સમાસ પહિલા : નિસ્પૃહ લક્ષણનામ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ દુસરા : ભિક્ષાનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ તિસરા : કવિત્વકાઆ નિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ ચૌથા : કીર્તન લક્ષણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પાંચવા : હરિકથા લક્ષણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ સહાવા : ચાતુર્ય લક્ષણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ સાતવા : યુગધર્મ નિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ આઠવા : અખંડ ધ્યાન નિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ નવવા : શાશ્વત નિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ દહાવા : માયાનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પહિલા : નિસ્પૃહ લક્ષણનામ ॥ શ્રીરામ ॥
ઐકા સ્પૃહાચી સિકવણ । યુક્તિ બુદ્ધિ શાહાણપણ ।
જેણેં રાહે સમાધાન । નિરંતર ॥ ૧ ॥
જેણેં રાહે સમાધાન । નિરંતર ॥ ૧ ॥
સોપા મંત્ર પરી નેમસ્ત । સાધેં વોષધ ગુણવંત ।
સાધેં બોલણેં સપ્રચિત । તૈસેં માઝેં ॥ ૨ ॥
સાધેં બોલણેં સપ્રચિત । તૈસેં માઝેં ॥ ૨ ॥
તત્કાળચિ અવગુણ જાતી । ઉત્તમ ગુણાચી હોયે પ્રાપ્તી ।
શબ્દવોષધ તીવ્ર શ્રોતીં । સાક્ષપેં સેવાવેં ॥ ૩ ॥
શબ્દવોષધ તીવ્ર શ્રોતીં । સાક્ષપેં સેવાવેં ॥ ૩ ॥
નિસ્પૃહતા ધરૂં નયે । ધરિલી તરી સોડૂં નયે ।
સોડિલી તરી હિંડોં નયે । વોળખીમધેં ॥ ૪ ॥
સોડિલી તરી હિંડોં નયે । વોળખીમધેં ॥ ૪ ॥
કાંતા દૃષ્ટી રાખોં નયે । મનાસ ગોડી ચાખઊં નયે ।
ધારિષ્ટ ચળતાં દાખઊં નયે । મુખ આપુલેં ॥ ૫ ॥
ધારિષ્ટ ચળતાં દાખઊં નયે । મુખ આપુલેં ॥ ૫ ॥
યેકેસ્થળીં રાહોં નયે । કાનકોંડેં સાહોં નયે ।
દ્રવ્ય દારા પાહોં નયે । આળકેપણેં ॥ ૬ ॥
દ્રવ્ય દારા પાહોં નયે । આળકેપણેં ॥ ૬ ॥
આચારભ્રષ્ટ હોઊં નયે । દિલ્યાં દ્રવ્ય ઘેઊં નયે ।
ઉણા શબ્દ યેઊં નયે । આપણાવરી ॥ ૭ ॥
ઉણા શબ્દ યેઊં નયે । આપણાવરી ॥ ૭ ॥
ભિક્ષેવિષીં લાજોં નયે । બહુત ભિક્ષા ઘેઊં નયે ।
પુસતાંહિ દેઊં નયે । વોળખી આપલી ॥ ૮ ॥
પુસતાંહિ દેઊં નયે । વોળખી આપલી ॥ ૮ ॥
ધડ મળિન નેસોં નયે । ગોડ અન્ન ખાઊં નયે ।
દુરાગ્રહ કરૂં નયે । પ્રસંગેં વર્તાવેં ॥ ૯ ॥
દુરાગ્રહ કરૂં નયે । પ્રસંગેં વર્તાવેં ॥ ૯ ॥
ભોગીં મન અસોં નયે । દેહદુઃખેં ત્રાસોં નયે ।
પુઢેં આશા ધરૂં નયે । જીવિત્વાચી ॥ ૧૦ ॥
પુઢેં આશા ધરૂં નયે । જીવિત્વાચી ॥ ૧૦ ॥
વિરક્તી ગળોં દેઊં નયે । ધારિષ્ટ ચળોં દેઊં નયે ।
જ્ઞાન મળિણ હોઊં નયે । વિવેકબળેં ॥ ૧૧ ॥
જ્ઞાન મળિણ હોઊં નયે । વિવેકબળેં ॥ ૧૧ ॥
કરુણાકીર્તન સોડૂં નયે । અંતર્ધ્યાન મોડૂં નયે ॥
પ્રેમતંતુ તોડૂં નયે । સગુણમૂર્તીચા ॥૧૨ ॥
પોટીં ચિંતા ધરૂં નયે । કષ્ટેં ખેદ માનૂં નયે ।
સમૈં ધીર સાંડૂં નયે । કાંહીં કેલ્યા ॥ ૧૩ ॥
સમૈં ધીર સાંડૂં નયે । કાંહીં કેલ્યા ॥ ૧૩ ॥
અપમાનિતાં સિણોં નયે । નિખંદિતાં કષ્ટોં નયે ।
ધિઃકારિતાં ઝુરોં નયે । કાંહીં કેલ્યા ॥ ૧૪ ॥
ધિઃકારિતાં ઝુરોં નયે । કાંહીં કેલ્યા ॥ ૧૪ ॥
લોકલાજ ધરૂં નયે । લાજવિતાં લાજોં નયે ।
ખિજવિતાં ખિજોં નયે । વિરક્ત પુરુષેં ॥ ૧૫ ॥
ખિજવિતાં ખિજોં નયે । વિરક્ત પુરુષેં ॥ ૧૫ ॥
શુદ્ધ માર્ગ સોડૂં નયે । દુર્જનાસીં તંડોં નયે ।
સમંધ પડોં દેઊં નયે । ચાંડાળાસી ॥ ૧૬ ॥
સમંધ પડોં દેઊં નયે । ચાંડાળાસી ॥ ૧૬ ॥
તપીળપણ ધરૂં નયે । ભાંડવિતાં ભાંડોં નયે ।
ઉડવિતાં ઉડઊં નયે । નિજસ્થિતી આપુલી ॥ ૧૭ ॥
ઉડવિતાં ઉડઊં નયે । નિજસ્થિતી આપુલી ॥ ૧૭ ॥
હાંસવિતાં હાસોં નયે । બોલવિતાં બોલોં નયે ।
ચાલવિતાં ચાલોં નયે । ક્ષણક્ષ્ણા ॥ ૧૮ ॥
ચાલવિતાં ચાલોં નયે । ક્ષણક્ષ્ણા ॥ ૧૮ ॥
યેક વેષ ધરૂં નયે । યેક સાજ કરૂં નયે ।
યેકદેસી હોઊં નયે । ભ્રમણ કરાવેં ॥ ૧૯ ॥
યેકદેસી હોઊં નયે । ભ્રમણ કરાવેં ॥ ૧૯ ॥
સલગી પડોં દેઊં નયે । પ્રતિગ્રહ ઘેઊં નયે ।
સભેમધ્યેં બૈસોં નયે । સર્વકાળ ॥ ૨૦ ॥
સભેમધ્યેં બૈસોં નયે । સર્વકાળ ॥ ૨૦ ॥
નેમ આંગીં લાઊં નયે । ભરવસા કોણાસ દેઊં નયે ।
અંગીકાર કરૂં નયે । નેમસ્તપણાચા ॥ ૨૧ ॥
અંગીકાર કરૂં નયે । નેમસ્તપણાચા ॥ ૨૧ ॥
નિત્યનેમ સાંડૂં નયે । અભ્યાસ બુડોં દેઊં નયે ।
પરતંત્ર હોઊં નયે । કાંહીં કેલ્યાં ॥ ૨૨ ॥
પરતંત્ર હોઊં નયે । કાંહીં કેલ્યાં ॥ ૨૨ ॥
સ્વતંત્રતા મોડૂં નયે । નિરાપેક્ષા તોડૂં નયે ।
પરાપેક્ષા હોઊં નયે । ક્ષણક્ષ્ણા ॥ ૨૩ ॥
પરાપેક્ષા હોઊં નયે । ક્ષણક્ષ્ણા ॥ ૨૩ ॥
વૈભવ દૃષ્ટીં પાહોં નયે । ઉપાધીસુખેં રાહોં નયે ।
યેકાંત મોડૂં દેઊં નયે । સ્વરૂપસ્થિતીચા ॥ ૨૪ ॥
યેકાંત મોડૂં દેઊં નયે । સ્વરૂપસ્થિતીચા ॥ ૨૪ ॥
અનર્ગળતા કરૂં નયે । લોકલાજ ધરૂં નયે ।
કોઠેંતરી હોઊં નયે । આસક્ત કદાં ॥ ૨૫ ॥
કોઠેંતરી હોઊં નયે । આસક્ત કદાં ॥ ૨૫ ॥
પરંપરા તોડૂં નયે । ઉઆપાધી મોડૂં દેઊં નયે ।
જ્ઞાનમાર્ગે સોડૂં નયે । કદાકાળીં ॥ ૨૬ ॥
જ્ઞાનમાર્ગે સોડૂં નયે । કદાકાળીં ॥ ૨૬ ॥
કર્મમાર્ગ સાંડૂં નયે । વૈરાગ્ય મોડૂં દેઊં નયે ।
સાધન ભજન ખંડૂં નયે । કદાકાળીં ॥ ૨૭ ॥
સાધન ભજન ખંડૂં નયે । કદાકાળીં ॥ ૨૭ ॥
અતિવાદ કરૂં નયે । અનિત્ય પોટીં ધઊં નયે ।
રાગેં ભરીં ભરોં નયે । ભલતીકડે ॥૨૮ ॥
રાગેં ભરીં ભરોં નયે । ભલતીકડે ॥૨૮ ॥
ન મની ત્યાસ સાંગોં નયે। કંટાળવાણેં બોલોં નયે ।
બહુસાલ અસો નયે । યેકેં સ્થળીં ॥ ૨૯ ॥
બહુસાલ અસો નયે । યેકેં સ્થળીં ॥ ૨૯ ॥
કાંહીં ઉપાધી કરૂં નયે । કેલી તરી ધરૂં નયે ।
ધરિલી તરી સાંપડોં નયે । ઉપાધીમધ્યેં॥ ૩૦ ॥
ધરિલી તરી સાંપડોં નયે । ઉપાધીમધ્યેં॥ ૩૦ ॥
થોરપણેં અસો નયે । મહત્ત્વ ધરૂન બૈસોં નયે ।
કાંહીં માન ઇછૂં નયે । કોઠેંતરી ॥ ૩૧ ॥
કાંહીં માન ઇછૂં નયે । કોઠેંતરી ॥ ૩૧ ॥
સાધેપણ સોડૂં નયે । સાનેપણ મોડૂં નયે ।
બળાત્કારેં જોડૂં નયે । અભિમાન આંગીં ॥ ૩૨ ॥
બળાત્કારેં જોડૂં નયે । અભિમાન આંગીં ॥ ૩૨ ॥
અધિકારેવીણ સાંગોં નયે । દાટૂન ઉપદેશ દેઊં નયે ।
કાનકોંડા કરૂં નયે । પરમાર્થ કદા ॥ ૩૩ ॥
કાનકોંડા કરૂં નયે । પરમાર્થ કદા ॥ ૩૩ ॥
કઠીણ વૈરાગ્ય સોડૂં નયે । કઠીણ અભ્યાસ સાંડૂં નયે ।
કઠિણતા ધરૂં નયે । કોણેકેવિશૈં ॥ ૩૪ ॥
કઠિણતા ધરૂં નયે । કોણેકેવિશૈં ॥ ૩૪ ॥
કઠીણ શબ્દ બોલોં નયે । કઠીણ આજ્ઞા કરૂં નયે ।
કઠીણ ધીરત્વ સોડૂં નયે । કાંહીં કેલ્યાં ॥ ૩૫॥
કઠીણ ધીરત્વ સોડૂં નયે । કાંહીં કેલ્યાં ॥ ૩૫॥
આપણ આસક્ત હોઊં નયે । કેલ્યાવીણ સાંગોં નયે ।
બહુસાલ માગોં નયે । શિષ્યવર્ગાંસી ॥ ૩૬ ॥
બહુસાલ માગોં નયે । શિષ્યવર્ગાંસી ॥ ૩૬ ॥
ઉત્ધટ શબ્દ બોલોં નયે । ઇંદ્રિયેંસ્મરણ કરૂં નયે ।
શાક્તમાર્ગેં ભરોં નયે । મુક્તપણેં ભરીં ॥ ૩૭ ॥
શાક્તમાર્ગેં ભરોં નયે । મુક્તપણેં ભરીં ॥ ૩૭ ॥
નીચ કૃતીં લાજોં નયે । વૈભવ હોતાં માજોં નયે ।
ક્રોધેં ભરીં ભરોં નયે । જાણપણેં ॥ ૩૮ ॥
ક્રોધેં ભરીં ભરોં નયે । જાણપણેં ॥ ૩૮ ॥
થોરપણેં ચુકોં નયે । ન્યાયે નીતિ સાંડૂં નયે ।
અપ્રમાણ વર્તોં નયે । કાંહીં કેલ્યા ॥ ૩૯ ॥
અપ્રમાણ વર્તોં નયે । કાંહીં કેલ્યા ॥ ૩૯ ॥
કળલ્યાવીણ બોલોં નયે । અનુમાનેં નિશ્ચયે કરૂં નયે ।
સાંગતાં દુઃખ ધરૂં નયે । મૂર્ખપણેં ॥ ૪૦ ॥
સાંગતાં દુઃખ ધરૂં નયે । મૂર્ખપણેં ॥ ૪૦ ॥
સાવધપણ સોડું નયે । વ્યાપકપણ સાંડું નયે ।
કદા સુખ માનૂં નયે । નિસુગપણાચેં ॥ ૪૧ ॥
કદા સુખ માનૂં નયે । નિસુગપણાચેં ॥ ૪૧ ॥
વિકલ્પ પોટીં ધરૂં નયે । સ્વાર્થઆજ્ઞા કરૂં નયે ।
કેલી તરી ટાકૂં નયે । આપણાસ પુઢેં ॥ ૪૨ ॥
કેલી તરી ટાકૂં નયે । આપણાસ પુઢેં ॥ ૪૨ ॥
પ્રસંગેંવીણ બોલોં નયે । અન્વયેંવીણ ગાઊં નયે ।
વિચારેંવીણ જાઊં નયે । અવિચારપંથેં ॥ ૪૩॥
વિચારેંવીણ જાઊં નયે । અવિચારપંથેં ॥ ૪૩॥
પરોપકાર સાંડૂં નયે । પરપીડા કરૂંનયે ।
વિકલ્પ પડોં દેઊં નયે । કોણીયેકાસી ॥ ૪૪ ॥
વિકલ્પ પડોં દેઊં નયે । કોણીયેકાસી ॥ ૪૪ ॥
નેણપણ સોડૂં નયે । મહંતપણ સાંડૂં નયે ।
દ્રવ્યાસાઠીં હિંડોં નયે । કીર્તન કરીત ॥ ૪૫ ॥
દ્રવ્યાસાઠીં હિંડોં નયે । કીર્તન કરીત ॥ ૪૫ ॥
સંશયાત્મક બોલોં નયે । બહુત નિશ્ચયે કરૂં નયે ।
નિર્વાહેંવીણ ધરૂં નયે । ગ્રંથ હાતીં ॥ ૪૬ ॥
નિર્વાહેંવીણ ધરૂં નયે । ગ્રંથ હાતીં ॥ ૪૬ ॥
જાણપણેં પુસોં નયે । અહંભાવ દિસોં નયે ।
સાંગેન ઐસેં મ્હણોં નયે । કોણીયેકાસી ॥ ૪૭ ॥
સાંગેન ઐસેં મ્હણોં નયે । કોણીયેકાસી ॥ ૪૭ ॥
જ્ઞાનગર્વ ધરૂં નયે । સહસા છળણા કરૂં નયે ।
કોઠેં વાદ ઘાલું નયે । કોણીયેકાસી ॥ ૪૮ ॥
કોઠેં વાદ ઘાલું નયે । કોણીયેકાસી ॥ ૪૮ ॥
સ્વાર્થબુદ્ધી જડોં નયે । કારબારીં પડોં નયે ।
કાર્યકર્તે હોઊં નયે । રાજદ્વારીં ॥ ૪૯ ॥
કાર્યકર્તે હોઊં નયે । રાજદ્વારીં ॥ ૪૯ ॥
કોણાસ ભર્વસા દેઊં નયે । જડ ભિક્ષા માગોં નયે ।
ભિક્ષેસાથીં સાંગોં નયે । પરંપરા આપુલી ॥૫૦ ॥
ભિક્ષેસાથીં સાંગોં નયે । પરંપરા આપુલી ॥૫૦ ॥
સોઇરિકીંત પડોં નયે । મધ્યાવર્તિ ઘડોં નયે ।
પ્રપંચાચી જડોં નયે । ઉપાધી આંગીં ॥ ૫૧ ॥
પ્રપંચાચી જડોં નયે । ઉપાધી આંગીં ॥ ૫૧ ॥
પ્રપંચપ્રસ્તીં જાઊં નયે । બાષ્કળ અન્ન ખાઊં નયે ।
પાહુણ્યાસરિસેં ઘેઊં નયે । આમંત્રણેં કદાં ॥ ૫૨ ॥
પાહુણ્યાસરિસેં ઘેઊં નયે । આમંત્રણેં કદાં ॥ ૫૨ ॥
શ્રાધ પક્ષ સટી સામાસેં । શાંતી ફળશોબન બારસેં ।
ભોગ રાહાત બહુવસેં । નવસ વ્રતેં ઉદ્યાપનેં ॥ ૫૩ ॥
ભોગ રાહાત બહુવસેં । નવસ વ્રતેં ઉદ્યાપનેં ॥ ૫૩ ॥
તેથેં નિસ્પૃહેં જાઊં નયે । ત્યાચેં અન્ન ખાઊં નયે ।
યેળિલવાણેં કરૂં નયે । આપણાસી ॥ ૫૪ ॥
યેળિલવાણેં કરૂં નયે । આપણાસી ॥ ૫૪ ॥
લગ્નમુહુર્તીં જાઊં નયે । પોટાસાઠીં ગાઊં નયે ।
મોલેં કીર્તન કરૂં નયે । કોઠેંતરી ॥ ૫૫ ॥
મોલેં કીર્તન કરૂં નયે । કોઠેંતરી ॥ ૫૫ ॥
આપલી ભિક્ષા સોડૂં નયે । વારેં અન્ન ખાઊં નયે ।
નિસ્પૃહાસિ ઘડોં નયે । મોલયાત્રા ॥ ૫૬ ॥
નિસ્પૃહાસિ ઘડોં નયે । મોલયાત્રા ॥ ૫૬ ॥
મોલેં સુકૃત કરૂં નયે । મોલપુજારી હોઊં નયે ।
દિલ્હા તરી ઘેઊં નયે । ઇનામ નિસ્પૃહેં ॥ ૫૭ ॥
દિલ્હા તરી ઘેઊં નયે । ઇનામ નિસ્પૃહેં ॥ ૫૭ ॥
કોઠેં મઠ કરૂં નયે । કેલા તરી તો ધરૂં નયે ।
મઠપતી હોઊન બૈસોં નયે । નિસ્પૃહ પુરુષેં ॥ ૫૮ ॥
મઠપતી હોઊન બૈસોં નયે । નિસ્પૃહ પુરુષેં ॥ ૫૮ ॥
નિસ્પૃહેં અવઘેંચિ કરાવેં । પરી આપણ તેથેં ન સાંપડાવેં ।
પરસ્પરેં ઉભારાવેં । ભક્તિમાર્ગાસી ॥ ૫૯ ॥
પરસ્પરેં ઉભારાવેં । ભક્તિમાર્ગાસી ॥ ૫૯ ॥
પ્રેત્નેંવિણ રાહોં નયે । આળસ દૃષ્ટી આણૂં નયે ।
દેહ અસ્તાં પાહોં નયે । વિયોગ ઉપાસનેચા ॥ ૬૦ ॥
દેહ અસ્તાં પાહોં નયે । વિયોગ ઉપાસનેચા ॥ ૬૦ ॥
ઉપાધીમધ્યેં પડોં નયે । ઉપાધી આંગીં જડોં નયે ।
ભજનમાર્ગ મોડૂં નયે । નિસંગળપણેં ॥ ૬૧ ॥
ભજનમાર્ગ મોડૂં નયે । નિસંગળપણેં ॥ ૬૧ ॥
બહુ ઉપાધી કરૂં નયે । ઉપાધીવિણ કામા નયે ।
સગુણભક્તિ સોડૂં નયે । વિભક્તિ ખોટી ॥ ૬૨ ॥
સગુણભક્તિ સોડૂં નયે । વિભક્તિ ખોટી ॥ ૬૨ ॥
બહુસાલ ધાંવોં નયે । બહુસાલ સાહોં નયે ।
બહુત કષ્ટ કરૂં નયે । અસુદેં ખોટેં ॥ ૬૩ ॥
બહુત કષ્ટ કરૂં નયે । અસુદેં ખોટેં ॥ ૬૩ ॥
બહુસાલ બોલોં નયે । અબોલણેં કામા નયે ।
બહુત અન્ન ખાઊં નયે । ઉપવાસ ખોટા ॥ ૬૪ ॥
બહુત અન્ન ખાઊં નયે । ઉપવાસ ખોટા ॥ ૬૪ ॥
બહુસાલ નિજોં નયે । બહુત નિદ્રા મોડું નયે ।
બહુત નેમ ધરૂં નયે । બાશ્કળ ખોટેં ॥ ૬૫ ॥
બહુત નેમ ધરૂં નયે । બાશ્કળ ખોટેં ॥ ૬૫ ॥
બહુ જનીં અસોં નયે । બહુ આરણ્ય સેઊં નયે ।
બહુ દેહ પાળૂં નયે । આત્મહત્યા ખોટી ॥ ૬૬ ॥
બહુ દેહ પાળૂં નયે । આત્મહત્યા ખોટી ॥ ૬૬ ॥
બહુ સંગ ધરૂં નયે । સંતસંગ સાંડું નયે ।
કર્મઠપણ કામા નયે । અનાચાર ખોટા ॥ ૬૭ ॥
કર્મઠપણ કામા નયે । અનાચાર ખોટા ॥ ૬૭ ॥
બહુ લોકિક સાંડું નયે । લોકાધેન હોઊં નયે ।
બહુ પ્રીતી કામા નયે । નિષ્ઠુરતા ખોટી ॥ ૬૮ ॥
બહુ પ્રીતી કામા નયે । નિષ્ઠુરતા ખોટી ॥ ૬૮ ॥
બહુ સંશયે ધરૂં નયે । મુક્તમાર્ગ કામા નયે ।
બહુ સાધનીં પડોં નયે । સાધનેંવીણ ખોટેં ॥ ૬૯ ॥
બહુ સાધનીં પડોં નયે । સાધનેંવીણ ખોટેં ॥ ૬૯ ॥
બહુ વિષયે ભોગૂં નયે । વિષયત્યાગ કરિતાં નયે ।
દેહલોભ ધરૂં નયે । બહુ ત્રાસ ખોટા ॥ ૭૦ ॥
દેહલોભ ધરૂં નયે । બહુ ત્રાસ ખોટા ॥ ૭૦ ॥
વેગળા અનુભવ ઘેઊં નયે । અનુભવેંવીણ કામા નયે ।
આત્મસ્થિતી બોલોં નયે । સ્તબ્ધતા ખોટી ॥ ૭૧ ॥
આત્મસ્થિતી બોલોં નયે । સ્તબ્ધતા ખોટી ॥ ૭૧ ॥
મન ઉરોં દેઊં નયે । મનેંવીણ કામા નયે ।
અલક્ષ વસ્તુ લક્ષા નયે । લક્ષેંવીણ ખોટેં ॥ ૭૨ ॥
અલક્ષ વસ્તુ લક્ષા નયે । લક્ષેંવીણ ખોટેં ॥ ૭૨ ॥
મનબુદ્ધિઅગોચર । બુદ્ધીવીણ અંધકાર ।
જાણીવેચા પડો વિસર । નેણીવ ખોટી ॥ ૭૩ ॥
જાણીવેચા પડો વિસર । નેણીવ ખોટી ॥ ૭૩ ॥
જ્ઞાતેપણ ધરૂં નયે । જ્ઞાનેંવીણ કામા નયે ।
અતર્ક્ય વસ્તુ તર્કા ન યે । તર્કેંવીણ ખોટેં ॥ ૭૪ ॥
અતર્ક્ય વસ્તુ તર્કા ન યે । તર્કેંવીણ ખોટેં ॥ ૭૪ ॥
દૃશ્યસ્મરણ કામ નયે । વિસ્મરણ પડોં નયે ।
કાંહીં ચર્ચા કરૂં નયે । કેલિયાવીણ ન ચલે ॥ ૭૫ ॥
કાંહીં ચર્ચા કરૂં નયે । કેલિયાવીણ ન ચલે ॥ ૭૫ ॥
જગીં ભેદ કામા નયે । વર્ણસંકર કરૂં નયે ।
આપલા ધર્મ ઉડઊં નયે । અભિમાન ખોટા ॥ ૭૬ ॥
આપલા ધર્મ ઉડઊં નયે । અભિમાન ખોટા ॥ ૭૬ ॥
આશાબદ્ધત બોલોં નયે । વિવેકેંવીણ ચાલોં નયે ।
સમાધાન હાલોં નયે । કાંહીં કેલ્યાં ॥ ૭૭ ॥
સમાધાન હાલોં નયે । કાંહીં કેલ્યાં ॥ ૭૭ ॥
અબદ્ધ પોથી લેહોં નયે । પોથીવીણ કામા નયે ।
અબદ્ધ વાચૂં નયે । વાચિલ્યાવીણ ખોટેં ॥ ૭૮ ॥
અબદ્ધ વાચૂં નયે । વાચિલ્યાવીણ ખોટેં ॥ ૭૮ ॥
નિસ્પૃહેં વગત્રુત્વ સાંડૂં નયે । આશંકા ઘેતાં ભાંડોં નયે ।
શ્રોતયાંચા માનૂં નયે । વીટ કદા ॥ ૭૯ ॥
શ્રોતયાંચા માનૂં નયે । વીટ કદા ॥ ૭૯ ॥
હેં સિકવણ ધરિતાં ચિત્તીં । સકળ સુખેં વોળગતી ।
આંગીં બાણેં મહંતી । અકસ્માત ॥ ૮૦ ॥
આંગીં બાણેં મહંતી । અકસ્માત ॥ ૮૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે નિસ્પૃહલક્ષણનામ સમાસ પહિલા ॥
સમાસ દુસરા : ભિક્ષાનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
બ્રહ્માણાચી મુખ્ય દીક્ષા । માગિતલી પાહિજે ભિક્ષા ।
વોં ભવતિ યા પક્ષા । રક્ષિલેં પાહિજે ॥ ૧ ॥
વોં ભવતિ યા પક્ષા । રક્ષિલેં પાહિજે ॥ ૧ ॥
ભિક્ષા માગોન જો જેવિલા । તો નિરાહારી બોલિલા ।
પ્રતિગ્રહાવેગળા જાલા । ભિક્ષા માગતાં ॥ ૨ ॥
પ્રતિગ્રહાવેગળા જાલા । ભિક્ષા માગતાં ॥ ૨ ॥
સંતાસંત જે જન । તેથેં કોરાન્ન માગોન કરી ભોજન ।
તેનેં કેલેં અમૃતપ્રાશન । પ્રતિદિનીં ॥ ૩ ॥
તેનેં કેલેં અમૃતપ્રાશન । પ્રતિદિનીં ॥ ૩ ॥
॥ શ્લોક ॥
ભિક્ષાહારી નિરાહારી । ભિક્ષા નૈવ પ્રતિગ્રહઃ ।
અસંતો વાપિ સંતો વા । સોમપાનં દિને દિને ॥
અસંતો વાપિ સંતો વા । સોમપાનં દિને દિને ॥
ઐસા ભિક્ષેચા મહિમા । ભિક્ષા માને સર્વોત્તમા ।
ઈશ્વરાચા અગાધ મહિમા । તોહિ ભિક્ષા માગે ॥ ૪ ॥
ઈશ્વરાચા અગાધ મહિમા । તોહિ ભિક્ષા માગે ॥ ૪ ॥
દત્ત ગોરક્ષ આદિકરુની । સિદ્ધ ભિક્ષા માગતી જનીં ।
નિસ્પૃહતા ભિક્ષેપાસુની । પ્રગટ હોયે ॥ ૫ ॥
નિસ્પૃહતા ભિક્ષેપાસુની । પ્રગટ હોયે ॥ ૫ ॥
વાર લાઊન બૈસલા । તરી તો પરાધેન જાલા ।
તૈસીચ નિત્યાવળીલા । સ્વતંત્રતા કૈંચી ॥ ૬ ॥
તૈસીચ નિત્યાવળીલા । સ્વતંત્રતા કૈંચી ॥ ૬ ॥
આઠાં દિવસાં ધાન્ય મેળવિલેં । તરી તેં કંટાળવાણેં જાલેં ।
પ્રાણી યેકાયેકીં ચેવલેં । નિત્યનૂતનતેપાસુની ॥ ૭ ॥
પ્રાણી યેકાયેકીં ચેવલેં । નિત્યનૂતનતેપાસુની ॥ ૭ ॥
નિત્ય નૂતન હિંડાવેં । ઉદંડ દેશાટણ કરાવેં ।
તરીચ ભિક્ષા માગતાં બરવેં । શ્લાઘ્યવાણેં ॥ ૮ ॥
તરીચ ભિક્ષા માગતાં બરવેં । શ્લાઘ્યવાણેં ॥ ૮ ॥
અખંડ ભિક્ષેચ અભ્યાસ । તયાસ વાટેના પરદેશ ।
જિકડે તિકડે સ્વદેશ । ભુવનત્રૈં ॥ ૯ ॥
જિકડે તિકડે સ્વદેશ । ભુવનત્રૈં ॥ ૯ ॥
ભિક્ષાં માગતાં કિરકોં નયે । ભિક્ષા માગતાં લાજો નયે ।
ભિક્ષા માગતાં ભાગોં નયે । પરિભ્રમણ કરાવેં ॥ ૧૦ ॥
ભિક્ષા માગતાં ભાગોં નયે । પરિભ્રમણ કરાવેં ॥ ૧૦ ॥
ભિક્ષા આણિ ચમત્કાર । ચ્ચાકાટતી લહાનથોર ।
કીર્તિ વર્ણી નિરંતર । ભગવંતાચી ॥ ૧૧ ॥
કીર્તિ વર્ણી નિરંતર । ભગવંતાચી ॥ ૧૧ ॥
ભિક્ષા મ્હણિજે કામધેનુ । સદા ફળ નવ્હે સામાન્યુ ।
ભિક્ષેસ કરી જો અમાન્યુ । તો કરંટા જોગી ॥ ૧૨ ॥
ભિક્ષેસ કરી જો અમાન્યુ । તો કરંટા જોગી ॥ ૧૨ ॥
ભિક્ષેનેં વોળખી હોતી । ભિક્ષેનેં ભરમ ચુકતી ।
સામાન્ય ભિક્ષા માન્ય કરિતી । સકળ પ્રાણી ॥ ૧૩ ॥
સામાન્ય ભિક્ષા માન્ય કરિતી । સકળ પ્રાણી ॥ ૧૩ ॥
ભિક્ષા મ્હણિજે નિર્ભયે સ્થિતિ । ભિક્ષેનેં પ્રગટે મહંતી ।
સ્વતંત્રતા ઈશ્વરપ્રાપ્તી । ભિક્ષાગુણેં ॥ ૧૪ ॥
સ્વતંત્રતા ઈશ્વરપ્રાપ્તી । ભિક્ષાગુણેં ॥ ૧૪ ॥
ભિક્ષેસ નાહીં આડથળા । ભિક્ષાહારી તો મોકળા ।
ભિક્ષેકરિતાં સાર્થક વેઅળા । કાળ જાતો ॥ ૧૫ ॥
ભિક્ષેકરિતાં સાર્થક વેઅળા । કાળ જાતો ॥ ૧૫ ॥
ભિક્ષા મ્હણિજે અમરવલ્લી । જિકડે તિકડે લગવલી ।
અવકાળીં ફળદાયેની જાલી । નિર્લ્લજાસી ॥ ૧૬ ॥
અવકાળીં ફળદાયેની જાલી । નિર્લ્લજાસી ॥ ૧૬ ॥
પૃથ્વીમધેં દેશ નાના । ફિરતાં ઉપવાસી મરેના ।
કોણે યેકે ઠાઈં જના । જડ નવ્હે ॥ ૧૭ ॥
કોણે યેકે ઠાઈં જના । જડ નવ્હે ॥ ૧૭ ॥
ગોરજ્ય વાણિજ્ય કૃષી । ત્યાહૂન પ્રતિષ્ઠા ભિક્ષેસી ।
વિસંભોં નયે ઝોળીસી । કદાકાળીં ॥ ૧૮ ॥
વિસંભોં નયે ઝોળીસી । કદાકાળીં ॥ ૧૮ ॥
ભિક્ષેઐસેં નાહીં વૈરાગ્ય । વૈરાગ્યાપરતેં નાહીં ભાગ્ય ।
વૈરાગ્ય નસ્તાં અભાગ્ય । યેકદેસી ॥ ૧૯ ॥
વૈરાગ્ય નસ્તાં અભાગ્ય । યેકદેસી ॥ ૧૯ ॥
કાંહીં ભિક્ષા આહે મ્હણાવેં । અલ્પસંતોષી અસાવેં ।
બહુત આણિતાં ઘ્યાવેં । મુષ્ટી યેક ॥ ૨૦ ॥
બહુત આણિતાં ઘ્યાવેં । મુષ્ટી યેક ॥ ૨૦ ॥
સુખરૂપ ભિક્ષા માગણેં । ઐસી નિસ્પૃહતેચીં લક્ષણેં ।
મૃદ વાગવિળાસ કરણેં । પરમ સૌખ્યકારી ॥ ૨૧ ॥
મૃદ વાગવિળાસ કરણેં । પરમ સૌખ્યકારી ॥ ૨૧ ॥
ઐસી ભિક્ષેચી સ્થિતી । અલ્પ બોલિલેં યેથામતી ।
ભિક્ષા વાંચવી વિપત્તી । હોણાર કાળીં ॥ ૨૨ ॥
ભિક્ષા વાંચવી વિપત્તી । હોણાર કાળીં ॥ ૨૨ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ભિક્ષાનિરૂપણનામ સમાસ દુસરા ॥
સમાસ તિસરા : કવિત્વકાઆ નિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
કવિત્વ શબ્દસુમનમાળા । અર્થ પરિમળ આગળા ।
તેણેં સંતષટ્પદકુળા । આનંદ હોયે ॥ ૧ ॥
તેણેં સંતષટ્પદકુળા । આનંદ હોયે ॥ ૧ ॥
ઐસી માળા અંતઃકરણીં । ગુંફુન પૂજા રામચરણીં ।
વોંકારતંત અખંડપણીં । ખંડૂં ચ નયે ॥ ૨ ॥
વોંકારતંત અખંડપણીં । ખંડૂં ચ નયે ॥ ૨ ॥
પરોપકારાકારણેં । કવિત્વ અગત્ય કરણેં ।
તયા કવિત્વાચીં લક્ષણેં । બોલિજેતી ॥ ૩ ॥
તયા કવિત્વાચીં લક્ષણેં । બોલિજેતી ॥ ૩ ॥
જેણેં ઘડે ભગવદ્ભક્તી । જેણેં ઘડે વિરક્તી ।
ઐસિયા કત્વાચી યુક્તી । આધીં વાઢવાવી ॥ ૪ ॥
ઐસિયા કત્વાચી યુક્તી । આધીં વાઢવાવી ॥ ૪ ॥
ક્રિયેવીણ શબ્દજ્ઞાન । તયા ન માનિતી સજ્જન ।
મ્હણૌની દેવ પ્રસન્ન । અનુતાપેં કરાવા ॥ ૫ ॥
મ્હણૌની દેવ પ્રસન્ન । અનુતાપેં કરાવા ॥ ૫ ॥
દેવાચેન પ્રસન્નપણેં । જેં જેં ઘડે બોલણેં ।
તેં તેં અત્યંત શ્લાઘ્યવાણેં । યા નાવ પ્રાસાદિક ॥ ૬ ॥
તેં તેં અત્યંત શ્લાઘ્યવાણેં । યા નાવ પ્રાસાદિક ॥ ૬ ॥
ધીટ પાઠ પ્રસાદિક । ઐસેં બોલતી અનેક ।
તરી હા ત્રિવિધ વિવેક । બોલિજેલ ॥ ૭ ॥
તરી હા ત્રિવિધ વિવેક । બોલિજેલ ॥ ૭ ॥
ધીટ મ્હણિજે ધીટપણેં કેલેં । જેં જેં આપુલ્યા મનાસ આલેં ।
બળેંચિ કવિત્વ રચિલેં । યા નાવ ધીટ બોલિજે ॥ ૮ ॥
બળેંચિ કવિત્વ રચિલેં । યા નાવ ધીટ બોલિજે ॥ ૮ ॥
પાઠ મ્હણિજે પાઠાંતર । બહુત પાહિલેં ગ્રંથાંતર ।
તયાસરિખા ઉતાર । આપણચિ કેલા ॥ ૯ ॥
તયાસરિખા ઉતાર । આપણચિ કેલા ॥ ૯ ॥
સીઘ્રચિ કવિત્વ જોડિલેં । દૃષ્ટિ પડિલેં તેં ચિ વર્ણિલેં ।
ભક્તિવાંચૂન જેં કેલેં । ત્યા નાવ ધીટપાઠ ॥ ૧૦ ॥
ભક્તિવાંચૂન જેં કેલેં । ત્યા નાવ ધીટપાઠ ॥ ૧૦ ॥
કામિક રસિક શ્રૃંઘારિક । વીર હાસ્ય પ્રસ્તાવિક ।
કૌતુક વિનોદ અનેક । યા નાવ ધીટપાઠ ॥ ૧૧ ॥
કૌતુક વિનોદ અનેક । યા નાવ ધીટપાઠ ॥ ૧૧ ॥
મન જાલેં કામાકાર । તૈસેચિ નિઘતી ઉદ્ગાર ।
ધીટપાઠેં પરપાર । પાવિજેત નાહીં ॥ ૧૨ ॥
ધીટપાઠેં પરપાર । પાવિજેત નાહીં ॥ ૧૨ ॥
વ્હાવયા ઉદરશાંતી । કરણેં લાગે નરસ્તુતી ।
તેથેં કેલી જે વિત્પત્તિ । ત્યા નાવ ધીટપાઠ ॥ ૧૩ ॥
તેથેં કેલી જે વિત્પત્તિ । ત્યા નાવ ધીટપાઠ ॥ ૧૩ ॥
કવિત્વ નસાવેં ધીટપાઠ । કવિત્વ નસાવેં ખટપટ ।
કવિત્વ નસાવેં ઉદ્ધટ । પાષાંડમત ॥ ૧૪ ॥
કવિત્વ નસાવેં ઉદ્ધટ । પાષાંડમત ॥ ૧૪ ॥
કવિત્વ નસાવેં વાદાંગ । કવિત્વ નસાવેં રસભંગ ।
કવિત્વ નસાવેં રંગભંગ । દૃષ્ટાંતહીન ॥ ૧૫ ॥
કવિત્વ નસાવેં રંગભંગ । દૃષ્ટાંતહીન ॥ ૧૫ ॥
કવિત્વ નસાવેં પાલ્હાળ । કવિત્વ નસાવેં બાષ્કળ ।
કવિત્વ નસાવેં કુટીળ । લક્ષુનિયાં ॥ ૧૬ ॥
કવિત્વ નસાવેં કુટીળ । લક્ષુનિયાં ॥ ૧૬ ॥
હીન કવિત્વ નસાવેં । બોલિલેંચિ ન બોલાવેં ।
છંદભંગ ન કરાવેં । મુદ્રાહીન ॥ ૧૭ ॥
છંદભંગ ન કરાવેં । મુદ્રાહીન ॥ ૧૭ ॥
વિત્પત્તિહીન તર્કહીન । કળાહીન શબ્દહીન ।
ભક્તિજ્ઞાનવૈરાગ્યહીન । કવિત્વ નસાવેં ॥ ૧૮ ॥
ભક્તિજ્ઞાનવૈરાગ્યહીન । કવિત્વ નસાવેં ॥ ૧૮ ॥
ભક્તિહીન જેં કવિત્વ । તેંચિ જાણાવેં ઠોંબેં મત ।
આવડીહીન જેં વગત્રૃત્વ । કંટાળવાણેં ॥ ૧૯ ॥
આવડીહીન જેં વગત્રૃત્વ । કંટાળવાણેં ॥ ૧૯ ॥
ભક્તિવિણ જો અનુવાદ । તોચિ જાણાવા વિનોદ ।
પ્રીતીવિણ સંવાદ । ઘડે કેવી ॥ ૨૦ ॥
પ્રીતીવિણ સંવાદ । ઘડે કેવી ॥ ૨૦ ॥
અસો ધીટ પાઠ તેં ઐસેં । નાથિલેં અહંતેચેં પિસેં ।
આતાં પ્રસાદિક તેં કૈસેં । સાંગિજેલ ॥ ૨૧ ॥
આતાં પ્રસાદિક તેં કૈસેં । સાંગિજેલ ॥ ૨૧ ॥
વૈભવ કાંતા કાંચન । જયાસ વાટે હેં વમન ।
અંતરીં લાગલેં ધ્યાન । સર્વોત્તમાચેં ॥ ૨૨ ॥
અંતરીં લાગલેં ધ્યાન । સર્વોત્તમાચેં ॥ ૨૨ ॥
જયાસ ઘડીનેં ઘડી । લાગે ભગવંતીં આવડી ।
ચઢતી વાઢતી ગોડી । ભગદ્ભજનાચી ॥ ૨૩ ॥
ચઢતી વાઢતી ગોડી । ભગદ્ભજનાચી ॥ ૨૩ ॥
જો ભગવદ્ભજનેંવીણ । જાઊં નેદી યેક ક્ષણ ।
સર્વકાળ અંતઃકરણ । ભક્તિરંગેં રંગલેં ॥ ૨૪ ॥
સર્વકાળ અંતઃકરણ । ભક્તિરંગેં રંગલેં ॥ ૨૪ ॥
જયા અંતરી ભગવંત । અચળ રાહિલા નિવાંત ।
તો સ્વભાવેં જેં બોલત । તેં બ્રહ્મનિરૂપણ ॥ ૨૫ ॥
તો સ્વભાવેં જેં બોલત । તેં બ્રહ્મનિરૂપણ ॥ ૨૫ ॥
અંતરી બૈસલા ગોવિંદ । તેણેં લાગલા ભક્તિછંદ ।
ભક્તીવિણ અનુવાદ । આણીક નાહીં ॥ ૨૬ ॥
ભક્તીવિણ અનુવાદ । આણીક નાહીં ॥ ૨૬ ॥
આવડી લાગલી અંતરીં । તૈસીચ વદે વૈખરી ।
ભાવેં કરુણાકીર્તન કરી । પ્રેમભરેં નાચતુ ॥ ૨૭ ॥
ભાવેં કરુણાકીર્તન કરી । પ્રેમભરેં નાચતુ ॥ ૨૭ ॥
ભગવંતીં લાગલેં મન । તેણેં નાઠવે દેહભાન ।
શંકા લજ્યા પળોન । દુરી ઠેલી ॥ ૨૮ ॥
શંકા લજ્યા પળોન । દુરી ઠેલી ॥ ૨૮ ॥
તો પ્રેમરંગેં રંગલા । તો ભક્તિમદેં માતલા ।
તેણેં અહંભાવ ઘાતલા । પાયાંતળીં ॥ ૨૯ ॥
તેણેં અહંભાવ ઘાતલા । પાયાંતળીં ॥ ૨૯ ॥
ગાત નાચત નિશંક । તયાસ કૈચે દિસતી લોક ।
દૃષ્ટીં ત્રૈલોક્યનાયેક । વસોન ઠેલા ॥ ૩૦ ॥
દૃષ્ટીં ત્રૈલોક્યનાયેક । વસોન ઠેલા ॥ ૩૦ ॥
ઐસા ભગવંતીં રંગલા । આણીક કાંહીં નલગે ત્યાલા ।
સ્વૈછા વર્ણૂં લાગલા । ધ્યાન કીર્તી પ્રતાપ ॥ ૩૧ ॥
સ્વૈછા વર્ણૂં લાગલા । ધ્યાન કીર્તી પ્રતાપ ॥ ૩૧ ॥
નાના ધ્યાનેં નાના મૂર્તી । નાના પ્રતાપ નાના કીર્તી ।
તયાપુઢેં નરસ્તુતી । ત્રુણતુલ્ય વાટે ॥ ૩૨ ॥
તયાપુઢેં નરસ્તુતી । ત્રુણતુલ્ય વાટે ॥ ૩૨ ॥
અસો ઐસા ભગવદ્ભક્ત । જો યે સંસારીં વિરક્ત ।
તયાસ માનિતી મુક્ત । સાધુજન ॥ ૩૩ ॥
તયાસ માનિતી મુક્ત । સાધુજન ॥ ૩૩ ॥
ત્યાચે ભક્તીચેં કૌતુક । તયાનવ પ્રસાદિક ।
સહજ બોલતાં વિવેક । પ્રગટ હોય ॥ ૩૪ ॥
સહજ બોલતાં વિવેક । પ્રગટ હોય ॥ ૩૪ ॥
ઐકા કવિત્વલક્ષણ । કેલેંચ કરૂં નિરૂપણ ।
જેણે નિવે અંતઃકર્ણ । શ્રોતયાંચેં ॥ ૩૫ ॥
જેણે નિવે અંતઃકર્ણ । શ્રોતયાંચેં ॥ ૩૫ ॥
કવિત્વ અસાવેં નિર્મળ । કવિત્વ અસાવેં સરળ ।
કવિત્વ અસાવેં પ્રાંજળ । અન્વયાચેં ॥ ૩૬ ॥
કવિત્વ અસાવેં પ્રાંજળ । અન્વયાચેં ॥ ૩૬ ॥
કવિત્વ અસાવેં ભક્તિબળેં । કવિત્વ અસાવેં અર્થાગળેં ।
કવિત્વ અસાવેં વેગળેં । અહંતેસી ॥ ૩૭ ॥
કવિત્વ અસાવેં વેગળેં । અહંતેસી ॥ ૩૭ ॥
કવિત્વ અસાવેં કીર્તિવાડ । કવિત્વ અસાવેં રમ્ય ગોડ ।
કવિત્વ અસાવેં જાડ । પ્રતાપવિષીં ॥ ૩૮ ॥
કવિત્વ અસાવેં જાડ । પ્રતાપવિષીં ॥ ૩૮ ॥
કવિત્વ અસાવેં સોપેં । કવિત્વ અસાવેં અલ્પરૂપેં ।
કવિત્વ અસાવેં સુલ્લપેં । ચરણબંદ ॥ ૩૯ ॥
કવિત્વ અસાવેં સુલ્લપેં । ચરણબંદ ॥ ૩૯ ॥
મૃદુ મંજુળ કોમળ । ભવ્ય અદ્ભુત વિશાળ ।
ગૌલ્ય માધુર્ય રસાળ । ભક્તિરસેં ॥ ૪૦ ॥
ગૌલ્ય માધુર્ય રસાળ । ભક્તિરસેં ॥ ૪૦ ॥
અક્ષરબંદ પદબંદ । નાના ચાતુર્ય પ્રબંદ ।
નાના કૌશલ્યતા છંદબંદ । ધાટી મુદ્રા અનેક ॥ ૪૧ ॥
નાના કૌશલ્યતા છંદબંદ । ધાટી મુદ્રા અનેક ॥ ૪૧ ॥
નાના યુક્તી નાના બુદ્ધી । નાના કળા નાના સિદ્ધી ।
નાના અન્વયે સાધી । નાના કવિત્વ ॥ ૪૨ ॥
નાના અન્વયે સાધી । નાના કવિત્વ ॥ ૪૨ ॥
નાના સાહિત્ય દૃષ્ટાંત । નાના તર્ક ધાત માત ।
નાના સંમતી સિદ્ધાંત । પૂર્વપક્ષેંસીં ॥ ૪૩ ॥
નાના સંમતી સિદ્ધાંત । પૂર્વપક્ષેંસીં ॥ ૪૩ ॥
નાના ગતી નાના વિત્પત્તી । નાના મતી નાના સ્ફુર્તિ ।
નાના ધારણા નાના ધૃતી । યા નાવ કવિત્વ ॥ ૪૪ ॥
નાના ધારણા નાના ધૃતી । યા નાવ કવિત્વ ॥ ૪૪ ॥
શંકા આશંકા પ્રત્યોત્તરેં । નાના કાવ્યેં શાસ્ત્રાધારેં ।
તુટે સંશયે નિર્ધારેં । દિર્ધારિતાં ॥ ૪૫ ॥
તુટે સંશયે નિર્ધારેં । દિર્ધારિતાં ॥ ૪૫ ॥
નાના પ્રસંગ નાના વિચાર । નાના યોગ નાના વિવર ।
નાના તત્વચર્ચાસાર । યા નાવ કવિત્વ ॥ ૪૬ ॥
નાના તત્વચર્ચાસાર । યા નાવ કવિત્વ ॥ ૪૬ ॥
નાના સાધનેં પુરશ્ચરણેં । નાના તપેં તીર્થાટણેં ।
નાના સંદેહ ફેડણેં । યા નાવ કવિત્વ ॥ ૪૭ ॥
નાના સંદેહ ફેડણેં । યા નાવ કવિત્વ ॥ ૪૭ ॥
જેણેં અનુતાપ ઉપજેં । જેણેં લોકિક લાજે ।
જેણેં જ્ઞાન ઉમજે । યા નાવ કવિત્વ ॥ ૪૮ ॥
જેણેં જ્ઞાન ઉમજે । યા નાવ કવિત્વ ॥ ૪૮ ॥
જેણેં જ્ઞાન હેં પ્રબળે । જેણેં વૃત્તી હે માવળેં ।
જેણેં ભક્તિમાર્ગ કળે । યા નાવ કવિત્વ ॥ ૪૯ ॥
જેણેં ભક્તિમાર્ગ કળે । યા નાવ કવિત્વ ॥ ૪૯ ॥
જેણેં સદ્બુદ્ધિ તુટે । જેણેં ભવસિંધુ આટે ।
જેણેં ભગવંત પ્રગટે । યા નાવ કવિત્વ ॥ ૫૦ ॥
જેણેં ભગવંત પ્રગટે । યા નાવ કવિત્વ ॥ ૫૦ ॥
જેણેં સદ્બુદ્ધિ લાગે । જેણેં પાષાંડ ભંગે ।
જેણેં વિવેક જાગે । યા નાવ કવિત્વ ॥ ૫૧ ॥
જેણેં વિવેક જાગે । યા નાવ કવિત્વ ॥ ૫૧ ॥
જેણેં સદ્વસ્તુ ભાસે । જેણેં ભાસ હા નિરસે ।
જેણેં ભિન્નત્વ નાસે । યા નાવ કવિત્વ ॥ ૫૨ ॥
જેણેં ભિન્નત્વ નાસે । યા નાવ કવિત્વ ॥ ૫૨ ॥
જેણેં હોયે સમાધાન । જેણેં તુટે સંસારબંધન ।
જયા માનિતી સજ્જન । તયા નાવ કવિત્વ ॥ ૫૩ ॥
જયા માનિતી સજ્જન । તયા નાવ કવિત્વ ॥ ૫૩ ॥
ઐસેં કવિત્વલક્ષણ । સાંગતાં તેં અસાધારણ ।
પરંતુ કાંહીંયેક નિરૂપણ । બુઝાવયા કેલેં ॥ ૫૪ ॥
પરંતુ કાંહીંયેક નિરૂપણ । બુઝાવયા કેલેં ॥ ૫૪ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે કવિત્વકલા નિરૂપણ સમાસ તિસરા ॥
સમાસ ચૌથા : કીર્તન લક્ષણ ॥ શ્રીરામ ॥
કલયુગીં કીર્તન કરાવેં । કેવળ કોમળ કુશળ ગાવેં ।
કઠીણ કર્કશ કુર્ટેં સાંડાવેં । યેકીકડે ॥ ૧ ॥
કઠીણ કર્કશ કુર્ટેં સાંડાવેં । યેકીકડે ॥ ૧ ॥
ખટખટ ખુંટૂન ટાકાવી । ખળખળ ખળાંસીં ન કરાવી ।
ખરેં ખોટેં ખવળોં નેદાવી । વૃત્તિ આપુલી ॥ ૨ ॥
ખરેં ખોટેં ખવળોં નેદાવી । વૃત્તિ આપુલી ॥ ૨ ॥
ગર્વગાણેં ગાઊં નયે । ગાતાં ગાતાં ગળોં નયે ।
ગોપ્ય ગુજ ગર્જોં નયે । ગુણ ગાવે ॥ ૩ ॥
ગોપ્ય ગુજ ગર્જોં નયે । ગુણ ગાવે ॥ ૩ ॥
ઘષ્ટણી ઘિસણી ઘસ્મરપણેં । ઘસર ઘસરૂં ઘસા ખાણેં ।
ઘુમઘુમોં ચિ ઘુમણેં । યોગ્ય નવ્હે ॥ ૪ ॥
ઘુમઘુમોં ચિ ઘુમણેં । યોગ્ય નવ્હે ॥ ૪ ॥
નાના નામે ભગવંતાચીં । નાના ધ્યાનેં સગુણાચીં ।
નાના કીર્તનેં કીર્તીચીં । અદ્ભુત કરાવીં ॥ ૫ ॥
નાના કીર્તનેં કીર્તીચીં । અદ્ભુત કરાવીં ॥ ૫ ॥
ચકચક ચુકાવેના । ચાટ ચાવટ ચળાવેના ।
ચરચર ચુરચુર લાગેના । ઐસેં કરાવેં ॥ ૬ ॥
ચરચર ચુરચુર લાગેના । ઐસેં કરાવેં ॥ ૬ ॥
છળછળ છળણા કરૂં નયે । છળિતાં છળિતાં છળોં નયેં ।
છળણેં છળણા કરૂં નયે । કોણીયેકાચી ॥ ૭ ॥
છળણેં છળણા કરૂં નયે । કોણીયેકાચી ॥ ૭ ॥
જિ જિ જિ જિ મ્હણાવેના । જો જો જાગે તો તો પાવના ।
જપજપોં જનીંજનાર્દના । સંતુષ્ટ કરાવેં ॥ ૮ ॥
જપજપોં જનીંજનાર્દના । સંતુષ્ટ કરાવેં ॥ ૮ ॥
ઝિરપે ઝરે પઝરે જળ । ઝળકે દુરુની ઝળાળ ।
ઝડઝડાં ઝળકતી સકળ । પ્રાણી તેથેં ॥ ૯ ॥
ઝડઝડાં ઝળકતી સકળ । પ્રાણી તેથેં ॥ ૯ ॥
યા યા યા યા મ્હણાવેં નલગે । યા યા યા યા ઉપાવ નલગે ।
યા યા યા યા કાંહીં ચ નલગે । સુબુદ્ધાસી ॥ ૧૦ ॥
યા યા યા યા કાંહીં ચ નલગે । સુબુદ્ધાસી ॥ ૧૦ ॥
ટક ટક ટક કરૂં નયે । ટાળાટાળી ટિકોં નયે ।
ટમ ટમ ટમ ટમ લાઊં નયે । કંટાળવાણી ॥ ૧૧ ॥
ટમ ટમ ટમ ટમ લાઊં નયે । કંટાળવાણી ॥ ૧૧ ॥
ઠસ ઠોંબસ ઠાકાવેના । ઠક ઠક ઠક કરાવેના ।
ઠાકેં ઠમકેં ઠસાવેના । મૂર્તિધ્યાન ॥ ૧૨ ॥
ઠાકેં ઠમકેં ઠસાવેના । મૂર્તિધ્યાન ॥ ૧૨ ॥
ડળમળ ડળમળ ડકોં નયે । ડગમગ ડગમગ કામા નયે ।
ડંડળ ડંડળ ચુકોં નયે । હેંકાડપણેં ॥ ૧૩ ॥
ડંડળ ડંડળ ચુકોં નયે । હેંકાડપણેં ॥ ૧૩ ॥
ઢિસાળ ઢાલા ઢળતી કુંચે । ઢોબળા ઢસકણ ડુલે નાચે ।
ઢળેચિના ઢિગઢિગાંચે । કંટાળવાણે ॥ ૧૪ ॥
ઢળેચિના ઢિગઢિગાંચે । કંટાળવાણે ॥ ૧૪ ॥
નાના નેટક નાગર । નાના નમ્ર ગુણાગર ।
નાના નેમક મધુર । નેમસ્ત ગાણેં ॥ ૧૫ ॥
નાના નેમક મધુર । નેમસ્ત ગાણેં ॥ ૧૫ ॥
તાળ તુંબરે તાનમાનેં । તાળબદ્ધ તંતગાણેં ।
તૂર્ત તાર્કિક તનેં મનેં । તલ્લિન હોતી ॥ ૧૬ ॥
તૂર્ત તાર્કિક તનેં મનેં । તલ્લિન હોતી ॥ ૧૬ ॥
થર્થરાં થરકતી રોમાંચ । થૈ થૈ થૈ સ્વરેં ઉંચ।
થિરથિર થિરાવે નાચ । પ્રેમળ ભક્તાંચા ॥ ૧૭ ॥
થિરથિર થિરાવે નાચ । પ્રેમળ ભક્તાંચા ॥ ૧૭ ॥
દક્ષદાક્ષણ્ય દાટલેં । બંદેં પ્રબંદેં કોંદાટલેં ।
દમદમ દુમદુમોં લાગલેં । જગદંતર ॥ ૧૮ ॥
દમદમ દુમદુમોં લાગલેં । જગદંતર ॥ ૧૮ ॥
ધૂર્ત તૂર્ત ધાવોન આલા । ધિંગબુદ્ધીનેં ધિંગ જાલા ।
ધાકેં ધાકેં ધોકલા । રંગ અવઘા ॥ ૧૯ ॥
ધાકેં ધાકેં ધોકલા । રંગ અવઘા ॥ ૧૯ ॥
નાના નાટક નેટકેં । નાના માનેં તુકેં કૌતુકેં ।
નાના નેમક અનેકેં । વિદ્યાપાત્રેં ॥ ૨૦ ॥
નાના નેમક અનેકેં । વિદ્યાપાત્રેં ॥ ૨૦ ॥
પાપ પળોન ગેલેં દુરી । પુણ્ય પુષ્કળ પ્રગટે વરી ।
પરતરતો પરે અંતરીં । ચટક લાગે ॥ ૨૧ ॥
પરતરતો પરે અંતરીં । ચટક લાગે ॥ ૨૧ ॥
ફુકટ ફાકટ ફટવણેં નાહીં । ફટકળ ફુગડી પિંગા નાહીં ।
ફિકેં ફસકટ ફોલ નાહીં । ભકાધ્યા નિંદા ॥ ૨૨ ॥
ફિકેં ફસકટ ફોલ નાહીં । ભકાધ્યા નિંદા ॥ ૨૨ ॥
બરેં બરેં બરેં મ્હણતી । બાબા બાબા ઉદંડ કરિતી ।
બળેં બળેંચિ બળાવિતી । કથેલાગીં ॥ ૨૩ ॥
બળેં બળેંચિ બળાવિતી । કથેલાગીં ॥ ૨૩ ॥
ભલા ભલા ભલા લોકીં । ભક્તિભાવેં ભવ્ય અનેકીં ।
ભૂષણ ભાવિક લોકીં । પરોપકારેં ॥ ૨૪ ॥
ભૂષણ ભાવિક લોકીં । પરોપકારેં ॥ ૨૪ ॥
માનેલ તરી માનાવેં મનેં । મત્ત ન વ્હાવેં મમતેનેં ।
મી મી મી મી બહુત જનેં । મ્હણિજેત આહે ॥ ૨૫ ॥
મી મી મી મી બહુત જનેં । મ્હણિજેત આહે ॥ ૨૫ ॥
યેકેં ટોકત યેકાંપાસીં । યેઊં યેઊં યેતી ઝડેસીં ।
યા યા યા યા અસે તયાસી । મ્હણાવેં નલગે ॥ ૨૬ ॥
યા યા યા યા અસે તયાસી । મ્હણાવેં નલગે ॥ ૨૬ ॥
રાગ રંગ રસાળ સુરંગેં । અંતર સંગિત રાગેં ।
રત્નપરીક્ષા રત્નામાગેં । ધાંવતી લોક ॥ ૨૭ ॥
રત્નપરીક્ષા રત્નામાગેં । ધાંવતી લોક ॥ ૨૭ ॥
લવલવાં લવતી લોચન । લકલકાં લકલેં મન ।
લપલપોં લપતી જન । આવડીનેં ॥ ૨૮ ॥
લપલપોં લપતી જન । આવડીનેં ॥ ૨૮ ॥
વચનેં વાઉગીં વદેના । વાવરેવિવરે વસેના ।
વગત્રુત્વેં નિવવી જના । વિનિત હૌની॥ ૨૯॥
વગત્રુત્વેં નિવવી જના । વિનિત હૌની॥ ૨૯॥
સારાસાર સમસ્તાંલા । સિકઊં સિકઊં જનાલા।
સાહિત સંગિત સજ્જનાલા । બરેં વાટે ॥ ૩૦ ॥
સાહિત સંગિત સજ્જનાલા । બરેં વાટે ॥ ૩૦ ॥
ખરેંખોટેં ખરેં વાટલેં । ખર્ખર ખુર્ખુર ખુંટલેં ।
ખોટેં ખોટેપણેં ગેલેં। ખોટેં મ્હણોનિયાં ॥૩૧ ॥
ખોટેં ખોટેપણેં ગેલેં। ખોટેં મ્હણોનિયાં ॥૩૧ ॥
શાહાણે શોધિતાં શોધેના । શાસ્ત્રાર્થ શ્રૃતી બોધેના ।
શુક શારિકાશમેના । શબ્દ તયાચા ॥ ૩૨ ॥
શુક શારિકાશમેના । શબ્દ તયાચા ॥ ૩૨ ॥
હરુષેં હરુષેં હાસિલા । હાહાહોહોનેં ભુલલા ।
હિત હોઈના તયાલા । પરત્રીચેં ॥ ૩૩ ॥
હિત હોઈના તયાલા । પરત્રીચેં ॥ ૩૩ ॥
લક્ષાવેં લક્ષિતાં અલક્ષીં । લક્ષિલેં લોચનાતેં લક્ષી ।
લંગલેં લયેતેં અલક્ષી । વિહિંગમમાર્ગેં ॥ ૩૪॥
લંગલેં લયેતેં અલક્ષી । વિહિંગમમાર્ગેં ॥ ૩૪॥
ક્ષેત્ર ક્ષેત્રજ્ઞ ક્ષોભતો । ક્ષમા ક્ષમૂન ક્ષ્મવિતો ।
ક્ષ્મણેં ક્ષોભણેં ક્ષેત્રજ્ઞ તો । સર્વાં ઠાઈં ॥ ૩૫ ॥
ક્ષ્મણેં ક્ષોભણેં ક્ષેત્રજ્ઞ તો । સર્વાં ઠાઈં ॥ ૩૫ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે કીર્તન લક્ષણ નિરૂપણ સમાસ ચૌથ્રા ॥
સમાસ પાંચવા : હરિકથા લક્ષણ ॥ શ્રીરામ ॥
માગાં હરિકથેચેં લક્ષણ । શ્રોતીં કેલા હોતા પ્રસ્ન ।
સાવધ હોઊન વિચક્ષણ । પરિસોન આતાં ॥ ૧ ॥
સાવધ હોઊન વિચક્ષણ । પરિસોન આતાં ॥ ૧ ॥
હરિકથા કૈસી કરાવી । રંગેં કૈસી ભરાવી ।
જેણેં પાવિજે પદવી । રઘુનાથકૃપેચી ॥ ૨ ॥
જેણેં પાવિજે પદવી । રઘુનાથકૃપેચી ॥ ૨ ॥
સોનેં આણિ પરિમળે । યુક્ષદંડા લાગતી ફળેં ।
ગૌલ્ય માધુર્ય રસાળેં । તરી તે અપૂર્વતા ॥ ૩ ॥
ગૌલ્ય માધુર્ય રસાળેં । તરી તે અપૂર્વતા ॥ ૩ ॥
તૈસા હરિદાસ આણિ વિરક્ત । જ્ઞાતા આણિ પ્રેમળ ભક્ત ।
વિત્પન્ન આણિ વાદરહિત । તરી હેહિ અપૂર્વતા ॥ ૪ ॥
વિત્પન્ન આણિ વાદરહિત । તરી હેહિ અપૂર્વતા ॥ ૪ ॥
રાગજ્ઞાની તાળજ્ઞાની । સકળકળા બ્રહ્મજ્ઞાની ।
નિરાભિમાનેં વર્તે જનીં । તરી હેહિ અપૂર્વતા ॥ ૫ ॥
નિરાભિમાનેં વર્તે જનીં । તરી હેહિ અપૂર્વતા ॥ ૫ ॥
મછર નાહીં જયાસી । જો અત્યંત પ્રિયે સજ્જનાસી ।
ચતુરાંગ જાણેં માનસીં । અંતરનિષ્ઠ ॥ ૬ ॥
ચતુરાંગ જાણેં માનસીં । અંતરનિષ્ઠ ॥ ૬ ॥
જયંત્યાદિકેં નાના પર્વેં । તીર્થેં ક્ષેત્રેં જેં અપૂર્વેં ।
જેથેં વસિજે દેવાધિદેવેં । સામર્થ્યરૂપેં ॥ ૭ ॥
જેથેં વસિજે દેવાધિદેવેં । સામર્થ્યરૂપેં ॥ ૭ ॥
તયા તિર્થાતેં જે ન માનિતી । શબ્દજ્ઞાનેં મિથ્યા મ્હણતી ।
તયા પામરાં શ્રીપતી । જોડેલ કૈંચા ॥ ૮ ॥
તયા પામરાં શ્રીપતી । જોડેલ કૈંચા ॥ ૮ ॥
નિર્ગુણ નેલેં સંદેહાનેં । સગુણ નેલેં બ્રહ્મજ્ઞાનેં ।
દોહિકડે અભિમાનેં । વોસ કેલેં ॥ ૯ ॥
દોહિકડે અભિમાનેં । વોસ કેલેં ॥ ૯ ॥
પુઢેં અસતાં સગુણમૂર્તી । નિર્ગુણકથા જે કરિતી ।
પ્રતિપાદૂન ઉછેદિતી । તેચિ પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૦ ॥
પ્રતિપાદૂન ઉછેદિતી । તેચિ પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૦ ॥
ઐસી ન કીજે હરિકથા । અંતર પડે ઉભયે પંથા ।
પરિસ લક્ષણેં આતાં । હરિકથેચીં ॥ ૧૧ ॥
પરિસ લક્ષણેં આતાં । હરિકથેચીં ॥ ૧૧ ॥
સગુણમૂર્તીપુઢેં ભાવેં । કરુણાકીર્તન કરાવેં ।
નાનાધ્યાનેં વર્ણાવેં । પ્રતાપકીર્તીતેં । ૧૨ ॥
નાનાધ્યાનેં વર્ણાવેં । પ્રતાપકીર્તીતેં । ૧૨ ॥
ઐસેં ગાતાં સ્વભાવેં । રસાળ કથા વોઢવે ।
સર્વાંતરીં હેલાવે । પ્રેમસુખ ॥ ૧૩ ॥
સર્વાંતરીં હેલાવે । પ્રેમસુખ ॥ ૧૩ ॥
કથા રચાયાચી ખૂણ । સગુણીં નાણાવેં નિર્ગુણ ।
ન બોલાવે દોષ ગુણ । પુઢિલાંચે કદા ॥ ૧૪ ॥
ન બોલાવે દોષ ગુણ । પુઢિલાંચે કદા ॥ ૧૪ ॥
દેવાચેં વર્ણાવેં વૈભાવ । નાના પ્રકારેં મહત્ત્વ ।
સગુણીં ઠેઉનિયાં ભાવ । હરિકથા કરાવી ॥ ૧૫ ॥
સગુણીં ઠેઉનિયાં ભાવ । હરિકથા કરાવી ॥ ૧૫ ॥
લાજ સાંડૂન જનાચી । આસ્થા સાંડૂન ધનાચી ।
નીચ નવી કીર્તનાચી । આવડી ધરાવી ॥ ૧૬ ॥
નીચ નવી કીર્તનાચી । આવડી ધરાવી ॥ ૧૬ ॥
નમ્ર હોઊન રાજાંગણીં । નિઃશંક જાવેં લોટાંગણી ।
કરતાળિકા નૃત્ય વાણીં । નામઘોષેં ગર્જાવેં ॥ ૧૭ ॥
કરતાળિકા નૃત્ય વાણીં । નામઘોષેં ગર્જાવેં ॥ ૧૭ ॥
યેકાંચી કીર્તિ યેકાપુઢેં । વર્ણિતાં સાહિત્ય ન પડે ।
મ્હણોનિયાં નિવાડે । જેથીલ તેથેં ॥ ૧૮ ॥
મ્હણોનિયાં નિવાડે । જેથીલ તેથેં ॥ ૧૮ ॥
મૂર્તી નસ્તાં સગુણ । શ્રવણીં બૈસલે સાધુજન ।
તરી અદ્વૈતનિરૂપણ । અવશ્ય કરાવેં ॥ ૧૯ ॥
તરી અદ્વૈતનિરૂપણ । અવશ્ય કરાવેં ॥ ૧૯ ॥
નાહીં મૂર્તી નાહીં સજ્જન । શ્રવણીં બૈસલે ભાવિક જન ।
તરી કરાવેં કીર્તન । પ્રસ્તાવિક વૈરાગ્ય ॥ ૨૦ ॥
તરી કરાવેં કીર્તન । પ્રસ્તાવિક વૈરાગ્ય ॥ ૨૦ ॥
શ્રુંઘારિક નવરસિક । યામધેં સાંડાવેં યેક ।
સ્ત્રિયાદિકાંચેં કૌતુક । વર્ણું નયે કીં ॥ ૨૧ ॥
સ્ત્રિયાદિકાંચેં કૌતુક । વર્ણું નયે કીં ॥ ૨૧ ॥
લાવણ્ય સ્ત્રિયાંચેં વર્ણિતાં । વિકાર બાધિજે તત્વતા ।
ધારિષ્ટાપાસૂન શ્રોતા । ચળે તત્કાળ ॥ ૨૨ ॥
ધારિષ્ટાપાસૂન શ્રોતા । ચળે તત્કાળ ॥ ૨૨ ॥
મ્હણઊન તેં તજાવેં । જેં બાધક સાધકાં સ્વભાવેં ।
ઘેતાં અંતરીં ઠસાવેં । ધ્યાન સ્ત્રિયાંચેં ॥ ૨૩ ॥
ઘેતાં અંતરીં ઠસાવેં । ધ્યાન સ્ત્રિયાંચેં ॥ ૨૩ ॥
લાવણ્ય સ્ત્રિયાંચેં ધ્યાન । કામાકાર જાલેં મન ।
કૈચેં આઠવેલ ધ્યાન । ઈશ્વરાચેં ॥ ૨૪ ॥
કૈચેં આઠવેલ ધ્યાન । ઈશ્વરાચેં ॥ ૨૪ ॥
સ્ત્રી વર્ણિતાં સુખાવલા । લાવણ્યાચે ભરીં ભરલા ।
તો સ્વયેં જાણાવા ચેવલા । ઈશ્વરાપાસુની ॥ ૨૫ ॥
તો સ્વયેં જાણાવા ચેવલા । ઈશ્વરાપાસુની ॥ ૨૫ ॥
હરિકથેસી ભાવબળેં । ગેલા રંગ તો તુંબળે ।
નિમિષ્ય યેક જરી આકળે । ધ્યાનીં પરમાત્મા ॥ ૨૬ ॥
નિમિષ્ય યેક જરી આકળે । ધ્યાનીં પરમાત્મા ॥ ૨૬ ॥
ધ્યાનીં ગુંતલેં મન । કૈચેં આઠવેલ જન ।
નિશંક નિર્લ્લજ કીર્તન । કરિતાં રંગ માજે ॥ ૨૭ ॥
નિશંક નિર્લ્લજ કીર્તન । કરિતાં રંગ માજે ॥ ૨૭ ॥
રાગજ્ઞાન તાળજ્ઞાન । સ્વરજ્ઞાનેંસીં વિત્પન્ન ।
અર્થાન્વયાચેં કીર્તન । કરૂં જાણે ॥ ૨૮ ॥
અર્થાન્વયાચેં કીર્તન । કરૂં જાણે ॥ ૨૮ ॥
છપન્ન ભાષા નાના કળા । કંઠમાધુર્ય કોકિળા ।
પરી તો ભક્તિમાર્ગ વેગળા । ભક્ત જાણતી ॥ ૨૯ ॥
પરી તો ભક્તિમાર્ગ વેગળા । ભક્ત જાણતી ॥ ૨૯ ॥
ભક્તાંસ દેવાચેં ધ્યાન । દેવાવાંચૂન નેણેં અન્ન ।
કળાવંતાંચેં જેં મન । તેં કળાકાર જાલેં ॥ ૩૦ ॥
કળાવંતાંચેં જેં મન । તેં કળાકાર જાલેં ॥ ૩૦ ॥
શ્રીહરિવીણ જે કળા । તેચિ જાણાવી અવકળા ।
દેવાસ સાંડૂન વેગળા । પ્રત્યક્ષ પડિલા ॥ ૩૧ ॥
દેવાસ સાંડૂન વેગળા । પ્રત્યક્ષ પડિલા ॥ ૩૧ ॥
સર્પીં વેઢિલેં ચંદનાસી । નિધાનાઆડ વિવસી ।
નાના કળા દેવાસી । આડ તૈસ્યા ॥ ૩૨ ॥
નાના કળા દેવાસી । આડ તૈસ્યા ॥ ૩૨ ॥
સાંડૂન દેવ સર્વજ્ઞ । નાદામધ્યેં વ્હાવેં મગ્ન ।
તેં પ્રત્યક્ષ વિઘ્ન । આડવેં આલેં ॥ ૩૩ ॥
તેં પ્રત્યક્ષ વિઘ્ન । આડવેં આલેં ॥ ૩૩ ॥
યેક મન ગુંતલેં સ્વરીં । કોણેં ચિંતાવા શ્રીહરી ।
બળેંચિ ધરુનિયાં ચોરીં । શુશ્રૃષા ઘેતલી ॥ ૩૪ ॥
બળેંચિ ધરુનિયાં ચોરીં । શુશ્રૃષા ઘેતલી ॥ ૩૪ ॥
કરિતાં દેવાચેં દર્શન । આડવેં આલેં રાગજ્ઞાન ।
તેણેં ધરુનિયાં મન । સ્વરામાગેં નેલેં ॥ ૩૫ ॥
તેણેં ધરુનિયાં મન । સ્વરામાગેં નેલેં ॥ ૩૫ ॥
ભેટોં જાતાં રાજદ્વારીં । બળેંચિ ધરિલા બેગારી ।
કળાવંતાં તૈસી પરી । કળેનેં કેલી ॥ ૩૬ ॥
કળાવંતાં તૈસી પરી । કળેનેં કેલી ॥ ૩૬ ॥
મન ઠેઊન ઈશ્વરીં । જો કોણી હરિકથા કરી ।
તોચિ યે સંસારીં । ધન્ય જાણા ॥ ૩૭ ॥
તોચિ યે સંસારીં । ધન્ય જાણા ॥ ૩૭ ॥
જયાસ હરિકથેચી ગોડી । ઉઠે નીચ નવી આવડી ।
તયાસ જોડલી જોડી । સર્વોત્તમાચી ॥ ૩૮ ॥
તયાસ જોડલી જોડી । સર્વોત્તમાચી ॥ ૩૮ ॥
હરિકથા માંડલી જેથેં । સર્વ સાંડૂન ધાવે તેથેં ।
આલસ્ય નિદ્રા દવડૂન સ્વાર્થેં । હરિકથેસિ સાદર ॥ ૩૯ ॥
આલસ્ય નિદ્રા દવડૂન સ્વાર્થેં । હરિકથેસિ સાદર ॥ ૩૯ ॥
હરિભક્તાંચિયે ઘરીં । નીચ કૃત્ય અંગિકારી ।
સાહેભૂત સર્વાંપરીં । સાક્ષપેં હોયે ॥ ૪૦ ॥
સાહેભૂત સર્વાંપરીં । સાક્ષપેં હોયે ॥ ૪૦ ॥
યા નાવાચા હરિદાસ । જયાસિ નામીં વિશ્વાસ ।
યેથૂન હા સમાસ । સંપૂર્ણ જાલા ॥ ૪૧ ॥
યેથૂન હા સમાસ । સંપૂર્ણ જાલા ॥ ૪૧ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે હરિકથાલક્ષણનિરૂપણ સમાસ પાંચવા ॥
સમાસ સહાવા : ચાતુર્ય લક્ષણ ॥ શ્રીરામ ॥
રૂપ લાવણ્ય અભ્યાસિતાં ન યે । સહજગુણાસ ન ચલે ઉપાયે ।
કાંહીં તરી ધરાવી સોયે । અગાંતુક ગુણાચી ॥ ૧ ॥
કાંહીં તરી ધરાવી સોયે । અગાંતુક ગુણાચી ॥ ૧ ॥
કાળેં માણુસ ગોરેં હોયેના । વનાળાસ યેત્ન ચાલેના ।
મુક્યાસ વાચા ફુટેના । હા સહજગુણ ॥ ૨ ॥
મુક્યાસ વાચા ફુટેના । હા સહજગુણ ॥ ૨ ॥
આંધળેં ડોળસ હોયેના । બધિર તેં ઐકેના ।
પાંગુળ પાયે ઘેઇના । હા સહજગુણ ॥ ૩ ॥
પાંગુળ પાયે ઘેઇના । હા સહજગુણ ॥ ૩ ॥
કુરૂપતેચીં લક્ષણેં । કિતી મ્હણોનિ સાંગણેં ।
રૂપ લાવણ્ય યાકારણેં । પાલટેના ॥ ૪ ॥
રૂપ લાવણ્ય યાકારણેં । પાલટેના ॥ ૪ ॥
અવગુણ સોડિતાં જાતી । ઉત્તમ ગુણ અભાસિતાં યેતી ।
કુવિદ્યા સાંડૂન સિકતી । શાહાણે વિદ્યા ॥ ૫ ॥
કુવિદ્યા સાંડૂન સિકતી । શાહાણે વિદ્યા ॥ ૫ ॥
મૂર્ખપણ સાંડિતાં જાતેં । શાહાણપણ સિકતાં યેતેં ।
કારબાર કરિતાં ઉમજતેં । સકળ કાંહીં ॥ ૬ ॥
કારબાર કરિતાં ઉમજતેં । સકળ કાંહીં ॥ ૬ ॥
માન્યતા આવડે જીવીં । તરી કાં ઉપેક્ષા કરાવી ।
ચાતુર્યેંવિણ ઉંચ પદવી । કદાપી નાહીં ॥ ૭ ॥
ચાતુર્યેંવિણ ઉંચ પદવી । કદાપી નાહીં ॥ ૭ ॥
ઐસી પ્રચીત યેતે મના । તરી કાં સ્વહિત કરાના ।
સન્માર્ગેં ચાલતાં જનાં । સજ્જના માને ॥ ૮ ॥
સન્માર્ગેં ચાલતાં જનાં । સજ્જના માને ॥ ૮ ॥
દેહે નેટકેં શ્રુંઘારિલેં । પરી ચાતુર્યેંવિણ નાસલેં ।
ગુણેંવિણ સાજિરેં કેલેં । બષ્કળ જૈસેં ॥ ૯ ॥
ગુણેંવિણ સાજિરેં કેલેં । બષ્કળ જૈસેં ॥ ૯ ॥
અંતર્કળા શ્રૃંઘારાવી । નાનાપરી ઉમજવાવી ।
સંપદા મેળઊન ભોગાવી । સાવકાસ ॥ ૧૦ ॥
સંપદા મેળઊન ભોગાવી । સાવકાસ ॥ ૧૦ ॥
પ્રેત્ન કરીના સિકેના । શરીર તેંહિ કષ્ટવિના ।
ઉત્તમ ગુણ ઘેઈના । સદાકોપી ॥ ૧૧ ॥
ઉત્તમ ગુણ ઘેઈના । સદાકોપી ॥ ૧૧ ॥
આપણ દુસર્યાસ કરાવેં । તેં ઉસિણેં સવેંચિ ઘ્યાવેં ।
જના કષ્ટવિતાં કષ્ટાવેં । લાગેલ બહુ ॥ ૧૨ ॥
જના કષ્ટવિતાં કષ્ટાવેં । લાગેલ બહુ ॥ ૧૨ ॥
ન્યાયેં વર્તેલ તો શહાણા । અન્યાઇ તો દૈન્યવાણા ।
નાના ચાતુર્યાચ્યા ખુણા । ચતુર જાણે ॥ ૧૩ ॥
નાના ચાતુર્યાચ્યા ખુણા । ચતુર જાણે ॥ ૧૩ ॥
જેં બહુતાંસ માનલેં । તેં બહુતીં માન્ય કેલેં ।
યેર તેં વેર્થચિ ગેલેં । જગનિંદ્ય ॥ ૧૪ ॥
યેર તેં વેર્થચિ ગેલેં । જગનિંદ્ય ॥ ૧૪ ॥
લોક આપણાસિ વોળાવે । કિંવા આવઘેચ કોંસળાવે ।
આપણાસ સમાધાન ફાવે । ઐસેં કરાવેં ॥ ૧૫ ॥
આપણાસ સમાધાન ફાવે । ઐસેં કરાવેં ॥ ૧૫ ॥
સમાધાનેં સમાધાન વાઢે । મિત્રિનેં મિત્રિ જોડે ।
મોડિતાં ક્ષણમાત્રેં મોડે । બરેપણ ॥ ૧૬ ॥
મોડિતાં ક્ષણમાત્રેં મોડે । બરેપણ ॥ ૧૬ ॥
અહો કાંહો અરે કાઅંરે । જનીં ઐકિજેતેં કિં તે ।
કળત અસતાંચ કાં રે । નિકામીપન ॥ ૧૭ ॥
કળત અસતાંચ કાં રે । નિકામીપન ॥ ૧૭ ॥
ચાતુર્યેં શ્રુંઘારે અંતર । વસ્ત્રેં શ્રુંઘારે શરીર ।
દોહિમધેં કોણ થોર । બરેં પાહા ॥ ૧૮ ॥
દોહિમધેં કોણ થોર । બરેં પાહા ॥ ૧૮ ॥
બાહ્યાકાર શ્રુંગારિલેં । તેણેં લોકાંચ્યા હાતાસિ કાયે આલેં ।
ચાતુર્યેં બહુતાંસી રક્ષિલેં । નાના પ્રકારેં ॥ ૧૯ ॥
ચાતુર્યેં બહુતાંસી રક્ષિલેં । નાના પ્રકારેં ॥ ૧૯ ॥
બરેં ખાવેં બરેં જેવાવેં । બરેં લ્યાવેં બરેં નેસાવેં ।
સમસ્તીં બરેં મ્હણાવેં । ઐસી વાસના ॥ ૨૦ ॥
સમસ્તીં બરેં મ્હણાવેં । ઐસી વાસના ॥ ૨૦ ॥
તનેં મનેં ઝિજાવેં । તેણેં ભલે મ્હણોન ઘ્યાવેં ।
ઉગેં ચિ કલ્પિતાં સિણાવેં । લાગેલ પુઢેં ॥ ૨૧ ॥
ઉગેં ચિ કલ્પિતાં સિણાવેં । લાગેલ પુઢેં ॥ ૨૧ ॥
લોકીં કાર્યભાગ આડે । તો કાર્યભાગ જેથેં ઘડે ।
લોક સહજચિ વોઢે । કામાસાઠીં ॥ ૨૨ ॥
લોક સહજચિ વોઢે । કામાસાઠીં ॥ ૨૨ ॥
મ્હણોન દુરર્યાસ સુખી કરાવેં । તેણેં આપણ સુખી વ્હાવેં ।
દુસર્યાસ કષ્ટવિતાં કષ્ટાવેં । લાગેલ સ્વયેં ॥ ૨૩ ॥
દુસર્યાસ કષ્ટવિતાં કષ્ટાવેં । લાગેલ સ્વયેં ॥ ૨૩ ॥
હેં તોં પ્રગટચિ આહે । પાહિલ્યાવિણ કામા નયે ।
સમજણેં હા ઉપાયે । પ્રાણીમાત્રાસી ॥ ૨૪ ॥
સમજણેં હા ઉપાયે । પ્રાણીમાત્રાસી ॥ ૨૪ ॥
સમજલે આણિ વર્તલે । તેચિ ભાગ્યપુરુષ જાલે ।
યાવેગળે ઉરલે । તેં કરંટે પુરુષ ॥ ૨૫ ॥
યાવેગળે ઉરલે । તેં કરંટે પુરુષ ॥ ૨૫ ॥
જિતુકા વ્યાપ તિતુકેં વૈભવ । વૈભવાસારિખા હાવભાવ ।
સમજલે પાહિજે ઉપાવ । પ્રગટચિ આહે ॥ ૨૬ ॥
સમજલે પાહિજે ઉપાવ । પ્રગટચિ આહે ॥ ૨૬ ॥
આળસેં કાર્યેભાગ નાસતો । સાક્ષેપ હોત હોત હોતો ।
દિસતે ગોષ્ટી કળેના તો । શાહાણા કૈસા ॥ ૨૭ ॥
દિસતે ગોષ્ટી કળેના તો । શાહાણા કૈસા ॥ ૨૭ ॥
મિત્રિ કરિતાં હોતેં કૃત્ય । વૈર કરિતાં હોતો મૃત્યુ ।
બોલિલેં હેં સત્ય કિં અસત્ય । વોળખાવેં ॥ ૨૮ ॥
બોલિલેં હેં સત્ય કિં અસત્ય । વોળખાવેં ॥ ૨૮ ॥
આપણાસ શાહાણેં કરૂં નેણેં । આપલેં હિત આપણ નેણેં ।
જનીં મૈત્રિ રાખોં નેણે । વૈર કરી ॥ ૨૯ ॥
જનીં મૈત્રિ રાખોં નેણે । વૈર કરી ॥ ૨૯ ॥
ઐસે પ્રકારીચે જન । ત્યાસ મ્હણાવેં અજ્ઞાન ।
તયાપાસીં સમાધાન । કોણ પાવે ॥ ૩૦ ॥
તયાપાસીં સમાધાન । કોણ પાવે ॥ ૩૦ ॥
આપણ યેકાયેકી યેકલા । સૃષ્ટીંત ભાંડત ચાલિલા ।
બહુતાંમધ્યેં યેકલ્યાલા । યેશ કૈચેં ॥ ૩૧ ॥
બહુતાંમધ્યેં યેકલ્યાલા । યેશ કૈચેં ॥ ૩૧ ॥
બહુતાંચે મુખી ઉરાવેં । બહુતાંચે અંતરીં ભરાવેં ।
ઉત્તમ ગુણીં વિવરાવેં । પ્રાણીમાત્રાસી ॥ ૩૨ ॥
ઉત્તમ ગુણીં વિવરાવેં । પ્રાણીમાત્રાસી ॥ ૩૨ ॥
શાહાણે કરાવે જન । પતિત કરાવે પાવન ।
સૃષ્ટિમધેં ભગવદ્ભજન । વાઢવાવેં ॥ ૩૩ ॥
સૃષ્ટિમધેં ભગવદ્ભજન । વાઢવાવેં ॥ ૩૩ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ચાતુર્યેલક્ષણનિરૂપણ સમાસ સહાવા ॥
સમાસ સાતવા : યુગધર્મ નિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
નાના વેશ નાના આશ્રમ । સર્વાંચેં મૂળ ગૃહસ્થાશ્રમ ।
જેથેં પાવતી વિશ્રામ । ત્રૈલોક્યવાસી ॥ ૧ ॥
જેથેં પાવતી વિશ્રામ । ત્રૈલોક્યવાસી ॥ ૧ ॥
દેવ ઋષી મુની યોગી । નાના તાપસી વીતરાગી ।
પિતૃઆદિકરૂન વિભાગી । અતીત અભ્યાગત ॥ ૨ ॥
પિતૃઆદિકરૂન વિભાગી । અતીત અભ્યાગત ॥ ૨ ॥
ગૃહસ્થાશ્રમીં નિર્માણ જાલે । આપલા આશ્રમ ટાકૂન ગેલે ।
પરંતુ ગૃહસ્થાગૃહીં હિંડોં લાગલે । કીર્તિરૂપેં ॥ ૩ ॥
પરંતુ ગૃહસ્થાગૃહીં હિંડોં લાગલે । કીર્તિરૂપેં ॥ ૩ ॥
યાકારણેં ગૃહસ્થાશ્રમ । સકળામધેં ઉત્તમોત્તમ ।
પરંતુ પાહિજે સ્વધર્મ । આણી ભૂતદયા ॥ ૪ ॥
પરંતુ પાહિજે સ્વધર્મ । આણી ભૂતદયા ॥ ૪ ॥
જેથેં શડકર્મેં ચાલતી । વિધ્યોક્ત ક્રિયા આચરતી ।
વાગ્માધુર્યેં બોલતી । પ્રાણીમાત્રાસી ॥ ૫ ॥
વાગ્માધુર્યેં બોલતી । પ્રાણીમાત્રાસી ॥ ૫ ॥
સર્વપ્રકારેં નેમક । શાસ્ત્રોક્ત કરણેં કાંહીંયેક ।
ત્યાહિમધ્યેં અલોલિક । તો હા ભક્તિમાર્ગ ॥ ૬ ॥
ત્યાહિમધ્યેં અલોલિક । તો હા ભક્તિમાર્ગ ॥ ૬ ॥
પુરશ્ચરણી કાયાક્લેસી । દૃઢવ્રતી પરમ સાયાસી ।
જગદીશાવેગળેં જયાસી । થોર નાહીં ॥ ૭ ॥
જગદીશાવેગળેં જયાસી । થોર નાહીં ॥ ૭ ॥
કાયા વાચા જીવેં પ્રાણેં । કષ્ટે ભગવંતાકારણેં ।
મનેં ઘેતલેં ધરણેં । ભજનમાર્ગીં ॥ ૮ ॥
મનેં ઘેતલેં ધરણેં । ભજનમાર્ગીં ॥ ૮ ॥
ઐસા ભગવંતાચા ભક્ત । વિશેષ અંતરીં વિરક્ત ।
સંસાર સાંડૂન ઝાલા મુક્ત । દેવાકારણેં ॥ ૯ ॥
સંસાર સાંડૂન ઝાલા મુક્ત । દેવાકારણેં ॥ ૯ ॥
અંતરાપાસૂન વૈરાગ્ય । તેંચિ જાણાવેં મહદ્ભાગ્ય ।
લોલંગતેયેવઢેં અભાગ્ય । આણીક નાહીં ॥ ૧૦ ॥
લોલંગતેયેવઢેં અભાગ્ય । આણીક નાહીં ॥ ૧૦ ॥
રાજે રાજ્ય સાંડૂન ગેલે । ભગવંતાકારણેં હિંડલેં ।
કીર્તિરૂપેં પાવન જાલે । ભૂમંડળીં ॥ ૧૧ ॥
કીર્તિરૂપેં પાવન જાલે । ભૂમંડળીં ॥ ૧૧ ॥
ઐસા જો કાં યોગેશ્વર । અંતરીં પ્રત્યયાચા વિચાર ।
ઉકલૂં જાણે અંતર । પ્રાણીમાત્રાંચેં । ૧૨ ॥
ઉકલૂં જાણે અંતર । પ્રાણીમાત્રાંચેં । ૧૨ ॥
ઐસી વૃત્તિ ઉદાસીન । ત્યાહિવરી વિશેષ આત્મજ્ઞાન ।
દર્શનમાત્રેં સમાધાન । પાવતી લોક ॥ ૧૩ ॥
દર્શનમાત્રેં સમાધાન । પાવતી લોક ॥ ૧૩ ॥
બહુતાંસી કરી ઉપાયે । તો જનાચ્યા વાટ્યા ન યે ।
અખંડ જયાચે હૃદયે । ભગવદ્રૂપ ॥ ૧૪ ॥
અખંડ જયાચે હૃદયે । ભગવદ્રૂપ ॥ ૧૪ ॥
જનાસ દિસે હા દુશ્ચિત । પરી તો આહે સાવચિત ।
અખંડ જયાચેં ચિત્ત । પરમેશ્વરીં ॥ ૧૫ ॥
અખંડ જયાચેં ચિત્ત । પરમેશ્વરીં ॥ ૧૫ ॥
ઉપાસનામૂર્તિધ્યાનીં । અથવા આત્માનુસંધાનીં ।
નાહિં તરી શ્રવણમનનીં । નિરંતર ॥ ૧૬ ॥
નાહિં તરી શ્રવણમનનીં । નિરંતર ॥ ૧૬ ॥
પૂર્વજાંચ્યા પુણ્યકોટી । સંગ્રહ અસિલ્યા ગાંઠીં ।
તરીચ ઐસીયાચી ભેટી । હોયે જનાસી ॥ ૧૭ ॥
તરીચ ઐસીયાચી ભેટી । હોયે જનાસી ॥ ૧૭ ॥
પ્રચીતિવિણ જેં જ્ઞાન । તો આવઘાચિ અનુમાન ।
તેથેં કૈંચેં પરત્રસાધન । પ્રાણીયાસી ॥ ૧૮ ॥
તેથેં કૈંચેં પરત્રસાધન । પ્રાણીયાસી ॥ ૧૮ ॥
યાકારણેં મુખ્ય પ્રત્યયે । પ્રચીતિવિણ કામ નયે ।
ઉપાયાસારિખા અપાયે । શાહાણે જાણતી ॥ ૧૯ ॥
ઉપાયાસારિખા અપાયે । શાહાણે જાણતી ॥ ૧૯ ॥
વેડેં સંસાર સાંડૂન ગેલેં । તરી તેં કષ્ટકષ્ટોંચિ મેલેં ।
દોહિકડે અંતરલેં । ઇહલોક પરત્ર ॥ ૨૦ ॥
દોહિકડે અંતરલેં । ઇહલોક પરત્ર ॥ ૨૦ ॥
રાગેં રાગેં નિઘોન ગેલા । તરી તો ભાંડભાંડોંચિ મેલા ।
બહુત લોક કષ્ટી કેલા । આપણહિ કષ્ટી ॥ ૨૧ ॥
બહુત લોક કષ્ટી કેલા । આપણહિ કષ્ટી ॥ ૨૧ ॥
નિઘોન ગેલા પરી અજ્ઞાન । ત્યાચે સંગતી લાગલે જન ।
ગુરુ શિષ્ય દોઘે સમાન । અજ્ઞાનરૂપેં ॥ ૨૨ ॥
ગુરુ શિષ્ય દોઘે સમાન । અજ્ઞાનરૂપેં ॥ ૨૨ ॥
આશાવાદી અનાચારી । નિઘોનિ ગેલા દેશાંતરીં ।
તરી તો અનાચારચિ કરી । જનામધ્યેં ॥ ૨૩ ॥
તરી તો અનાચારચિ કરી । જનામધ્યેં ॥ ૨૩ ॥
ગૃહીં પોટેવિણ કષ્ટતી । કષ્ટી હોઊન નિઘોન જાતી ।
ત્યાસ ઠાઈં ઠાઈં મારિતી । ચોરી ભરતાં ॥ ૨૪ ॥
ત્યાસ ઠાઈં ઠાઈં મારિતી । ચોરી ભરતાં ॥ ૨૪ ॥
સંસાર મિથ્યા ઐસા કળલા । જ્ઞાન સમજોન નિઘોન ગેલા ।
તેણેં જન પાવન કેલા । આપણાઐસા ॥ ૨૫ ॥
તેણેં જન પાવન કેલા । આપણાઐસા ॥ ૨૫ ॥
યેકે સંગતીનેં તરતી । યેકે સંગતીનેં બુડતી ।
યાકારણેં સત્સંગતી । બરી પાહાવી ॥ ૨૬ ॥
યાકારણેં સત્સંગતી । બરી પાહાવી ॥ ૨૬ ॥
જેથેં નાહીં વિવેકપરીક્ષા । તેથેં કૈંચી અસેલ દીક્ષા ।
ઘરોઘરીં માગતાં ભિક્ષા । કોઠેંહિ મિળેના ॥ ૨૭ ॥
ઘરોઘરીં માગતાં ભિક્ષા । કોઠેંહિ મિળેના ॥ ૨૭ ॥
જો દુસર્યાચેં અંતર જાણે । દેશ કાળ પ્રસંગ જાણે ।
તયા પુરુષા કાય ઉણેં । ભૂમંડળીં ॥ ૨૮ ॥
તયા પુરુષા કાય ઉણેં । ભૂમંડળીં ॥ ૨૮ ॥
નીચ પ્રાણી ગુરુત્વ પાવલા । તેથેં આચારચિ બુડાલા ।
વેદશાસ્ત્રબ્રાહ્મણાલા । કોણ પુસે ॥ ૨૯ ॥
વેદશાસ્ત્રબ્રાહ્મણાલા । કોણ પુસે ॥ ૨૯ ॥
બ્રહ્મજ્ઞાનાચા વિચારૂ । ત્યાચા બ્રાહ્મણાસીચ અધિકારૂ ।
વર્ણાનાં બ્રહ્મણો ગુરુઃ । ઐસેં વચન ॥ ૩૦ ॥
વર્ણાનાં બ્રહ્મણો ગુરુઃ । ઐસેં વચન ॥ ૩૦ ॥
બ્રાહ્મણ બુદ્ધિપાસૂન ચેવલે । આચારાપાસૂન ભ્રષ્ટલે ।
ગુરુત્વ સાંડૂન જાલે । શિષ્ય શિષ્યાંચે ॥ ૩૧ ॥
ગુરુત્વ સાંડૂન જાલે । શિષ્ય શિષ્યાંચે ॥ ૩૧ ॥
કિત્યેક દાવલમલકાસ જાતી। કિત્યેક પીરાસ ભજતી ।
કિત્યેક તુરુક હોતી । આપલે ઇછેનેં ॥ ૩૨ ॥
કિત્યેક તુરુક હોતી । આપલે ઇછેનેં ॥ ૩૨ ॥
ઐસા કલયુગીંચા આચાર । કોઠેં રાહિલા વિચાર ।
પુઢેં પુઢેં વર્ણસંકર । હોણાર આહે ॥ ૩૩ ॥
પુઢેં પુઢેં વર્ણસંકર । હોણાર આહે ॥ ૩૩ ॥
ગુરુત્વ આલે નીચયાતી । કાંહીંયેક વાઢલી મહંતી ।
શુદ્ર આચાર બુડવિતી । બ્રહ્મણાચા ॥ ૩૪ ॥
શુદ્ર આચાર બુડવિતી । બ્રહ્મણાચા ॥ ૩૪ ॥
હેં બ્રહ્મણાસ કળેના । ત્યાચી વૃત્તિચ વળેના ।
મિથ્યા અભિમાન ગળેના । મૂર્ખપણાચા ॥ ૩૫ ॥
મિથ્યા અભિમાન ગળેના । મૂર્ખપણાચા ॥ ૩૫ ॥
રાજ્ય નેલેં મ્લેંચિં ક્ષેત્રીં । ગુરુત્વ નેલેં કુપાત્રીં ।
આપણ અરત્રીં ના પરત્રીં । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૩૬ ॥
આપણ અરત્રીં ના પરત્રીં । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૩૬ ॥
બ્રહ્મણાસ ગ્રામણીનેં બુડવિલેં। વિષ્ણૂનેં શ્રીવત્સ મિરવિલેં ।
ત્યાચ વિષ્ણૂનેં શ્રાપિલેં । ફરશરામેં ॥ ૩૭ ॥
ત્યાચ વિષ્ણૂનેં શ્રાપિલેં । ફરશરામેં ॥ ૩૭ ॥
આમ્હીહિ તેચિ બ્રહ્મણ । દુઃખેં બોલિલેં હેં વચન ।
વડિલ ગેલે ગ્રામણી કરૂન । આમ્હાં ભોવતેં ॥ ૩૮ ॥
વડિલ ગેલે ગ્રામણી કરૂન । આમ્હાં ભોવતેં ॥ ૩૮ ॥
અતાંચે બ્રહ્મણીં કાયે કેલેં । અન્ન મિળેના ઐસેં જાલેં ।
તુમ્હા બહુતાંચે પ્રચિતીસ આલેં । કિંવા નાહીં ॥ ૩૯ ॥
તુમ્હા બહુતાંચે પ્રચિતીસ આલેં । કિંવા નાહીં ॥ ૩૯ ॥
બરેં વડિલાંસ કાયે મ્હણાવેં । બ્રહ્મણાચેં અદૃષ્ટ જાણાવેં ।
પ્રસ્ંગેં બોલિલેં સ્વભાવેં । ક્ષ્મા કેલેં પાહિજે ॥ ૪૦॥
પ્રસ્ંગેં બોલિલેં સ્વભાવેં । ક્ષ્મા કેલેં પાહિજે ॥ ૪૦॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે યુગધર્મ નિરૂપણ સમાસ સાતવા ॥
સમાસ આઠવા : અખંડ ધ્યાન નિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
બરેં ઐસા પ્રસંગ જાલા । જાલા તો હોઊન ગેલા।
આતાં તરી બ્રાહ્મણીં આપણાલા । શાહાણે કરાવેં ॥ ૧ ॥
આતાં તરી બ્રાહ્મણીં આપણાલા । શાહાણે કરાવેં ॥ ૧ ॥
દેવ પુજાવા વિમળહસ્તીં । તેણેં ભાગ્ય પાવિજે સમસ્તીં ।
મૂર્ખ અભક્ત વેસ્તીં । દરિદ્ર ભોગિજે ॥ ૨ ॥
મૂર્ખ અભક્ત વેસ્તીં । દરિદ્ર ભોગિજે ॥ ૨ ॥
આધીં દેવાસવોળખાવેં । મગ અનન્યભાવેં ભજાવેં ।
અખંડ ધ્યાનચિ ધરાવેં । સર્વોત્તમાચેં ॥ ૩ ॥
અખંડ ધ્યાનચિ ધરાવેં । સર્વોત્તમાચેં ॥ ૩ ॥
સર્વાંમધેં જો ઉત્તમ । તયા નાવ સર્વોત્તમ ।
આત્માનાત્મવિવેકવર્મ । ઠાઈં પાડાવેં ॥ ૪ ॥
આત્માનાત્મવિવેકવર્મ । ઠાઈં પાડાવેં ॥ ૪ ॥
જાણજાણોં દેહ રક્ષી । આત્મા દ્રષ્ટા અંતરસાક્ષી ।
પદાર્થમાત્રાસ પરીક્ષી । જાણપણેં ॥ ૫ ॥
પદાર્થમાત્રાસ પરીક્ષી । જાણપણેં ॥ ૫ ॥
તો સકળ દેહામધેં વર્તતો। ઇંદ્રિયેંગ્રામ ચેષ્ટવિતો ।
પ્રચિતીનેં પ્રત્યયે યેતો । પ્રાણીમાત્રીં ॥ ૬ ॥
પ્રચિતીનેં પ્રત્યયે યેતો । પ્રાણીમાત્રીં ॥ ૬ ॥
પ્રાણીમાત્રીં જગદાંતરેં । મ્હણોનિ રાખાવીં અંતરેં ।
દાતા ભોક્તા પરસ્પરેં । સકળ કાંહીં ॥ ૭ ॥
દાતા ભોક્તા પરસ્પરેં । સકળ કાંહીં ॥ ૭ ॥
દેવ વર્તતો જગદાંતરી । તોચિ આપુલેં અંતરીં ।
ત્રૈલોકીંચે પ્રાણીમાત્રીં । બરેં પાહા ॥ ૮ ॥
ત્રૈલોકીંચે પ્રાણીમાત્રીં । બરેં પાહા ॥ ૮ ॥
મુળીં પાહાણાર તો યેકલા । સકળાં ઠાઈં વિભાગલા ।
દેહપ્રકૃતીનેં જાલા । ભિન્ન ભિન્ન ॥ ૯ ॥
દેહપ્રકૃતીનેં જાલા । ભિન્ન ભિન્ન ॥ ૯ ॥
ભિન્ન ભાસેં દેહાકારેં । પ્રસ્તુતા યેકચિ અંતરેં ।
બોલણેં ચાલણેં નિર્ધારેં । ત્યાસીચ ઘડે ॥ ૧૦ ॥
બોલણેં ચાલણેં નિર્ધારેં । ત્યાસીચ ઘડે ॥ ૧૦ ॥
આપુલે પારિખે સકળ લોક । પક્ષી સ્વાપદ પશ્વાદિક ।
કિડા મુંગી દેહધારક । સકળ પ્રાણી ॥ ૧૧ ॥
કિડા મુંગી દેહધારક । સકળ પ્રાણી ॥ ૧૧ ॥
ખેચર ભૂચર વનચર । નાના પ્રકારેં જળચર ।
ચત્વાર ખાણી વિસ્તાર । કિતી મ્હણોન સાંગાવા ॥ ૧૨॥
ચત્વાર ખાણી વિસ્તાર । કિતી મ્હણોન સાંગાવા ॥ ૧૨॥
સમસ્ત જાણીવેનેં વર્તતી । રોકડી પાહવી પ્રચિતી ।
ત્યાચી આપુલી સંગતી । અખંડ આહે ॥ ૧૩॥
ત્યાચી આપુલી સંગતી । અખંડ આહે ॥ ૧૩॥
જગદાંતરેં વોળલા ધણી । કિતી યેકવટીલ પ્રાણી ।
પરી તે વોળાયાચી કરણી । આપણાપાસીં ॥ ૧૪ ॥
પરી તે વોળાયાચી કરણી । આપણાપાસીં ॥ ૧૪ ॥
હેં આપણાકડેંચ યેતેં । રાજી રાખિજે સમસ્તેં ।
દેહાસિ બરેં કરાવેં તેં । આત્મયાસ પાવે ॥ ૧૫ ॥
દેહાસિ બરેં કરાવેં તેં । આત્મયાસ પાવે ॥ ૧૫ ॥
દુર્જન પ્રાણી ત્યાંતીલ દેવ । ત્યાચા લાતાડ સ્વભાવ ।
રાગાસ આલા જરી રાવ । તરી તંડોં નયે કીં ॥ ૧૬ ॥
રાગાસ આલા જરી રાવ । તરી તંડોં નયે કીં ॥ ૧૬ ॥
પ્રસંગીં સાંડીચ કરણેં । પુઢેં વિવેકેં વિવરણેં ।
વિવેક સજ્જનચિ હોણેં । સકળ લોકીં ॥ ૧૭ ॥
વિવેક સજ્જનચિ હોણેં । સકળ લોકીં ॥ ૧૭ ॥
આત્મત્વીં દિસતો ભેદ । હા અવઘાચિ દેહસમંધ ।
યેકા જીવનેં નાના સ્વાદ । ઔષધીભેદેં ॥ ૧૮ ॥
યેકા જીવનેં નાના સ્વાદ । ઔષધીભેદેં ॥ ૧૮ ॥
ગરળ આણિ અમૃત જાલેં । પરી આપપણ નાહીં ગેલેં ।
સાક્ષત્વેં આત્મયાસ પાહિલેં । પાહિજે તૈસેં ॥ ૧૯ ॥
સાક્ષત્વેં આત્મયાસ પાહિલેં । પાહિજે તૈસેં ॥ ૧૯ ॥
અંતરિનિષ્ઠ જો પુરુષ । તો અંતરનિષ્ઠેનેં વિશેષ ।
જગામધેં જો જગદીશ । તો તયાસ વોળખે ॥ ૨૦ ॥
જગામધેં જો જગદીશ । તો તયાસ વોળખે ॥ ૨૦ ॥
નયનેંચિ પાહાવા નયેન । મનેં શોધાવેં મન ।
તૈસાચિ હા ભગવાન । સકળાં ઘટીં ॥ ૨૧ ॥
તૈસાચિ હા ભગવાન । સકળાં ઘટીં ॥ ૨૧ ॥
તેણેંવિણ કાર્યભાગ આડે । સકળ કાંહીં તેણેંચિ ઘડે ।
પ્રાણી વિવેકેં પડાવે । તેણેંચિ યોગેં ॥ ૨૨ ॥
પ્રાણી વિવેકેં પડાવે । તેણેંચિ યોગેં ॥ ૨૨ ॥
જાગૃતીસ વ્યાપાર ઘડતો । સમંધ તયાસીચ પડતો ।
સ્વપ્નામધેં ઘડે જો તો । યેણેંચિ ન્યાયેં ॥ ૨૩ ॥
સ્વપ્નામધેં ઘડે જો તો । યેણેંચિ ન્યાયેં ॥ ૨૩ ॥
અખંડ ધ્યાનાચેં લક્ષણ । અખંડ દેવાચેં સ્મરણ ।
યાચેં કળતાં વિવરણ । સહજચિ ઘડે ॥ ૨૪ ॥
યાચેં કળતાં વિવરણ । સહજચિ ઘડે ॥ ૨૪ ॥
સહજ સાંડૂન સાયાસ । હાચિ કોણીયેક દોષ ।
આત્મા સાંડૂન અનાત્મ્યાસ । ધ્યાનીં ધરિતી ॥ ૨૫ ॥
આત્મા સાંડૂન અનાત્મ્યાસ । ધ્યાનીં ધરિતી ॥ ૨૫ ॥
પરી તેં ધરિતાંહિ ધરેના । ધ્યાનીં યેતી વેક્તિ ના ।
ઉગેંચિ કષ્ટતી મના । કાસાવિસ કરૂની ॥ ૨૬ ॥
ઉગેંચિ કષ્ટતી મના । કાસાવિસ કરૂની ॥ ૨૬ ॥
મૂર્તિધ્યાન કરિતા। સાયાસેં । તેથેં યેકાચેં યેકચિ દિસે ।
ભાસોં નયે તેંચિ ભાસે । વિલક્ષણ ॥ ૨૭ ॥
ભાસોં નયે તેંચિ ભાસે । વિલક્ષણ ॥ ૨૭ ॥
ધ્યાન દેવાચેં કરાવેં । કિંવા દેવાલ્યાચેં કરાવેં ।
હેંચિ બરેં વિવરાવેં । આપલે ઠાઈં ॥ ૨૮ ॥
હેંચિ બરેં વિવરાવેં । આપલે ઠાઈં ॥ ૨૮ ॥
દેહ દેઉળ આત્મા દેવ । કોઠેં ધરૂં પાહાતાં ભાવ ।
દેવ વોળખોન જીવ । તેથેંચિ લાવાવા ॥ ૨૯ ॥
દેવ વોળખોન જીવ । તેથેંચિ લાવાવા ॥ ૨૯ ॥
અંતરનિષ્ઠા ધ્યાન ઐસેં । દંડકધ્યાન અનારિસેં ।
પ્રત્યયેવિણ સકળ પિસેં । અનુમાનધ્યાન ॥ ૩૦ ॥
પ્રત્યયેવિણ સકળ પિસેં । અનુમાનધ્યાન ॥ ૩૦ ॥
અનુમાનેં અનુમાન વાઢે । ધ્યાન ધરિતાં સવેંચિ મોડે ।
ઉગેચિ કષ્ટતી બાપુડે । સ્થૂળધ્યાનેં ॥ ૩૧ ॥
ઉગેચિ કષ્ટતી બાપુડે । સ્થૂળધ્યાનેં ॥ ૩૧ ॥
દેવાસ દેહધારી કલ્પિતી । તેથેં નાના વિકલ્પ ઉઠતી ।
ભોગણેં ત્યાગણેં વિપત્તિ । દેહયોગેં ॥ ૩૨ ॥
ભોગણેં ત્યાગણેં વિપત્તિ । દેહયોગેં ॥ ૩૨ ॥
ઐસેં મની આઠવતેં । વિચારિતાં ભલતેંચિ હોતેં ।
દિસોં નયે તેં દિસતેં । નાના સ્વપ્નીં ॥ ૩૩ ॥
દિસોં નયે તેં દિસતેં । નાના સ્વપ્નીં ॥ ૩૩ ॥
દિસતેં તેં સાંગતાં ન યે । બળેં ભાવર્થ ધરિતાં નયે ।
સાધક કાસાવિસ હોયે । અંતર્યામીં ॥ ૩૪ ॥
સાધક કાસાવિસ હોયે । અંતર્યામીં ॥ ૩૪ ॥
સાંગોપાંગ ઘડે ધ્યાન । ત્યાસ સાક્ષ આપુલેં મન ।
મનામધ્યેં વિકલ્પદર્શન । હોઊંચ નયે ॥ ૩૫ ॥
મનામધ્યેં વિકલ્પદર્શન । હોઊંચ નયે ॥ ૩૫ ॥
ફુટક મન યેકવટિલેં । તેણેં તુટક ધ્યાન કેલેં ।
તેથેં કોણ સાર્થક જાલેં । પાહાના કાં ॥ ૩૬ ॥
તેથેં કોણ સાર્થક જાલેં । પાહાના કાં ॥ ૩૬ ॥
અખંડ ધ્યાનેં ન ઘડે હિત । તરી તો જાણાવા પતિત ।
હાચિ અર્થ સાવચિત । બરા પાહાવા ॥ ૩૭ ॥
હાચિ અર્થ સાવચિત । બરા પાહાવા ॥ ૩૭ ॥
ધ્યાન ધરિતેં તેં કોણ । ધ્યાનીં આઠવતેં તેં કોણ ।
દોનીમધેં અનન્ય લક્ષણ । અસિલેં પાહિજે ॥ ૩૮ ॥
દોનીમધેં અનન્ય લક્ષણ । અસિલેં પાહિજે ॥ ૩૮ ॥
અનન્ય સહજચિ આહે । સાધક શોધૂન ન પાહે ।
જ્ઞાની તો વિવરોન રાહે । સમાધાનેં ॥ ૩૯ ॥
જ્ઞાની તો વિવરોન રાહે । સમાધાનેં ॥ ૩૯ ॥
ઐસીં હે પ્રત્યયાચી કામેં । પ્રત્યયેંવિણ બાધિજે ભ્રમેં ।
લોકદંડકસંભ્રમેં । ચાલતી પ્રાણી ॥ ૪૦ ॥
લોકદંડકસંભ્રમેં । ચાલતી પ્રાણી ॥ ૪૦ ॥
દંડકધ્યાનાચેં લક્ષણ । ધરૂન બૈસલેં અવલક્ષણ ।
પ્રમાણ આઅણિ અપ્રમાણ । બાજારી નેણતી ॥ ૪૧ ॥
પ્રમાણ આઅણિ અપ્રમાણ । બાજારી નેણતી ॥ ૪૧ ॥
મિથ્યા સમાચાર ઉઠવિતી । બાઉગ્યાચ બોંબા ઘાલિતી ।
મનાંસ આણિતાં અંતીં । આવઘેંચિ મિથ્યા ॥ ૪૨ ॥
મનાંસ આણિતાં અંતીં । આવઘેંચિ મિથ્યા ॥ ૪૨ ॥
કોણીયેક ધ્યાનસ્ત બૈસલા । કોણીયેક સિકવી ત્યાલા ।
મુકુટ કાઢૂનિ માળ ઘાલા । મ્હણિજે બરેં ॥ ૪૩ ॥
મુકુટ કાઢૂનિ માળ ઘાલા । મ્હણિજે બરેં ॥ ૪૩ ॥
મનાચેથેં કાયે દુષ્કાળ । જે આખુડ કલ્પિતી માળ ।
સાંગતે ઐકતે કેવળ । મૂર્ખ જાણાવે ॥ ૪૪ ॥
સાંગતે ઐકતે કેવળ । મૂર્ખ જાણાવે ॥ ૪૪ ॥
પ્રત્યક્ષ કષ્ટ કરાવે ન લગતી । દોરે ફુલેં ગુંફાવી ન લગતી ।
કલ્પનેચી માળ થિટી કરિતી । કાયે નિમિત્ય ॥ ૪૫ ॥
કલ્પનેચી માળ થિટી કરિતી । કાયે નિમિત્ય ॥ ૪૫ ॥
બુધીવિણ પ્રાણી સકળ । તે તે અવઘેચિ બાષ્કળ ।
તયા મુર્ખાસીં ખળખળ । કોણેં કરાવી ॥ ૪૬ ॥
તયા મુર્ખાસીં ખળખળ । કોણેં કરાવી ॥ ૪૬ ॥
જેણેં જૈસા પરમાર્થ કેલા । તૈસાચ પૃથ્વીવરી દંડક ચાલિલા ।
સાતા પાંચાચા બળાવલા । સાભિમાન ॥ ૪૭ ॥
સાતા પાંચાચા બળાવલા । સાભિમાન ॥ ૪૭ ॥
પ્રત્યયેંવિણ સાભિમાન । રોગી મારિલે ઝાંકૂન ।
તેથેં અવઘાચી અનુમાન । જ્ઞાન કૈંચેં ॥ ૪૮ ॥
તેથેં અવઘાચી અનુમાન । જ્ઞાન કૈંચેં ॥ ૪૮ ॥
સર્વ સાભિમાન સાંડાવા । પ્રત્યયેં વિવેક માંડાવા ।
માયા પૂર્વપક્ષ ખંડાવા । વિવેકબળેં ॥ ૪૯ ॥
માયા પૂર્વપક્ષ ખંડાવા । વિવેકબળેં ॥ ૪૯ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે અખંડધ્યાનનિરૂપણનામ સમાસ આઠવા ॥
સમાસ નવવા : શાશ્વત નિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
પિંડાચેં પાહિલેં કૌતુક । શોધિલા આત્માનાત્મા વિવેક ।
પિંડ અનાત્મા આત્મા યેક । સકળ કર્તા ॥ ૧ ॥
પિંડ અનાત્મા આત્મા યેક । સકળ કર્તા ॥ ૧ ॥
આત્મ્યાસ અનન્યતા બોલિલી । તે વિવેકેં પ્રત્યયા આલી ।
આતાં પાહિજે સમજલી । બ્રહ્માંડરચના ॥ ૨ ॥
આતાં પાહિજે સમજલી । બ્રહ્માંડરચના ॥ ૨ ॥
આત્માનાત્માવિવેક પિંડી । સારાસારવિચાર બ્રહ્માંડી।
વિવરવિવરોં હે ગોડી । ઘેતલી પાહિજે ॥ ૩ ॥
વિવરવિવરોં હે ગોડી । ઘેતલી પાહિજે ॥ ૩ ॥
પિંડ કાર્ય બ્રહ્માંડ કારણ । યાચેં કરાવેં વિવરણ ।
હેંચિ પુઢેં નિરૂપણ । બોલિલેં અસે ॥ ૪ ॥
હેંચિ પુઢેં નિરૂપણ । બોલિલેં અસે ॥ ૪ ॥
અસાર મ્હણિજે નાસિવંત । સાર મ્હણિજે તેં શાશ્વત ।
જયાસ હોઈલ કલ્પાંત । તેં સાર નવ્હે ॥ ૫ ॥
જયાસ હોઈલ કલ્પાંત । તેં સાર નવ્હે ॥ ૫ ॥
પૃથ્વી જળાપાસૂન જાલી । પુઢેં તે જળીં મિળાલી ।
જળાચી ઉત્પત્તિ વાઢલી । તેજાપાસુની ॥ ૬ ॥
જળાચી ઉત્પત્તિ વાઢલી । તેજાપાસુની ॥ ૬ ॥
તે જળ તેજેં શોષિલેં । મહત્તેજેં આટોન ગેલેં ।
પુઢેં તેજચિ ઉરલેં । સાવકાશ ॥ ૭ ॥
પુઢેં તેજચિ ઉરલેં । સાવકાશ ॥ ૭ ॥
તેજ જાલેં વાયોપાસુની । વાયો ઝડપી તયાલાગુની ।
તેજ જાઉની દાટણી । વાયોચીચ જાલી ॥ ૮ ॥
તેજ જાઉની દાટણી । વાયોચીચ જાલી ॥ ૮ ॥
વાયો ગગનાપાસુની જાલા । માગુતાં તેથેંચિ વિરાલા ।
ઐસા હા કલ્પાંત બોલિલા । વેદાંતશાસ્ત્રીં ॥ ૯ ॥
ઐસા હા કલ્પાંત બોલિલા । વેદાંતશાસ્ત્રીં ॥ ૯ ॥
ગુણમાયા મૂળમાયા । પરબ્રહ્મીં પાવતી લયા ।
તેં પરબ્રહ્મ વિવરાયા । વિવેક પાહિજે ॥ ૧૦ ॥
તેં પરબ્રહ્મ વિવરાયા । વિવેક પાહિજે ॥ ૧૦ ॥
સર્વ ઉપાધીંચા સેવટ । તેથેં નાહીં દૃશ્ય ખટપટ ।
નિર્ગુણ બ્રહ્મ ઘનદાટ । સકળાં ઠાઈં ॥ ૧૧ ॥
નિર્ગુણ બ્રહ્મ ઘનદાટ । સકળાં ઠાઈં ॥ ૧૧ ॥
ઉદંડ કલ્પાંત જાલા । તરી નાશ નાહીં તયાલા ।
માયાત્યાગેં શાશ્વતાલા । વોળખાવેં ॥ ૧૨ ॥
માયાત્યાગેં શાશ્વતાલા । વોળખાવેં ॥ ૧૨ ॥
દેવ અંતરાત્મા સગુણ । સગુણેં પાવિજે નિર્ગુણ ।
નિર્ગુણજ્ઞાનેં વિજ્ઞાન । હોત અસે ॥ ૧૩ ॥
નિર્ગુણજ્ઞાનેં વિજ્ઞાન । હોત અસે ॥ ૧૩ ॥
કલ્પનેતીત જેં નિર્મળ । તેથેં નાહીં માયામળ ।
મિથ્યત્વેં દૃશ્ય સકળ । હોત જાતેં ॥ ૧૪ ॥
મિથ્યત્વેં દૃશ્ય સકળ । હોત જાતેં ॥ ૧૪ ॥
જેં હોતે આણિ સવેંચિ જાતેં । તેં તેં પ્રત્યયાસ યેતેં ।
જેથેં હોણેં જાણેં નાહીં તેં । વિવેકેં વોળખાવે ॥ ૧૫ ॥
જેથેં હોણેં જાણેં નાહીં તેં । વિવેકેં વોળખાવે ॥ ૧૫ ॥
યેક જ્ઞાન યેક અજ્ઞાન । યેક જાણાવેં વિપરીત જ્ઞાન ।
હે ત્રિપુટી હોયે ક્ષીણ । તેંચિ વિજ્ઞાન ॥ ૧૬ ॥
હે ત્રિપુટી હોયે ક્ષીણ । તેંચિ વિજ્ઞાન ॥ ૧૬ ॥
વેદાંત સિધાંત ધાદાંત । યાચી પાહાવી પ્રચિત ।
નિર્વિકાર સદોદિત । જેથેં તેથેં ॥ ૧૭ ॥
નિર્વિકાર સદોદિત । જેથેં તેથેં ॥ ૧૭ ॥
તેં જ્ઞાનદૃષ્ટીનેં પાહાવેં । પાહોન અનન્ય રાહાવેં ।
મુખ્ય આત્મનિવેદન જાણાવેં । યાચેં નાંવ ॥ ૧૮ ॥
મુખ્ય આત્મનિવેદન જાણાવેં । યાચેં નાંવ ॥ ૧૮ ॥
દૃશ્યાસ દિસતે દૃશ્ય । મનાસ ભાસતો ભાસ ।
દૃશ્યભાસાતીત અવિનાશ । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૧૯ ॥
દૃશ્યભાસાતીત અવિનાશ । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૧૯ ॥
પાહોં જાતાં દુરીચ્યા દુરી । પરબ્રહ્મ સબાહેઅંતરીં ।
અંતચિ નાહીં અનંત સરી । કોણાસ દ્યાવી ॥ ૨૦ ॥
અંતચિ નાહીં અનંત સરી । કોણાસ દ્યાવી ॥ ૨૦ ॥
ચંચળ તેં સ્થિરાવેના । નિશ્ચળ તેં કદાપી ચળેના ।
આભાળ યેતેં જાતેં ગગના । ચળણ નાહીં ॥ ૨૧ ॥
આભાળ યેતેં જાતેં ગગના । ચળણ નાહીં ॥ ૨૧ ॥
જેં વિકારેં વાઢેં મોડે । તેથેં શાશ્વતતા કૈંચી ઘડે ।
કલ્પાંત હોતાચ વિઘડે । સકળ કાંહીં ॥ ૨૨ ॥
કલ્પાંત હોતાચ વિઘડે । સકળ કાંહીં ॥ ૨૨ ॥
જે અંતરીંચ ભ્રમલેં । માયાસંભ્રમેં સંભ્રમલેં ।
તયાસ હેં કૈસેં ઉકલે । આવ્હાટ ચક્ર ॥ ૨૩ ॥
તયાસ હેં કૈસેં ઉકલે । આવ્હાટ ચક્ર ॥ ૨૩ ॥
ભિડેનેં વેવ્હાર નિવડેના । ભિડેનેં સિધાંત કળેના ।
ભિડેનેં દેવ આકળેના । આંતર્યામીં ॥ ૨૪ ॥
ભિડેનેં દેવ આકળેના । આંતર્યામીં ॥ ૨૪ ॥
વૈદ્યાચી પ્રચિત યેઈના । આણી ભીડહિ ઉલંઘેના ।
તરી મગ રોગી વાંચેના । ઐસેં જાણાવેં ॥ ૨૫ ॥
તરી મગ રોગી વાંચેના । ઐસેં જાણાવેં ॥ ૨૫ ॥
જેણેં રાજા વોળખિલા । તો રાવ મ્હણેના ભલત્યાલા ।
જેણેં દેવ વોળખિલા । તો દેવરૂપી ॥ ૨૬ ॥
જેણેં દેવ વોળખિલા । તો દેવરૂપી ॥ ૨૬ ॥
જયાસ માઈકાચી ભીડ । તેં કાયે બોલેલ દ્વાડ ।
વિચાર પાહાતાં ઉઘડ । સકળ કાંહીં ॥ ૨૭ ॥
વિચાર પાહાતાં ઉઘડ । સકળ કાંહીં ॥ ૨૭ ॥
ભીડ માયેઐલિકડે । પરબ્રહ્મ તેં પૈલીકડે ।
પૈલીકડે ઐલીકડે । સદોદિત ॥ ૨૮ ॥
પૈલીકડે ઐલીકડે । સદોદિત ॥ ૨૮ ॥
લટિક્યાચી ભીડ ધરણેં । ભ્રમેં ભલતેંચિ કરણેં ।
ઐસી નવ્હેંતીલક્ષણેં । વિવેકાચીં ॥ ૨૯ ॥
ઐસી નવ્હેંતીલક્ષણેં । વિવેકાચીં ॥ ૨૯ ॥
ખોટેં આવઘેંચિ સાંડાવેં । ખરેં પ્રત્યયેં વોળખાવેં ।
માયાત્યાગેં સમજાવેં । પરબ્રહ્મ ॥ ૩૦ ॥
માયાત્યાગેં સમજાવેં । પરબ્રહ્મ ॥ ૩૦ ॥
તેં માયેચેં જેં લક્ષણ । તેંચિ પુઢેં નિરૂપણ ।
સુચિતપણેં વિવરણ । કેલેં પાહિજે ॥ ૩૧ ॥
સુચિતપણેં વિવરણ । કેલેં પાહિજે ॥ ૩૧ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે શાશ્વતનિરૂપણનામ સમાસ નવવા ॥
સમાસ દહાવા : માયાનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
માયા દિસે પરી નાસે । વસ્તુ ન દિસે પરી ન નાસે ।
માયા સત્ય વાટે પરી મિથ્યા અસે । નિરંતર ॥ ૧ ॥
માયા સત્ય વાટે પરી મિથ્યા અસે । નિરંતર ॥ ૧ ॥
કરંટા પડોનિ ઉતાણા । કરી નાનાપરી કલ્પના ।
પરી તેં કાંહીંચ ઘડેના । તૈસી માયા ॥ ૨ ॥
પરી તેં કાંહીંચ ઘડેના । તૈસી માયા ॥ ૨ ॥
દ્રવ્યદારેચેં સ્વપ્નવૈભવ । નાના વિળાસેં હાવભાવ ।
ક્ષણીક વાટે પરી ભાવ । તૈસી માયા ॥ ૩ ॥
ક્ષણીક વાટે પરી ભાવ । તૈસી માયા ॥ ૩ ॥
ગગનીં ગંધર્વનગરેં । દિસતાતી નાના પ્રકારેં ।
નાના રૂપેં નાના વિકારેં । તૈસી માયા ॥ ૪ ॥
નાના રૂપેં નાના વિકારેં । તૈસી માયા ॥ ૪ ॥
લક્ષુમી રાયેવિનોદાચી । બોલતાં વાટે સાચી ।
મિથ્યા પ્રચિત તેથીચી । તૈસી માયા ॥ ૫ ॥
મિથ્યા પ્રચિત તેથીચી । તૈસી માયા ॥ ૫ ॥
દસર્યાચે સુવર્ણાચે લાટે । લોક મ્હણતી પરી તે કાંટે ।
પરી સર્વત્ર રાહાટે । તૈસી માયા ॥ ૬ ॥
પરી સર્વત્ર રાહાટે । તૈસી માયા ॥ ૬ ॥
મેલ્યાચા મોહોછાવ કરણેં । સતીચેં વૈભવ વાઢવિણેં ।
મસણીં જાઉની રુદન કરણેં । તૈસી માયા ॥ ૭ ॥
મસણીં જાઉની રુદન કરણેં । તૈસી માયા ॥ ૭ ॥
રાખેસી મ્હણતી લક્ષુમી । દુસરી ભરદોરી લક્ષુમી ।
તિસરી નામમાત્ર લક્ષુમી । તૈસી માયા ॥ ૮ ॥
તિસરી નામમાત્ર લક્ષુમી । તૈસી માયા ॥ ૮ ॥
મુળીં બાળવિધવા નારી । તિચેં નાંવ જન્મસાવિત્રી ।
કુબેર હિંડે ઘરોઘરી । તૈસી માયા ॥ ૯ ॥
કુબેર હિંડે ઘરોઘરી । તૈસી માયા ॥ ૯ ॥
દશાવતારાંતીલ કૃષ્ણા । ઉપજે જીર્ણ વસ્ત્રાંચી તૃષ્ણા ।
નદી નામેં પીયુષ્ણા । તૈસી માયા ॥ ૧૦ ॥
નદી નામેં પીયુષ્ણા । તૈસી માયા ॥ ૧૦ ॥
બહુરૂપાંતીલ રામદેવરાવ । ગ્રામસ્તાંપુઢે દાખવી હાવભાવ ।
કાં માહાંરાજ મ્હણોનિ લાઘવ । તૈસી માયા ॥ ૧૧ ॥
કાં માહાંરાજ મ્હણોનિ લાઘવ । તૈસી માયા ॥ ૧૧ ॥
દેવ્હારાં અસે અન્નપૂર્ણા । આણી ગૃહીં અન્નચિ મિળેના ।
નામેં સરસ્વતી સિકેના । શુભાવળુ ॥ ૧૨ ॥
નામેં સરસ્વતી સિકેના । શુભાવળુ ॥ ૧૨ ॥
સુણ્યાસ વ્યાઘ્ર નામ ઠેવિલેં । પુત્રાસ ઇંદ્રનામેં પાચારિલેં ।
કુરૂપ પરી આળવિલેં । સુંદરા ઐસેં ॥ ૧૩ ॥
કુરૂપ પરી આળવિલેં । સુંદરા ઐસેં ॥ ૧૩ ॥
મૂર્ખ નામેં સકળકળા । રાશભી નામેં કોકિળા ।
નાતરી ડોળસેચા ડોળા । ફુટલા જૈસા ॥ ૧૪ ॥
નાતરી ડોળસેચા ડોળા । ફુટલા જૈસા ॥ ૧૪ ॥
માતાંગીચેં નામ તુળસી । ચર્મિકીચેં નામ કાસી ।
બોલતી અતિશૂદ્રિણીસી । ભાગીરથી ઐસેં ॥ ૧૫ ॥
બોલતી અતિશૂદ્રિણીસી । ભાગીરથી ઐસેં ॥ ૧૫ ॥
સાઉલી આણી અંધકાર । યેક હોતાં તેથીચા વિચાર ।
ઉગાચિ દિસે ભાસમાત્ર । તૈસી માયા ॥ ૧૬ ॥
ઉગાચિ દિસે ભાસમાત્ર । તૈસી માયા ॥ ૧૬ ॥
શ્રવણ બોટેં સંધી કરતળ । રવિરશ્મેં દિસતી ઇંગળ ।
રમ્ય આરક્તકલ્હોળ । તૈસી માયા ॥ ૧૭ ॥
રમ્ય આરક્તકલ્હોળ । તૈસી માયા ॥ ૧૭ ॥
ભગવેં વસ્ત્ર દેખતાં મનાલા । વાટે અગ્નચિ લાગલા ।
વિવંચિતાં પ્રત્યે આલા । તૈસી માયા ॥ ૧૮ ॥
વિવંચિતાં પ્રત્યે આલા । તૈસી માયા ॥ ૧૮ ॥
જળીં ચરણકરાંગુળેં । આખુડ લાંબેં જિરકોળેં ।
વિપરીત કાણેં દિસતી જળેં । તૈસી માયા ॥ ૧૯ ॥
વિપરીત કાણેં દિસતી જળેં । તૈસી માયા ॥ ૧૯ ॥
ભોવંડીનેં પૃથ્વી કલથલી । કામિણીનેં પિવળી જાલી ।
સન્યપાતસ્થાં અનુભવલી । તૈસી માયા ॥ ૨૦ ॥
સન્યપાતસ્થાં અનુભવલી । તૈસી માયા ॥ ૨૦ ॥
કોણીયેક પદાર્થવિકાર । ઉગાચિ દિસે ભાસમાત્ર ।
અનન્યાચા અન્ય પ્રકાર । તૈસી માયા ॥ ૨૧ ॥
અનન્યાચા અન્ય પ્રકાર । તૈસી માયા ॥ ૨૧ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે માયાનિરૂપણનામ સમાસ દહાવા ॥
॥ દશક ચૌદાવા સમાપ્ત ॥