The Guru

ଶ୍ରୀ ଦାସବୋଧ ଅଧ୍ଯାଯ 13

(Dasbodh Dashak 13 in Odia)

Samartha Ramdas

Also known as Dasbodh · Dasbodh adhyay 13 · Shri Dasbodh

Dasbodh Dashak 13. The Dasbodh of Samartha Ramdas, spoken in the caves at Shivthar Ghal and set down by his disciple Kalyan Swami. Cast as a dialogue between guru and disciple across twenty dashaks, each of ten samasas, it moves from the discipline of listening through discrimination between the real and the unreal to the nature of the Self — practical throughout, and addressed to people living in the world. This dashak is named in its colophon for शिकवणनिरूपण.

#of 331
ସମାସ ପହିଲା : ଆତ୍ମାନାତ୍ମଵିଵେକ ॥ ଶ୍ରୀରାମ ॥
ସମାସ ଦୁସରା : ସାରାସାରନିରୂପଣ ॥ ଶ୍ରୀରାମ ॥
ସମାସ ତିସରା : ଉଭାରଣୀନିରୂପଣ ॥ ଶ୍ରୀରାମ ॥
ସମାସ ଚୌଥା : ପ୍ରଲଯନିରୂପଣ ॥ ଶ୍ରୀରାମ ॥
ସମାସ ପାଂଚଵା : କହାଣୀନିରୂପଣ ॥ ଶ୍ରୀରାମ ॥
ସମାସ ସହାଵା : ଲଘୁବୋଧ ॥ ଶ୍ରୀରାମ ॥
ସମାସ ସାତଵା : ପ୍ରତ୍ଯଯ ଵିଵରଣ ॥ ଶ୍ରୀରାମ ॥
ସମାସ ଆଠଵା : କର୍ତା ନିରୂପଣ ॥ ଶ୍ରୀରାମ ॥
ସମାସ ନଵଵା : ଆତ୍ମାଵିଵରଣ ॥ ଶ୍ରୀରାମ ॥
ସମାସ ଦହାଵା : ଶିକଵଣନିରୂପଣ ॥ ଶ୍ରୀରାମ ॥
ସମାସ ପହିଲା : ଆତ୍ମାନାତ୍ମଵିଵେକ ॥ ଶ୍ରୀରାମ ॥
ଆତ୍ମାନାତ୍ମଵିଵେକ କରାଵା । କରୂନ ବରା ଵିଵରାଵା ।
ଵଵରୋନ ସଦୃଢ ଧରାଵା । ଜୀଵାମଧେଂ ॥ ୧ ॥
ଆତ୍ମା କୋଣ ଅନାତ୍ମା କୋଣ । ତ୍ଯାଚେଂ କରାଵେଂ ଵିଵରଣ ।
ତେଂଚି ଆତାଂ ନିରୂପଣ । ସାଵଧ ଐକା ॥ ୨ ॥
ଚ୍ଯାରି ଖାଣୀ ଚ୍ଯାରି ଵାଣୀ । ଚୌର୍ଯାସି ଲକ୍ଷ ଜୀଵପ୍ରାଣୀ ।
ସଂଖ୍ଯା ବୋଲିଲୀ ପୁରାଣୀଂ । ଵର୍ତତୀ ଆତାଂ ॥ ୩ ॥
ନାନା ପ୍ରକାରୀଚୀଂ ଶରୀରେଂ । ସୃଷ୍ଟୀଂତ ଦିସତୀ ଅପାରେଂ ।
ତଯାମଧେଂ ନିର୍ଧାରେଂ । ଆତ୍ମା କଵଣୁ ॥ ୪ ॥
ଦୃଷ୍ଟୀମଧେଂ ପାହାତୋ । ଶ୍ରଵଣାମଧ୍ଯେଂ ଐକତୋ ।
ରସନେମଧ୍ଯେଂ ସ୍ଵାଦ ଘେତୋ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ ଆତାଂ ॥୫ ॥
ଘ୍ରାଣାମଧେଂ ଵାସ ଘେତୋ । ସର୍ଵାଂଗୀ ତୋ ସ୍ପର୍ଶତୋ ।
ଵାଚେମଧେଂ ବୋଲଵିତୋ । ଜାଣୋନି ଶବ୍ଦ ॥ ୬॥
ସାଵଧାନ ଆଣି ଚଂଚଳ । ଚହୁଂକଡେ ଚଳଵଳ ।
ଯେକଲାଚି ଚାଲଵୀ ସକଳ । ଇଂଦ୍ରିଯେଂଦ୍ଵାରା ॥ ୭ ॥
ପାଯେ ଚାଲଵୀ ହାତ ହାଲଵୀ । ଭୃକୁଟୀ ପାଲଵୀ ଡୋଳା ଘାଲଵୀ ।
ସଂକେତଖୁଣା ବୋଲଵୀ । ତୋଚି ଆତ୍ମା ॥ ୮ ॥
ଧିଟାଈ ଲାଜଵୀ ଖାଜଵୀ । ଖୋଂକଵୀ ଵୋକଵୀ ଥୁଂକଵୀ ।
ଅନ୍ନ ଜେଊନ ଉଦକ ସେଵୀ । ତୋଚି ଆତ୍ମା ॥ ୯ ॥
ମଳମୂତ୍ରତ୍ଯାଗ କରୀ । ଶରୀରମାତ୍ର ସାଵରୀ ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତି ନିଵୃତ୍ତି ଵିଵରୀ । ତୋଚି ଆତ୍ମା ॥ ୧୦ ॥
ଐକେ ଦେଖେ ହୁଂଗେ ଚାଖେ । ନାନା ପ୍ରକାରେଂ ଵୋଳଖେ ।
ସଂତୋଷ ପାଵେ ଆଣୀ ଧାକେ । ତୋଚି ଆତ୍ମା ॥ ୧୧ ॥
ଆନଂଦ ଵିନୋଦ ଉଦେଗ ଚିଂତା । କାଯା ଛ୍ଯାଯା ମାଯା ମମତା ।
ଜୀଵିତ୍ଵେଂ ପାଵେ ନାନା ଵେଥା । ତୋଚି ଆତ୍ମା ॥ ୧୨ ॥
ପଦାର୍ଥାଚୀ ଆସ୍ଥା ଧରୀ । ଜନୀଂ ଵାଈଟ ବରେଂ କରୀ ।
ଆପଲ୍ଯାଂ ରାଖେ ପରାଵ୍ଯାଂ ମାରୀ । ତୋଚି ଆତ୍ମା ॥ ୧୩ ॥
ଯୁଧ୍ଯେ ହୋତାଂ ଦୋହୀକଡେ । ନାନା ଶରୀରୀଂ ଵାଵଡେ ।
ପରସ୍ପରେଂ ପାଡୀ ପଡେ । ତୋଚି ଆତ୍ମା ॥ ୧୪ ॥
ତୋ ଯେତୋ ଜାତୋ ଦେହୀଂ ଵର୍ତତୋ । ହାସତୋ ରଡତୋ ପ୍ରସ୍ତାଵତୋ ।
ସମର୍ଥ କରଂଟା ହୋତୋ । ଵ୍ଯାପାସାରିଖା ॥ ୧୫ ॥
ହୋତୋ ଲଂଡୀ ହୋତୋ ବଳକଟ । ହୋତୋ ଵିଦ୍ଯାଵଂତ ହୋତୋ ଧଟ ।
ନ୍ଯାଯେଵଂତ ହୋତୋ ଉତ୍ଧଟ । ତୋଚି ଆତ୍ମା ॥ ୧୬ ॥
ଧୀର ଉଦାର ଆଣି କୃପେଣ । ଵେଡା ଆଣି ଵିଚକ୍ଷଣ ।
ଉଛକ ଆଣି ସହିଷ୍ଣ । ତୋଚି ଆତ୍ମା ॥ ୧୭ ॥
ଵିଦ୍ଯା କୁଵିଦ୍ଯା ଦୋହିକଡେ । ଆନଂଦରୂପ ଵାଵଡେ ।
ଜେଥେଂ ତେଥେଂ ସର୍ଵାଂକଡେ । ତୋଚି ଆତ୍ମା ॥ ୧୮ ॥
ନିଜେ ଉଠେ ବୈସେ ଚାଲେ । ଧାଵେ ଧାଵଡୀ ଡୋଲେ ତୋଲେ ।
ସୋଇରେ ଧାଯେରେ କେଲେ । ତୋଚି ଆତ୍ମା ॥ ୧୯ ॥
ପୋଥୀ ଵାଚୀ ଅର୍ଥ ସାଂଗେ । ତାଳ ଧରୀ ଗାଊଂ ଲାଗେ ।
ଵାଦ ଵେଵାଦ ଵାଉଗେ । ତୋଚି ଆତ୍ମା ॥ ୨୦ ॥
ଆତ୍ମା ନସ୍ତାଂ ଦେହାଂତରୀଂ । ମଗ ତେଂ ପ୍ରେତ ସଚରାଚରୀଂ ।
ଦେହସଂଗେଂ ଆତ୍ମା କରୀଂ । ସର୍ଵ କାଂହୀଂ ॥ ୨୧ ॥
ଯେକେଂଵିଣ ଯେକ କାଯେ । କାମା ନଯେ ଵାଯାଂ ଜାଯେ ।
ମ୍ହଣୋନି ହା ଉପାଯେ । ଦେହଯୋଗେଂ ॥ ୨୨ ॥
ଦେହ ଅନିତ୍ଯ ଆତ୍ମା ନିତ୍ଯ । ହାଚି ଵିଵେକ ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯ ।
ଅଵଘେଂ ସୂକ୍ଷ୍ମାଚେଂ କୃତ୍ଯ । ଜାଣତୀ ଜ୍ଞାନୀ ॥ ୨୩ ॥
ପିଂଡୀ ଦେହଧର୍ତା ଜୀଵ । ବ୍ରହ୍ମାଂଡୀଂ ଦେହଧର୍ତା ଶିଵ ।
ଈଶ୍ଵରତନୁଚତୁଷ୍ଟଯେ ସର୍ଵ । ଈଶ୍ଵର ଧର୍ତା ॥ ୨୪ ॥
ତ୍ରିଗୁଣାପର୍ତା ଜୋ ଈଶ୍ଵର । ଅର୍ଧନାରୀନଟେଶ୍ଵର ।
ସକଳ ସୃଷ୍ଟୀଚା ଵିସ୍ତାର । ତେଥୂନ ଜାଲା ॥ ୨୫ ॥
ବରଵେଂ ଵିଚାରୂନ ପାହୀଂ । ସ୍ତ୍ରୀ ପୁରୁଷ ତେଥେଂ ନାହୀଂ ।
ଚଂଚଳରୂପ ଯେତେଂ କାଂହୀଂ । ପ୍ରତ୍ଯଯାସୀ ॥ ୨୬ ॥
ମୁଳୀଂହୂନ ସେଂଵଟଵରୀ । ବ୍ରହ୍ମାଦି ପିପ୍ଲୀକା ଦେହଧାରୀ ।
ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯ ଵିଵେକ ଚତୁରୀଂ । ଜାଣିଜେ ଐସା ॥ ୨୭ ॥
ଜଡ ତିତୁକେଂ ଅନିତ୍ଯ । ଆଣି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତିତୁକେଂ ନିତ୍ଯ ।
ଯାହିମଧ୍ଯେଂ ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯ । ପୁଢେଂ ନିରୋପିଲେଂ ॥ ୨୮ ॥
ସ୍ଥୂଳ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଵୋଲାଂଡିଲେଂ । କାରଣ ମାହାକାରାଣ ସାଂଡିଲେଂ ।
ଵିରାଟ ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭ ଖଂଡିଲେଂ । ଵିଵେକାନେଂ ॥ ୨୯ ॥
ଅଵ୍ଯାକୃତ ମୂଳପ୍ରକୃତୀ। ତେଥେଂ ଜାଊନ ବୈସଲୀ ଵୃତ୍ତୀ ।
ତେଂ ଵୃତ୍ତି ଵ୍ହାଵଯା ନିଵୃତ୍ତି । ନିରୂପଣ ଐକା ॥ ୩୦ ॥
ଆତ୍ମାନାତ୍ମାଵିଵେକ ବୋଲିଲା । ଚଂଚଳାତ୍ମା ପ୍ରତ୍ଯଯା ଆଲା ।
ପୁଢିଲେ ସମାସୀଂ ନିରୋପିଲା । ସାରାସାର ଵିଚାର ॥ ୩୧ ॥
ଇତି ଶ୍ରୀଦାସବୋଧେ ଗୁରୁଶିଷ୍ଯସଂଵାଦେ ଆତ୍ମାନାତ୍ମାଵିଵେକନାମ ସମାସ ପହିଲା ॥
ସମାସ ଦୁସରା : ସାରାସାରନିରୂପଣ ॥ ଶ୍ରୀରାମ ॥
ଶ୍ରୀରାମସମର୍ଥ ॥ ଐକା ସାରାସାର ଵିଚାର । ଉଭାରଲେଂ ଜଗଡଂବର ।
ତ୍ଯାଂତ କୋଣ ସାର କୋଣ ଅସାର । ଵିଵେକେଂ ଵୋଳଖାଵା ॥ ୧ ॥
ଦିସେଲ ତେଂ ନାସେଲ । ଆଣି ଯେଈଲ ତେଂ ଜାଈଲ ।
ଜେଂ ଅସତଚି ଅସେଲ । ତେଂଚି ସାର ॥ ୨ ॥
ମାଗାଂ ଆତ୍ମାନାତ୍ମାଵିଵେକ ବୋଲିଲା । ଅନାତ୍ମା ଵୋଳଖୋନ ସାଂଡିଲା ।
ଆତ୍ମା ଜାଣତାଂ ଲାଗଲା । ମୁଳୀଂଚା ମୂଳତଂତୁ ॥ ୩ ॥
ମୁଳୀଂ ଜେ ରାହିଲୀ ଵୃତ୍ତି । ଜାଲୀ ପାହିଲେ ନିଵୃତ୍ତି ।
ସାରାସାର ଵିଚାର ଶ୍ରୋତୀଂ । ବରା ପାହାଵା ॥ ୪ ॥
ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯ ଵିଵେକ କେଲା । ଆତ୍ମା ନିତ୍ଯସା ନିଵଡିଲା ।
ନିଵୃତୀରୂପେଂ ହେତ ଉରଲା । ନିରାକାରୀଂ ॥୫ ॥
ହେତ ମ୍ହଣିଜେ ତୋ ଚଂଚଳ । ନିର୍ଗୁଣ ମ୍ହଣିଜେ ନିଶ୍ଚଳ ।
ସାରାସାରଵିଚାରେଂ ଚଂଚଳ । ହୋଊନ ଜାତେଂ ॥ ୬॥
ଚଳେ ମ୍ହଣୋନି ତେଂ ଚଂଚଳ । ନ ଚଳେ ମ୍ହଣୋନି ନିଶ୍ଚଳ ।
ନିଶ୍ଚଳୀଂ ଉଡେ ଚଂଚଳ । ନିଶ୍ଚଯେସୀଂ ॥ ୭ ॥
ଜ୍ଞାନ ଆଣି ଉପାସନା । ଦୋନୀ ଯେକଚି ପାହାନା ।
ଉପାସନେକରିତାଂ ଜନା । ଜଗୋଦ୍ଧାର ॥ ୮ ॥
ଦ୍ରଷ୍ଟା ସାକ୍ଷୀ ଜାଣତା । ଜ୍ଞାନଧନ ଚୈତନ୍ଯସତ୍ତା ।
ଜ୍ଞାନ ଦେଵଚି ତତ୍ଵତା । ବରେଂ ପାହା ॥ ୯ ॥
ତ୍ଯା ଜ୍ଞାନାଚେଂ ଵିଜ୍ଞାନ ହୋତେଂ । ଶୋଧୂନ ପାହା ବହୁତ ମତେଂ ।
ଚଂଚଳ ଅଵଘେଂ ନାସତେଂ । ଯେଣେଂ ପ୍ରକାରେଂ ॥ ୧୦ ॥
ନାସିଵଂତ ନାସେଲ କିଂ ନାସେନା । ଐସା ଅନୁମାନଚି ଆହେ ମନା ।
ତରୀ ତୋ ପୁରୁଷ ସହସା ଜ୍ଞାନା । ଅଧିକାର ନଵ୍ହେ ॥ ୧୧ ॥
ନିତ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯେ କେଲା । ସଂଦେହ ଉରତଚି ଗେଲା ।
ତରୀ ତୋ ଜାଣାଵା ଵାହାଵଲା । ମାହା ମୃଗଜଳୀଂ ॥ ୧୨ ॥
କ୍ଷଯେଚି ନାହୀଂ ଜୋ ଅକ୍ଷଈ । ଵ୍ଯାପକପଣେଂ ସର୍ଵାଂ ଠାଈଂ ।
ତେଥେ ହେତ ସଂଦେହ ନାହୀଂ । ନିର୍ଵିକାରୀଂ ॥ ୧୩ ॥
ଜେଂ ଉଦଂଡ ଘନଦାଟ । ଆଦ୍ଯ ମଧ୍ଯ ସେଵଟ ।
ଅଚଳ ଅଢଳ ଅତୁଟ । ଜୈସେଂ ତୈସେଂ ॥ ୧୪ ॥
ପାହାତାଂ ଜୈସେଂ ଗଗନ । ଗଗନାହୂନ ତେଂ ସଘନ ।
ଜନଚି ନାହୀଂ ନିରଂଜନ । ସଦୋଦିତ ॥ ୧୫ ॥
ଚର୍ମଚକ୍ଷୁ ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁ । ହା ତୋଂ ଅଵଘାଚ ପୂର୍ଵପକ୍ଷୁ ।
ନିର୍ଗୁଣ ଠାଈଂଚା ଅଲକ୍ଷୁ । ଲକ୍ଷଵେନା ॥ ୧୬ ॥
ସଂଗତ୍ଯାଗେଂଵିଣ କାଂହୀଂ । ପରବ୍ରହ୍ମ ହୋଣାର ନାହୀଂ ।
ସଂଗତ୍ଯାଗ କରୂନ ପାହୀଂ । ମୌନ୍ଯଗର୍ଭା ॥ ୧୭ ॥
ନିର୍ଶତାଂ ଅଵଘେଂଚି ନିର୍ଶଲେଂ । ଚଂଚଳ ତିତୁକେଂ ନିଘୋନ ଗେଲେଂ।
ନିଶ୍ଚଳ ପରବ୍ରହ୍ମ ଉରଲେଂ । ତେଂଚି ସାର ॥ ୧୮ ॥
ଆଠଵା ଦେହ ମୂଳ ମାଯା । ନିର୍ଶୋନ ଗେଲ୍ଯା ଅଷ୍ଟକାଯା ।
ସାଧୁ ସାଂଗତୀ ଉପାଯା । କୃପାଳୁପଣେଂ ॥ ୧୯ ॥
ସୋହଂ ହଂସା ତତ୍ଵମସୀ । ତେଂ ବ୍ରହ୍ମ ତୂଂ ଆହେସୀ ।
ଵିଚାର ପାହାତାଂ ସ୍ଥିତି ଐସୀ । ସହଜଚି ହୋତେ ॥ ୨୦ ॥
ସାଧକ ଅସୋନ ବ୍ରହ୍ମ ଉରଲେଂ। ତେଥେଂ ଵୃତ୍ତିସୁନ୍ଯ ଜାଲେଂ।
ସାରାସାର ଵିଚାରିଲେଂ । ଯେଣେଂ ପ୍ରକାରେଂ ॥ ୨୧ ॥
ତେଂ ତାପେନା ନା ନିଵେନା । ଉଜଳେନା ନା କାଳଵଂଡେନା ।
ଡହୁଳେନା ନା ନିଵଳେନା । ପରବ୍ରହ୍ମ ତେଂ ॥୨୨ ॥
ଦିସେନା ନା ଭାସେନା । ଉପଜେନା ନା ନାସେନା ।
ତେଂ ଯେନା ନା ଜାଈନା । ପରବ୍ରହ୍ମ ତେଂ ॥ ୨୩ ॥
ତେଂ ଭିଜେନା ନା ଵାଳେନା । ତେଂ ଵିଝେନା ନା ଜଳେନା।
ଜଯାସ କୋଣୀଚ ନେଈନା । ପରବ୍ରହ୍ମ ତେଂ ॥୨୪ ॥
ଜେଂ ସନ୍ମୁଖଚି ଚହୁଂକଡେ । ଜେଥେଂ ଦୃଶ୍ଯ ଭାସ ଉଡେ ।
ଧନ୍ଯ ସାଧୁ ତୋ ପଵାଡେ । ନିର୍ଵିକାରୀଂ ॥ ୨୫ ॥
ନିର୍ଵିକଲ୍ପୀଂ କଲ୍ପନାତୀତ । ତୋଚି ଵୋଳଖାଵା ସଂତ ।
ଯେର ଅଵଘେଚି ଅସଂତ । ଭ୍ରମରୂପ ॥ ୨୬ ॥
ଖୋଟେଂ ସାଂଡୂନ ଖରେଂ ଘ୍ଯାଵେଂ । ତରୀଚ ପରୀକ୍ଷଵଂତ ମ୍ହଣାଵେଂ
ଅସାର ସାଂଡୂନ ସାର ଘ୍ଯାଵେଂ । ପରବ୍ରହ୍ମ ତେଂ ॥ ୨୭ ॥
ଜାଣତାଂ ଜାଣତାଂ ଜାଣୀଵ ଜାତେ । ଆପଲୀ ଵୃତ୍ତି ତଦ୍ରୂପ ହୋତେ ।
ଆତ୍ମନିଵେଦନ ଭକ୍ତି ତେ । ଐସୀ ଆହେ॥ ୨୮ ॥
ଵାଚ୍ଯାଂଶେଂ ଭକ୍ତି ମୁକ୍ତି ବୋଲାଵୀ । ଲକ୍ଷ୍ଯାଂଶେଂ ତଦ୍ରୂପତା ଵିଵରାଵୀ ।
ଵିଵରତାଂ ହେତୁ ନୁରାଵୀ । ତେ ତଦ୍ରୂପତା ॥ ୨୯ ॥
ସଦ୍ରୂପ ଚିଦ୍ରୂପ ଆଣି ତଦ୍ରୂପ । ସସ୍ଵରୂପ ମ୍ହଣିଜେ ଆପଲେଂ ରୂପ ।
ଆପଲେଂ ରୂପ ମ୍ହଣିଜେ ଅରୂପ । ତତ୍ଵନିର୍ଶନାଉପରୀ ॥ ୩୦ ॥
ଇତି ଶ୍ରୀଦାସବୋଧେ ଗୁରୁଶିଷ୍ଯସଂଵାଦେ ସାରାସାରନିରୂପଣନାମ ସମାସ ଦୁସରା ॥
ସମାସ ତିସରା : ଉଭାରଣୀନିରୂପଣ ॥ ଶ୍ରୀରାମ ॥
ଶ୍ରୀରାମସମର୍ଥ ॥ ବ୍ରହ୍ମ ଘନ ଆଣି ପୋକଳ । ଆକାଶାହୂନ ଵିଶାଳ ।
ନିର୍ମଳ ଆଣି ନିଶ୍ଚଳ । ନିର୍ଵିକାରୀ ॥ ୧ ॥
ଐସେଂଚି ଅସତାଂ କିତ୍ଯେକ କାଳ । ତେଥେଂ ଆରଂଭଲା ଭୂଗୋଳ ।
ତଯା ଭୂଗୋଳାଂଚେ ମୂଳ । ସାଵଧ ଐକା ॥ ୨ ॥
ପରବ୍ରହ୍ମ ଅସତାଂ ନିଶ୍ଚଳ । ତେଥେଂ ସଂକଲ୍ପ ଉଠିଲା ଚଂଚଳ ।
ତଯାସ ବୋଲିଜେ କେଵଳ । ଆଦିନାରାଯେଣ ॥ ୩ ॥
ମୂଳମାଯା ଜଗଦେଶ୍ଵର । ତ୍ଯାସୀଚ ମ୍ହଣିଜେ ଶଡ୍ଗୁଣୈଶ୍ଵର ।
ଅଷ୍ଟଧା ପ୍ରକୃତୀଚା ଵିଚାର । ତେଥେଂ ପାହା ॥ ୪ ॥
ଐଲିକଡେ ଗୁଣକ୍ଷୋଭିଣୀ । ତେଥେଂ ଜନ୍ମ ଘେତଲା ତ୍ରିଗୁଣୀଂ ।
ମୂଳ ଵୋଂକାରାଚୀ ମାଂଡଣୀ । ତେଥୂନ ଜାଣାଵୀ ॥ ୫ ॥
ଅକର ଉକାର ମକାର । ତିନୀ ମିଳୋନ ଵୋଂକାର ।
ପୁଢେଂ ପଂଚଭୂତାଂଚା ଵିସ୍ତାର । ଵିସ୍ତାରଲା ॥ ୬ ॥
ଆକାଶ ମ୍ହଣିଜେତେଂ ଅଂତରାତ୍ମ୍ଯାସୀ । ତଯାପାସୂନ ଜନ୍ମ ଵାଯୋସୀ ।
ଵାଯୋପାସୂନ ତେଜାସୀ । ଜନ୍ମ ଜାଲା ॥ ୭ ॥
ଵାଯୋଚା କାତରା ଘସଵଟେ । ତେଣେଂ ଉଷ୍ଣେଂ ଵନ୍ହି ପେଟେ ।
ସୂର୍ଯବିଂବ ତେଂ ପ୍ରଗଟେ । ତଯେ ଠାଈଂ ॥ ୮ ॥
ଵାରା ଵାଜତୋ ସୀତଳ । ତେଥେଂ ନିର୍ମାଣ ଜାଲେଂ ଜଳ ।
ତେଂ ଜଳ ଆଳୋନ ଭୂଗୋଳ । ନିର୍ମାଣ ଜାଲା ॥ ୯ ॥
ତ୍ଯାଅ ଭୂଗୋଳାଚେ ପୋଟୀଂ । ଅନଂତ ବୀଜାଂଚିଯା କୋଟୀ ।
ପୃଥ୍ଵୀ ପାଣ୍ଯା ହୋତା ଭେଟୀ । ଅଂକୁର ନିଘତୀ ॥ ୧୦ ॥
ପୃଥ୍ଵୀ ଵଲ୍ଲୀ ନାନା ରଂଗ । ପତ୍ରେଂ ପୁଷ୍ପାଂଚେ ତରଂଗ ।
ନାନା ସ୍ଵାଦ ତେ ମଗ । ଫଳେଂ ଜାଲୀ ॥ ୧୧॥
ପତ୍ରେଂ ପୁଷ୍ପେଂ ଫଳେଂ ମୁଳେଂ । ନାନା ଵର୍ଣ ନାନା ରସାଳେଂ।
ନାନା ଧାନ୍ଯେଂ ଅନ୍ନେଂ କେଵଳେଂ । ତେଥୂନ ଜାଲୀଂ ॥ ୧୨ ॥
ଅନ୍ନାପାସୂନ ଜାଲେଂ ରେତ । ରେତାପାସୂନ ପ୍ରାଣୀ ନିପଜତ ।
ଐସୀ ହେ ରୋକଡୀ ପ୍ରଚିତ । ଉତ୍ପତ୍ତୀଚୀ ॥ ୧୩ ॥
ଅଂଡଜ ଜାରଜ ଶ୍ଵେତଜ ଉଦ୍ଵୀଜ । ପୃଥ୍ଵୀ ପାଣୀ ସକଳାଂଚେ ବୀଜ ।
ଐସେଂ ହେଂ ନଵଲ ଚୋଜ । ସୃଷ୍ଟିରଚନେଚେଂ ॥ ୧୪ ॥
ଚ୍ଯାରି ଖାଣୀ ଚ୍ଯାରି ଵାଣୀ । ଚୌର୍ଯାସି ଲକ୍ଷ ଜୀଵଯୋନୀ ।
ନିର୍ମାଣ ଝାଲେ ଲୋକ ତିନୀ । ପିଂଡବ୍ରହ୍ମାଂଡ ॥ ୧୫ ॥
ମୁଳୀଂ ଅଷ୍ଟଧା ପ୍ରକୃତୀ । ଅଵଘେ ପାଣ୍ଯାପାସୂନ ଜନ୍ମତୀ ।
ପାଣୀ ନସ୍ତାଂ ମରତୀ । ସକଳ ପ୍ରାଣୀ ॥ ୧୬ ॥
ନଵ୍ହେ ଅନୁମାନାଚେଂ ବୋଲଣେଂ । ଯାଚା ବରା ପ୍ରତ୍ଯଯେଂ ଘେଣେଂ ।
ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରେଂ ପୁରାଣେଂ । ପ୍ରତ୍ଯଯେଂ ଘ୍ଯାଵୀଂ ॥ ୧୭ ॥
ଜେଂ ଆପଲ୍ଯା ପ୍ରତ୍ଯଯା ଯେନା । ତେଂ ଅନୁମାନିକ ଘ୍ଯାଵେନା ।
ପ୍ରତ୍ଯଯାଵିଣ ସକଳ ଜନା । ଵେଵସାଯେ ନାହୀଂ ॥ ୧୮ ॥
ଵେଵସାଯେ ପ୍ରଵୃତ୍ତୀ ନିଵୃତ୍ତୀ । ଦୋହିଂକଡେ ପାହିଜେ ପ୍ରଚିତୀ ।
ପ୍ରଚିତୀଵିଣ ଅନୁମାନେଂ ଅସତୀ। ତେ ଵିଵେକହୀନ ॥ ୧୯ ॥
ଐସା ସୃଷ୍ଟିରଚନେଚା ଵିଚାର । ସଂକଳିତ ବୋଲିଲା ପ୍ରକାର ।
ଆତାଂ ଵିସ୍ତାରାଚା ସଂହାର । ତୋହି ଐକା ॥ ୨୦ ॥
ମୁଳାପାସୂନ ସେଵଟଵରୀ । ଅଵଘା ଆତ୍ମାରାମଚି କରୀ ।
କରୀ ଆଣି ଵିଵରୀ । ଯେଥାଯୋଗ୍ଯ ॥ ୨୧ ॥
ପୁଢେଂସଂଵ୍ହାର ନିରୋପିଲା । ଶ୍ରୋତୀଂ ପାହିଜେ ଐକିଲା ।
ଇତୁକ୍ଯାଉପରୀ ଜାଲା । ସମାସ ପୂର୍ଣ ॥ ୨୨ ॥
ଇତି ଶ୍ରୀଦାସବୋଧେ ଗୁରୁଶିଷ୍ଯସଂଵାଦେ ଉଭାରଣିନିରୂପଣନାମ ସମାସ ତିସରା ॥
ସମାସ ଚୌଥା : ପ୍ରଲଯନିରୂପଣ ॥ ଶ୍ରୀରାମ ॥
ଶ୍ରୀରାମସମର୍ଥ ॥ ପୃଥ୍ଵୀସ ହୋଈଲ ଅଂତ । ଭୂତାଂସ ମାଂଡେଲ କଲ୍ପାଂତ ।
ଐସା ସମାଚାର ସାଧ୍ଯଂତ । ଶାସ୍ତ୍ରୀଂ ନିରୋପିଲା ॥ ୧ ॥
ଶତ ଵରୁଷେଂ ଅନାଵୃଷ୍ଟି । ତେଣେଂ ଜଳେଲ ହେ ସୃଷ୍ଟି ।
ପର୍ଵତ ମାତୀ ଐସୀ ପୃଷ୍ଠୀ । ଭୂମୀଚୀ ତରକେ ॥ ୨ ॥
ବାରା କଳୀଂ ସୂର୍ଯମଂଡଳା । କିର୍ଣାପାସୂନ ନିଘତୀ ଜ୍ଵାଳା ।
ଶତ ଵରୁଷେଂ ଭୂଗୋଳା । ଦହନ ହୋଯେ ॥ ୩ ॥
ସିଂଧୁରଵର୍ଣ ଵସୁଂଧରା । ଜ୍ଵାଳା ଲାଗତୀ ଫଣିଵରା ।
ତୋ ଆହାଳୋନ ସରାରାଂ । ଵିଷ ଵମୀ ॥ ୪ ॥
ତ୍ଯା ଵିଷାଚ୍ଯା ଜ୍ଵାଳା ନିଘତୀ । ତେଣେଂ ପାତାଳେଂ ଜଳତୀ ।
ମାହାପାଵକେଂ ଭସ୍ମ ହୋତୀ। ପାତାଳ ଲୋକ ॥ ୫ ॥
ତେଥେଂ ମାହାଭୂତେଂ ଖଵଳତୀ । ପ୍ରଳଯେଵାତ ସୁଟତୀ ।
ପ୍ରଳଯେପାଵକ ଵାଢତୀ। ଚହୂଂକଡେ ॥ ୬ ॥
ତେଥେଂ ଅକ୍ରା ରୁଦ୍ର ଖଵଳଲେ । ବାରା ସୂର୍ଯ କଡକଡିଲେ ।
ପାଵକମାତ୍ର ଯେକଵଟଲେ । ପ୍ରଳଯେକାଳୀଂ ॥ ୭ ॥
ଵାଯୋ ଵିଜାଂଚେ ତଡାଖେ । ତେଣେଂ ପୃଥ୍ଵୀ ଅଵଘୀ ତରଖେ ।
କଠିଣତ୍ଵ ଅଵଘେଂଚି ଫାଂକେ । ଚହୁଂକଡେ ॥ ୮ ॥
ତେଥେଂ ମେରୂଚୀ କୋଣ ଗଣନା । କୋଣ ସାଂଭାଳିଲ କୋଣା ।
ଚଂଦ୍ର ସୂର୍ଯ ତାରାଂଗଣା । ମୂସ ଜାଲୀ ॥ ୯ ॥
ପୃଥ୍ଵୀନେଂ ଵିରୀ ସାଂଡିଲୀ । ଅଵଘୀ ଧଗଧଗାଯେମାନ ଜାଲୀ ।
ବ୍ରହ୍ମାଂଡଭଟୀ ଜଳୋନ ଗେଲୀ । ଯେକସରାଂ ॥ ୧୦ ॥
ଜଳୋନି ଵିରୀ ସାଂଡିଲୀ । ଵିଶେଷ ମାହାଵୃଷ୍ଟୀ ଜାଲୀ ॥
ତେଣେଂ ପୃଥ୍ଵୀ ଵିରାଲୀ। ଜଳାମଧେଂ ॥
୧୧ ॥ ଭାଜଲା ଚୁନା ଜଳୀଂ ଵିରେ । ତୈସା ପୃଥ୍ଵୀସ ଧୀର ନ ଧରେ ।
ଵିରୀ ସାଂଡୁନିଯା ତ୍ଵରେଂ । ଜଳୀଂ ମିଳାଲୀ ॥ ୧୨ ॥
ଶେଷ କୂର୍ମ ଵାର଼୍ହାଵ ଗେଲା । ପୃଥ୍ଵୀଚା ଆଧାର ତୁଟଲା ।
ସତ୍ଵ ସାଂଡୂନ ଜଳାଲା । ମିଳୋନ ଗେଲୀ ॥ ୧୩ ॥
ତେଥେଂ ପ୍ରଳଯେମେଘ ଉଚଲଲେ । କଠିଣ ଘୋଷେଂ ଗର୍ଜିନଲେ ।
ଅଖଂଡ ଵିଜା କଡକଡିଲେ । ଧ୍ଵନି ଘୋଷ ॥୧୪ ॥
ପର୍ଵତପ୍ରାଯେ ପଡତୀ ଗାରା । ପର୍ଵତ ଉଡତୀ ଐସା ଵାରା ।
ନିବିଡ ତଯା ଅଂଧକାରା। ଉପମାଚି ନାହୀଂ ॥ ୧୫ ॥
ସିଂଧୁ ନଦ୍ଯା ଏକଵଟଲ୍ଯା । ନେଣୋ ନଭୀଂହୂନ ରିଚଵଲ୍ଯା ।
ସଂଧିଚ ନାହୀଂ ଧାରା ମିଳାଲ୍ଯା । ଅଖଂଡ ପାଣୀ ॥ ୧୬ ॥
ତେଥେଂ ମଛ ମୂର୍ମ ସର୍ପ ପଡତୀ । ପର୍ଵତାସାରିଖେ ଦିସତୀ ।
ଗର୍ଜନା ହୋତାଂ ମିସଳତୀ । ଜଳାଂତ ଜଳେଂ ॥ ୧୭ ॥
ସପ୍ତ ସିଂଧୁ ଆଵର୍ଣୀଂ ଗେଲେ । ଆଵର୍ଣଵେଡେ ମୋକଳେ ଜାଲେ ।
ଜଳରୂପ ଜାଲିଯାଂ ଖଵଳଲେ । ପ୍ରଳଯେପାଵକ ॥ ୧୮ ॥
ବ୍ରହ୍ମାଂଡାଐସା ତପ୍ତ ଲୋହୋ । ଶୋଷୀ ଜଳାଚା ସମୂହୋ ।
ତୈସେ ଜଳାସ ଜାଲେଂ ପାହୋ । ଅପୂର୍ଵ ମୋଠେଂ॥ ୧୯ ॥
ତେଣେଂ ଆଟୋନ ଗେଲେଂ ପାଣୀ । ଅସଂଭାଵ୍ଯ ମାଜଲା ଵନ୍ହୀ ।
ତଯା ଵନ୍ହୀସ କେଲୀ ଝଡପଣୀ । ପ୍ରଳଯଵାତେଂ ॥ ୨୦ ॥
ଦୀପାସ ପାଲଵ ଘାତଲା । ତୈସା ପ୍ରଳଯେପାଵକ ଵିଝାଲା ।
ପୁଢେଂ ଵାଯୋ ପ୍ରବଳଲା । ଅସଂଭାଵ୍ଯ ॥ ୨୧ ॥
ଉଦଂଡ ପୋକଳୀ ଥୋଡା ଵାରା । ତେଣେଂ ଵିତଳୋନ ଗେଲା ସାରା ।
ପଂଚଭୂତାଂଚା ପସାରା । ଆଟୋପଲା ॥ ୨୨ ॥
ମହଦ୍ଭୂତ ମୂଳମାଯା। ଵିସ୍ମରଣେଂ ଵିତୁଳେ କାଯା ।
ପଦାର୍ଥମାତ୍ର ରାହାଵଯା । ଠାଵ ନାହୀଂ॥ ୨୩ ॥
ଦୃଶ୍ଯ ହଲକାଲୋଳେଂ ନେଲେଂ । ଜଡ ଚଂଚଳ ଵିତୁଳଲେଂ ।
ଯାଉପରୀ ଶାଶ୍ଵତ ଉରଲେଂ । ପରବ୍ରହ୍ମ ତେଂ ॥ ୨୪ ॥
ଇତି ଶ୍ରୀଦାସବୋଧେ ଗୁରୁଶିଷ୍ଯସଂଵାଦେ ପ୍ରଳଯେନାମ ସମାସ ଚୌଥା ॥
ସମାସ ପାଂଚଵା : କହାଣୀନିରୂପଣ ॥ ଶ୍ରୀରାମ ॥
ଶ୍ରୀରାମସମର୍ଥ ॥ କୋଣୀ ଯେକ ଦୋଘେ ଜଣ । ପୃଥ୍ଵୀ ଫିରତୀ ଉଦାସୀନ ।
କାଳକ୍ରମଣେଂ ଲାଗୂନ । କଥା ଆରଂଭିଲୀ ॥ ୧ ॥
ଶ୍ରୋତା ପୁସେ ଵକ୍ତଯାସୀ । କାହାଣୀ ସାଂଗା ଜୀ ବରଵୀସୀ ।
ଵକ୍ତା ମ୍ହଣେ ଶ୍ରୋତଯାସୀ । ସାଵଧ ଐକେଂ ॥ ୨ ॥
ଯେକେଂ ସ୍ତ୍ରୀପୁରୁଷେଂ ହୋତୀଂ । ଉଭଯେତାଂମଧେଂ ବହୁ ପ୍ରୀତି ।
ଯେକରୂପେଂଚି ଵର୍ତତୀ । ଭିନ୍ନ ନାହୀଂ ॥ ୩ ॥
ଐସା କାଂହୀଂ ଯେକ କାଳ ଲୋଟଲା । ତଯାଂସ ଯେକ ପୁତ୍ର ଜାଲା ।
କାର୍ଯକର୍ତା ଆଣି ଭଲା । ସର୍ଵଵିଷୀଂ ॥ ୪ ॥
ପୁଢେଂ ତ୍ଯାସହି ଜାଲା କୁମର । ତୋ ପିତ୍ଯାହୂନ ଆତୁର ।
କାଂହୀଂ ତଦର୍ଧ ଚତୁର । ଵ୍ଯାପକପଣେଂ ॥ ୫ ॥
ତେଣେଂ ଵ୍ଯାପ ଉଦଂଡ କେଲା । ବହୁତ କନ୍ଯାପୁତ୍ର ଵ୍ଯାଲା ।
ଉଦଂଡ ଲୋକ ସଂଚିଲା । ନାନା ପ୍ରକାରେଂ ॥ ୬ ॥
ତ୍ଯାଚା ପୁତ୍ର ଜେଷ୍ଠ । ତୋ ଅଜ୍ଞାନ ଆଣି ରାଗିଟ ।
ଅଥଵା ଚୁକତା ନୀଟ । ସଂଵ୍ହାର କରୀ ॥ ୭ ॥
ପିତା ଉଗାଚ ବୈସଲା । ଲେକେଂ ବହୁତ ଵ୍ଯାପ କେଲା ।
ସର୍ଵଜ୍ଞ ଜାଣତା ଭଲା । ଜେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ॥ ୮ ॥
ନାତୁ ତ୍ଯାଚେଂ ଅର୍ଧ ଜାଣେଂ । ପଣତୁ ତୋ କାଂହୀଂଚ ନେଣେ ।
ଚୁକତାଂ ସଂଵ୍ହାରଣେଂ । ମାହା କ୍ରୋଧୀ ॥ ୯ ॥
ଲେକ ସକଳାଂଚେ ପାଳଣ କରୀ । ନାତୁ ମେଳଵୀ ଵରିଚାଵରୀ ।
ପଣତୁ ଚୁକଲ୍ଯାଂ ସଂଵ୍ହାର କରୀ । ଅକସ୍ମାତ ॥ ୧୦ ॥
ନେମସ୍ତପଣେଂ ଵଂଶ ଵାଢଲା । ଵିସ୍ତାର ଉଦଂଡଚି ଜାଲା ।
ଐସା ବହୁତ କାଳ ଗେଲା । ଆନଂଦରୂପ ॥ ୧୧ ॥
ଵିସ୍ତାର ଵାଢଲା ଗଣଵେନା । ଵଡିଲାଂସ କୋଣୀଚ ମାନିନା ।
ପରସ୍ପରେଂ କିଂତ ମନା । ବହୁତ ପଡିଲା ॥ ୧୨ ॥
ଉଦଂଡ ଘରକଳ଼ୋ ଲାଗଲା । ତେଣେଂ କିତ୍ଯେକ ସଂଵ୍ହାର ଜାଲା ।
ଵିପଟ ପଡିଲେଂ ଥୋର ଥୋରାଂଲା । ବେବଂଦ ଜାଲେଂ ॥ ୧୩ ॥
ନେଣପଣେଂ ଭରୀ ଭରଲେ । ମଗ ତେ ଅଵଘେଚ ସଂଵ୍ହାରଲେ ।
ଜୈସେ ଯାଦଵ ନିମାଲେ । ଉନ୍ମତ୍ତପଣେଂ ॥ ୧୪ ॥
ବାପ ଲେକ ନାତୁ ପଣତୁ । ସକଳାଂଚା ଜାଲା ନିପାତୁ ।
କନ୍ଯା ପୁତ୍ର ହେତୁ ମାତୁ । ଅଣୁମାତ୍ର ନାହୀଂ ॥ ୧୫ ॥
ଐସୀ କାହାଣୀ ଜୋ ଵିଵରଲା । ତୋ ଜନ୍ମାପାସୂନ ସୁଟଲା ।
ଶ୍ରୋତା ଵକ୍ତା ଧନ୍ଯ ଜାଲା । ପ୍ରଚିତୀନେଂ ॥ ୧୬ ॥
ଐସୀ କାହାଣୀ ଅପୂର୍ଵ ଜେ ତେ । ଉଦଂଡ ଵେଳ ହୋତ ଜାତେ ।
ଇତକେଂ ବୋଲୋନ ଗୋସାଵୀ ତେ । ନିଵାଂତ ଜାଲେ ॥ ୧୭ ॥
ଆମଚୀ କାହାଣୀ ସରୋ । ତୁମଚେ ଅଂତରୀଂ ଭରୋ ।
ଐସେଂ ବୋଲଣେଂ ଵିଵରୋ । କୋଣୀତରୀ ॥ ୧୮ ॥
ଚୁକତ ଵାଂକତ ଆଠଵଲେଂ । ଏତୁକେଂ ସଂକଳିତ ବୋଲିଲେଂ ।
ନ୍ଯୂନପୂର୍ଣ କ୍ଷ୍ମା କେଲେଂ । ପାହିଜେ ଶ୍ରୋତୀଂ ॥ ୧୯ ॥
ଐସୀ କାହାଣୀ ନିରଂତର । ଵିଵେକେଂ ଐକତୀ ଜେ ନର ।
ଦାସ ମ୍ହଣେ ଜଗ୍ଗୋଧାର । ତେଚି ଆରିତୀ ॥ ୨୦ ॥
ତ୍ଯା ଜଗୋଦ୍ଧାରାଚେଂ ଲକ୍ଷଣ । କେଲେ ପାହିଜେ ଵିଵରଣ ।
ସାର ନିଵଡାଵେଂ ନିରୂପଣ । ଯାସ ବୋଲିଜେ ॥ ୨୧ ॥
ନିରୂପଣୀଂ ପ୍ରତ୍ଯଯେଂ ଵିଵରାଵେଂ । ନାନା ତତ୍ଵକୋଡେଂ ଉକଲାଵେଂ ।
ସମଜତାଂ ସମଜତାଂ ଵ୍ହାଵେଂ । ନିଃସଂଦେହ ॥ ୨୨ ॥
ଵିଵରୋନ ପାହାତାଂ ଅଷ୍ଟ ଦେହ । ପୁଢେଂ ସହଜଚି ନିଃସଂଦେହ ।
ଅଖଂଡ ନିରୂପଣେଂ ରାହେ । ସମାଧାନ ॥ ୨୩ ॥
ତତ୍ଵାଂଚା ଗଲ୍ବଲା ଜେଥେଂ । ନିଵାଂତ କୈଚେଂ ଅସେଲ ତେଥେଂ ।
ଯାକାରଣେଂ ଗୁଲ୍ଲିପରତେଂ । କୋଣୀଯେକେଂ ଅସାଵେଂ ॥ ୨୪ ॥
ଐସା ସୂକ୍ଷ୍ମ ସଂଵାଦ । କେଲାଚି କରାଵା ଵିଶଦ ।
ପୁଢିଲେ ସମାସୀଂ ଲଘୁବୋଧ । ସାଵଧ ଐକା ॥ ୨୫ ॥
ଇତି ଶ୍ରୀଦାସବୋଧେ ଗୁରୁଶିଷ୍ଯସଂଵାଦେ କହାଣୀନିରୂପଣନାମ ସମାସ ପାଂଚଵା ॥
ସମାସ ସହାଵା : ଲଘୁବୋଧ ॥ ଶ୍ରୀରାମ ॥
ଶ୍ରୀରାମ ॥ ଜେଂ ବୋଲିଜେତୀ ପଂଚତତ୍ଵେଂ । ତ୍ଯାଂଚୀ ଅଭ୍ଯାସାଯା ନାଵେଂ ।
ତଦୁପରୀ ସ୍ଵାନୁଭଵେଂ । ରୂପୀଂ ଜାଣାଵୀଂ ॥ ୧ ॥
ଯାମଧେଂ ଶାଶ୍ଵତ କୋଣ । ଆଣୀ ଅଶାଶ୍ଵତ କୋଣ ।
ଐସେଂ କରାଵେଂ ଵିଵରଣ । ପ୍ରତ୍ଯଯାଚେଂ ॥ ୨ ॥
ପଂଚଭୂତାଂଚା ଵିଚାର । ନାଂଵରୂପ ସାରାସାର ।
ତୋଚି ବୋଲିଲା ନିର୍ଧାର । ସାଵଧ ଅଈକା ॥ ୩ ॥
ପୃଥ୍ଵୀ ଆପ ତେଜ ଵାଯୋ ଆକାଶ । ନାଵେଂ ବୋଲିଲୀଂ ସାଵକାସ ।
ଆତାଂ ରୂପାଚା ଵିଶ୍ଵାସ । ଶ୍ରଵଣେଂ ଧରାଵା ॥ ୪ ॥
ପୃଥ୍ଵୀ ମ୍ହଣିଜେ ତେ ଧରଣୀ । ଆପ ମ୍ହଣିଜେ ତେଂ ପାଣୀ ।
ତେଜ ମ୍ହଣିଜେ ଅଗ୍ନି ତରଣୀ । ସତେଜାଦିକ ॥ ୫ ॥
ଵାଯୋ ମ୍ହଣିଜେ ତୋ ଵାରା । ଆକାଶ ମ୍ହଣିଜେ ପୈସ ସାରା ।
ଆତାଂ ଶାଶ୍ଵତ ତେଂ ଵିଚାରା । ଆପଲେ ମନୀଂ॥ ୬ ॥
ଯେକ ଶୀତ ଚାଂଚପାଵେଂ। ମ୍ହଣିଜେ ଵର୍ମ ପଡେ ଠାଵେଂ ।
ତୈସେଂ ଥୋଡ୍ଯା ଅନୁଭଵେଂ । ବହୁତ ଜାଣାଵେ ॥ ୭ ॥
ପୃଥ୍ଵୀ ରଚତେଂ ଆଣି ଖଚତେଂ । ହେଂ ତୋଂ ପ୍ରତ୍ଯଯାସ ଯେତେଂ ।
ନାନା ରଚନା ହୋତ ଜାତେ । ସୃଷ୍ଟିମଧେଂ ॥ ୮ ॥
ମ୍ହଣୌନ ରଚତେଂ ତେଂ ଖଚତେଂ । ଆପ ତେଂ ହି ଆଟୋନ ଜାତେ ।
ତେଜ ହି ପ୍ରଗଟୋନ ଵିଝତେଂ । ଵାରେଂ ହି ରାହେ ॥୯ ॥
ଅଵକାଶ ନାମମାତ୍ର ଆହେ । ତେଂ ହି ଵିଚାରିତା ନ ରାହେ ।
ଏଵଂ ପଂଚଭୂତିକ ରାହେ । ହେଂ ତୋଂ ଘଡେନା ॥ ୧୦ ॥
ଐସା ପାଂଚା ଭୂତାଂଚା ହା ଵିସ୍ତାର । ନାସିଵଂତ ହା ନିର୍ଧାର ।
ଶାଶ୍ଵତ ଆତ୍ମା ନିରାକାର । ସତ୍ଯ ଜାଣାଵା ॥ ୧୧ ॥
ତୋ ଆତ୍ମା କୋଣାସ କଳେନା । ଜ୍ଞାନେଂଵିଣ ଆକଳେନା ।
ମ୍ହଣୋନିଯାଂ ସଂତଜନା । ଵିଚାରାଵେଂ ॥ ୧୨ ॥
ଵିଚାରିତାଂ ସଜ୍ଜନାଂସୀ । ତେ ମ୍ହଣତୀ କୀଂ ଅଵିନାସୀ ।
ଜନ୍ମ ମୃତ୍ଯୁ ଆତ୍ମଯାସୀ । ବୋଲୋଂଚ ନଯେ ॥ ୧୩ ॥
ନିରାକାରୀଂ ଭାସେ ଆକର । ଆଣୀ ଆକାରୀଂ ଭାସେ ନିରାକାର ।
ନିରାକାର ଆଣୀ ଆକାର । ଵିଵେକେଂ ଵୋଳଖାଵା ॥ ୧୪ ॥
ନିରାକାର ଜାଣାଵା ନିତ୍ଯ । ଆକାର ଜାଣାଵା ଅନିତ୍ଯ ।
ଯାସ ବୋଲିଜେ ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯ । ଵିଚାରଣା ॥ ୧୫ ॥
ସାରୀଂ ଭାସେ ଅସାର । ଆଣି ଅସାରୀଂ ଭାସେ ସାର ।
ସାରାସାର ଵିଚାର । ଶୋଧୂନ ପାହାଵା ॥ ୧୬ ॥
ପଂଚଭୂତିକ ତେଂ ମାଇକ । ପରଂତୁ ଭାସେ ଅନେକ ।
ଆଣି ଆତ୍ମା ଯେକ । ଵ୍ଯାପୂନ ଅସେ ॥ ୧୭ ॥
ଚହୁଂ ଭୂତାଂମଧେଂ ଗଗନ । ତୈସେଂ ଗଗନୀଂ ଅସେ ସଘନ ।
ନେହଟୂନ ପାହତାଂ ଅଭିନ୍ନ । ଗଗନ ଆଣି ଵସ୍ତୁ ॥ ୧୮ ॥
ଉପାଧୀଯୋଗେଂଚି ଆକାଶ । ଉପାଧୀ ନସ୍ତାଂ ନିରାଭାସ ।
ନିରାଭାସ ତେଂ ଅଵିନାଶ । ତୈସେଂ ଗଗନ ॥ ୧୯ ॥
ଆତାଂ ଅସୋ ହେ ଵିଵଂଚନା । ପରଂତୁ ଜେଂ ପାହାତାଂ ନାସେନା ।
ତେଂ ଗେ ତେଂଚି ଅନୁମାନା । ଵିଵେକେଂ ଆଣାଵେଂ ॥ ୨୦ ॥
ପରମାତ୍ମା ତୋ ନିରାକାର । ଜାଣିଜେ ହା ଵିଚାର ସାର ।
ଆଣୀ ଆପଣ କୋଣ ହା ଵିଚାର । ପାହିଲା ପାହିଜେ ॥ ୨୧ ॥
ଦେହାସ ଅଂତ ଯେତାଂ । ଵାଯୋ ଜାତୋ ତତ୍ଵତା ।
ହେଂ ଲଟିକେଂ ମ୍ହଣାଲ ତରୀ ଆତାଂ । ସ୍ଵାସୋସ୍ଵାସ ଧାରାଵା ॥ ୨୨ ॥
ସ୍ଵାସ କୋଂଡତାଂ ଦେହ ପଡେ । ଦେହ ପଡତାଂ ମ୍ହଣତୀ ମଡେଂ ।
ମଡ୍ଯାସ କର୍ତୁତ୍ଵ ନ ଘଡେ । କଦାକାଳୀଂ ॥ ୨୩ ॥
ଦେହାଵେଗଳା ଵାଯୋ ନ କରୀ । ଵାଯୋଵେଗଳା ଦେହ ନ କରୀ ।
ଵିଚାର ପାହାତାଂ କାଂହୀଂଚ ନ କରୀ । ଯେକାଵେଗଳେଂ ଯେକ ॥ ୨୪ ॥
ଉଗେଂଚ ପାହାତଂ ମନୁଷ୍ଯ ଦିସେ । ଵିଚାର ଘେତାଂ କାଂହୀଂ ନସେ ।
ଅଭେଦଭକ୍ତୀଚେଂ ଲକ୍ଷଣ ଐସେଂ । ଵୋଳଖାଵେଂ ॥ ୨୫ ॥
କର୍ତା ଆପଣ ଐସେ ମ୍ହଣାଵେଂ । ତରୀ ଆପଲେଂ ଇଛେସାରିଖେଂ ଵ୍ହାଵେଂ ।
ଇଛେସାରିଖେଂ ନ ହୋତାଂ ମାନାଵେଂ । ଅଵଘେଂଚ ଵାଵ ॥ ୨୬ ॥
ମ୍ହଣୋନ କର୍ତା ନଵ୍ହେ କିଂ ଆପଣ । ତେଥେଂ ଭୋକ୍ତା କୈଂଚା କୋଣ ।
ହେଂ ଵିଚାରାଚେଂ ଲକ୍ଷଣ । ଅଵିଚାରେଂ ନ ଘଡେ ॥ ୨୭ ॥
ଅଵିଚାର ଆଣି ଵିଚାର । ଜୈସା ପ୍ରକାଶ ଅଂଧକାର ।
ଵିକାର ଆଣି ନିର୍ଵିକାର । ଯେକ ନଵ୍ହେ କୀଂ ॥ ୨୮ ॥
ଜେଥେଂ ନାହୀଂ ଵିଵଂଚନା । ତେଥେଂ କାଂହୀଂଚ ଚାଲେନା ।
ଖରେଂ ତେଂଚି ଅନୁମାନା । କଦା ନ ଯେ ॥ ୨୯ ॥
ପ୍ରତ୍ଯଯାସ ବୋଲିଜେ ନ୍ଯାଯେ । ଅପ୍ରତ୍ଯଯେ ତୋ ଅନ୍ଯାଯେ ।
ଜାତ୍ଯାଂଧାସ ପରୀକ୍ଷା କାଯେ । ନାନା ରତ୍ନାଚୀ ॥ ୩୦ ॥
ମ୍ହଣୋନ ଜ୍ଞାତା ଧନ୍ଯ ଧନ୍ଯ । ଜୋ ନିର୍ଗୁଣେଂସୀ ଅନନ୍ଯ ।
ଆତ୍ମନିଵେଦନେଂ ମାନ୍ଯ । ପରମ ପୁରୁଷ ॥ ୩୧ ॥
ଇତି ଶ୍ରୀଦାସବୋଧେ ଗୁରୁଶିଷ୍ଯସଂଵାଦେ ଲଘୁବୋଧନାମ ସମାସ ସହାଵା ॥
ସମାସ ସାତଵା : ପ୍ରତ୍ଯଯ ଵିଵରଣ ॥ ଶ୍ରୀରାମ ॥
ଶ୍ରୀରାମ ॥ ନିର୍ମଳ ଆଭାସ ନିରାଭାସ । ତଯାସ ଦୃଷ୍ଟାଂତ ଆକାଶ ।
ଆକାଶ ମ୍ହଣିଜେ ଅଵକାଶ । ପସରଲା ପୈସ ॥ ୧ ॥
ଆଧୀଂ ପୈସ ମଗ ପଦାର୍ଥ । ପ୍ରତ୍ଯଯେ ପାହାତାଂ ଯଥାର୍ଥ ।
ପ୍ରତ୍ଯଯେଂଵିଣ ପାହାତାଂ ଵେର୍ଥ । ସକଳ କାଂହୀଂ ॥ ୨ ॥
ବ୍ରହ୍ମ ମ୍ହଣିଜେ ତେଂ ନିଶ୍ଚଳ । ଆତ୍ମା ମ୍ହଣିଜେ ତୋ ଚଂଚଳ ।
ତଯାସ ଦୃଷ୍ଟାଂତ କେଵଳ । ଵାଯୋ ଜାଣାଵା ॥ ୩ ॥
ଘଟାକାଶ ଦୃଷ୍ଟାଂତ ବ୍ରହ୍ମାଚା । ଘଟବିଂବ ଦୃଷ୍ଟାଂତ ଆତ୍ମ୍ଯାଚା ।
ଵିଵରତାଂ ଅର୍ଥ ଦୋହୀଂଚା । ଭିନ୍ନ ଆହେ ॥ ୪ ॥
ଭୂତ ମ୍ହଣିଜେ ଜିତୁକେଂ ଜାଲେଂ । ଜାଲେଂ ତିତୁକେ ନିମାଲେଂ ।
ଚଂଚଳ ଆଲେଂ ଆଣୀ ଗେଲେଂ । ଐସେଂ ଜାଣାଵେଂ ॥ ୫ ॥
ଅଵିଦ୍ଯା ଜଡ ଆତ୍ମା ଚଂଚଳ । ଜଡ କର୍ପୂର ଆତ୍ମା ଅନଳ ।
ଦୋନୀ ଜଳୋନ ତତ୍କାଳ । ଵିଝୋନ ଜାତୀ ॥ ୬ ॥
ବ୍ରହ୍ମ ଆକାଶ ନିଶ୍ଚଳ ଜାତୀ । ଆତ୍ମା ଵାଯୋ ଚଂଚଳ ଜାତୀ ।
ପରୀକ୍ଷଵଂତ ପରୀକ୍ଷିତୀ । ଖରେଂ କିଂ ଖୋଟେଂ ॥ ୭ ॥
ଜଡ ଅନେକ ଆତ୍ମା ଯେକ । ଐସା ଆତାନାତ୍ମାଵିଵେକ ।
ଜଗା ଵର୍ତଵିତା ଜଗନ୍ନାଯେକ । ତଯାସ ମ୍ହଣାଵେଂ ॥ ୮ ॥
ଜଡ ଅନାତ୍ମା ଚେତଵୀ ଆତ୍ମା । ସର୍ଵୀଂ ଵର୍ତେ ସର୍ଵାତ୍ମା ।
ଅଵଘା ମିଳୋନ ଚଂଚଳାତ୍ମା । ନିଶ୍ଚଳ ନଵ୍ହେ ॥ ୯ ॥
ନିଶ୍ଚଳ ତେଂ ପରବ୍ରହ୍ମ । ଜେଥେଂ ନାହୀଂ ଦୃଶ୍ଯଭ୍ରମ ।
ଵିମଳ ବ୍ରହ୍ମ ତେଂ ନିଭ୍ରମ । ଜୈସେଂ ତୈସେଂ ॥ ୧୦ ॥
ଆଧୀ ଆତ୍ମାନାତ୍ମାଵିଵେକ ଥୋର । ମଗ ସାରାସାରଵିଚାର ।
ସାରାସାରଵିଚାରେଂ ସଂଵ୍ହାର । ପ୍ରକୃତୀଚା ॥ ୧୧ ॥
ଵିଚାରେଂ ପ୍ରକୃତୀ ସଂଵ୍ହାରେ । ଦୃଶ୍ଯ ଅସ୍ତାଂଚ ଵୋସରେ ।
ଅଂତରାତ୍ମା ନିର୍ଗୁଣୀଂ ସଂଚରେ । ଅଧ୍ଯାତ୍ମଶ୍ରଵଣେଂ ॥ ୧୨ ॥
ଚଢତା ଅର୍ଥ ଲାଗଲା । ତରୀ ଅଂତରାତ୍ମା ଚଢତଚି ଗେଲା ।
ଉତରଲ୍ଯା ଅର୍ଥେଂ ଉତରଲା । ଭୂମଂଡଳୀଂ ॥ ୧୩ ॥
ଅର୍ଥାସାରିଖା ଆତ୍ମା ହୋତୋ । ଜିକଡେ ନେଲା ତିକଡେ ଜାତୋ ।
ଅନୁମାନେଂ ସଂଦେହୀଂ ପଡତୋ । କାଂହୀଂଯେକ ॥ ୧୪ ॥
ନିସଂଦେହ ଅର୍ଥ ଚାଲିଲା। ତରୀ ଆତ୍ମା ନିସଂଦେହଚି ଜାଲା ।
ଅନୁମାନ-ଅର୍ଥେଂ ଜାଲା । ଅନୁମାନରୂପୀ ॥ ୧୫ ॥
ନଵରସିକ ଅର୍ଥ ଚାଲେ । ଶ୍ରୋତେ ତଦ୍ରୂପଚି ଜାଲେ ।
ଚାଟପଣେଂ ହୋଊନ ଗେଲେ । ଚାଟଚି ଅଵଘେ ॥ ୧୬ ॥
ଜୈସା ଜୈସା ଘଡେ ସଂଗ । ତୈସେ ଗୁହ୍ଯରାଚେ ରଂଗ ।
ଯାକାରଣେଂ ଉତ୍ତମ ମାର୍ଗ । ପାହୋନ ଧରାଵା ॥ ୧୭ ॥
ଉତ୍ତମ ଅନ୍ନେଂ ବୋଲତ ଗେଲେ । ତରୀ ମନ ଅନ୍ନାକାରଚି ଜାଲେଂ ।
ଲାଵଣ୍ଯ ଵନିତେଚେଂ ଵର୍ଣିଲେଂ । ତରୀ ମନ ତେଥେଂଚି ବୈସେ ॥ ୧୮ ॥
ପଦାର୍ଥଵର୍ଣନ ଅଵଘେଂ । କିତୀ ମ୍ହଣୋନ ସାଂଗାଵେଂ ।
ପରଂତୁ ଅଂତରୀଂ ସମଜାଵେଂ । ହୋଯେ କିଂ ନଵ୍ହେ ॥ ୧୯ ॥
ଜେଂ ଜେଂ ଦେଖିଲେଂ ଆଣୀ ଐକିଲେଂ । ତେଂ ଅଂତରୀଂ ଦୃଢ ବୈସଲେଂ ।
ହିତ ଅନ୍ହିତ ପରୀକ୍ଷିଲେଂ । ପରୀକ୍ଷଵଂତୀଂ ॥ ୨୦ ॥
ଯାକାରଣେଂ ସର୍ଵ ସାଂଡାଵେଂ । ଯେକ ଦେଵାସ ଧୁଂଡାଵେଂ ।
ତରୀଚଵର୍ମ ପଡେ ଠାଵେଂ । କାଂହୀଂଯେକ ॥ ୨୧ ॥
ନାନା ସୁଖେଂ ଦେଵେଂ କେଲୀଂ । ଲୋକେଂ ତଯାସ ଚୁକଲୀଂ ।
ଐସୀଂ ଚୁକତାଂ ଚ ଗେଲୀଂ । ଜନ୍ମଵରୀ ॥ ୨୨ ॥
ସର୍ଵ ସାଂଡୂନ ଶୋଧା ମଜଲା । ଐସେଂ ଦେଵଚି ବୋଲିଲା ।
ଲୋକୀଂ ଶବ୍ଦ ଅମାନ୍ଯ କେଲା । ଭଗଵଂତାଚା ॥ ୨୩ ॥
ମ୍ହଣୋନ ନାନା ଦୁଃଖେଂ ଭୋଗିତୀ । ସର୍ଵକାଳ କଷ୍ଟୀ ହୋତୀ ।
ମନୀଂ ସୁଖଚି ଇଛିତୀ । ପରୀ ତେଂ କୈଂଚେଂ ॥ ୨୪ ॥
ଉଦଂଡ ସୁଖ ଜଯା ଲାଗଲେଂ । ଵେଡେଂ ତଯାସ ଚୁକଲେଂ ।
ସୁଖ ସୁଖ ମ୍ହଣତାଚ ମେଲେଂ । ଦୁଃଖ ଭୋଗିତାଂ ॥ ୨୫ ॥
ଶାହାଣ୍ଯାନେଂ ଐସେଂ ନ କରାଵେଂ । ସୁଖ ହୋଯେ ତେଂଚି କରାଵେଂ ।
ଦେଵାସୀ ଧୁଂଡିତ ଜାଵେଂ । ବ୍ରହ୍ମାଂଡାପରତେଂ ॥ ୨୬ ॥
ମୁଖ୍ଯ ଦେଵଚି ଠାଈଂ ପଡିଲା । ମଗ କାଯେ ଉଣେଂ ତଯାଲା ।
ଲୋକ ଵେଡେ ଵିଵେକାଲା । ସାଂଡୂନ ଜାତୀ ॥ ୨୭ ॥
ଵିଵେକାଚେଂ ଫଳ ତେଂ ସୁଖ । ଅଵିଵେକାଚେଂ ଫଳ ତେଂ ଦୁଃଖ ।
ଯାଂତ ମାନେଲ ତେଂ ଅଵଶ୍ଯକ । କେଲେଂ ପାହିଜେ ॥ ୨୮ ॥
କର୍ତଯାସୀ ଵୋଳଖାଵେଂ । ଯାସ ଵିଵେକ ମ୍ହଣାଵେଂ
ଵିଵେକ ସାଂଡିତାଂ ଵ୍ହାଵେଂ । ପରମ ଦୁଃଖୀ ॥ ୨୯ ॥
ଆତାଂ ଅସୋ ହେଂ ବୋଲଣେଂ । କର୍ତ୍ଯାସ ଵୋଳଖଣେଂ ।
ଆପଲେଂ ହିତ ଵିଚକ୍ଷଣେଂ । ଚୁକୋଂ ନଯେ ॥ ୩୦ ॥
ଇତି ଶ୍ରୀଦାସବୋଧେ ଗୁରୁଶିଷ୍ଯସଂଵାଦେ ପ୍ରତ୍ଯଯ ଵିଵରଣନାମ ସମାସ ସାତଵା ॥
ସମାସ ଆଠଵା : କର୍ତା ନିରୂପଣ ॥ ଶ୍ରୀରାମ ॥
ଶ୍ରୀରାମ ॥ ଶ୍ରୋତା ମ୍ହଣେ ଵକ୍ତଯାସୀ । କୋଣ କର୍ତା ନିଶ୍ଚଯେଂସୀଂ ।
ସଲଳ ସୃଷ୍ଟି ବ୍ରହ୍ମାଂଡାସୀ । କୋଣେଂ କେଲେଂ ॥ ୧ ॥
ତଵ ବୋଲିଲା ସଭାନାଯେକ । ଜେ ବୋଲିକେ ଯେକାହୂନ ଯେକ ।
ଯା ବୋଲଣ୍ଯାଚେ କୌତୁକ । ଶ୍ରୋତୀଂ ସାଦର ଐକାଵେଂ ॥ ୨ ॥
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ କର୍ତା ଦେଵ । ଯେକ ମ୍ହଣତୀ କୋଣ ଦେଵ ।
ଆପୁଲାଲା ଅଭିପ୍ରାଵ । ବୋଲତେ ଜାଲେ ॥ ୩ ॥
ଉତ୍ତମ ମଧ୍ଯମ କନିଷ୍ଠ । ଭାଵର୍ଥେଂ ବୋଲତୀ ପଷ୍ଟ ।
ଆପୁଲାଲୀ ଉପାସନା ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ମାନିତୀ ଜନୀଂ ॥ ୪ ॥
କୋଣୀଯେକ ଐସେଂ ମ୍ହଣତୀ । କର୍ତା ଦେଵ ମଂଗଳମୂର୍ତୀ ।
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ସରସ୍ଵତୀ । ସର୍ଵ କରୀ ॥ ୫ ॥
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ କର୍ତା ଭୈରଵ । ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ଖଂଡେରାଵ ।
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ବୀରେଦେଵ । ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ଭଗଵତୀ ॥ ୬ ॥
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ନରହରୀ । ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ବନଶଂକରୀ ।
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ସର୍ଵ କରୀ । ନାରାଯେଣୁ ॥ ୭ ॥
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ଶ୍ରୀରାମ କର୍ତା । ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କର୍ତା ।
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ଭଗଵଂତ କର୍ତା । କେଶଵରାଜ ॥ ୮ ॥
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ପାଂଡୁରଂଗ । ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ଶ୍ରୀରଂଗ ।
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ଝୋଟୀଂଗ । ସର୍ଵ କରୀ ॥ ୯ ॥
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ମୁଂଜ୍ଯା କର୍ତା । ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ସୂର୍ଯ କର୍ତା ।
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ଅଗ୍ନ କର୍ତା । ସକଳ କାଂହୀଂ ॥ ୧୦ ॥
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ କରୀ । ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ମାରୁତୀ କରୀ ।
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ଧରତ୍ରୀ କରୀ । ସର୍ଵ କାଂହୀ ॥ ୧୧ ॥
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ତୁକାଈ । ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ଯେମାଈ ।
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ସଟଵାଈ । ସର୍ଵକରୀ । ୧୨ ॥
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ଭାର୍ଗଵ କର୍ତା । ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ଵାମନ କର୍ତା ।
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ପରମାତ୍ମା କର୍ତା । ଯେକଚି ଆହେ ॥ ୧୩ ॥
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ଵିରଣା କର୍ତା । ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ବସ୍ଵଂଣା କର୍ତା ।
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ରେଵଂଣା କର୍ତା । ସର୍ଵ କାଂହୀଂ ॥ ୧୪ ॥
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ରଵଳଯା କର୍ତା । ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ସ୍ଵାମୀ କାର୍ତିକ କର୍ତା ।
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ଵେଂକଟେଶ କର୍ତା । ସର୍ଵ କାଂହୀଂ ॥ ୧୫ ॥
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ଗୁରୁ କର୍ତା । ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ଦତ୍ତ କର୍ତା ।
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ମୁଖ୍ଯ କର୍ତା । ଵୋଢ୍ଯା ଜଗନ୍ନଥ ॥ ୧୬ ॥
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ବ୍ରହ୍ମା କର୍ତା । ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ଵିଷ୍ଣୁ କର୍ତା ।
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ମହେଶ କର୍ତା । ନିଶ୍ଚଯେଂସୀଂ ॥ ୧୭ ॥
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ପ୍ରଜନ୍ଯ କର୍ତା । ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ଵାଯୋ କର୍ତା ।
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ କରୂନ ଅକର୍ତା । ନିର୍ଗୁଣ ଦେଵ ॥ ୧୮ ॥
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ମାଯା କରୀ । ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ଜୀଵ କରୀ ।
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ସର୍ଵ କରୀ । ପ୍ରାରବ୍ଧଯୋଗ ॥ ୧୯ ॥
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ପ୍ରେତ୍ନ କରୀ । ଯେକ ମ୍ହଣତୀ ସ୍ଵଭାଵ କରୀ ।
ଯେକ ମ୍ହଣତୀ କୋଣ କରୀ । କୋଣ ଜାଣେ ॥ ୨୦ ॥
ଐସା କର୍ତ୍ଯାଚା ଵିଚାର । ପୁସତାଂ ଭରଲା ବଜାର ।
ଆତାଂ କୋଣାଚେଂ ଉତ୍ତର । ଖରେଂ ମାନାଵେଂ ॥ ୨୧ ॥
ଜେହିଂ ଜୋ ଦେଵ ମାନିଲା । କର୍ତା ମ୍ହଣତୀ ତଯାଲା ।
ଐସା ଲୋକାଂଚା ଗଲ୍ବଲା । ଵୋସରେନା ॥ ୨୨ ॥
ଆପୁଲାଲ୍ଯା ସାଭିମାନେଂ ନିଶ୍ଚଯେଚି କେଲା ମନେଂ ।
ଯାଚା ଵିଚାର ପାହାଣେଂ । ଘଡେଚିନା ॥ ୨୩ ॥
ବହୁ ଲୋକାଂଚା ବହୁ ଵିଚାର । ଅଵଘା ରାହୋଂ ଦ୍ଯା ବାଜାର ।
ପରଂତୁ ଯାଚା ଵିଚାର । ଐସା ଆହେ ॥ ୨୪ ॥
ଶ୍ରୋତୀଂ ଵ୍ହାଵେଂ ସାଵଧାନ । ନିଶ୍ଚଯେଂ ତୋଡାଵା ଅନୁମାନ ।
ପ୍ରତ୍ଯଯେ ମାନାଵା ପ୍ରମାଣ । ଜାଣତେ ପୁରୁଷୀଂ ॥ ୨୫ ॥
ଜେଂ ଜେଂ କର୍ତଯାନେଂ କେଲେଂ । ତେଂ ତେଂ ତ୍ଯାଉପରୀ ଜାଲେଂ ।
କର୍ତ୍ଯାପୂର୍ଵୀଂ ଆଡଳଲେଂ । ନ ପାହିଜେ କୀଂ ॥ ୨୬ ॥
କେଲେଂ ତେଂ ପଂଚଭୂତିକ । ଆଣି ପଂଚଭୂତିକ ବ୍ରହ୍ମାଦିକ ।
ତରୀ ଭୂତାଂଶେଂ ପଂଚଭୂତିକ । କେଲେଂ ତେଂ ଘଡେନା ॥ ୨୭ ॥
ପଂଚଭୂତାଂସ ଵେଗଳେଂ କରାଵେଂ । ମଗ କର୍ତ୍ଯାସ ଵୋଳଖାଵେଂ ।
ପଂଚଭୂତିକ ତେଂ ସ୍ଵଭାଵେଂ । କର୍ତ୍ଯାଂସ ଆଲେଂ ॥ ୨୮ ॥
ପଂଚଭୂତାଂଵେଗଳେଂ ନିର୍ଗୁଣ । ତେଥେଂ ନାହୀଂ କର୍ତେପଣ ।
ନିର୍ଵିକାରାସ ଵିକାର କୋଣ । ଲାଊଂ ଶକେ ॥ ୨୯ ॥
ନିର୍ଗୁଣାସ କର୍ତଵ୍ଯ ନ ଘଡେ । ସଗୁଣ ଜାଲ୍ଯାଂତ ସାଂପଡେ ।
ଆତାଂ କର୍ତଵ୍ଯତା କୋଣେକଡେ । ବରେଂ ପାହା ॥ ୩୦ ॥
ଲଟିକ୍ଯାଚା କର୍ତା କୋଣ । ହେଂ ପୁସଣେଂଚି ଅପ୍ରମାଣ ।
ମ୍ହଣୋନି ହେଂଚି ପ୍ରମାଣ । ଜେଂ ସ୍ଵଭାଵେଂଚି ଜାଲେଂ ॥ ୩୧ ॥
ଯେକ ସଗୁଣ ଯେକ ନିର୍ଗୁଣ । କୋଠେଂ ଲାଊଂ କର୍ତେପଣ ।
ଯା ଅର୍ଥାଚେଂ ଵିଵରଣ । ବରେଂ ପାହା ॥ ୩୨ ॥
ସଗୁଣେଂ ସଗୁଣ କେଲେଂ । ତରୀ ତେଂ ପୂର୍ଵୀଂଚ ଆହେ ଜାଲେଂ ।
ନିର୍ଗୁଣାସ କର୍ତଵ୍ଯ ଲାଵିଲେଂ । ନଵଚେ କୀଂ କଦା ॥ ୩୩ ॥
ଯେଥେଂ କର୍ତାଚି ଦିସେନା । ପ୍ରତ୍ଯଯେ ଆଣାଵା ଅନୁମାନା ।
ଦୃଶ୍ଯ ସତ୍ଯତ୍ଵେଂ ଅସେନା । ମ୍ହଣୋନିଯାଂ ॥ ୩୪ ॥
କେଲେଂ ତେଂ ଅଵଘେଂଚ ଲଟିକେଂ । ତରୀ କର୍ତା ହେଂ ବୋଲଣେଂଚି ଫିକେଂ ।
ଵକ୍ତା ମ୍ହଣେ ରେ ଵିଵେକେଂ । ବରେଂ ପାହା ॥ ୩୫ ॥
ବରେଂ ପାହାତା ପ୍ରତ୍ଯଯେ ଆଲା । ତରୀ କାଂ କରାଵା ଗଲ୍ବଲା ।
ପ୍ରଚିତ ଆଲିଯାଂ ଆପଣାଲା । ଅଂତର୍ଯାମୀଂ ॥ ୩୬ ॥
ଆତାଂ ଅସୋ ହେଂ ବୋଲଣେଂ । ଵିଵେକୀ ତୋଚି ହେଂ ଜାଣେ ।
ପୂର୍ଵପକ୍ଷ ଲାଗେ ଉଡଵଣେଂ । ଯେରଵୀଂ ଅନୁର୍ଵାଚ ॥ ୩୭ ॥
ତଂଵ ଶ୍ରୋତା କରୀ ପ୍ରସ୍ନ । ଦେହୀଂ ସୁଖଦୁଃଖଭୋକ୍ତା କୋଣ ।
ପୁଢେଂ ହେଂଚି ନିରୂପଣ । ବୋଲିଲେଂ ଅସେ ॥୩୮ ॥
ଇତି ଶ୍ରୀଦାସବୋଧେ ଗୁରୁଶିଷ୍ଯସଂଵାଦେ କର୍ତାନିରୂପଣନାମ ସମାସ ଆଠଵା ॥
ସମାସ ନଵଵା : ଆତ୍ମାଵିଵରଣ ॥ ଶ୍ରୀରାମ ॥
ଶ୍ରୀରାମ ॥ ଆତ୍ମଯାସ ଶେରୀରଯୋଗେଂ । ଉଦ୍ଵେଗ ଚିଂତା କରଣେଂ ଲାଗେ ।
ଶରୀରଯୋଗେଂ ଆତ୍ମା ଜଗେ । ହେଂ ତୋଂ ପଗଟଚି ଆହେ ॥ ୧ ॥
ଦେହ ଅନ୍ନଚି ଖାଯେନା । ତରୀ ଆତ୍ମା କଦାପି ଜଗେନା ।
ଅତ୍ମ୍ଯାଵିଣ ଚେତନା । ଦେହାସ କୈଂଚୀ ॥ ୨ ॥
ହେଂ ଯେକାଵେଗଳେଂ ଯେକ । କରୂଂ ଜାତାଂ ନିରାର୍ଥକ ।
ଉଭଯେଯୋଗେଂ କୋଣୀଯେକ । କାର୍ଯ ଚାଲେ ॥ ୩ ॥
ଦେହାଲା ନାହୀଂ ଚେତନା । ଅତ୍ମ୍ଯାସ ପଦାର୍ଥ ଉଚଲେନା ।
ସ୍ଵପ୍ନଭୋଜନେଂ ଭରେନା । ପୋଟ କାଂହୀଂ ॥ ୪ ॥
ଆତ୍ମା ସ୍ଵପ୍ନାଵସ୍ଥେଂତ ଜାତୋ । ପରଂତୁ ଦେହାମଧ୍ଯେଂ ହି ଅସତୋ ।
ନିଦସୁରେପଣେଂ ଖାଜଵିତୋ । ଚମତ୍କାର ପାହା॥ ୫ ॥
ଅନ୍ନରସେଂ ଵାଢେ ଶରୀର । ଶରୀରପ୍ରମାଣେଂ ଵିଚାର ।
ଵୃଦ୍ଧପଣୀଂ ତଦନଂତର । ଦୋନୀ ଲାହାନାଳତୀ ॥ ୬ ॥
ଉତ୍ତମ ଦ୍ରଵ୍ଯ ଦେହ ଖାତୋ । ଦେହଯୋଗେଂ ଆତ୍ମା ଭୁଲତୋ ।
ଵିସ୍ମରଣେଂ ଶୁଦ୍ଧି ସାଂଡିତୋ । ସକଳ କାଂହୀଂ ॥ ୭ ॥
ଦେହାନେଂ ଘେତଲେଂ ଵୀଷ । ଆତ୍ମା ଜାଯେ ସାଵକାସ ।
ଵାଢଣେଂ ମୋଡଣେଂ ଆତ୍ମଯାସ । ନେମସ୍ତ ଆହେ ॥ ୮ ॥
ଵାଢଣେଂ ମୋଡଣେଂ ଜାଣେଂ ଯେଣେଂ । ସୁଖ ଦୁଃଖ ଦେହାଚେନି ଗୁଣେଂ ।
ନାନ ପ୍ରକାରେଂ ଭୋଗଣେଂ । ଆତ୍ମଯାସ ଘଡେ ॥ ୯ ॥
ଵାରୁଳ ମ୍ହଣିଜେ ପୋକଳ । ମୁଂଗ୍ଯାଂଚେ ମାର୍ଗଚି ସକଳ ।
ତୈସେଂଚି ହେଂ କେଵଳ । ଶରୀର ଜାଣାଵେଂ ॥ ୧୦ ॥
ଶରୀରୀଂ ନାଡୀଚ ଖେଟା । ନାଡୀମଧ୍ଯେଂ ପୋକଳ ଵାଟା ।
ଲାହାନ ଥୋର ସଗଟା। ଦାଟଲ୍ଯା ନାଡୀ ॥୧୧ ॥
ପ୍ରାଣୀ ଅନ୍ନୋଦକ ଘେତୋ । ତ୍ଯାଚା ଅନ୍ନରସ ହୋତୋ ।
ତ୍ଯାସ ଵାଯୋ ପ୍ରଵର୍ତତୋ । ସ୍ଵାସୋସ୍ଵାସେଂ ॥ ୧୨ ॥
ନାଡୀଦ୍ଵାରାଂ ଧାଂଵେ ଜୀଵନ । ଜୀଵନାମଧେଂ ଖେଳେ ପଵନ ।
ତ୍ଯା ପଵନାସରିସା ଜାଣ । ଆତ୍ମାହି ଵିଵରେ ॥ ୧୩ ॥
ତୃଷେନେଂ ଶୋକଲେଂ ଶରୀର । ଆତ୍ମ୍ଯାସ କଳେ ହା ଵିଚାର ।
ମଗ ଉଠଵୂନ ଶରୀର । ଚାଲଵୀ ଉଦକାକଡେ ॥ ୧୪ ॥
ଉଦକ ମାଗେ ଶବ୍ଦ ବୋଲଵୀ । ମାର୍ଗ ପାହୋନ ଶରୀର ଚାଲଵୀ ।
ଶରୀର ଅଵଘେଂ ଚ ହାଲଵୀ । ପ୍ରସଂଗାନୁସାର ॥ ୧୫ ॥
କ୍ଷୁଧା ଲାଗତେ ଐସେଂ ଜାଣତୋ । ମଗ ଦେହାଲା ଉଠଵିତୋ ।
ଆଚ୍ଯାଵାଚ୍ଯା ବୋଲଵିତୋ । ଜ୍ଯାସୀ ତ୍ଯାସୀ ॥ ୧୬ ॥
ବାଯେକାଂତ ମ୍ହଣେ ଜାଲେଂ ଜାଲେଂ । ଦେହ ସୋଵଳେଂ କରୂନ ଆଣିଲେଂ ।
ପାଯାଂତ ଭରୂନ ଚାଲଵିଲେଂ । ତାଂତଡୀଂ ତାଂତଡୀଂ ॥ ୧୭ ॥
ତ୍ଯାସୀ ପାତ୍ରାଵରୀ ବୈସଵିଲେଂ । ନେତ୍ରୀଂ ଭରୋନ ପାତ୍ର ପାହିଲେଂ।
ହାତାକରଵୀଂ ଆରଂଭିଲେଂ । ଆପୋଶନ ॥ ୧୮ ॥
ହାତାକରଵୀଂ ଗ୍ରାସ ଉଚଲଵୀ । ମୁଖୀ ଜାଊନ ମୁଖ ପସରଵୀ ।
ଦାତାଂକରଵୀଂ ଚାଵଵୀ । ନେଟେଂ ନେଟେଂ ॥ ୧୯ ॥
ଆପଣ ଜିଵ୍ହେମଧେଂ ଖେଳେ । ପାହାତୋ ପରିମଳସୋହଳେ ।
କେଂସ କାଡୀ ଖଡା କଳେ । ତତ୍କାଳ ଥୁଂକୀ ॥ ୨୦ ॥
ଆଳଣୀ କଳତାଂ ମୀଠ ମାଗେ । ବାଯଲେସି ମ୍ହଣେ ଆଗେ କାଂଗେ ।
ଡୋଳେ ତାଊନ ପାହୋଂ ଲଗେ । ରାଗେଂ ରାଗେଂ ॥ ୨୧ ॥
ନାନା ଅନ୍ନଚି ଗୋଡୀ । ନାନା ରସେଂ ସ୍ଵାଦ ନିଵଡୀ ।
ତିଖଟ ଲାଗତାଂ ମସ୍ତକ ଝାଡୀ । ଆଣୀ ଖୋଂକୀ ॥ ୨୩ ॥
ମିରପୁଡୀ ଘାତଲୀ ଫାର । କାଯସେଂ କରିତେଂ ଖାପର ।
ଜିଵ୍ହେକରଵୀଂ କଠିଣୋତ୍ତର । ବୋଲଵୀ ରାଗେଂ ॥ ୨୪ ॥
ଆଜ୍ଯ ଉଦଂଡ ଜେଵିଲା । ସଵେଂଚ ତା।
ମ୍ବ୍ଯା ଉଚଲିଲା । ଘଳଘଳାଂ ଘେଊଂ ଲାଗଲା। ସାଵକାସ॥ ୨୫ ॥
ଦେହୀଂ ସୁଖଦୁଃଖଭୋକ୍ତା । ତୋ ଯେକ ଆତ୍ମାଚି ପାହାତାଂ ।
ଆତ୍ମ୍ଯାଵିଣ ଦେହ ଵୃଥା । ମଡେଂ ହୋଯେ ॥ ୨୬ ॥
ମନାଚ୍ଯା ଅନଂତ ଵୃତ୍ତି । ଜାଣଣେଂ ତେଚି ଆତ୍ମସ୍ଥିତି ।
ତ୍ରୈଲୋକୀଂ ଜିତୁକ୍ଯା ଵେକ୍ତୀ । ତଦାଂତରୀଂ ଆତ୍ମା ॥ ୨୭ ॥
ଜଗାମଧ୍ଯେଂ ଜଗଦାତ୍ମା । ଵିଶ୍ଵାମଧେଂ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ।
ସର୍ଵ ଚାଲଵୀ ସର୍ଵାତ୍ମା । ନାନା ରୂପେଂ ॥ ୨୮ ॥
ହୁଂଗେ ଚାଖେ ଐକେ ଦେଖେଂ । ମୃଦ କଠିଣ ଵୋଳଖେ ।
ଶୀତ ଉଷ୍ଣ ଠାଉକେଂ । ତତ୍କାଳ ହୋଯେ ॥ ୨୯ ॥
ସାଵଧପଣେଂ ଲାଘଵୀ । ବହୁତ କରୀ ଉଠାଠେଵୀ ।
ଯା ଧୂର୍ତାଚ୍ଯା ଉଗଵୀ । ଧୂର୍ତଚି କରୀ ॥ ୩୦ ॥
ଵାଯୋସରିସା ପରିମଳ ଯେତୋ । ପରି ତୋ ପରିମଳ ଵିତଳୋନ ଜାତୋ ।
ଵାଯୋ ଧୁଳୀ ଘେଉନୀ ଯେତୋ । ପରୀ ତେ ହି ଜାଯେ ॥ ୩୧ ॥
ଶୀତ ଉଷ୍ଣ ଵାଯୋସରିସେଂ । ସୁଵାସେଂ ଅଥଵା କୁଵାସେଂ ।
ଅସିଜେ ପରୀ ସାଵକାସେଂ । ତଗଣେଂ ନ ଘଡେ ॥ ୩୨ ॥
ଵାଯୋସରିସେ ରୋଗ ଯେତୀ । ଵାଯୋସରିସୀ ଭୂତେଂ ଧାଂଵତୀ ।
ଧୂର ଆଣୀ ଧୁକଟେଂ ଯେତୀ । ଵାଯୋସଵେଂ ॥ ୩୩ ॥
ଵାଯୋସଵେଂ କାଂହୀଂଚ ଜଗେନା । ଆତ୍ମ୍ଯାସଵେଂ ଵାଯୋ ତଗେନା ।
ଆତ୍ମ୍ଯାଚୀ ଚପଳତା ଜାଣା । ଅଧିକ ଆହେ ॥ ୩୪ ॥
ଵାଯୋ କଠିଣାସ ଆଡତୋ । ଆତ୍ମା କଠିଣ ଭେଦୂନ ଜାତୋ ।
କଠିଣ ପାହୋଂ ତରୀ ତୋ । ଛେଦେହିନା ॥ ୩୫ ॥
ଵାଯୋ ଝଡଝଡାଂ ଵାଜେ । ଆତ୍ମା କାଂହୀଂଚ ନ ଵାଜେ ।
ମୋନେଂଚି ଅଂତରୀଂ ସମଜେ । ଵିଵରୋନ ପାହାତାଂ ॥ ୩୬ ॥
ଶରୀରାସ ବରେଂ କେଲେଂ । ତେଂ ଆତ୍ମଯାସ ପାଵଲେଂ ।
ଶରୀରଯୋଗେଂ ଜାଲେଂ । ସମାଧାନ ॥ ୩୭ ॥
ଦେହାଵେଗଳେ ଉପାଯେ ନାନା । କରିତାଂ ଆତ୍ମଯାସ ପାଵେନା ।
ସମାଧାନ ପାଵେ ଵାସନା । ଦେହାଚେନି ॥ ୩୮ ॥
ଦେହଆତ୍ମଯାଚେଂ କୌତୁକ । ପାହୋଂ ଜାତାଂ ହେଂ ଅନେକ ।
ଦେହାଵେଗଳୀ ଆଡଣୁକ । ଆତ୍ମଯାସ ହୋଯେ ॥ ୩୯ ॥
ଯେକ ଅସତାଂ ଉଦଂଡ ଘଡେ । ଵେଗଳେଂ ପାହାତାଂ କାଂହୀଂଚ ନ ଘଡେ ।
ଵିଵେକେଂ ତ୍ରିଲୋକୀଂ ପଵାଡେ । ଦେହାତ୍ମଯୋଗେଂ ॥ ୪୦ ॥
ଇତି ଶ୍ରୀଦାସବୋଧେ ଗୁରୁଶିଷ୍ଯସଂଵାଦେ ଆତ୍ମଵିଵରଣନାମ ସମାସ ନଵାଵା ॥
ସମାସ ଦହାଵା : ଶିକଵଣନିରୂପଣ ॥ ଶ୍ରୀରାମ ॥
ଶ୍ରୀରାମ ॥ ପାଲେମାଳା ସୁମନମାଳା । ଫଳମାଳା ବୀଜମାଳା ।
ପାଷାଣମାଳା କଵଡେମାଳା । ସୁତ୍ରେଂ ଚାଲତୀ ॥ ୧ ॥
ସ୍ଫଟିକମାଳା ମୋହରେମାଳା । କାଷ୍ଠମାଳା ଗଂଧମାଳା ।
ଧାତୁମାଳା ରତ୍ନମାଳା । ଜାଳ୍ଯା ଵୋଲି ଚାଂଦୋଵେ ॥ ୨ ॥
ପରୀ ହେଂ ତଂତୂନେଂ ଚାଲତେଂ। ତଂତୂ ନସ୍ତାଂ ଵିଷ୍କଳୀତ ହୋତେଂ।
ତୈସେଂ ମ୍ହଣୋଂ ଆତ୍ମଯାତେଂ। ତରୀ ସାହିତ୍ଯ ନ ପଡେ ॥ ୩ ॥
ତଂତୂସ ମଣୀ ଵୋଵିଲା। ତଂତୂମଧ୍ଯେଂଚି ରାହିଲା ।
ଆତ୍ମା ସର୍ଵାଂଗୀଂ ଵ୍ଯାପଲା । ପାହାନା କାଂ॥ ୪ ॥
ଆତ୍ମା ଚପଳ ସହଜଗୁଣେଂ । ଦୋରୀ କାଯେ ଚଳୋଂ ଜାଣେ ।
ମ୍ହଣୋନ ଦୃଷ୍ଟାଂତ ଦେଣେଂ । ସାହିତ୍ଯ ନ ଘଡେ ॥ ୫ ॥
ନାନା ଵଲ୍ଲୀଂତ ଜଳାଂଶ । ଉସାଂମଧ୍ଯେଂ ଦାଟଲା ରସ ।
ପରୀ ତୋ ରସ ଆଣୀ ବାକସ । ଯେକ ନଵ୍ହେ ॥ ୬ ॥
ଦେହୀ ଆତ୍ମା ଦେହ ଅନାତ୍ମା । ତ୍ଯାହୂନ ପର ତୋ ପରମାତ୍ମା ।
ନିରଂଜନାସ ଉପମା । ଅସେଚିନା ॥ ୭ ॥
ରାଯାପାସୂନ ରଂକଵରୀ । ଅଵଘ୍ଯା ମନୁଷ୍ଯାଂଚିଯାଂ ହାରୀ ।
ସଗଟ ସମାନ ସରୀ । କୈସୀ କରାଵୀ ॥ ୮ ॥
ଦେଵ ଦାନଵ ମାନଵ । ନୀଚ ଯୋନୀ ହୀନ ଜୀଵ ।
ପାପୀ ସୁକୃତି ଅଭିପ୍ରାଵ । ଉଦଂଡ ଆହେ ॥ ୯ ॥
ଯେକାଂଶେଂ ଜଗ ଚାଲେ । ପରୀ ସାମର୍ଥ୍ଯ ଵେଗଳାଲେଂ ।
ଯେକାସଂଗେ ମୁକ୍ତ କେଲେଂ । ଯେକାସଂଗେଂ ରଵରଵ ॥ ୧୦ ॥
ସାକର ମାତୀ ପୃଥ୍ଵୀ ହୋଯେ । ପରୀ ତେ ମାତୀ ଖାତାଂ ନ ଯେ ।
ଗରଳ ଆପ ନଵ୍ହେ କାଯେ । ପରୀ ତେଂ ଖୋଟେଂ ॥ ୧୧ ॥
ପୁଣ୍ଯାତ୍ମା ଆଣୀ ପାପାତ୍ମା । ଦୋହିଂକଡେ ଅଂତରାତ୍ମା ।
ସାଧୁ ଭୋଂଦୁ ସୀମା । ସାଂଡୂଂଚ ନଯେ ॥ ୧୨ ॥
ଅଂତର ଯେକ ତୋଂ ଖରେଂ । ପରୀ ସାଂଗାତେଂ ଘେଊଂ ନ ଯେତୀ ମାହାରେ ।
ପଂଡିତ ଆଣି ଚାଟେଂ ପୋରେଂ । ଯେକ କୈସୀଂ ॥ ୧୩ ॥
ମନୁଷ୍ଯ ଆଣି ଗଧଡେ । ରାଜହଂସ ଆଣି କୋଂବଡେଂ ।
ରାଜେ ଆଣି ମାକଡେଂ । ଏକ କୈସୀଂ ॥ ୧୪ ॥
ଭାଗୀରଥୀଚେଂ ଜଳ ଆପ । ମୋରୀ ସଂଵଦଣୀ ତେଂହି ଆପ ।
କୁଶ୍ଚିଳ ଉଦକ ଅଲ୍ପ । ସେଵଵେନା ॥ ୧୫ ॥
ଯାକାରଣେଂ ଆଚାରଶୁଦ୍ଧ । ତ୍ଯାଉପରୀ ଵିଚାରଶୁଦ୍ଧ ।
ଵୀତରାଗୀ ଆଣି ସୁବୁଦ୍ଧ । ଐସା ପାହିଜେ ॥ ୧୬ ॥
ଶୂରାଂହୂନ ମାନିଲେଂ ଲଂଡୀ । ତରୀ ଯୁଦ୍ଧପ୍ରସଂଗୀଂ ନରକାଡୀ ।
ଶ୍ରୀମଂତ ସାଂଡୂନ ବରାଡୀ । ସେଵିତା କୈସେଂ ॥ ୧୭ ॥
ଯେକା ଉଦକେଂ ସକଳ ଜାଲେଂ । ପରୀ ପାହୋନ ପାହିଜେ ସେଵିଲେଂ ।
ସଗଟ ଅଵଘେଂଚ ଘେତଲେଂ । ତରୀ ତେଂ ମୂର୍ଖପଣ ॥ ୧୮ ॥
ଜୀଵନାଚେଂଚ ଜାଲେଂ ଅନ୍ନ । ଅନ୍ନାଚେଂ ଜାଲେଂ ଵମନ ।
ପରୀ ଵମନାଚେଂ ଭୋଜନ । କରିତାଂ ନ ଯେ ॥ ୧୯ ॥
ତୈସେଂ ନିଂଦ୍ଯ ସୋଡୂନଦ୍ଯାଵେଂ । ଵଂଦ୍ଯ ତେଂ ହୃଦଈଂ ଧରାଵେଂ ।
ସତ୍କୀର୍ତୀନେଂ ଭରାଵେଂ। ଭୂମଂଡଳ ॥ ୨୦ ॥
ଉତ୍ତମାଂସି ଉତ୍ତମ ମାନେ। କନିଷ୍ଠାଂସ ତେଂ ନ ମାନେ ।
ମ୍ହଣୌନ କରଂଟେ ଦେଵାନେଂ । କରୂନ ଠେଵଲେ ॥ ୨୧ ॥
ସାଂଡା ଅଵଘେଂ କରଂଟପଣ । ଧରାଵେଂ ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷଣ ।
ହରିକଥା ପୁରାଣ ଶ୍ରଵଣ । ନୀତି ନ୍ଯାଯେ ॥୨୨ ॥
ଵର୍ତଯାଚାଵିଵେକ । ରାଜୀ ରାଖଣେଂ ସକଳ ଲୋକ ।
ହଳୁହଳୁ ପୁଣ୍ଯଲୋକ। କରୀତ ଜାଵେ॥ ୨୩ ॥
ମୁଲାଚେ ଚାଲୀନେଂ ଚାଲାଵେଂ । ମୁଲାଚ୍ଯା ମନୋଗତେଂ ବୋଲାଵେଂ ।
ତୈସେଂ ଜନାସ ସିକଵାଵେଂ । ହଳୁହଳୁ ॥ ୨୪ ॥
ମୁଖ୍ଯ ମନୋଗତ ରାଖଣେଂ । ହେଂଚି ଚାତୁର୍ଯାଚୀଂ ଲକ୍ଷଣେଂ ।
ଚତୁର ତୋ ଚତୁରାଂଗ ଜାଣେଂ । ଇତର ତୀଂ ଵେଡୀଂ ॥ ୨୫ ॥
ଵେଡ୍ଯାସ ଵେଡେଂ ମ୍ହଣୋଂ ନଯେ । ଵର୍ମ କଦାପି ବୋଲୋଂ ନଯେ।
ତରୀଚ ଘଡେ ଦିଗ୍ଵିଜଯେ । ନିସ୍ପୃହାସୀ ॥ ୨୬॥
ଉଦଂଡ ସ୍ଥଳୀଂ ଉଦଂଡ ପ୍ରସଂଗ । ଜାଣୋନି କରଣେଂ ଯେଥାସାଂଗ ।
ପ୍ରାଣିମାତ୍ରାଚା ଅଂତରଂଗ । ହୋଊନ ଜାଵେଂ ॥ ୨୭ ॥
ମନୋଗତ ରାଖୋନ ଜାତାଂ । ପରସ୍ପରେଂ ହୋଯେ ଅଵସ୍ତା ।
ମନୋଗତ ତୋଡିତାଂ ଵେଵସ୍ତାଂ । ବରୀ ନାହୀଂ ॥ ୨୮ ॥
ଯାକାରଣେଂ ମନୋଗତ । ରାଖେଲ ତୋ ମୋଠା ମହଂତ ।
ମନୋଗତ ରାଖତାଂ ସମସ୍ତ । ଵୋଢୋନ ଯେତୀ ॥ ୨୯ ॥
ଇତି ଶ୍ରୀଦାସବୋଧେ ଗୁରୁଶିଷ୍ଯସଂଵାଦେ ଶିକଵଣନିରୂପଣନାମ ସମାସ ଦହାଵା ॥
ଦଶକ ତେରାଵା ସମାପ୍ତ ॥

Explore More