાર વિચાર । શોધૂન પાહાવા ॥ ૧૬ ॥
સારાસાર વિચાર । શોધૂન પાહાવા ॥ ૧૬ ॥
પંચભૂતિક તેં માઇક । પરંતુ ભાસે અનેક ।
આણિ આત્મા યેક । વ્યાપૂન અસે ॥ ૧૭ ॥
આણિ આત્મા યેક । વ્યાપૂન અસે ॥ ૧૭ ॥
ચહું ભૂતાંમધેં ગગન । તૈસેં ગગનીં અસે સઘન ।
નેહટૂન પાહતાં અભિન્ન । ગગન આણિ વસ્તુ ॥ ૧૮ ॥
નેહટૂન પાહતાં અભિન્ન । ગગન આણિ વસ્તુ ॥ ૧૮ ॥
ઉપાધીયોગેંચિ આકાશ । ઉપાધી નસ્તાં નિરાભાસ ।
નિરાભાસ તેં અવિનાશ । તૈસેં ગગન ॥ ૧૯ ॥
નિરાભાસ તેં અવિનાશ । તૈસેં ગગન ॥ ૧૯ ॥
આતાં અસો હે વિવંચના । પરંતુ જેં પાહાતાં નાસેના ।
તેં ગે તેંચિ અનુમાના । વિવેકેં આણાવેં ॥ ૨૦ ॥
તેં ગે તેંચિ અનુમાના । વિવેકેં આણાવેં ॥ ૨૦ ॥
પરમાત્મા તો નિરાકાર । જાણિજે હા વિચાર સાર ।
આણી આપણ કોણ હા વિચાર । પાહિલા પાહિજે ॥ ૨૧ ॥
આણી આપણ કોણ હા વિચાર । પાહિલા પાહિજે ॥ ૨૧ ॥
દેહાસ અંત યેતાં । વાયો જાતો તત્વતા ।
હેં લટિકેં મ્હણાલ તરી આતાં । સ્વાસોસ્વાસ ધારાવા ॥ ૨૨ ॥
હેં લટિકેં મ્હણાલ તરી આતાં । સ્વાસોસ્વાસ ધારાવા ॥ ૨૨ ॥
સ્વાસ કોંડતાં દેહ પડે । દેહ પડતાં મ્હણતી મડેં ।
મડ્યાસ કર્તુત્વ ન ઘડે । કદાકાળીં ॥ ૨૩ ॥
મડ્યાસ કર્તુત્વ ન ઘડે । કદાકાળીં ॥ ૨૩ ॥
દેહાવેગળા વાયો ન કરી । વાયોવેગળા દેહ ન કરી ।
વિચાર પાહાતાં કાંહીંચ ન કરી । યેકાવેગળેં યેક ॥ ૨૪ ॥
વિચાર પાહાતાં કાંહીંચ ન કરી । યેકાવેગળેં યેક ॥ ૨૪ ॥
ઉગેંચ પાહાતં મનુષ્ય દિસે । વિચાર ઘેતાં કાંહીં નસે ।
અભેદભક્તીચેં લક્ષણ ઐસેં । વોળખાવેં ॥ ૨૫ ॥
અભેદભક્તીચેં લક્ષણ ઐસેં । વોળખાવેં ॥ ૨૫ ॥
કર્તા આપણ ઐસે મ્હણાવેં । તરી આપલેં ઇછેસારિખેં વ્હાવેં ।
ઇછેસારિખેં ન હોતાં માનાવેં । અવઘેંચ વાવ ॥ ૨૬ ॥
ઇછેસારિખેં ન હોતાં માનાવેં । અવઘેંચ વાવ ॥ ૨૬ ॥
મ્હણોન કર્તા નવ્હે કિં આપણ । તેથેં ભોક્તા કૈંચા કોણ ।
હેં વિચારાચેં લક્ષણ । અવિચારેં ન ઘડે ॥ ૨૭ ॥
હેં વિચારાચેં લક્ષણ । અવિચારેં ન ઘડે ॥ ૨૭ ॥
અવિચાર આણિ વિચાર । જૈસા પ્રકાશ અંધકાર ।
વિકાર આણિ નિર્વિકાર । યેક નવ્હે કીં ॥ ૨૮ ॥
વિકાર આણિ નિર્વિકાર । યેક નવ્હે કીં ॥ ૨૮ ॥
જેથેં નાહીં વિવંચના । તેથેં કાંહીંચ ચાલેના ।
ખરેં તેંચિ અનુમાના । કદા ન યે ॥ ૨૯ ॥
ખરેં તેંચિ અનુમાના । કદા ન યે ॥ ૨૯ ॥
પ્રત્યયાસ બોલિજે ન્યાયે । અપ્રત્યયે તો અન્યાયે ।
જાત્યાંધાસ પરીક્ષા કાયે । નાના રત્નાચી ॥ ૩૦ ॥
જાત્યાંધાસ પરીક્ષા કાયે । નાના રત્નાચી ॥ ૩૦ ॥
મ્હણોન જ્ઞાતા ધન્ય ધન્ય । જો નિર્ગુણેંસી અનન્ય ।
આત્મનિવેદનેં માન્ય । પરમ પુરુષ ॥ ૩૧ ॥
આત્મનિવેદનેં માન્ય । પરમ પુરુષ ॥ ૩૧ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે લઘુબોધનામ સમાસ સહાવા ॥
સમાસ સાતવા : પ્રત્યય વિવરણ ॥ શ્રીરામ ॥
શ્રીરામ ॥ નિર્મળ આભાસ નિરાભાસ । તયાસ દૃષ્ટાંત આકાશ ।
આકાશ મ્હણિજે અવકાશ । પસરલા પૈસ ॥ ૧ ॥
આકાશ મ્હણિજે અવકાશ । પસરલા પૈસ ॥ ૧ ॥
આધીં પૈસ મગ પદાર્થ । પ્રત્યયે પાહાતાં યથાર્થ ।
પ્રત્યયેંવિણ પાહાતાં વેર્થ । સકળ કાંહીં ॥ ૨ ॥
પ્રત્યયેંવિણ પાહાતાં વેર્થ । સકળ કાંહીં ॥ ૨ ॥
બ્રહ્મ મ્હણિજે તેં નિશ્ચળ । આત્મા મ્હણિજે તો ચંચળ ।
તયાસ દૃષ્ટાંત કેવળ । વાયો જાણાવા ॥ ૩ ॥
તયાસ દૃષ્ટાંત કેવળ । વાયો જાણાવા ॥ ૩ ॥
ઘટાકાશ દૃષ્ટાંત બ્રહ્માચા । ઘટબિંબ દૃષ્ટાંત આત્મ્યાચા ।
વિવરતાં અર્થ દોહીંચા । ભિન્ન આહે ॥ ૪ ॥
વિવરતાં અર્થ દોહીંચા । ભિન્ન આહે ॥ ૪ ॥
ભૂત મ્હણિજે જિતુકેં જાલેં । જાલેં તિતુકે નિમાલેં ।
ચંચળ આલેં આણી ગેલેં । ઐસેં જાણાવેં ॥ ૫ ॥
ચંચળ આલેં આણી ગેલેં । ઐસેં જાણાવેં ॥ ૫ ॥
અવિદ્યા જડ આત્મા ચંચળ । જડ કર્પૂર આત્મા અનળ ।
દોની જળોન તત્કાળ । વિઝોન જાતી ॥ ૬ ॥
દોની જળોન તત્કાળ । વિઝોન જાતી ॥ ૬ ॥
બ્રહ્મ આકાશ નિશ્ચળ જાતી । આત્મા વાયો ચંચળ જાતી ।
પરીક્ષવંત પરીક્ષિતી । ખરેં કિં ખોટેં ॥ ૭ ॥
પરીક્ષવંત પરીક્ષિતી । ખરેં કિં ખોટેં ॥ ૭ ॥
જડ અનેક આત્મા યેક । ઐસા આતાનાત્માવિવેક ।
જગા વર્તવિતા જગન્નાયેક । તયાસ મ્હણાવેં ॥ ૮ ॥
જગા વર્તવિતા જગન્નાયેક । તયાસ મ્હણાવેં ॥ ૮ ॥
જડ અનાત્મા ચેતવી આત્મા । સર્વીં વર્તે સર્વાત્મા ।
અવઘા મિળોન ચંચળાત્મા । નિશ્ચળ નવ્હે ॥ ૯ ॥
અવઘા મિળોન ચંચળાત્મા । નિશ્ચળ નવ્હે ॥ ૯ ॥
નિશ્ચળ તેં પરબ્રહ્મ । જેથેં નાહીં દૃશ્યભ્રમ ।
વિમળ બ્રહ્મ તેં નિભ્રમ । જૈસેં તૈસેં ॥ ૧૦ ॥
વિમળ બ્રહ્મ તેં નિભ્રમ । જૈસેં તૈસેં ॥ ૧૦ ॥
આધી આત્માનાત્માવિવેક થોર । મગ સારાસારવિચાર ।
સારાસારવિચારેં સંવ્હાર । પ્રકૃતીચા ॥ ૧૧ ॥
સારાસારવિચારેં સંવ્હાર । પ્રકૃતીચા ॥ ૧૧ ॥
વિચારેં પ્રકૃતી સંવ્હારે । દૃશ્ય અસ્તાંચ વોસરે ।
અંતરાત્મા નિર્ગુણીં સંચરે । અધ્યાત્મશ્રવણેં ॥ ૧૨ ॥
અંતરાત્મા નિર્ગુણીં સંચરે । અધ્યાત્મશ્રવણેં ॥ ૧૨ ॥
ચઢતા અર્થ લાગલા । તરી અંતરાત્મા ચઢતચિ ગેલા ।
ઉતરલ્યા અર્થેં ઉતરલા । ભૂમંડળીં ॥ ૧૩ ॥
ઉતરલ્યા અર્થેં ઉતરલા । ભૂમંડળીં ॥ ૧૩ ॥
અર્થાસારિખા આત્મા હોતો । જિકડે નેલા તિકડે જાતો ।
અનુમાનેં સંદેહીં પડતો । કાંહીંયેક ॥ ૧૪ ॥
અનુમાનેં સંદેહીં પડતો । કાંહીંયેક ॥ ૧૪ ॥
નિસંદેહ અર્થ ચાલિલા। તરી આત્મા નિસંદેહચિ જાલા ।
અનુમાન-અર્થેં જાલા । અનુમાનરૂપી ॥ ૧૫ ॥
અનુમાન-અર્થેં જાલા । અનુમાનરૂપી ॥ ૧૫ ॥
નવરસિક અર્થ ચાલે । શ્રોતે તદ્રૂપચિ જાલે ।
ચાટપણેં હોઊન ગેલે । ચાટચિ અવઘે ॥ ૧૬ ॥
ચાટપણેં હોઊન ગેલે । ચાટચિ અવઘે ॥ ૧૬ ॥
જૈસા જૈસા ઘડે સંગ । તૈસે ગુહ્યરાચે રંગ ।
યાકારણેં ઉત્તમ માર્ગ । પાહોન ધરાવા ॥ ૧૭ ॥
યાકારણેં ઉત્તમ માર્ગ । પાહોન ધરાવા ॥ ૧૭ ॥
ઉત્તમ અન્નેં બોલત ગેલે । તરી મન અન્નાકારચિ જાલેં ।
લાવણ્ય વનિતેચેં વર્ણિલેં । તરી મન તેથેંચિ બૈસે ॥ ૧૮ ॥
લાવણ્ય વનિતેચેં વર્ણિલેં । તરી મન તેથેંચિ બૈસે ॥ ૧૮ ॥
પદાર્થવર્ણન અવઘેં । કિતી મ્હણોન સાંગાવેં ।
પરંતુ અંતરીં સમજાવેં । હોયે કિં નવ્હે ॥ ૧૯ ॥
પરંતુ અંતરીં સમજાવેં । હોયે કિં નવ્હે ॥ ૧૯ ॥
જેં જેં દેખિલેં આણી ઐકિલેં । તેં અંતરીં દૃઢ બૈસલેં ।
હિત અન્હિત પરીક્ષિલેં । પરીક્ષવંતીં ॥ ૨૦ ॥
હિત અન્હિત પરીક્ષિલેં । પરીક્ષવંતીં ॥ ૨૦ ॥
યાકારણેં સર્વ સાંડાવેં । યેક દેવાસ ધુંડાવેં ।
તરીચવર્મ પડે ઠાવેં । કાંહીંયેક ॥ ૨૧ ॥
તરીચવર્મ પડે ઠાવેં । કાંહીંયેક ॥ ૨૧ ॥
નાના સુખેં દેવેં કેલીં । લોકેં તયાસ ચુકલીં ।
ઐસીં ચુકતાં ચ ગેલીં । જન્મવરી ॥ ૨૨ ॥
ઐસીં ચુકતાં ચ ગેલીં । જન્મવરી ॥ ૨૨ ॥
સર્વ સાંડૂન શોધા મજલા । ઐસેં દેવચિ બોલિલા ।
લોકીં શબ્દ અમાન્ય કેલા । ભગવંતાચા ॥ ૨૩ ॥
લોકીં શબ્દ અમાન્ય કેલા । ભગવંતાચા ॥ ૨૩ ॥
મ્હણોન નાના દુઃખેં ભોગિતી । સર્વકાળ કષ્ટી હોતી ।
મનીં સુખચિ ઇછિતી । પરી તેં કૈંચેં ॥ ૨૪ ॥
મનીં સુખચિ ઇછિતી । પરી તેં કૈંચેં ॥ ૨૪ ॥
ઉદંડ સુખ જયા લાગલેં । વેડેં તયાસ ચુકલેં ।
સુખ સુખ મ્હણતાચ મેલેં । દુઃખ ભોગિતાં ॥ ૨૫ ॥
સુખ સુખ મ્હણતાચ મેલેં । દુઃખ ભોગિતાં ॥ ૨૫ ॥
શાહાણ્યાનેં ઐસેં ન કરાવેં । સુખ હોયે તેંચિ કરાવેં ।
દેવાસી ધુંડિત જાવેં । બ્રહ્માંડાપરતેં ॥ ૨૬ ॥
દેવાસી ધુંડિત જાવેં । બ્રહ્માંડાપરતેં ॥ ૨૬ ॥
મુખ્ય દેવચિ ઠાઈં પડિલા । મગ કાયે ઉણેં તયાલા ।
લોક વેડે વિવેકાલા । સાંડૂન જાતી ॥ ૨૭ ॥
લોક વેડે વિવેકાલા । સાંડૂન જાતી ॥ ૨૭ ॥
વિવેકાચેં ફળ તેં સુખ । અવિવેકાચેં ફળ તેં દુઃખ ।
યાંત માનેલ તેં અવશ્યક । કેલેં પાહિજે ॥ ૨૮ ॥
યાંત માનેલ તેં અવશ્યક । કેલેં પાહિજે ॥ ૨૮ ॥
કર્તયાસી વોળખાવેં । યાસ વિવેક મ્હણાવેં
વિવેક સાંડિતાં વ્હાવેં । પરમ દુઃખી ॥ ૨૯ ॥
વિવેક સાંડિતાં વ્હાવેં । પરમ દુઃખી ॥ ૨૯ ॥
આતાં અસો હેં બોલણેં । કર્ત્યાસ વોળખણેં ।
આપલેં હિત વિચક્ષણેં । ચુકોં નયે ॥ ૩૦ ॥
આપલેં હિત વિચક્ષણેં । ચુકોં નયે ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે પ્રત્યય વિવરણનામ સમાસ સાતવા ॥
સમાસ આઠવા : કર્તા નિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
શ્રીરામ ॥ શ્રોતા મ્હણે વક્તયાસી । કોણ કર્તા નિશ્ચયેંસીં ।
સલળ સૃષ્ટિ બ્રહ્માંડાસી । કોણેં કેલેં ॥ ૧ ॥
સલળ સૃષ્ટિ બ્રહ્માંડાસી । કોણેં કેલેં ॥ ૧ ॥
તવ બોલિલા સભાનાયેક । જે બોલિકે યેકાહૂન યેક ।
યા બોલણ્યાચે કૌતુક । શ્રોતીં સાદર ઐકાવેં ॥ ૨ ॥
યા બોલણ્યાચે કૌતુક । શ્રોતીં સાદર ઐકાવેં ॥ ૨ ॥
યેક મ્હણતી કર્તા દેવ । યેક મ્હણતી કોણ દેવ ।
આપુલાલા અભિપ્રાવ । બોલતે જાલે ॥ ૩ ॥
આપુલાલા અભિપ્રાવ । બોલતે જાલે ॥ ૩ ॥
ઉત્તમ મધ્યમ કનિષ્ઠ । ભાવર્થેં બોલતી પષ્ટ ।
આપુલાલી ઉપાસના શ્રેષ્ઠ । માનિતી જનીં ॥ ૪ ॥
આપુલાલી ઉપાસના શ્રેષ્ઠ । માનિતી જનીં ॥ ૪ ॥
કોણીયેક ઐસેં મ્હણતી । કર્તા દેવ મંગળમૂર્તી ।
યેક મ્હણતી સરસ્વતી । સર્વ કરી ॥ ૫ ॥
યેક મ્હણતી સરસ્વતી । સર્વ કરી ॥ ૫ ॥
યેક મ્હણતી કર્તા ભૈરવ । યેક મ્હણતી ખંડેરાવ ।
યેક મ્હણતી બીરેદેવ । યેક મ્હણતી ભગવતી ॥ ૬ ॥
યેક મ્હણતી બીરેદેવ । યેક મ્હણતી ભગવતી ॥ ૬ ॥
યેક મ્હણતી નરહરી । યેક મ્હણતી બનશંકરી ।
યેક મ્હણતી સર્વ કરી । નારાયેણુ ॥ ૭ ॥
યેક મ્હણતી સર્વ કરી । નારાયેણુ ॥ ૭ ॥
યેક મ્હણતી શ્રીરામ કર્તા । યેક મ્હણતી શ્રીકૃષ્ણ કર્તા ।
યેક મ્હણતી ભગવંત કર્તા । કેશવરાજ ॥ ૮ ॥
યેક મ્હણતી ભગવંત કર્તા । કેશવરાજ ॥ ૮ ॥
યેક મ્હણતી પાંડુરંગ । યેક મ્હણતી શ્રીરંગ ।
યેક મ્હણતી ઝોટીંગ । સર્વ કરી ॥ ૯ ॥
યેક મ્હણતી ઝોટીંગ । સર્વ કરી ॥ ૯ ॥
યેક મ્હણતી મુંજ્યા કર્તા । યેક મ્હણતી સૂર્ય કર્તા ।
યેક મ્હણતી અગ્ન કર્તા । સકળ કાંહીં ॥ ૧૦ ॥
યેક મ્હણતી અગ્ન કર્તા । સકળ કાંહીં ॥ ૧૦ ॥
યેક મ્હણતી લક્ષ્મી કરી । યેક મ્હણતી મારુતી કરી ।
યેક મ્હણતી ધરત્રી કરી । સર્વ કાંહી ॥ ૧૧ ॥
યેક મ્હણતી ધરત્રી કરી । સર્વ કાંહી ॥ ૧૧ ॥
યેક મ્હણતી તુકાઈ । યેક મ્હણતી યેમાઈ ।
યેક મ્હણતી સટવાઈ । સર્વકરી । ૧૨ ॥
યેક મ્હણતી સટવાઈ । સર્વકરી । ૧૨ ॥
યેક મ્હણતી ભાર્ગવ કર્તા । યેક મ્હણતી વામન કર્તા ।
યેક મ્હણતી પરમાત્મા કર્તા । યેકચિ આહે ॥ ૧૩ ॥
યેક મ્હણતી પરમાત્મા કર્તા । યેકચિ આહે ॥ ૧૩ ॥
યેક મ્હણતી વિરણા કર્તા । યેક મ્હણતી બસ્વંણા કર્તા ।
યેક મ્હણતી રેવંણા કર્તા । સર્વ કાંહીં ॥ ૧૪ ॥
યેક મ્હણતી રેવંણા કર્તા । સર્વ કાંહીં ॥ ૧૪ ॥
યેક મ્હણતી રવળયા કર્તા । યેક મ્હણતી સ્વામી કાર્તિક કર્તા ।
યેક મ્હણતી વેંકટેશ કર્તા । સર્વ કાંહીં ॥ ૧૫ ॥
યેક મ્હણતી વેંકટેશ કર્તા । સર્વ કાંહીં ॥ ૧૫ ॥
યેક મ્હણતી ગુરુ કર્તા । યેક મ્હણતી દત્ત કર્તા ।
યેક મ્હણતી મુખ્ય કર્તા । વોઢ્યા જગન્નથ ॥ ૧૬ ॥
યેક મ્હણતી મુખ્ય કર્તા । વોઢ્યા જગન્નથ ॥ ૧૬ ॥
યેક મ્હણતી બ્રહ્મા કર્તા । યેક મ્હણતી વિષ્ણુ કર્તા ।
યેક મ્હણતી મહેશ કર્તા । નિશ્ચયેંસીં ॥ ૧૭ ॥
યેક મ્હણતી મહેશ કર્તા । નિશ્ચયેંસીં ॥ ૧૭ ॥
યેક મ્હણતી પ્રજન્ય કર્તા । યેક મ્હણતી વાયો કર્તા ।
યેક મ્હણતી કરૂન અકર્તા । નિર્ગુણ દેવ ॥ ૧૮ ॥
યેક મ્હણતી કરૂન અકર્તા । નિર્ગુણ દેવ ॥ ૧૮ ॥
યેક મ્હણતી માયા કરી । યેક મ્હણતી જીવ કરી ।
યેક મ્હણતી સર્વ કરી । પ્રારબ્ધયોગ ॥ ૧૯ ॥
યેક મ્હણતી સર્વ કરી । પ્રારબ્ધયોગ ॥ ૧૯ ॥
યેક મ્હણતી પ્રેત્ન કરી । યેક મ્હણતી સ્વભાવ કરી ।
યેક મ્હણતી કોણ કરી । કોણ જાણે ॥ ૨૦ ॥
યેક મ્હણતી કોણ કરી । કોણ જાણે ॥ ૨૦ ॥
ઐસા કર્ત્યાચા વિચાર । પુસતાં ભરલા બજાર ।
આતાં કોણાચેં ઉત્તર । ખરેં માનાવેં ॥ ૨૧ ॥
આતાં કોણાચેં ઉત્તર । ખરેં માનાવેં ॥ ૨૧ ॥
જેહિં જો દેવ માનિલા । કર્તા મ્હણતી તયાલા ।
ઐસા લોકાંચા ગલ્બલા । વોસરેના ॥ ૨૨ ॥
ઐસા લોકાંચા ગલ્બલા । વોસરેના ॥ ૨૨ ॥
આપુલાલ્યા સાભિમાનેં નિશ્ચયેચિ કેલા મનેં ।
યાચા વિચાર પાહાણેં । ઘડેચિના ॥ ૨૩ ॥
યાચા વિચાર પાહાણેં । ઘડેચિના ॥ ૨૩ ॥
બહુ લોકાંચા બહુ વિચાર । અવઘા રાહોં દ્યા બાજાર ।
પરંતુ યાચા વિચાર । ઐસા આહે ॥ ૨૪ ॥
પરંતુ યાચા વિચાર । ઐસા આહે ॥ ૨૪ ॥
શ્રોતીં વ્હાવેં સાવધાન । નિશ્ચયેં તોડાવા અનુમાન ।
પ્રત્યયે માનાવા પ્રમાણ । જાણતે પુરુષીં ॥ ૨૫ ॥
પ્રત્યયે માનાવા પ્રમાણ । જાણતે પુરુષીં ॥ ૨૫ ॥
જેં જેં કર્તયાનેં કેલેં । તેં તેં ત્યાઉપરી જાલેં ।
કર્ત્યાપૂર્વીં આડળલેં । ન પાહિજે કીં ॥ ૨૬ ॥
કર્ત્યાપૂર્વીં આડળલેં । ન પાહિજે કીં ॥ ૨૬ ॥
કેલેં તેં પંચભૂતિક । આણિ પંચભૂતિક બ્રહ્માદિક ।
તરી ભૂતાંશેં પંચભૂતિક । કેલેં તેં ઘડેના ॥ ૨૭ ॥
તરી ભૂતાંશેં પંચભૂતિક । કેલેં તેં ઘડેના ॥ ૨૭ ॥
પંચભૂતાંસ વેગળેં કરાવેં । મગ કર્ત્યાસ વોળખાવેં ।
પંચભૂતિક તેં સ્વભાવેં । કર્ત્યાંસ આલેં ॥ ૨૮ ॥
પંચભૂતિક તેં સ્વભાવેં । કર્ત્યાંસ આલેં ॥ ૨૮ ॥
પંચભૂતાંવેગળેં નિર્ગુણ । તેથેં નાહીં કર્તેપણ ।
નિર્વિકારાસ વિકાર કોણ । લાઊં શકે ॥ ૨૯ ॥
નિર્વિકારાસ વિકાર કોણ । લાઊં શકે ॥ ૨૯ ॥
નિર્ગુણાસ કર્તવ્ય ન ઘડે । સગુણ જાલ્યાંત સાંપડે ।
આતાં કર્તવ્યતા કોણેકડે । બરેં પાહા ॥ ૩૦ ॥
આતાં કર્તવ્યતા કોણેકડે । બરેં પાહા ॥ ૩૦ ॥
લટિક્યાચા કર્તા કોણ । હેં પુસણેંચિ અપ્રમાણ ।
મ્હણોનિ હેંચિ પ્રમાણ । જેં સ્વભાવેંચિ જાલેં ॥ ૩૧ ॥
મ્હણોનિ હેંચિ પ્રમાણ । જેં સ્વભાવેંચિ જાલેં ॥ ૩૧ ॥
યેક સગુણ યેક નિર્ગુણ । કોઠેં લાઊં કર્તેપણ ।
યા અર્થાચેં વિવરણ । બરેં પાહા ॥ ૩૨ ॥
યા અર્થાચેં વિવરણ । બરેં પાહા ॥ ૩૨ ॥
સગુણેં સગુણ કેલેં । તરી તેં પૂર્વીંચ આહે જાલેં ।
નિર્ગુણાસ કર્તવ્ય લાવિલેં । નવચે કીં કદા ॥ ૩૩ ॥
નિર્ગુણાસ કર્તવ્ય લાવિલેં । નવચે કીં કદા ॥ ૩૩ ॥
યેથેં કર્તાચિ દિસેના । પ્રત્યયે આણાવા અનુમાના ।
દૃશ્ય સત્યત્વેં અસેના । મ્હણોનિયાં ॥ ૩૪ ॥
દૃશ્ય સત્યત્વેં અસેના । મ્હણોનિયાં ॥ ૩૪ ॥
કેલેં તેં અવઘેંચ લટિકેં । તરી કર્તા હેં બોલણેંચિ ફિકેં ।
વક્તા મ્હણે રે વિવેકેં । બરેં પાહા ॥ ૩૫ ॥
વક્તા મ્હણે રે વિવેકેં । બરેં પાહા ॥ ૩૫ ॥
બરેં પાહાતા પ્રત્યયે આલા । તરી કાં કરાવા ગલ્બલા ।
પ્રચિત આલિયાં આપણાલા । અંતર્યામીં ॥ ૩૬ ॥
પ્રચિત આલિયાં આપણાલા । અંતર્યામીં ॥ ૩૬ ॥
આતાં અસો હેં બોલણેં । વિવેકી તોચિ હેં જાણે ।
પૂર્વપક્ષ લાગે ઉડવણેં । યેરવીં અનુર્વાચ ॥ ૩૭ ॥
પૂર્વપક્ષ લાગે ઉડવણેં । યેરવીં અનુર્વાચ ॥ ૩૭ ॥
તંવ શ્રોતા કરી પ્રસ્ન । દેહીં સુખદુઃખભોક્તા કોણ ।
પુઢેં હેંચિ નિરૂપણ । બોલિલેં અસે ॥૩૮ ॥
પુઢેં હેંચિ નિરૂપણ । બોલિલેં અસે ॥૩૮ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે કર્તાનિરૂપણનામ સમાસ આઠવા ॥
સમાસ નવવા : આત્માવિવરણ ॥ શ્રીરામ ॥
શ્રીરામ ॥ આત્મયાસ શેરીરયોગેં । ઉદ્વેગ ચિંતા કરણેં લાગે ।
શરીરયોગેં આત્મા જગે । હેં તોં પગટચિ આહે ॥ ૧ ॥
શરીરયોગેં આત્મા જગે । હેં તોં પગટચિ આહે ॥ ૧ ॥
દેહ અન્નચિ ખાયેના । તરી આત્મા કદાપિ જગેના ।
અત્મ્યાવિણ ચેતના । દેહાસ કૈંચી ॥ ૨ ॥
અત્મ્યાવિણ ચેતના । દેહાસ કૈંચી ॥ ૨ ॥
હેં યેકાવેગળેં યેક । કરૂં જાતાં નિરાર્થક ।
ઉભયેયોગેં કોણીયેક । કાર્ય ચાલે ॥ ૩ ॥
ઉભયેયોગેં કોણીયેક । કાર્ય ચાલે ॥ ૩ ॥
દેહાલા નાહીં ચેતના । અત્મ્યાસ પદાર્થ ઉચલેના ।
સ્વપ્નભોજનેં ભરેના । પોટ કાંહીં ॥ ૪ ॥
સ્વપ્નભોજનેં ભરેના । પોટ કાંહીં ॥ ૪ ॥
આત્મા સ્વપ્નાવસ્થેંત જાતો । પરંતુ દેહામધ્યેં હિ અસતો ।
નિદસુરેપણેં ખાજવિતો । ચમત્કાર પાહા॥ ૫ ॥
નિદસુરેપણેં ખાજવિતો । ચમત્કાર પાહા॥ ૫ ॥
અન્નરસેં વાઢે શરીર । શરીરપ્રમાણેં વિચાર ।
વૃદ્ધપણીં તદનંતર । દોની લાહાનાળતી ॥ ૬ ॥
વૃદ્ધપણીં તદનંતર । દોની લાહાનાળતી ॥ ૬ ॥
ઉત્તમ દ્રવ્ય દેહ ખાતો । દેહયોગેં આત્મા ભુલતો ।
વિસ્મરણેં શુદ્ધિ સાંડિતો । સકળ કાંહીં ॥ ૭ ॥
વિસ્મરણેં શુદ્ધિ સાંડિતો । સકળ કાંહીં ॥ ૭ ॥
દેહાનેં ઘેતલેં વીષ । આત્મા જાયે સાવકાસ ।
વાઢણેં મોડણેં આત્મયાસ । નેમસ્ત આહે ॥ ૮ ॥
વાઢણેં મોડણેં આત્મયાસ । નેમસ્ત આહે ॥ ૮ ॥
વાઢણેં મોડણેં જાણેં યેણેં । સુખ દુઃખ દેહાચેનિ ગુણેં ।
નાન પ્રકારેં ભોગણેં । આત્મયાસ ઘડે ॥ ૯ ॥
નાન પ્રકારેં ભોગણેં । આત્મયાસ ઘડે ॥ ૯ ॥
વારુળ મ્હણિજે પોકળ । મુંગ્યાંચે માર્ગચિ સકળ ।
તૈસેંચિ હેં કેવળ । શરીર જાણાવેં ॥ ૧૦ ॥
તૈસેંચિ હેં કેવળ । શરીર જાણાવેં ॥ ૧૦ ॥
શરીરીં નાડીચ ખેટા । નાડીમધ્યેં પોકળ વાટા ।
લાહાન થોર સગટા। દાટલ્યા નાડી ॥૧૧ ॥
લાહાન થોર સગટા। દાટલ્યા નાડી ॥૧૧ ॥
પ્રાણી અન્નોદક ઘેતો । ત્યાચા અન્નરસ હોતો ।
ત્યાસ વાયો પ્રવર્તતો । સ્વાસોસ્વાસેં ॥ ૧૨ ॥
ત્યાસ વાયો પ્રવર્તતો । સ્વાસોસ્વાસેં ॥ ૧૨ ॥
નાડીદ્વારાં ધાંવે જીવન । જીવનામધેં ખેળે પવન ।
ત્યા પવનાસરિસા જાણ । આત્માહિ વિવરે ॥ ૧૩ ॥
ત્યા પવનાસરિસા જાણ । આત્માહિ વિવરે ॥ ૧૩ ॥
તૃષેનેં શોકલેં શરીર । આત્મ્યાસ કળે હા વિચાર ।
મગ ઉઠવૂન શરીર । ચાલવી ઉદકાકડે ॥ ૧૪ ॥
મગ ઉઠવૂન શરીર । ચાલવી ઉદકાકડે ॥ ૧૪ ॥
ઉદક માગે શબ્દ બોલવી । માર્ગ પાહોન શરીર ચાલવી ।
શરીર અવઘેં ચ હાલવી । પ્રસંગાનુસાર ॥ ૧૫ ॥
શરીર અવઘેં ચ હાલવી । પ્રસંગાનુસાર ॥ ૧૫ ॥
ક્ષુધા લાગતે ઐસેં જાણતો । મગ દેહાલા ઉઠવિતો ।
આચ્યાવાચ્યા બોલવિતો । જ્યાસી ત્યાસી ॥ ૧૬ ॥
આચ્યાવાચ્યા બોલવિતો । જ્યાસી ત્યાસી ॥ ૧૬ ॥
બાયેકાંત મ્હણે જાલેં જાલેં । દેહ સોવળેં કરૂન આણિલેં ।
પાયાંત ભરૂન ચાલવિલેં । તાંતડીં તાંતડીં ॥ ૧૭ ॥
પાયાંત ભરૂન ચાલવિલેં । તાંતડીં તાંતડીં ॥ ૧૭ ॥
ત્યાસી પાત્રાવરી બૈસવિલેં । નેત્રીં ભરોન પાત્ર પાહિલેં।
હાતાકરવીં આરંભિલેં । આપોશન ॥ ૧૮ ॥
હાતાકરવીં આરંભિલેં । આપોશન ॥ ૧૮ ॥
હાતાકરવીં ગ્રાસ ઉચલવી । મુખી જાઊન મુખ પસરવી ।
દાતાંકરવીં ચાવવી । નેટેં નેટેં ॥ ૧૯ ॥
દાતાંકરવીં ચાવવી । નેટેં નેટેં ॥ ૧૯ ॥
આપણ જિવ્હેમધેં ખેળે । પાહાતો પરિમળસોહળે ।
કેંસ કાડી ખડા કળે । તત્કાળ થુંકી ॥ ૨૦ ॥
કેંસ કાડી ખડા કળે । તત્કાળ થુંકી ॥ ૨૦ ॥
આળણી કળતાં મીઠ માગે । બાયલેસિ મ્હણે આગે કાંગે ।
ડોળે તાઊન પાહોં લગે । રાગેં રાગેં ॥ ૨૧ ॥
ડોળે તાઊન પાહોં લગે । રાગેં રાગેં ॥ ૨૧ ॥
નાના અન્નચિ ગોડી । નાના રસેં સ્વાદ નિવડી ।
તિખટ લાગતાં મસ્તક ઝાડી । આણી ખોંકી ॥ ૨૩ ॥
તિખટ લાગતાં મસ્તક ઝાડી । આણી ખોંકી ॥ ૨૩ ॥
મિરપુડી ઘાતલી ફાર । કાયસેં કરિતેં ખાપર ।
જિવ્હેકરવીં કઠિણોત્તર । બોલવી રાગેં ॥ ૨૪ ॥
જિવ્હેકરવીં કઠિણોત્તર । બોલવી રાગેં ॥ ૨૪ ॥
આજ્ય ઉદંડ જેવિલા । સવેંચ તા।
મ્બ્યા ઉચલિલા । ઘળઘળાં ઘેઊં લાગલા। સાવકાસ॥ ૨૫ ॥
મ્બ્યા ઉચલિલા । ઘળઘળાં ઘેઊં લાગલા। સાવકાસ॥ ૨૫ ॥
દેહીં સુખદુઃખભોક્તા । તો યેક આત્માચિ પાહાતાં ।
આત્મ્યાવિણ દેહ વૃથા । મડેં હોયે ॥ ૨૬ ॥
આત્મ્યાવિણ દેહ વૃથા । મડેં હોયે ॥ ૨૬ ॥
મનાચ્યા અનંત વૃત્તિ । જાણણેં તેચિ આત્મસ્થિતિ ।
ત્રૈલોકીં જિતુક્યા વેક્તી । તદાંતરીં આત્મા ॥ ૨૭ ॥
ત્રૈલોકીં જિતુક્યા વેક્તી । તદાંતરીં આત્મા ॥ ૨૭ ॥
જગામધ્યેં જગદાત્મા । વિશ્વામધેં વિશ્વાત્મા ।
સર્વ ચાલવી સર્વાત્મા । નાના રૂપેં ॥ ૨૮ ॥
સર્વ ચાલવી સર્વાત્મા । નાના રૂપેં ॥ ૨૮ ॥
હુંગે ચાખે ઐકે દેખેં । મૃદ કઠિણ વોળખે ।
શીત ઉષ્ણ ઠાઉકેં । તત્કાળ હોયે ॥ ૨૯ ॥
શીત ઉષ્ણ ઠાઉકેં । તત્કાળ હોયે ॥ ૨૯ ॥
સાવધપણેં લાઘવી । બહુત કરી ઉઠાઠેવી ।
યા ધૂર્તાચ્યા ઉગવી । ધૂર્તચિ કરી ॥ ૩૦ ॥
યા ધૂર્તાચ્યા ઉગવી । ધૂર્તચિ કરી ॥ ૩૦ ॥
વાયોસરિસા પરિમળ યેતો । પરિ તો પરિમળ વિતળોન જાતો ।
વાયો ધુળી ઘેઉની યેતો । પરી તે હિ જાયે ॥ ૩૧ ॥
વાયો ધુળી ઘેઉની યેતો । પરી તે હિ જાયે ॥ ૩૧ ॥
શીત ઉષ્ણ વાયોસરિસેં । સુવાસેં અથવા કુવાસેં ।
અસિજે પરી સાવકાસેં । તગણેં ન ઘડે ॥ ૩૨ ॥
અસિજે પરી સાવકાસેં । તગણેં ન ઘડે ॥ ૩૨ ॥
વાયોસરિસે રોગ યેતી । વાયોસરિસી ભૂતેં ધાંવતી ।
ધૂર આણી ધુકટેં યેતી । વાયોસવેં ॥ ૩૩ ॥
ધૂર આણી ધુકટેં યેતી । વાયોસવેં ॥ ૩૩ ॥
વાયોસવેં કાંહીંચ જગેના । આત્મ્યાસવેં વાયો તગેના ।
આત્મ્યાચી ચપળતા જાણા । અધિક આહે ॥ ૩૪ ॥
આત્મ્યાચી ચપળતા જાણા । અધિક આહે ॥ ૩૪ ॥
વાયો કઠિણાસ આડતો । આત્મા કઠિણ ભેદૂન જાતો ।
કઠિણ પાહોં તરી તો । છેદેહિના ॥ ૩૫ ॥
કઠિણ પાહોં તરી તો । છેદેહિના ॥ ૩૫ ॥
વાયો ઝડઝડાં વાજે । આત્મા કાંહીંચ ન વાજે ।
મોનેંચિ અંતરીં સમજે । વિવરોન પાહાતાં ॥ ૩૬ ॥
મોનેંચિ અંતરીં સમજે । વિવરોન પાહાતાં ॥ ૩૬ ॥
શરીરાસ બરેં કેલેં । તેં આત્મયાસ પાવલેં ।
શરીરયોગેં જાલેં । સમાધાન ॥ ૩૭ ॥
શરીરયોગેં જાલેં । સમાધાન ॥ ૩૭ ॥
દેહાવેગળે ઉપાયે નાના । કરિતાં આત્મયાસ પાવેના ।
સમાધાન પાવે વાસના । દેહાચેનિ ॥ ૩૮ ॥
સમાધાન પાવે વાસના । દેહાચેનિ ॥ ૩૮ ॥
દેહઆત્મયાચેં કૌતુક । પાહોં જાતાં હેં અનેક ।
દેહાવેગળી આડણુક । આત્મયાસ હોયે ॥ ૩૯ ॥
દેહાવેગળી આડણુક । આત્મયાસ હોયે ॥ ૩૯ ॥
યેક અસતાં ઉદંડ ઘડે । વેગળેં પાહાતાં કાંહીંચ ન ઘડે ।
વિવેકેં ત્રિલોકીં પવાડે । દેહાત્મયોગેં ॥ ૪૦ ॥
વિવેકેં ત્રિલોકીં પવાડે । દેહાત્મયોગેં ॥ ૪૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે આત્મવિવરણનામ સમાસ નવાવા ॥
સમાસ દહાવા : શિકવણનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
શ્રીરામ ॥ પાલેમાળા સુમનમાળા । ફળમાળા બીજમાળા ।
પાષાણમાળા કવડેમાળા । સુત્રેં ચાલતી ॥ ૧ ॥
પાષાણમાળા કવડેમાળા । સુત્રેં ચાલતી ॥ ૧ ॥
સ્ફટિકમાળા મોહરેમાળા । કાષ્ઠમાળા ગંધમાળા ।
ધાતુમાળા રત્નમાળા । જાળ્યા વોલિ ચાંદોવે ॥ ૨ ॥
ધાતુમાળા રત્નમાળા । જાળ્યા વોલિ ચાંદોવે ॥ ૨ ॥
પરી હેં તંતૂનેં ચાલતેં। તંતૂ નસ્તાં વિષ્કળીત હોતેં।
તૈસેં મ્હણોં આત્મયાતેં। તરી સાહિત્ય ન પડે ॥ ૩ ॥
તૈસેં મ્હણોં આત્મયાતેં। તરી સાહિત્ય ન પડે ॥ ૩ ॥
તંતૂસ મણી વોવિલા। તંતૂમધ્યેંચિ રાહિલા ।
આત્મા સર્વાંગીં વ્યાપલા । પાહાના કાં॥ ૪ ॥
આત્મા સર્વાંગીં વ્યાપલા । પાહાના કાં॥ ૪ ॥
આત્મા ચપળ સહજગુણેં । દોરી કાયે ચળોં જાણે ।
મ્હણોન દૃષ્ટાંત દેણેં । સાહિત્ય ન ઘડે ॥ ૫ ॥
મ્હણોન દૃષ્ટાંત દેણેં । સાહિત્ય ન ઘડે ॥ ૫ ॥
નાના વલ્લીંત જળાંશ । ઉસાંમધ્યેં દાટલા રસ ।
પરી તો રસ આણી બાકસ । યેક નવ્હે ॥ ૬ ॥
પરી તો રસ આણી બાકસ । યેક નવ્હે ॥ ૬ ॥
દેહી આત્મા દેહ અનાત્મા । ત્યાહૂન પર તો પરમાત્મા ।
નિરંજનાસ ઉપમા । અસેચિના ॥ ૭ ॥
નિરંજનાસ ઉપમા । અસેચિના ॥ ૭ ॥
રાયાપાસૂન રંકવરી । અવઘ્યા મનુષ્યાંચિયાં હારી ।
સગટ સમાન સરી । કૈસી કરાવી ॥ ૮ ॥
સગટ સમાન સરી । કૈસી કરાવી ॥ ૮ ॥
દેવ દાનવ માનવ । નીચ યોની હીન જીવ ।
પાપી સુકૃતિ અભિપ્રાવ । ઉદંડ આહે ॥ ૯ ॥
પાપી સુકૃતિ અભિપ્રાવ । ઉદંડ આહે ॥ ૯ ॥
યેકાંશેં જગ ચાલે । પરી સામર્થ્ય વેગળાલેં ।
યેકાસંગે મુક્ત કેલેં । યેકાસંગેં રવરવ ॥ ૧૦ ॥
યેકાસંગે મુક્ત કેલેં । યેકાસંગેં રવરવ ॥ ૧૦ ॥
સાકર માતી પૃથ્વી હોયે । પરી તે માતી ખાતાં ન યે ।
ગરળ આપ નવ્હે કાયે । પરી તેં ખોટેં ॥ ૧૧ ॥
ગરળ આપ નવ્હે કાયે । પરી તેં ખોટેં ॥ ૧૧ ॥
પુણ્યાત્મા આણી પાપાત્મા । દોહિંકડે અંતરાત્મા ।
સાધુ ભોંદુ સીમા । સાંડૂંચ નયે ॥ ૧૨ ॥
સાધુ ભોંદુ સીમા । સાંડૂંચ નયે ॥ ૧૨ ॥
અંતર યેક તોં ખરેં । પરી સાંગાતેં ઘેઊં ન યેતી માહારે ।
પંડિત આણિ ચાટેં પોરેં । યેક કૈસીં ॥ ૧૩ ॥
પંડિત આણિ ચાટેં પોરેં । યેક કૈસીં ॥ ૧૩ ॥
મનુષ્ય આણિ ગધડે । રાજહંસ આણિ કોંબડેં ।
રાજે આણિ માકડેં । એક કૈસીં ॥ ૧૪ ॥
રાજે આણિ માકડેં । એક કૈસીં ॥ ૧૪ ॥
ભાગીરથીચેં જળ આપ । મોરી સંવદણી તેંહિ આપ ।
કુશ્ચિળ ઉદક અલ્પ । સેવવેના ॥ ૧૫ ॥
કુશ્ચિળ ઉદક અલ્પ । સેવવેના ॥ ૧૫ ॥
યાકારણેં આચારશુદ્ધ । ત્યાઉપરી વિચારશુદ્ધ ।
વીતરાગી આણિ સુબુદ્ધ । ઐસા પાહિજે ॥ ૧૬ ॥
વીતરાગી આણિ સુબુદ્ધ । ઐસા પાહિજે ॥ ૧૬ ॥
શૂરાંહૂન માનિલેં લંડી । તરી યુદ્ધપ્રસંગીં નરકાડી ।
શ્રીમંત સાંડૂન બરાડી । સેવિતા કૈસેં ॥ ૧૭ ॥
શ્રીમંત સાંડૂન બરાડી । સેવિતા કૈસેં ॥ ૧૭ ॥
યેકા ઉદકેં સકળ જાલેં । પરી પાહોન પાહિજે સેવિલેં ।
સગટ અવઘેંચ ઘેતલેં । તરી તેં મૂર્ખપણ ॥ ૧૮ ॥
સગટ અવઘેંચ ઘેતલેં । તરી તેં મૂર્ખપણ ॥ ૧૮ ॥
જીવનાચેંચ જાલેં અન્ન । અન્નાચેં જાલેં વમન ।
પરી વમનાચેં ભોજન । કરિતાં ન યે ॥ ૧૯ ॥
પરી વમનાચેં ભોજન । કરિતાં ન યે ॥ ૧૯ ॥
તૈસેં નિંદ્ય સોડૂનદ્યાવેં । વંદ્ય તેં હૃદઈં ધરાવેં ।
સત્કીર્તીનેં ભરાવેં। ભૂમંડળ ॥ ૨૦ ॥
સત્કીર્તીનેં ભરાવેં। ભૂમંડળ ॥ ૨૦ ॥
ઉત્તમાંસિ ઉત્તમ માને। કનિષ્ઠાંસ તેં ન માને ।
મ્હણૌન કરંટે દેવાનેં । કરૂન ઠેવલે ॥ ૨૧ ॥
મ્હણૌન કરંટે દેવાનેં । કરૂન ઠેવલે ॥ ૨૧ ॥
સાંડા અવઘેં કરંટપણ । ધરાવેં ઉત્તમ લક્ષણ ।
હરિકથા પુરાણ શ્રવણ । નીતિ ન્યાયે ॥૨૨ ॥
હરિકથા પુરાણ શ્રવણ । નીતિ ન્યાયે ॥૨૨ ॥
વર્તયાચાવિવેક । રાજી રાખણેં સકળ લોક ।
હળુહળુ પુણ્યલોક। કરીત જાવે॥ ૨૩ ॥
હળુહળુ પુણ્યલોક। કરીત જાવે॥ ૨૩ ॥
મુલાચે ચાલીનેં ચાલાવેં । મુલાચ્યા મનોગતેં બોલાવેં ।
તૈસેં જનાસ સિકવાવેં । હળુહળુ ॥ ૨૪ ॥
તૈસેં જનાસ સિકવાવેં । હળુહળુ ॥ ૨૪ ॥
મુખ્ય મનોગત રાખણેં । હેંચિ ચાતુર્યાચીં લક્ષણેં ।
ચતુર તો ચતુરાંગ જાણેં । ઇતર તીં વેડીં ॥ ૨૫ ॥
ચતુર તો ચતુરાંગ જાણેં । ઇતર તીં વેડીં ॥ ૨૫ ॥
વેડ્યાસ વેડેં મ્હણોં નયે । વર્મ કદાપિ બોલોં નયે।
તરીચ ઘડે દિગ્વિજયે । નિસ્પૃહાસી ॥ ૨૬॥
તરીચ ઘડે દિગ્વિજયે । નિસ્પૃહાસી ॥ ૨૬॥
ઉદંડ સ્થળીં ઉદંડ પ્રસંગ । જાણોનિ કરણેં યેથાસાંગ ।
પ્રાણિમાત્રાચા અંતરંગ । હોઊન જાવેં ॥ ૨૭ ॥
પ્રાણિમાત્રાચા અંતરંગ । હોઊન જાવેં ॥ ૨૭ ॥
મનોગત રાખોન જાતાં । પરસ્પરેં હોયે અવસ્તા ।
મનોગત તોડિતાં વેવસ્તાં । બરી નાહીં ॥ ૨૮ ॥
મનોગત તોડિતાં વેવસ્તાં । બરી નાહીં ॥ ૨૮ ॥
યાકારણેં મનોગત । રાખેલ તો મોઠા મહંત ।
મનોગત રાખતાં સમસ્ત । વોઢોન યેતી ॥ ૨૯ ॥
મનોગત રાખતાં સમસ્ત । વોઢોન યેતી ॥ ૨૯ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે શિકવણનિરૂપણનામ સમાસ દહાવા ॥
દશક તેરાવા સમાપ્ત ॥