સપ્તતિન્વય
સમાસ પહિલા : ગણેશસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પહિલા : ગણેશસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ દુસરા : ગણેશસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ તિસરા : શારદાસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ ચવથા : સદ્ગુરુસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પાંચવા : સંતસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ સહાવા : શ્રોતેજનસ્તવન ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ સાતવા : કવેશ્વરસ્તવન ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ આઠવા : સભાસ્તવન ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ નવવા : પરમાર્થસ્તવન ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ દહાવા : નરદેહસ્તવનનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ પહિલા : વાલ્મીકિ સ્તવનનિરૂપણ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
ધન્ય ધન્ય તો વાલ્મીક । ઋષીમાજી પુણ્યશ્લોક ।
જયાચેન હા ત્રિલોક્ય । પાવનજાલા ॥ ૧ ॥
જયાચેન હા ત્રિલોક્ય । પાવનજાલા ॥ ૧ ॥
ભવિષ્ય આણી શતકોટી । હેં તોં નાહીં દેખિલેં દૃષ્ટીં ।
ધાંડોળિતાં સકળ સૃષ્ટિ । શ્રુત નવ્હે ॥ ૨ ॥
ધાંડોળિતાં સકળ સૃષ્ટિ । શ્રુત નવ્હે ॥ ૨ ॥
ભવિષ્યાચેં યેક વચન । કદાચિત જાલેં પ્રમાણ ।
તરી આશ્ચિર્ય માનિતી જન । ભૂમંડળીચે ॥ ૩ ॥
તરી આશ્ચિર્ય માનિતી જન । ભૂમંડળીચે ॥ ૩ ॥
નસતાં રઘુનાથાવતાર । નાહીં પાહિલા શાસ્ત્રાધાર ।
રામકથેચા વિસ્તાર । વિસ્તારિલા જેણેં ॥ ૪ ॥
રામકથેચા વિસ્તાર । વિસ્તારિલા જેણેં ॥ ૪ ॥
ઐસા જયાચા વાગ્વિળાસ । ઐકોની સંતોષલા મહેશ ।
મગ વિભાગિલેં ત્રયલોક્યાસ । શતકોટી રામાયેણ ॥ ૫ ॥
મગ વિભાગિલેં ત્રયલોક્યાસ । શતકોટી રામાયેણ ॥ ૫ ॥
જ્યાચેં કવિત્વ શંકરેં પાહિલેં । ઇતરાં ન વચે અનુમાનલેં ।
રામૌપાસકાંસી જાલેં । પરમ સમાધાન ॥ ૬ ॥
રામૌપાસકાંસી જાલેં । પરમ સમાધાન ॥ ૬ ॥
ઋષી હોતે થોર થોર । બહુતીં કેલા કવિત્વવિચાર ।
પરી વાલ્મીકાસારિખા કવેશ્વર । ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ ॥ ૭ ॥
પરી વાલ્મીકાસારિખા કવેશ્વર । ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ ॥ ૭ ॥
પૂર્વીં કેલી દૃષ્ટ કર્મેં । પરી પાવન જાલા રામનામેં ।
નામ જપતાં દૃઢ નેમેં । પુણ્યેં સીમા સાંડિલી ॥ ૮ ॥
નામ જપતાં દૃઢ નેમેં । પુણ્યેં સીમા સાંડિલી ॥ ૮ ॥
ઉફરાટે નામ મ્હણતાં વાચેં । પર્વત ફુટલે પાપાચે ।
ધ્વજ ઉભારલે પુણ્યાચે । બ્રહ્માંડાવરુતે ॥ ૯ ॥
ધ્વજ ઉભારલે પુણ્યાચે । બ્રહ્માંડાવરુતે ॥ ૯ ॥
વાલ્મીકેં જેથેં તપ કેલેં । તેં વન પુણ્યપાવન જાલેં ।
શુષ્ક કાષ્ઠીં અંકુર ફુટલે । તપોબળેં જયાચ્યા ॥ ૧૦ ॥
શુષ્ક કાષ્ઠીં અંકુર ફુટલે । તપોબળેં જયાચ્યા ॥ ૧૦ ॥
પૂર્વી હોતા વાલ્હાકોળી । જીવઘાતકી ભૂમંડળીં ।
તોચિ વંદિજે સકળીં । વિબુધીં આણિ ઋષેશ્વરીં ॥ ૧૧ ॥
તોચિ વંદિજે સકળીં । વિબુધીં આણિ ઋષેશ્વરીં ॥ ૧૧ ॥
ઉપરતી આણિ અનુતાપ । તેથેં કૈંચેં ઉરેલ પાપ ।
દેહ્યાંતતપેં પુણ્યરૂપ । દુસરા જન્મ જાલા ॥ ૧૨ ॥
દેહ્યાંતતપેં પુણ્યરૂપ । દુસરા જન્મ જાલા ॥ ૧૨ ॥
અનુતાપેં આસન ઘાતલેં । દેહ્યાંચેં વારુળ જાલેં ।
તેંચિ નામ પુઢેં પડિલેં । વાલ્મીક ઐસેં ॥ ૧૩ ॥
તેંચિ નામ પુઢેં પડિલેં । વાલ્મીક ઐસેં ॥ ૧૩ ॥
વારુળાસ વાલ્મીક બોલિજે । મ્હણોનિ વાલ્મીક નામ સાજે ।
જયાચ્યા તીવ્ર તપેં ઝિજે । હૃદય તાપસાચેં ॥ ૧૪ ॥
જયાચ્યા તીવ્ર તપેં ઝિજે । હૃદય તાપસાચેં ॥ ૧૪ ॥
જો તાપસાંમાજીં શ્રેષ્ઠ । જો કવેશ્વરાંમધેં વરિષ્ઠ ।
જયાચેં બોલણેં પષ્ટ । નિશ્ચયાચેં ॥ ૧૫ ॥
જયાચેં બોલણેં પષ્ટ । નિશ્ચયાચેં ॥ ૧૫ ॥
જો નિષ્ઠાવંતાંચેં મંડણ । રઘુનાથભક્તાંચેં ભૂષણ ।
જ્યાચી ધારણા અસાધારણ । સાધકાં સદૃઢ કરી ॥ ૧૬ ॥
જ્યાચી ધારણા અસાધારણ । સાધકાં સદૃઢ કરી ॥ ૧૬ ॥
ધન્ય વાલ્મીક ઋષેશ્વર । સમર્થાચા કવેશ્વર ।
તયાસી માઝા નમસ્કાર । સાષ્ટાંગભાવેં ॥ ૧૭ ॥
તયાસી માઝા નમસ્કાર । સાષ્ટાંગભાવેં ॥ ૧૭ ॥
વાલ્મીક ઋષી બોલિલા નસતા । તરી આમ્હાંસી કૈંચી રામકથા ।
મ્હણોનિયાં સમર્થા । કાય મ્હણોની વર્ણાવેં ॥ ૧૮ ॥
મ્હણોનિયાં સમર્થા । કાય મ્હણોની વર્ણાવેં ॥ ૧૮ ॥
રઘુનથકીર્તિ પ્રગટ કેલી । તેણેં તયચી મહિમા વાઢલી ।
ભક્ત મંડળી સુખી જાલી । શ્રવણમાત્રેં ॥ ૧૯ ॥
ભક્ત મંડળી સુખી જાલી । શ્રવણમાત્રેં ॥ ૧૯ ॥
આપુલા કાળ સાર્થક કેલા । રઘુનાથકીર્તિમધેં બુડાલા ।
ભૂમંડળીં ઉધરિલા । બહુત લોક ॥ ૨૦ ॥
ભૂમંડળીં ઉધરિલા । બહુત લોક ॥ ૨૦ ॥
રઘુનાથ ભક્ત થોર થોર । મહિમા જયાંચા અપાર ।
ત્યા સમસ્તાંચા કિંકર । રામદાસ મ્હણે ॥ ૨૧ ॥
ત્યા સમસ્તાંચા કિંકર । રામદાસ મ્હણે ॥ ૨૧ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે વાલ્મીકસ્તવનનિરૂપણનામ સમાસ પહિલા ॥
સમાસ દુસરા : સૂર્યસ્તવનનિરૂપણ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
ધન્ય ધન્ય હા સૂર્યવૌંશ । સકળ વૌંશામધેં વિશેષ ।
માર્તંડમંડળાચા પ્રકાશ । ફાંકલા ભૂમંડળીં ॥ ૧ ॥
માર્તંડમંડળાચા પ્રકાશ । ફાંકલા ભૂમંડળીં ॥ ૧ ॥
સોમાઆંગીં આહે લાંછન । પક્ષા યેકા હોય ક્ષીણ ।
રવિકિર્ણ ફાંકતા આપણ । કળાહીન હોયે ॥ ૨ ॥
રવિકિર્ણ ફાંકતા આપણ । કળાહીન હોયે ॥ ૨ ॥
યાકારણેં સૂર્યાપુઢેં । દુસરી સામ્યતા ન ઘડે ।
જયાચ્યા પ્રકાશેં ઉજેડે । પ્રાણીમાત્રાસી ॥ ૩ ॥
જયાચ્યા પ્રકાશેં ઉજેડે । પ્રાણીમાત્રાસી ॥ ૩ ॥
નાના ધર્મ નાના કર્મેં । ઉત્તમેં મધ્યમેં અધમેં ।
સુગમેં દુર્ગમેં નિત્ય નેમેં । સૃષ્ટીમધેં ચાલતી ॥ ૪ ॥
સુગમેં દુર્ગમેં નિત્ય નેમેં । સૃષ્ટીમધેં ચાલતી ॥ ૪ ॥
વેદશાસ્ત્રેં આણી પુરાણેં । મંત્ર યંત્ર નાના સાધનેં ।
સંધ્યા સ્નાન પૂજાવિધાનેં । સૂર્યેંવિણ બાપુડીં ॥ ૫ ॥
સંધ્યા સ્નાન પૂજાવિધાનેં । સૂર્યેંવિણ બાપુડીં ॥ ૫ ॥
નાના યોગ ના મતેં । પાહોં જાતાં અસંખ્યાતેં ।
જાતી આપુલાલ્યા પંથેં । સૂર્યૌદય જાલિયાં ॥ ૬ ॥
જાતી આપુલાલ્યા પંથેં । સૂર્યૌદય જાલિયાં ॥ ૬ ॥
પ્રપંચિક અથવા પરમાર્થિક । કાર્ય કરણેં કોણીયેક ।
દિવસેંવિણ નિરાર્થક । સાર્થક નવ્હે ॥ ૭ ॥
દિવસેંવિણ નિરાર્થક । સાર્થક નવ્હે ॥ ૭ ॥
સૂર્યાચેં અધિષ્ઠાન ડોળે । ડોળે નસતાં સર્વ આંધળે ।
યાકારણેં કાંહીંચ ન ચલે । સૂર્યેંવિણ ॥ ૮ ॥
યાકારણેં કાંહીંચ ન ચલે । સૂર્યેંવિણ ॥ ૮ ॥
મ્હણાલ અંધ કવિત્વેં કરિતી । તરી હેહિ સુર્યાચીચ ગતી ।
થંડ જાલિયાં આપુલી મતી । મગ મતિપ્રકાશ કૈંચા ॥ ૯ ॥
થંડ જાલિયાં આપુલી મતી । મગ મતિપ્રકાશ કૈંચા ॥ ૯ ॥
ઉષ્ણ પ્રકાશ તો સૂર્યાચા । શીત પ્રકાશ તો ચંદ્રાચા ।
ઉષ્ણત્વ નસ્તાં દેહ્યાચા । ઘાત હોયે ॥ ૧૦ ॥
ઉષ્ણત્વ નસ્તાં દેહ્યાચા । ઘાત હોયે ॥ ૧૦ ॥
યાકારણેં સૂર્યેંવિણ । સહસા ન ચલે કારણ ।
શ્રોતે તુમ્હી વિચક્ષણ । શોધૂન પાહા ॥ ૧૧ ॥
શ્રોતે તુમ્હી વિચક્ષણ । શોધૂન પાહા ॥ ૧૧ ॥
હરિહરાંચ્યા અવતરમૂર્તી । શિવશક્તીચ્યા અનંત વેક્તી ।
યાપૂર્વીં હોતા ગભસ્તી । આતાં હિ આહે ॥ ૧૨ ॥
યાપૂર્વીં હોતા ગભસ્તી । આતાં હિ આહે ॥ ૧૨ ॥
જિતુકે સંસારાસિ આલે । તિતુકે સૂર્યાખાલેં વર્તલે ।
અંતી દેહે ત્યાગૂન ગેલે । પ્રભાકરાદેખતાં ॥ ૧૩ ॥
અંતી દેહે ત્યાગૂન ગેલે । પ્રભાકરાદેખતાં ॥ ૧૩ ॥
ચંદ્ર ઐલીકડે જાલા । ક્ષીરસાગરીં મધૂન કાઢિલા ।
ચૌદા રત્નાંમધેં આલા । બંધુ લક્ષુમીચા ॥ ૧૪ ॥
ચૌદા રત્નાંમધેં આલા । બંધુ લક્ષુમીચા ॥ ૧૪ ॥
વિશ્વચક્ષુ હા ભાસ્કર । ઐસેં જાણતી લાહાનથોર ।
યાકારણેં દિવાકર । શ્રેષ્ઠાંહૂન શ્રેષ્ઠ ॥ ૧૫ ॥
યાકારણેં દિવાકર । શ્રેષ્ઠાંહૂન શ્રેષ્ઠ ॥ ૧૫ ॥
અપાર નભમાર્ગ ક્રમણેં । ઐસેંચિ પ્રત્યહીં યેણેં જાણેં ।
યા લોકોપકારાકારણેં । આજ્ઞા સમર્થાચી ॥ ૧૬ ॥
યા લોકોપકારાકારણેં । આજ્ઞા સમર્થાચી ॥ ૧૬ ॥
દિવસ નસ્તાં અંધકાર । સર્વાંસી નકળે સારાસાર ।
દિવસેંવિણ તશ્કર । કાં દિવાભીત પક્ષી ॥ ૧૭ ॥
દિવસેંવિણ તશ્કર । કાં દિવાભીત પક્ષી ॥ ૧૭ ॥
સૂર્યાપુઢેં આણિક દુસરેં । કોણ આણાવેં સામોરેં ।
તેજોરાસી નિર્ધારેં । ઉપમેરહિત ॥ ૧૮ ॥
તેજોરાસી નિર્ધારેં । ઉપમેરહિત ॥ ૧૮ ॥
ઐસા હા સવિતા સકળાંચા । પૂર્વજ હોય રઘુનાથાચા ।
અગાધ મહિમા માનવી વાચા । કાયે મ્હણોનિ વર્ણાવી ॥ ૧૯ ॥
અગાધ મહિમા માનવી વાચા । કાયે મ્હણોનિ વર્ણાવી ॥ ૧૯ ॥
રઘુનાથવૌંશ પૂર્વાપર । યેકાહૂનિ યેક થોર ।
મજ મતિમંદાસ હા વિચાર । કાયે કળે ॥ ૨૦ ॥
મજ મતિમંદાસ હા વિચાર । કાયે કળે ॥ ૨૦ ॥
રઘુનાથાચા સમુદાવ । તેથેં ગુંતલા અંતર્ભાવ ।
મ્હણોની વર્ણિતાં મહત્વ । વાગ્દુર્બળ મી ॥ ૨૧ ॥
મ્હણોની વર્ણિતાં મહત્વ । વાગ્દુર્બળ મી ॥ ૨૧ ॥
સકળ દોષાચા પરિહાર । કરિતાં સૂર્યાસ નમસ્કાર ।
સ્ફૂર્તિ વાઢે નિરંતર । સૂર્યદર્શન ઘેતાં ॥ ૨૨ ॥
સ્ફૂર્તિ વાઢે નિરંતર । સૂર્યદર્શન ઘેતાં ॥ ૨૨ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સૂર્યસ્તવનનિરૂપણનામ સમાસ દુસરા ॥
સમાસ તિસરા : પૃથ્વીસ્તવનનિરૂપણ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
ધન્ય ધન્ય હે વસુમતી । ઇચા મહિમા સાંગોં કિતી ।
પ્રાણીમાત્ર તિતુકે રાહાતી । તિચ્યા આધારેં ॥ ૧ ॥
પ્રાણીમાત્ર તિતુકે રાહાતી । તિચ્યા આધારેં ॥ ૧ ॥
અંતરિક્ષ રાહાતી જીવ । તોહિ પૃથ્વીચા સ્વભાવ ।
દેહે જડ નસ્તાં જીવ । કૈસે તગતી ॥ ૨ ॥
દેહે જડ નસ્તાં જીવ । કૈસે તગતી ॥ ૨ ॥
જાળિતી પોળિતી કુદળિતી । નાંગરિતી ઉકરિતી ખાણતી ।
મળ મૂત્ર તિજવરી કરિતી । આણી વમન ॥ ૩ ॥
મળ મૂત્ર તિજવરી કરિતી । આણી વમન ॥ ૩ ॥
નાસકેં કુજકેં જર્જર । પૃથ્વીવિણ કૈંચી થાર ।
દેહ્યાંતકાળીં શરીર । તિજવરી પડે ॥ ૪ ॥
દેહ્યાંતકાળીં શરીર । તિજવરી પડે ॥ ૪ ॥
બરેં વાઈટ સકળ કાંહીં । પૃથ્વીવિણ થાર નાહીં ।
નાના ધાતુ દ્રવ્ય તેં હિ । ભૂમીચે પોટીં ॥ ૫ ॥
નાના ધાતુ દ્રવ્ય તેં હિ । ભૂમીચે પોટીં ॥ ૫ ॥
યેકાસ યેક સંવ્હારિતી । પ્રાણી ભૂમીવરી અસતી ।
ભૂમી સાંડૂન જાતી । કોણીકડે ॥ ૬ ॥
ભૂમી સાંડૂન જાતી । કોણીકડે ॥ ૬ ॥
ગડ કોઠ પુરેં પટ્ટણેં । નાના દેશ કળતી અટણેં ।
દેવ દાનવ માનવ રાહાણેં । પૃથ્વીવરી ॥ ૭ ॥
દેવ દાનવ માનવ રાહાણેં । પૃથ્વીવરી ॥ ૭ ॥
નાના રત્નેં હિરે પરીસ । નાના ધાતુ દ્રવ્યાંશ ।
ગુપ્ત પ્રગટ કરાવ્યાસ । પૃથ્વીવિણ નાહીં ॥ ૮ ॥
ગુપ્ત પ્રગટ કરાવ્યાસ । પૃથ્વીવિણ નાહીં ॥ ૮ ॥
મેરુમાંદાર હિમાચળ । નાના અષ્ટકુળાચળ ।
નાના પક્ષી મછ વ્યાળ । ભૂમંડળીં ॥ ૯ ॥
નાના પક્ષી મછ વ્યાળ । ભૂમંડળીં ॥ ૯ ॥
નાના સમુદ્રાપૈલીકડે । ભોંવતેં આવર્ણોદકા કડેં ।
અસંભાવ્ય તુટલે કડે । ભૂમંડળાચે ॥ ૧૦ ॥
અસંભાવ્ય તુટલે કડે । ભૂમંડળાચે ॥ ૧૦ ॥
ત્યામધેં ગુપ્ત વિવરેં । લાહાનથોરેં અપારેં ।
તેથેં નિબિડ અંધકારેં । વસ્તી કીજે ॥ ૧૧ ॥
તેથેં નિબિડ અંધકારેં । વસ્તી કીજે ॥ ૧૧ ॥
આવર્ણોદક તેં અપાર । ત્યાચા કોણ જાણે પાર ।
ઉદંડ દાટલે જળચર । અસંભાવ્ય મોઠે ॥ ૧૨ ॥
ઉદંડ દાટલે જળચર । અસંભાવ્ય મોઠે ॥ ૧૨ ॥
ત્યા જીવનાસ આધાર પવન । નિબિડ દાટ આણી ઘન ।
ફુટોં શકેના જીવન । કોણેકડે ॥ ૧૩ ॥
ફુટોં શકેના જીવન । કોણેકડે ॥ ૧૩ ॥
ત્યા પ્રભંજનાસી આધાર । કઠિણપણેં અહંકાર ।
ઐસા ત્યા ભૂગોળાચા પાર । કોણ જાણે ॥ ૧૪॥
ઐસા ત્યા ભૂગોળાચા પાર । કોણ જાણે ॥ ૧૪॥
નાના પદાર્થાંચ્યા ખાણી । ધાતુરત્નાંચ્યા દાટણી ।
કલ્પતરુ ચિંતામણી । અમૃતકુંડેં ॥ ૧૫ ॥
કલ્પતરુ ચિંતામણી । અમૃતકુંડેં ॥ ૧૫ ॥
નાના દીપેં નાના ખંડેં । વસતી ઉદ્વસેં ઉદંડેં ।
તેથેં નાના જીવનાચીં બંડેં । વેગળાલીં ॥ ૧૬ ॥
તેથેં નાના જીવનાચીં બંડેં । વેગળાલીં ॥ ૧૬ ॥
મેરુભોંવતે કડે કાપલે । અસંભાવ્ય કડોસેં પડિલેં ।
નિબિડ તરુ લાગલે । નાના જિનસી ॥ ૧૭ ॥
નિબિડ તરુ લાગલે । નાના જિનસી ॥ ૧૭ ॥
ત્યાસન્નિધ લોકાલોક । જેથેં સૂર્યાચેં ફિરે ચાક ।
ચંદ્રાદિ દ્રોણાદ્રિ મૈનાક । માહાં ગિરી ॥ ૧૮ ॥
ચંદ્રાદિ દ્રોણાદ્રિ મૈનાક । માહાં ગિરી ॥ ૧૮ ॥
નાના દેશીં પાષાણભેદ । નાના જિનસી મૃત્તિકાભેદ ।
નાના વિભૂતિ છંદ બંદ । નાના ખાણી ॥ ૧૯ ॥
નાના વિભૂતિ છંદ બંદ । નાના ખાણી ॥ ૧૯ ॥
બહુરત્ન હે વસુંદરા । ઐસા પદાર્થ કૈચા દુસરા ।
અફટ પડિલેં સૈરાવૈરા । જિકડે તિકડે ॥ ૨૦ ॥
અફટ પડિલેં સૈરાવૈરા । જિકડે તિકડે ॥ ૨૦ ॥
અવઘી પૃથ્વી ફિરોન પાહે । ઐસા પ્રાણી કોણ આહે ।
દુજી તુળણા ન સાહે । ધરણીવિષીં ॥૨૧ ॥
દુજી તુળણા ન સાહે । ધરણીવિષીં ॥૨૧ ॥
નાના વલ્લી નાના પિકેં । દેસોદેસી અનેકેં ।
પાહોં જાતાં સારિખ્યા સારિખેં । યેક હિ નાહીં ॥ ૨૨ ॥
પાહોં જાતાં સારિખ્યા સારિખેં । યેક હિ નાહીં ॥ ૨૨ ॥
સ્વર્ગ મૃત્યુ આણિપાતાળેં । અપૂર્વ રચિલીં તીન તાળેં।
પાતાળલોકીં માહાં વ્યાળેં । વસ્તી કીજે ॥ ૨૩ ॥
પાતાળલોકીં માહાં વ્યાળેં । વસ્તી કીજે ॥ ૨૩ ॥
નાન વલ્લી બીજાંચી ખાણી । તે હે વિશાળ ધરણી ।
અભિનવ કર્ત્યાચી કરણી । હોઊન ગેલી ॥ ૨૪ ॥
અભિનવ કર્ત્યાચી કરણી । હોઊન ગેલી ॥ ૨૪ ॥
ગડ કોઠ નાના નગરેં । પુરેં પટ્ટણેં મનોહરેં ।
સકળાં ઠાઈં જગદેશ્વરેં । વસ્તી કીજે ॥ ૨૫ ॥
સકળાં ઠાઈં જગદેશ્વરેં । વસ્તી કીજે ॥ ૨૫ ॥
માહાં બળી હોઊન ગેલે । પૃથ્વીવરી ચૌતાળલે ।
સામર્થ્યેં નિરાળે રાહિલે । હેં તોં ઘડેના ॥ ૨૬ ॥
સામર્થ્યેં નિરાળે રાહિલે । હેં તોં ઘડેના ॥ ૨૬ ॥
અસંભાવ્ય હે જગતી। જીવ કિતીયેક જાતી ।
નાના અવતારપંગતી । ભૂમંડળાવરી ॥ ૨૭ ॥
નાના અવતારપંગતી । ભૂમંડળાવરી ॥ ૨૭ ॥
સધ્યાં રોકડે પ્રમાણ । કાંહીં કરાવા નલગે અનુમાન ।
નાના પ્રકારીચેં જીવન । પૃથ્વીચેનિ આધારેં ॥ ૨૮ ॥
નાના પ્રકારીચેં જીવન । પૃથ્વીચેનિ આધારેં ॥ ૨૮ ॥
કિત્તેક ભૂમી માઝી મ્હણતી । સેવટીં આપણચિ મરોન જાતી ।
કિત્તેક કાળ હોતાં જગતી । જૈસી તૈસી ॥ ૨૯ ॥
કિત્તેક કાળ હોતાં જગતી । જૈસી તૈસી ॥ ૨૯ ॥
ઐસા પૃથ્વીચા મહિમા । દુસરી કાયે દ્યાવી ઉપમા ।
બ્રહ્માદિકાપાસુની આમ્હાં । આશ્રયોચિ આહે ॥ ૩૦ ॥
બ્રહ્માદિકાપાસુની આમ્હાં । આશ્રયોચિ આહે ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે પૃથ્વીસ્તવનનિરૂપણનામ સમાસ તિસરા ॥
સમાસ ચૌથા : આપનિરૂપણ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
આતાં સકળાંચે જ્નમસ્થાન । સકળ જીવાંચે જીવન ।
જયાસ આપોનારાયેણ । ઐસેં બોલિજે ॥ ૧ ॥
જયાસ આપોનારાયેણ । ઐસેં બોલિજે ॥ ૧ ॥
પૃથ્વીસ આધાર આવર્ણોદક । સપ્તસિંધૂચેં સિંધોદક ।
નાના મેઘીચેં મેઘોદક । ભૂમંડળીં ચાલિલેં ॥ ૨ ॥
નાના મેઘીચેં મેઘોદક । ભૂમંડળીં ચાલિલેં ॥ ૨ ॥
નાના નદ્યા નાના દેસીં । વાહાત મિળાલ્યા સાગરાસી ।
લાહાનથોર પુણ્યરાસી । અગાધ મહિમે ॥ ૩ ॥
લાહાનથોર પુણ્યરાસી । અગાધ મહિમે ॥ ૩ ॥
નદ્યા પર્વતીંહૂન કોંસળલ્યા । નાના સાંકડીમધેં રિચવિલ્યા ।
ધબાબાં ખળાળાં ચાલિલ્યા । અસંભાવ્ય ॥ ૪ ॥
ધબાબાં ખળાળાં ચાલિલ્યા । અસંભાવ્ય ॥ ૪ ॥
કૂપ બાવી સરોવરેં । ઉદંડ તળીં થોરથોરેં ।
નિર્મળેં ઉચંબળતી નીરેં । નાના દેસીં ॥ ૫ ॥
નિર્મળેં ઉચંબળતી નીરેં । નાના દેસીં ॥ ૫ ॥
ગાયેમુખેં પાટ જાતી । નાના કાલવે વાહતી ।
નાના ઝર્યા ઝિરપતી । ઝરતી નીરેં ॥ ૬ ॥
નાના ઝર્યા ઝિરપતી । ઝરતી નીરેં ॥ ૬ ॥
ડુરેં વિહીરેં પાઝર । પર્વત ફુટોન વાહે નીર ।
ઐસે ઉદકાચે પ્રકર । ભૂમંડળીં ॥ ૭ ॥
ઐસે ઉદકાચે પ્રકર । ભૂમંડળીં ॥ ૭ ॥
જિતુકે ગિરી તિતુક્યા ધારા । કોંસળતી ભયંકરા ।
પાભળ વાહાળા અપારા । ઉકળ્યા સાંડિતી ॥ ૮ ॥
પાભળ વાહાળા અપારા । ઉકળ્યા સાંડિતી ॥ ૮ ॥
ભૂમંડળીચેં જળ આઘવેં। કિતી મ્હણોની સાંગાવેં ।
નાના કારંજીં આણાવેં । બાંધોની પાણી ॥ ૯ ॥
નાના કારંજીં આણાવેં । બાંધોની પાણી ॥ ૯ ॥
ડોહો ડવંકે ખબાડીં ટાંકીં । નાના ગિરિકંદરીં અનેકીં ।
નાના જળેં નાના લોકીં । વેગળાલીં ॥ ૧૦ ॥
નાના જળેં નાના લોકીં । વેગળાલીં ॥ ૧૦ ॥
તીર્થેં યેકાહૂન યેક । માહાં પવિત્ર પુણ્યદાયક ।
અગાધ મહિમા શાસ્ત્રકારક । બોલોનિ ગેલે ॥ ૧૧ ॥
અગાધ મહિમા શાસ્ત્રકારક । બોલોનિ ગેલે ॥ ૧૧ ॥
નાના તીર્થાંચી પુણ્યોદકેં । નાના સ્થળોસ્થળીં સીતળોદકેં ।
તૈસીંચ નાના ઉષ્ણોદકેં । ઠાઈં ઠાઈં ॥ ૧૨ ॥
તૈસીંચ નાના ઉષ્ણોદકેં । ઠાઈં ઠાઈં ॥ ૧૨ ॥
નાના વલ્લીમધેં જીવન । નાના ફળીં ફુલીં જીવન ।
નાના કંદીં મુળીં જીવન । ગુણકારકેં ॥ ૧૩ ॥
નાના કંદીં મુળીં જીવન । ગુણકારકેં ॥ ૧૩ ॥
ક્ષીરોદકેં સિંધોદકેં । વિષોદકેં પીયૂષોદકેં ।
નાના સ્થળાંતરીં ઉદકેં । નાના ગુણાચીં ॥ ૧૪ ॥
નાના સ્થળાંતરીં ઉદકેં । નાના ગુણાચીં ॥ ૧૪ ॥
નાના યુક્ષદંડાચે રસ । નાના ફળાંચે નાના રસ ।
નાના પ્રકારીચે ગોરસ। મદ પારા ગુળત્ર ॥ ૧૫ ॥
નાના પ્રકારીચે ગોરસ। મદ પારા ગુળત્ર ॥ ૧૫ ॥
નાના મુક્તફળાંચેં પાણી । નાના રત્ની તળપેં પાણી ।
નાના શસ્ત્રામધેં પાણી । નાના ગુણાચેં ॥ ૧૬ ॥
નાના શસ્ત્રામધેં પાણી । નાના ગુણાચેં ॥ ૧૬ ॥
શુક્લીત શ્રોણીત લાળ મૂત્ર સ્વેદ । નાના ઉદકાચે નાના ભેદ ।
વિવરોન પાહાતાં વિશદ । હોત જાતેં ॥ ૧૭ ॥
વિવરોન પાહાતાં વિશદ । હોત જાતેં ॥ ૧૭ ॥
ઉદકાચે દેહ કેવળ । ઉદકાચેંચિ ભૂમંડળ ।
ચંદ્રમંડળ સૂર્યમંડળ । ઉદકાકરિતાં ॥ ૧૮ ॥
ચંદ્રમંડળ સૂર્યમંડળ । ઉદકાકરિતાં ॥ ૧૮ ॥
ક્ષારસિંધુ ક્ષીરસિંધુ । સુરાસિંધુ આજ્યસિંધુ ।
દધિસિંધુ યુક્ષરસસિંધુ । શુદ્ધ સિંધુ ઉદકાચા ॥ ૧૯ ॥
દધિસિંધુ યુક્ષરસસિંધુ । શુદ્ધ સિંધુ ઉદકાચા ॥ ૧૯ ॥
ઐસેં ઉદક વિસ્તારલેં । મુળાપાસૂન સેવટા આલેં ।
મધેહિ ઠાઈં ઠાઈં ઉમટલેં । ઠાઈં ઠાઈં ગુપ્ત ॥ ૨૦ ॥
મધેહિ ઠાઈં ઠાઈં ઉમટલેં । ઠાઈં ઠાઈં ગુપ્ત ॥ ૨૦ ॥
જે જે બીજીં મિશ્રીત જાલેં । તો તો સ્વાદ ઘેઊન ઉઠિલેં ।
ઉસામધેં ગોડીસ આલેં । પરમ સુંદર ॥ ૨૧ ॥
ઉસામધેં ગોડીસ આલેં । પરમ સુંદર ॥ ૨૧ ॥
ઉદકાચેં બાંધા હેં શરીર । ઉદક ચિ પાહિજે તદનંતર ।
ઉદકચિ ઉત્પત્તિવિસ્તાર । કિતી મ્હણોની સાંગાવા ॥ ૨૨ ॥
ઉદકચિ ઉત્પત્તિવિસ્તાર । કિતી મ્હણોની સાંગાવા ॥ ૨૨ ॥
ઉદક તારક ઉદક મારક । ઉદક નાના સૌખ્યદાયેક ।
પાહાતં ઉદકાચા વિવેક । અલોલિક આહે ॥ ૨૩ ॥
પાહાતં ઉદકાચા વિવેક । અલોલિક આહે ॥ ૨૩ ॥
ભૂમંડળીં ધાંવે નીર । નાના ધ્વની ત્યા સુંદર ।
ધબાબાં ધબાબાં થોર । રિચવતી ધારા ॥ ૨૪ ॥
ધબાબાં ધબાબાં થોર । રિચવતી ધારા ॥ ૨૪ ॥
ઠાઈં ઠાઈં ડોહો તુંબતી । વિશાળ તળીં ડબાબિતી ।
ચબાબિતી થબાબિતી । કાલવે પાટ ॥ ૨૫ ॥
ચબાબિતી થબાબિતી । કાલવે પાટ ॥ ૨૫ ॥
યેકી પાલથ્યા ગંગા વાહાતી । ઉદકેં સન્નિધચિ અસતી ।
ખળાળાં ઝરે વાહાતી । ભૂમીચે પોટીં ॥ ૨૬ ॥
ખળાળાં ઝરે વાહાતી । ભૂમીચે પોટીં ॥ ૨૬ ॥
ભૂગર્ભીં ડોહો ભરલેં । કોણ્હી દેખિલે ના ઐકિલે ।
ઠાઈં ઠાઈં ઝોવીરે જાલે । વિદુલ્યતાંચે ॥ ૨૭ ॥
ઠાઈં ઠાઈં ઝોવીરે જાલે । વિદુલ્યતાંચે ॥ ૨૭ ॥
પૃથ્વીતળીં પાણી ભરલેં । પૃથ્વીમધેં પાણી ખેળે ।
પૃથ્વી પ્રગ્ટલેં । ઉદંડ પાણી ॥ ૨૮ ॥
પૃથ્વી પ્રગ્ટલેં । ઉદંડ પાણી ॥ ૨૮ ॥
સ્વર્ગમૃત્યપાતાળીં । યેક નદી તીન તાળીં ।
મેઘોદક અંતરાળીં । વૃષ્ટી કરી ॥ ૨૯ ॥
મેઘોદક અંતરાળીં । વૃષ્ટી કરી ॥ ૨૯ ॥
પૃથ્વીચેં મૂળ જીવન । જીવનાચેં મૂળ દહન ।
દહનાચેં મૂળ પવન । થોરાહૂન થોર ॥ ૩૦ ॥
દહનાચેં મૂળ પવન । થોરાહૂન થોર ॥ ૩૦ ॥
ત્યાહૂન થોર પરમેશ્વર । મહદ્ભૂતાંચા વિચાર ।
ત્યાહૂન થોર પરાત્પર । પરબ્રહ્મ જાણાવેં ॥ ૩૧ ॥
ત્યાહૂન થોર પરાત્પર । પરબ્રહ્મ જાણાવેં ॥ ૩૧ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે આપનિરૂપણનામ સમાસ ચૌથા ॥
સમાસ પાંચવા : અગ્નિનિરૂપણ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
ધન્ય ધન્ય હા વૈશ્વાનરુ । હોયે રઘુનાથાચા શ્વશુરુ ।
વિશ્વવ્યાપક વિશ્વંભરુ । પિતા જાનકીચા ॥ ૧ ॥
વિશ્વવ્યાપક વિશ્વંભરુ । પિતા જાનકીચા ॥ ૧ ॥
જ્યાચ્યા મુખેં ભગવંત ભોક્તા । જો ઋષીચા ફળદાતા ।
તમહિમરોગહર્તા । ભર્તા વિશ્વજનાચા ॥ ૨ ॥
તમહિમરોગહર્તા । ભર્તા વિશ્વજનાચા ॥ ૨ ॥
નાના વર્ણ નાના ભેદ । જીવમાત્રાસ અભેદ ।
અભેદ આણી પરમ શુધ । બ્રમ્હાદિકાસી ॥ ૩ ॥
અભેદ આણી પરમ શુધ । બ્રમ્હાદિકાસી ॥ ૩ ॥
અગ્નીકરિતાં સૃષ્ટી ચાલે । અગ્નીકરિતાં લોક ધાલે ।
અગ્નીકરિતાં સકળ જ્યાલે । લાહાનથોર ॥ ૪ ॥
અગ્નીકરિતાં સકળ જ્યાલે । લાહાનથોર ॥ ૪ ॥
અગ્નીનેં આળલેં ભૂમંડળ । લોકાંસ રાહવ્યા જાલેં સ્થળ ।
દીપ દીપિકા નાના જ્વાળ । જેથેં તેથેં ॥ ૫ ॥
દીપ દીપિકા નાના જ્વાળ । જેથેં તેથેં ॥ ૫ ॥
પોટામધેં જઠરાગ્ની । તેણેં ક્ષુધા લાગે જનીં ।
અગ્નીકરિતાં ભોજનીં । રુચી યેતે ॥ ૬ ॥
અગ્નીકરિતાં ભોજનીં । રુચી યેતે ॥ ૬ ॥
અગ્ની સર્વાંગીં વ્યાપક । ઉષ્ણેં રાહે કૂણી યેક ।
ઉષ્ણ નસ્તાં સકળ લોક । મરોન જાતી ॥ ૭ ॥
ઉષ્ણ નસ્તાં સકળ લોક । મરોન જાતી ॥ ૭ ॥
આધીં અગ્ની મંદ હોતો । પુઢેં પ્રાણી તો નાસતો ।
ઐસા હા અનુભવ યેતો । પ્રાણીમાત્રાસી ॥ ૮ ॥
ઐસા હા અનુભવ યેતો । પ્રાણીમાત્રાસી ॥ ૮ ॥
અસતાં અગ્નીચેં બળ । શત્રુ જિંકે તાત્કાળ ।
અગ્ની આહે તાવત્કાળ । જિણેં આહે ॥ ૯ ॥
અગ્ની આહે તાવત્કાળ । જિણેં આહે ॥ ૯ ॥
નાના રસ નિર્માણ જાલે । અગ્નીકરિતાં નિપજલે ।
માહાંરોગી આરોગ્ય જાલે । નિમિષમાત્રેં ॥ ૧૦ ॥
માહાંરોગી આરોગ્ય જાલે । નિમિષમાત્રેં ॥ ૧૦ ॥
સૂર્ય સકળાંહૂન વિશેષ । સૂર્યાઉપરી અગ્નીપ્રવેશ ।
રાત્રભાગીં લોક અગ્નીસ । સાહેં કરિતી ॥ ૧૧ ॥
રાત્રભાગીં લોક અગ્નીસ । સાહેં કરિતી ॥ ૧૧ ॥
અંત્યજગૃહીંચા અગ્ની આણિલા । ત્યાસ દોષ નાહીં બોલિલા ।
સકળાં ગૃહીં પવિત્ર જાલા । વૈશ્વાનરુ ॥ ૧૨ ॥
સકળાં ગૃહીં પવિત્ર જાલા । વૈશ્વાનરુ ॥ ૧૨ ॥
અગ્નીહોત્ર નાના યાગ । અગ્નીકરિતાં હોતી સાંગ ।
અગ્ની ત્રુપ્ત હોતાં મગ । સુપ્રસન્ન હોતો ॥ ૧૩ ॥
અગ્ની ત્રુપ્ત હોતાં મગ । સુપ્રસન્ન હોતો ॥ ૧૩ ॥
દેવ દાનવ માનવ । અગ્નીકરિતાં ચાલે સર્વ ।
સકળ જનાસી ઉપાવ । અગ્ની આહે ॥ ૧૪ ॥
સકળ જનાસી ઉપાવ । અગ્ની આહે ॥ ૧૪ ॥
લગ્નેં કરિતી થોર થોર । નાના દારૂચા પ્રકાર ।
ભૂમંડળીં યાત્રા થોર । દારૂનેં શોભતી ॥ ૧૫ ॥
ભૂમંડળીં યાત્રા થોર । દારૂનેં શોભતી ॥ ૧૫ ॥
નાના લોક રોગી હોતી । ઉષ્ણ ઔશધેં સેવિતી ।
તેણે લોક આરોગ્ય હોતી । વન્હીકરિતાં ॥ ૧૬ ॥
તેણે લોક આરોગ્ય હોતી । વન્હીકરિતાં ॥ ૧૬ ॥
બ્રહ્મણાસ તનુમનુ । સૂર્યદેવ હુતાશનુ ।
યેતદ્વિષઈં અનુમાનુ । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૧૭ ॥
યેતદ્વિષઈં અનુમાનુ । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૧૭ ॥
લોકામધ્યેં જઠરાનળુ । સાગરીં આહે વડવનાળુ ।
ભૂગોળાબાહેર આવર્ણાનળુ । શિવનેત્રીં વિદુલ્યતા ॥ ૧૮ ॥
ભૂગોળાબાહેર આવર્ણાનળુ । શિવનેત્રીં વિદુલ્યતા ॥ ૧૮ ॥
કુપીપાસૂન અગ્ની હોતો । ઉંચદર્પણીં અગ્ની નિઘતો ।
કાષ્ઠમંથની પ્રગટતો । ચકમકેનેં ॥ ૧૯ ॥
કાષ્ઠમંથની પ્રગટતો । ચકમકેનેં ॥ ૧૯ ॥
અગ્ની સકળાં ઠાઈં આહે । કઠીણ ઘિસણીં પ્રગટ હોયે ।
આગ્યાસર્પેં દગ્ધ હોયે । ગિરિકંદરેં ॥ ૨૦ ॥
આગ્યાસર્પેં દગ્ધ હોયે । ગિરિકંદરેં ॥ ૨૦ ॥
અગ્નીકરિતાં નાના ઉપાયે । અગ્નીકરિતાં નાના અપાય ।
વિવેકેંવિણ સકલ હોયે । નિરાર્થક ॥ ૨૧ ॥
વિવેકેંવિણ સકલ હોયે । નિરાર્થક ॥ ૨૧ ॥
ભૂમંડળીં લાહાનથોર । સકળાંસ વન્હીચા આધાર ।
અગ્નિમુખેં પરમેશ્વર । સંતુષ્ટ હોયે ॥ ૨૨ ॥
અગ્નિમુખેં પરમેશ્વર । સંતુષ્ટ હોયે ॥ ૨૨ ॥
ઐસા અગ્નીચા મહિમા । બોલિજે તિતુકી ઉણી ઉપમા ।
ઉત્તરોત્તર અગાધ મહિમા । અગ્નીપુરુષાચા ॥ ૨૩ ॥
ઉત્તરોત્તર અગાધ મહિમા । અગ્નીપુરુષાચા ॥ ૨૩ ॥
જીત અસતાં સુખી કરી । મેલ્યાં પ્રેત ભસ્મ કરી ।
સર્વભક્ષકુ ત્યાચી થોરી । કાયે મ્હણોની સાંગાવી ॥ ૨૪ ॥
સર્વભક્ષકુ ત્યાચી થોરી । કાયે મ્હણોની સાંગાવી ॥ ૨૪ ॥
સકળ સૃષ્ટીચા સંવ્હાર । પ્રળય કરી વૈશ્વાનર ।
વૈશ્વાનરેં પદાર્થમાત્ર । કાંહીંચ ઉરેના ॥ ૨૫ ॥
વૈશ્વાનરેં પદાર્થમાત્ર । કાંહીંચ ઉરેના ॥ ૨૫ ॥
નાના હોમ ઉદંડ કરિતી । ઘરોઘરીં વૈશદેવ ચાલતી ।
નાના ક્ષેત્રીં દીપ જળતી । દેવાપાસીં ॥ ૨૬ ॥
નાના ક્ષેત્રીં દીપ જળતી । દેવાપાસીં ॥ ૨૬ ॥
દીપારાધનેં નિલાંજનેં । દેવ વોવાળિજે જનેં ।
ખરેં ખોટેં નિવડણેં । દિવ્ય હોતાં ॥ ૨૭ ॥
ખરેં ખોટેં નિવડણેં । દિવ્ય હોતાં ॥ ૨૭ ॥
અષ્ટધા પ્રકુર્તી લોક તિન્હી । સકળ વ્યાપૂન રાહિલા વન્હી ।
અગાધ મહિમા વદનીં । કિતી મ્હણોની બોલાવા ॥ ૨૮ ॥
અગાધ મહિમા વદનીં । કિતી મ્હણોની બોલાવા ॥ ૨૮ ॥
ચ્યારી શ્રૃંગેં ત્રિપદીં જાત । દોની શિરેં સપ્ત હાત ।
ઐસા બોલિલા શાસ્ત્રાર્થ । પ્રચિતીવિણ ॥ ૨૯ ॥
ઐસા બોલિલા શાસ્ત્રાર્થ । પ્રચિતીવિણ ॥ ૨૯ ॥
ઐસા વન્હી ઉષ્ણમૂર્તી । તો મી બોલિલોં યેથામતી ।
ન્યૂન્યપૂર્ણ ક્ષમા શ્રોતીં । કેલેં પાહિજે ॥ ૩૦ ॥
ન્યૂન્યપૂર્ણ ક્ષમા શ્રોતીં । કેલેં પાહિજે ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે અગ્નિનિરૂપણનામ સમાસ પાંચવા ॥
સમાસ સહાવા : વાયુસ્તવન ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
ધન્ય ધન્ય હા વાયુદેવ । યાચા વિચિત્ર સ્વભાવ ।
વાયોકરિતાં સકળ જીવ । વર્તતી જનીં ॥ ૧ ॥
વાયોકરિતાં સકળ જીવ । વર્તતી જનીં ॥ ૧ ॥
વાયોકરિતાં શ્વાસોશ્વાસ । નાના વિદ્યાંચા અભ્યાસ ।
વાયોકરિતાં શરીરાસ । ચળણ ઘડે ॥ ૨ ॥
વાયોકરિતાં શરીરાસ । ચળણ ઘડે ॥ ૨ ॥
ચળણ વળણ પ્રાસારણ । નિરોધન આણી આકોચન ।
પ્રાણ અપાન વ્યાન ઉદાન । સમાન વાયુ ॥ ૩ ॥
પ્રાણ અપાન વ્યાન ઉદાન । સમાન વાયુ ॥ ૩ ॥
નાગ કૂર્મ કર્કશ વાયો । દેવદત્ત ધનંજયો।
ઐસે હે વાયોચે સ્વભાવો । ઉદંડ અસતી ॥ ૪ ॥
ઐસે હે વાયોચે સ્વભાવો । ઉદંડ અસતી ॥ ૪ ॥
વાયો બ્રહ્માંડીં પ્રગટલા । બ્રહ્માંડદેવતાંસ પુરવલા ।
તેથુની પિંડી પ્રગટલા । નાના ગુણેં ॥ ૫ ॥
તેથુની પિંડી પ્રગટલા । નાના ગુણેં ॥ ૫ ॥
સ્વર્ગલોકીં સકળ દેવ । તૈસેચિ પુરુષાર્થી દાનવ ।
મૃત્યલોકીંચે માનવ । વિખ્યાત રાજે ॥ ૬ ॥
મૃત્યલોકીંચે માનવ । વિખ્યાત રાજે ॥ ૬ ॥
નરદેહીં નાના ભેદે । અનંત ભેદાચીં શ્વાપદેં ।
વનચરેં જળચરેં આનંદેં । ક્રીડા કરિતી॥ ૭॥
વનચરેં જળચરેં આનંદેં । ક્રીડા કરિતી॥ ૭॥
ત્યા સમસ્તાંમધેં વાયુ ખેળે । ખેચરકુળ અવઘેં ચળે ।
ઉઠતી વન્હીચે ઉબાળે । વાયોકરિતાં ॥ ૮॥
ઉઠતી વન્હીચે ઉબાળે । વાયોકરિતાં ॥ ૮॥
વાયો મેઘાચેં ભરણ ભરી। સવેંચ પિટૂન પરતેં સારી ।
વાયો ઐસા કારબરી । દુસરા નાહીં ॥ ૯ ॥
વાયો ઐસા કારબરી । દુસરા નાહીં ॥ ૯ ॥
પરી તે આત્મયાચી સત્તા । વર્તે શરીરીં તત્વતા ।
પરી વ્યાપકપણેં યા સમર્થા । તુળણા નાહીં ॥ ૧૦ ॥
પરી વ્યાપકપણેં યા સમર્થા । તુળણા નાહીં ॥ ૧૦ ॥
ગિરીહૂન દાટ ફૌજા । મેઘ ઉઠિલે લોકકાજા ।
ગર્જગર્જોં તડક વિજા । વાયોબળેં ॥ ૧૧ ॥
ગર્જગર્જોં તડક વિજા । વાયોબળેં ॥ ૧૧ ॥
ચંદ્રસૂર્ય નક્ષત્રમાળા । ગ્રહમંડળેં મેઘમાળા ।
યેં બ્રહ્માંડીં નાના કળા । વાયોકરિતાં ॥ ૧૨ ॥
યેં બ્રહ્માંડીં નાના કળા । વાયોકરિતાં ॥ ૧૨ ॥
યેકવટલેં તેં નિવડેના । કાલવલેં તેં વેગળેં હોયેના ।
તૈસેં હે બેંચાડ નાના । કેવી કળે ॥ ૧૩ ॥
તૈસેં હે બેંચાડ નાના । કેવી કળે ॥ ૧૩ ॥
વાયો સુટે સરારાં । અસંભાવ્ય પડતીગારા ।
તૈસે જીવ હે નીરા- । સરિસે પડતી ॥ ૧૪ ॥
તૈસે જીવ હે નીરા- । સરિસે પડતી ॥ ૧૪ ॥
વાયુરૂપેં કમળકળા । તોચિ આધાર જળા ।
તયા જળાચ્યા આધારેં ભૂગોળા । શેષેં ધરિલેં ॥૧૫ ॥
તયા જળાચ્યા આધારેં ભૂગોળા । શેષેં ધરિલેં ॥૧૫ ॥
શેષાસ પવનાચા આહાર । આહારેં ફુગે શરીર ।
તરી મગ ઘેતલા ભાર । ભૂમંડળાચા ॥૧૬॥
તરી મગ ઘેતલા ભાર । ભૂમંડળાચા ॥૧૬॥
માહાંકૂર્માચેં શરીર ભલેં । નેણોં બ્રહ્માંડ પાલથેં ઘાતલેં ।
યેવઢેં શરીર તેં રાહિલેં । વાયોચેની ॥ ૧૭॥
યેવઢેં શરીર તેં રાહિલેં । વાયોચેની ॥ ૧૭॥
વારાહેં આપુલેં દંતીં । પૃથ્વી ધરિલી હોતી ।
તયાચી યેવઢી શક્તી । વાયુબળેં ॥ ૧૮ ॥
તયાચી યેવઢી શક્તી । વાયુબળેં ॥ ૧૮ ॥
બ્રહ્મ વિષ્ણુ મહેશ્વર । ચૌથા આપણ જગદેશ્વર ।
વાયોસ્વરૂપ વિચાર । વિવેકી જાણતી ॥ ૧૯ ॥
વાયોસ્વરૂપ વિચાર । વિવેકી જાણતી ॥ ૧૯ ॥
તેતિસ કોટી સુરવર । અઠ્યાસી સહસ્ર ઋષેશ્વર ।
સિધ યોગી ભારેંભાર । વાયોકરિતાં ॥ ૨૦ ॥
સિધ યોગી ભારેંભાર । વાયોકરિતાં ॥ ૨૦ ॥
નવ કોટી કાત્યાયણી । છેપન કોટી ચ્યામુંડિણી ।
ઔટ કોટી ભૂતખાણી । વાયોરૂપેં ॥ ૨૧॥
ઔટ કોટી ભૂતખાણી । વાયોરૂપેં ॥ ૨૧॥
ભૂતેં દેવતેં નાના શક્તી । વાયોરૂપ ત્યાંચ્યા વેક્તી ।
નાના જીવ નેણો કિતી । ભૂમંડળીં ॥ ૨૨ ॥
નાના જીવ નેણો કિતી । ભૂમંડળીં ॥ ૨૨ ॥
પિંડીં બ્રહ્માંડીં પુરવલા । બાહેર કંચુકાસ ગેલા ।
સકળાં ઠાઈં પુરવલા । સમર્થ વાયુ ॥ ૨૩ ॥
સકળાં ઠાઈં પુરવલા । સમર્થ વાયુ ॥ ૨૩ ॥
ઐસા હા સમર્થ પવન । હનુમંત જયાચા નંદન ।
રઘુનાથસ્મરણીં તનમન । હનુમંતાચેં ॥ ૨૪ ॥
રઘુનાથસ્મરણીં તનમન । હનુમંતાચેં ॥ ૨૪ ॥
હનુમંત વાયોચા પ્રસીધ । પિત્યાપુત્રાંસ નાહીં ભેદ ।
મ્હણોનિ દોઘેહિ અભેદ । પુરુષાર્થવિષીં ॥ ૨૫ ॥
મ્હણોનિ દોઘેહિ અભેદ । પુરુષાર્થવિષીં ॥ ૨૫ ॥
હનુમંતાસ બોલિજે પ્રાણનાથ । યેણેં ગુણેં હા સમર્થ ।
પ્રાણેંવિણ સકળ વેર્થ । હોત જાતેં ॥ ૨૬ ॥
પ્રાણેંવિણ સકળ વેર્થ । હોત જાતેં ॥ ૨૬ ॥
માગેં મૃત્ય આલા હનુમંતા । તેવ્હાં વાયો રોધલા હોતા ।
સકળ દેવાંસ આવસ્તા । પ્રાણાંત માંડલેં ॥ ૨૭ ॥
સકળ દેવાંસ આવસ્તા । પ્રાણાંત માંડલેં ॥ ૨૭ ॥
દેવ સકળ મિળોન । કેલેં વાયુચેં સ્તવન ।
વાયો પ્રસન્ન હોઊન । મોકળેં કેલેં ॥ ૨૮ ॥
વાયો પ્રસન્ન હોઊન । મોકળેં કેલેં ॥ ૨૮ ॥
મ્હણોનિ પ્રતપી થોર । હનુમંત ઈશ્વરી અવતાર ।
યચા પુરુષાર્થ સુરવર । પાહાતચિ રાહિલે ॥ ૨૯ ॥
યચા પુરુષાર્થ સુરવર । પાહાતચિ રાહિલે ॥ ૨૯ ॥
દેવ કારાગૃહીં હોતે । હનુમંતેં દેખિલેં અવચિતેં ।
સંવ્હાર કરૂની લંકેભોંવતેં । વિટંબૂન પાડિલેં ॥ ૩૦ ॥
સંવ્હાર કરૂની લંકેભોંવતેં । વિટંબૂન પાડિલેં ॥ ૩૦ ॥
ઉસિણેં ઘેતલેં દેવાંચેં । મૂળ શોધિલેં રાક્ષસાંચેં ।
મોઠેં કૌતુક પુછ્યકેતાચેં । આશ્ચર્ય વાટે ॥ ૩૧ ॥
મોઠેં કૌતુક પુછ્યકેતાચેં । આશ્ચર્ય વાટે ॥ ૩૧ ॥
રાવણ હોતા સિંહ્યાસનાવરી । તેથેં જાઊન ઠોંસરે મારી ।
લંકેમધેં નિરોધ કરી । ઉદક કૈચેં ॥ ૩૨ ॥
લંકેમધેં નિરોધ કરી । ઉદક કૈચેં ॥ ૩૨ ॥
દેવાસ આધાર વાટલા । મોઠા પુરુષાર્થ દેખિલા ।
મનામધેં રઘુનાથાલા । કરુણા કરિતી ॥ ૩૩ ॥
મનામધેં રઘુનાથાલા । કરુણા કરિતી ॥ ૩૩ ॥
દૈત્ય આવઘે સંવ્હારિલે । દેવ તત્કાળ સોડિલે ।
પ્રાણીમાત્ર સુખી જાલે । ત્રયલોક્યવાસી ॥ ૩૪ ॥
પ્રાણીમાત્ર સુખી જાલે । ત્રયલોક્યવાસી ॥ ૩૪ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે વાયોસ્તવનનિરૂપણનામ સમાસ સહાવા ॥
સમાસ સાતવા : મહદ્ભૂતનિરૂપણ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
પૃથ્વીચેં મૂળ જીવન । જીવનાચેં મૂળ અગ્ન ।
અગ્નીચેં મૂળ પવન । માગાં નિરોપિલેં ॥ ૧ ॥
અગ્નીચેં મૂળ પવન । માગાં નિરોપિલેં ॥ ૧ ॥
આતાં ઐકા પવનાચેં મૂળ । તો હા અંતરાત્માચિ કેવળ ।
અત્યંતચિ ચંચળ । સકળાંમધેં ॥ ૨ ॥
અત્યંતચિ ચંચળ । સકળાંમધેં ॥ ૨ ॥
તો યેતો જાતો દિસેના । સ્થિર હોઊન બૈસેના ।
જ્યાચેં રૂપ અનુમાનેના । વેદશ્રુતીસી ॥ ૩ ॥
જ્યાચેં રૂપ અનુમાનેના । વેદશ્રુતીસી ॥ ૩ ॥
મુળીં મુળીંચેં સ્ફુર્ણ । તેંચિ અંતરાત્મ્યાચેં લક્ષણ ।
જગદેશ્વરાપાસૂન ત્રિગુણ । પુઢેં જાલેં ॥ ૪ ॥
જગદેશ્વરાપાસૂન ત્રિગુણ । પુઢેં જાલેં ॥ ૪ ॥
ત્રિગુણાપાસૂન જાલીં ભૂતેં। પાવલીં પષ્ટ દશેતેં ।
ત્યા ભૂતાંચેં સ્વરૂપ તેં । વિવેકેં વોળખાવેં ॥ ૫ ॥
ત્યા ભૂતાંચેં સ્વરૂપ તેં । વિવેકેં વોળખાવેં ॥ ૫ ॥
ત્યામધેં મુખ્ય આકાશ । ચૌ ભૂતાંમધેં વિશેષ ।
યાચ્યા પ્રકાશેં પ્રકાશ । સકળ કાંહીં ॥ ૬ ॥
યાચ્યા પ્રકાશેં પ્રકાશ । સકળ કાંહીં ॥ ૬ ॥
યેક વિષ્ણુ મહદ્ભૂત । ઐસા ભૂતાંચા સંકેત ।
પરંતુ યાચી પ્રચીત । પાહિલી પાહિજે ॥ ૭ ॥
પરંતુ યાચી પ્રચીત । પાહિલી પાહિજે ॥ ૭ ॥
વિસ્તારેં બોલિલીં ભૂતેં । ત્યા ભૂતામધેં વ્યાપક તેં ।
વિવરોન પાહાતાં યેતેં । પ્રત્યયાસી ॥ ૮ ॥
વિવરોન પાહાતાં યેતેં । પ્રત્યયાસી ॥ ૮ ॥
આત્મયાચ્યા ચપળપણાપુઢેં । વાયો તેં કિતી બાપુડેં ।
આત્મ્યાચેં ચપળપણ રોકડેં । સમજોન પાહાવેં ॥ ૯ ॥
આત્મ્યાચેં ચપળપણ રોકડેં । સમજોન પાહાવેં ॥ ૯ ॥
આત્મ્યાવેગળેં કામ ચાલેના । આત્મા દિસેના ના આડળેના ।
ગુપ્તરૂપેં વિચાર નાના । પાહોન સોડી ॥ ૧૦ ॥
ગુપ્તરૂપેં વિચાર નાના । પાહોન સોડી ॥ ૧૦ ॥
પિંડ બ્રહ્માંડ વ્યાપૂન ધરિલેં । નાના શરીરીં વિળાસલેં ।
વિવેકી જનાસી ભાસલેં । જગદાંતરી ॥ ૧૧ ॥
વિવેકી જનાસી ભાસલેં । જગદાંતરી ॥ ૧૧ ॥
આત્મ્યાવિણ દેહે ચાલતી । હેં તોં ન ઘડે કલ્પાંતીં ।
અષ્ટધા પ્રકૃર્તીચ્યા વેક્તી । રૂપાસી આલ્યા ॥ ૧૨ ॥
અષ્ટધા પ્રકૃર્તીચ્યા વેક્તી । રૂપાસી આલ્યા ॥ ૧૨ ॥
મૂળાપાસૂન સેવટવરી । સકળ કાંહીં આત્માચ કરી ।
આત્મ્યાપૈલીકડે નિર્વિકારી । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૧૩ ॥
આત્મ્યાપૈલીકડે નિર્વિકારી । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૧૩ ॥
આત્મા શરીરીં વર્તતો । ઇંદ્રિયેંગ્રામ ચેષ્ટવિતો ।
નાના સુખદુઃખેં ભોગિતો । દેહ્યાત્મયોગેં ॥ ૧૪ ॥
નાના સુખદુઃખેં ભોગિતો । દેહ્યાત્મયોગેં ॥ ૧૪ ॥
સપ્તકંચુક હેં બ્રહ્માંડ । ત્યામધેં સપ્તકંચુક પિંડ ।
ત્યા પિંડામધેં આત્મા જાડ । વિવેકેં વોળખા ॥ ૧૫ ॥
ત્યા પિંડામધેં આત્મા જાડ । વિવેકેં વોળખા ॥ ૧૫ ॥
શબ્દ ઐકોન સમજતો । સમજોન પ્રત્યોત્તર દેતો ।
કઠીણ મૃદ સીતોષ્ણ જાણતો । ત્વચેમધેં ॥ ૧૬ ॥
કઠીણ મૃદ સીતોષ્ણ જાણતો । ત્વચેમધેં ॥ ૧૬ ॥
નેત્રીં ભરોની પદાર્થ પાહાણેં । નાના પદાર્થ પરીક્ષણેં ।
ઉંચ નીચ સમજણેં । મનામધેં ॥ ૧૭॥
ઉંચ નીચ સમજણેં । મનામધેં ॥ ૧૭॥
ક્રૂરદૃષ્ટી સૌમ્યદૃષ્ટી । કપટદૃષ્ટી કૃપાદૃષ્ટી ।
નાના પ્રકારીંચ્યા દૃષ્ટી । ભેદ જાણે॥ ૧૮ ॥
નાના પ્રકારીંચ્યા દૃષ્ટી । ભેદ જાણે॥ ૧૮ ॥
જિવ્હેમધેં નાના સ્વાદ । નિવડૂન જાણે ભેદાભેદ ।
જેં જેં જાણેં તેં તેં વિશદ । કરુની બોલે ॥ ૧૯॥
જેં જેં જાણેં તેં તેં વિશદ । કરુની બોલે ॥ ૧૯॥
ઉત્તમ અન્નાચે પરિમળ । નાના સુગંધ પરિમળ ।
નાના ફળાંચે પરિમળ । ઘ્રાણૈંદ્રિયેં જાણે ॥ ૨૦ ॥
નાના ફળાંચે પરિમળ । ઘ્રાણૈંદ્રિયેં જાણે ॥ ૨૦ ॥
જિવ્હેનેં સ્વાદ ઘેણેં બોલણેં । પાણીઈઇંદ્રિયેં ઘેણેં દેણેં ।
પાદૈંદ્રિયેં યેણેં જાણેં । સર્વકાળ ॥૨૧ ॥
પાદૈંદ્રિયેં યેણેં જાણેં । સર્વકાળ ॥૨૧ ॥
શિસ્નૈંદ્રિયેં સુરતભોગ । ગુદૈંદ્રિયેં મળોત્સર્ગ ।
મનેંકરૂની સકળ સાંગ । કલ્પૂન પાહે ॥ ૨૨॥
મનેંકરૂની સકળ સાંગ । કલ્પૂન પાહે ॥ ૨૨॥
ઐસેં વ્યાપાર પરોપરી । ત્રિભુવનીં યેકલાચિ કરી ।
ત્યાચી વર્ણાવયા થોરી । દુસરા નાહીં ॥ ૨૩ ॥
ત્યાચી વર્ણાવયા થોરી । દુસરા નાહીં ॥ ૨૩ ॥
ત્યાવિણ દુસરા કૈચા । જે મહિમા સાંગાવા તયાચા ।
વ્યાપ આટોપ આત્મયાચા । ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ ॥ ૨૪ ॥
વ્યાપ આટોપ આત્મયાચા । ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ ॥ ૨૪ ॥
ચૌદા વિદ્યા ચૌસષ્ટી કળા । ધૂર્તપણાચ્યા નાના કળા ।
વેદ શાસ્ત્ર પુરાણ જિવ્હાળા । તેણેંવિણ કૈચા ॥ ૨૫ ॥
વેદ શાસ્ત્ર પુરાણ જિવ્હાળા । તેણેંવિણ કૈચા ॥ ૨૫ ॥
યેહલોકીંચા આચાર । પરલોકીં સારાસારવિચાર ।
ઉભય લોકીંચા નિર્ધાર । આત્માચ કરી ॥ ૨૬ ॥
ઉભય લોકીંચા નિર્ધાર । આત્માચ કરી ॥ ૨૬ ॥
નાના મતેં નાના ભેદ । નાના સંવાદ વેવાદ ।
નાના નિશ્ચય ભેદાભેદ । આત્માચ કરી ॥ ૨૭ ॥
નાના નિશ્ચય ભેદાભેદ । આત્માચ કરી ॥ ૨૭ ॥
મુખ્યતત્વ વિસ્તારલેં । તેણેં તયાસ રૂપ આણિલેં ।
યેણેંકરિતાં સાર્થક જાલેં । સકળ કાંહીં ॥ ૨૮ ॥
યેણેંકરિતાં સાર્થક જાલેં । સકળ કાંહીં ॥ ૨૮ ॥
લિહિણેં વાચણેં પાઠાંતર કરણેં । પુસણેં સાંગણેં અર્થ કરણેં ।
ગાણેં બાજવણેં નાચણેં । આત્મ્યાચકરિતાં ॥ ૨૯ ॥
ગાણેં બાજવણેં નાચણેં । આત્મ્યાચકરિતાં ॥ ૨૯ ॥
નાના સુખેં આનંદતો । નાના દુઃખેં કષ્ટી હોતો ।
દેહે ધરિતો આણી સોડિતો । નાનાપ્રકારેં ॥ ૩૦ ॥
દેહે ધરિતો આણી સોડિતો । નાનાપ્રકારેં ॥ ૩૦ ॥
યેકલાચિ નાના દેહે ધરી । યેકલાચિ નટે પરોપરી ।
નટ નાટ્યકળા કુસરી । ત્યાવિણ નાહીં ॥ ૩૧ ॥
નટ નાટ્યકળા કુસરી । ત્યાવિણ નાહીં ॥ ૩૧ ॥
યેકલાચિ જાલા બહુરૂપી । બહુરૂપી બહુસાક્ષપી ।
બહુરૂપેં બહુપ્રતાપી । આણી લંડી ॥ ૩૨ ॥
બહુરૂપેં બહુપ્રતાપી । આણી લંડી ॥ ૩૨ ॥
યેકલાચિ વિસ્તારલા કૈસા । પાહે બહુવિધ તમાસા ।
દંપત્યેંવિણ કૈસા । વિસ્તારલા ॥ ૩૩ ॥
દંપત્યેંવિણ કૈસા । વિસ્તારલા ॥ ૩૩ ॥
સ્ત્રિયાંસ પાહિજે પુરુષ । પુરુષાસી પાહિજે સ્ત્રીવેષ ।
ઐસા આવડીચા સંતોષ । પરસ્પરેં ॥ ૩૪ ॥
ઐસા આવડીચા સંતોષ । પરસ્પરેં ॥ ૩૪ ॥
સ્થૂળાચેં મૂળ તેં લિંગ । લિંગામધેં હેં પ્રસંગ ।
યેણેં પ્રકારેં જગ । પ્રત્યક્ષ ચાલે ॥ ૩૫ ॥
યેણેં પ્રકારેં જગ । પ્રત્યક્ષ ચાલે ॥ ૩૫ ॥
પુરુષાંચા જીવ સ્ત્રિયાંચી જીવી । ઐસી હોતે ઉઠાઠેવી ।
પરી યા સૂક્ષ્માચી ગોવી । સમજલી પાહિજે ॥ ૩૬ ॥
પરી યા સૂક્ષ્માચી ગોવી । સમજલી પાહિજે ॥ ૩૬ ॥
સ્થૂળાંકરિતાં વાટે ભેદ । સૂક્ષમીં આવઘેંચિ અભેદ ।
ઐસેં બોલણેં નિરુધ । પ્રત્યયા આલેં ॥ ૩૭ ॥
ઐસેં બોલણેં નિરુધ । પ્રત્યયા આલેં ॥ ૩૭ ॥
બાયકોનેં બાયકોસ ભોગિલેં । ઐસેં નાહીં કીં ઘડલેં ।
બાયકોસ અંતરી લાગલેં । ધ્યાન પુરુષાચેં ॥૩૮ ॥
બાયકોસ અંતરી લાગલેં । ધ્યાન પુરુષાચેં ॥૩૮ ॥
સ્ત્રીસી પુરુષ પુરુષાસ વધુ । ઐસા આહે હા સમંધુ ।
યાકારણેં સૂક્ષ્મ સંવાદુ । સુક્ષ્મીં ચ આહે ॥ ૩૯ ॥
યાકારણેં સૂક્ષ્મ સંવાદુ । સુક્ષ્મીં ચ આહે ॥ ૩૯ ॥
પુરુષૈછેમધેં પ્રકૃતી । પ્રકૃતીમધેં પુરુષવેક્તી ।
પ્રકૃતીપુરુષ બોલતી । યેણેં ન્યાયેં ॥ ૪૦ ॥
પ્રકૃતીપુરુષ બોલતી । યેણેં ન્યાયેં ॥ ૪૦ ॥
પિંડાવરૂન બ્રહ્માંડ પાહાવેં । પ્રચીતીનેં પ્રચીતીસ ઘ્યાવેં ।
ઉમજેના તરી ઉમજાવેં । વિવરાવિવરોં ॥ ૪૧ ॥
ઉમજેના તરી ઉમજાવેં । વિવરાવિવરોં ॥ ૪૧ ॥
દ્વૈતૈછા હોતે મુળીં । તરી તે આલી ભૂમંડળીં ।
ભૂમંડળીં આણી મુળીં । રુજુ પાહાવેં ॥ ૪૨ ॥
ભૂમંડળીં આણી મુળીં । રુજુ પાહાવેં ॥ ૪૨ ॥
યેથેં મોઠા જાલા સાક્ષેપ । ફિટલા શ્રોતયાંચા આક્ષેપ ।
જે પ્રકૃતીપુરુષાચેં રૂપ । નિવડોન ગેલેં ॥ ૪૩ ॥
જે પ્રકૃતીપુરુષાચેં રૂપ । નિવડોન ગેલેં ॥ ૪૩ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે મહદ્ભૂતનિરૂપણનામ સમાસ સાતવા
॥ સમાસ આઠવા : આત્મારામનિરૂપણ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
॥ સમાસ આઠવા : આત્મારામનિરૂપણ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
નમૂં ગણપતી મંગળમૂર્તી । જયાચેનિ મતિસ્ફૂર્તી ।
લોક ભજની સ્તવન કરિતી । આત્મયાચેં ॥ ૧ ॥
લોક ભજની સ્તવન કરિતી । આત્મયાચેં ॥ ૧ ॥
નમૂં વૈખરી વાગેશ્વરી । અભ્યાંતરીં પ્રકાશ કરી ।
નાના ભરોવરી વિવરી । નાના વિદ્યા ॥ ૨ ॥
નાના ભરોવરી વિવરી । નાના વિદ્યા ॥ ૨ ॥
સકળ જનાંમધેં નામ । રામનામ ઉત્તમોત્તમ ।
શ્રમ જાઉની વિશ્રામ । ચંદ્રમૌળી પાવલા ॥ ૩ ॥
શ્રમ જાઉની વિશ્રામ । ચંદ્રમૌળી પાવલા ॥ ૩ ॥
નામાચા મહિમા થોર । રૂપ કૈસેં ઉત્તરોત્તર ।
પરાત્પર પરમેશ્વર । ત્રયલોક્યધર્તા ॥ ૪ ॥
પરાત્પર પરમેશ્વર । ત્રયલોક્યધર્તા ॥ ૪ ॥
આત્મારામ ચહુંકડે । લોક વાવડે જિકડે તિકડે ।
દેહે પડે મૃત્ય ઘડે । આત્મયાવિણ ॥ ૫ ॥
દેહે પડે મૃત્ય ઘડે । આત્મયાવિણ ॥ ૫ ॥
જીવાત્મા શિવાત્મા પરમાત્મા । જગદાત્મા વિશ્વાત્મા ગુપ્તાત્મા ।
આત્મા અંતરત્મા સૂક્ષ્માત્મા । દેવદાનવમાનવીં ॥ ૬ ॥
આત્મા અંતરત્મા સૂક્ષ્માત્મા । દેવદાનવમાનવીં ॥ ૬ ॥
સકળ માર્ગ ચાલતી બોલતી । અવતારપંગતીચી ગતી ।
આત્મ્યાકરિતાં હોત જાતી । બ્રહ્માદિક ॥ ૭ ॥
આત્મ્યાકરિતાં હોત જાતી । બ્રહ્માદિક ॥ ૭ ॥
નાદરૂપ જોતીરૂપ । સાક્ષરૂપ સત્તારૂપ ।
ચૈતન્યરૂપ સસ્વરૂપ । દ્રષ્ટારૂપ જાણિજે ॥ ૮ ॥
ચૈતન્યરૂપ સસ્વરૂપ । દ્રષ્ટારૂપ જાણિજે ॥ ૮ ॥
નરોત્તમુ વિરોત્તમુ । પુરુષોત્તમુ રઘોત્તમુ ।
સર્વોત્તમુ ઉત્તમોત્તમુ । ત્રયલોક્યવાસી ॥ ૯ ॥
સર્વોત્તમુ ઉત્તમોત્તમુ । ત્રયલોક્યવાસી ॥ ૯ ॥
નાના ખતપટ આણી ચટપટ । નાના લટપટ આણિ ઝટપટ ।
આત્મા નસતાં સર્વ સપાટ । ચહુંકડે ॥ ૧૦ ॥
આત્મા નસતાં સર્વ સપાટ । ચહુંકડે ॥ ૧૦ ॥
આત્મ્યાવિણ વેડેં કુડેં । અત્મ્યાવિણ મડેં બાપુડેં ।
આત્મ્યાવિણ થડેં રોકડેં । શરીરાચેં ॥ ૧૧ ॥
આત્મ્યાવિણ થડેં રોકડેં । શરીરાચેં ॥ ૧૧ ॥
આત્મજ્ઞાની સમજે મનીં । પાહે જની આત્મયાલાગુની ।
ભુવની અથવા ત્રિભુવનીં । અત્મ્યાવિણેં વોસ ॥ ૧૨ ॥
ભુવની અથવા ત્રિભુવનીં । અત્મ્યાવિણેં વોસ ॥ ૧૨ ॥
પરમ સુંદર આણિ ચતુર । જાણે સકળ સારાસાર ।
આત્મ્યાવિણ અંધકાર । ઉભય લોકીં ॥ ૧૩ ॥
આત્મ્યાવિણ અંધકાર । ઉભય લોકીં ॥ ૧૩ ॥
સર્વાંગીં સિધ સાવધ । નાના ભેદ નાના વેધ ।
નાના ખેદ આણી આનંદ । તેણેંચિકરિતાં ॥ ૧૪ ॥
નાના ખેદ આણી આનંદ । તેણેંચિકરિતાં ॥ ૧૪ ॥
રંક અથવા બ્રહ્માદિક । યેકચિ ચાલવી અનેક ।
પાહાવા નિત્યાનિત્યવિવેક । કોણ્હિયેકેં ॥ ૧૫ ॥
પાહાવા નિત્યાનિત્યવિવેક । કોણ્હિયેકેં ॥ ૧૫ ॥
જ્યાચે ઘરી પદ્મિણી નારી । આત્મા તંવરી આવડી ધરી ।
આત્મા ગેલિયાં શરીરીં । તેજ કૈચેં ॥ ૧૬ ॥
આત્મા ગેલિયાં શરીરીં । તેજ કૈચેં ॥ ૧૬ ॥
આત્મા દિસેના ના ભાસેના । બાહ્યાકારેં અનુમાનેના ।
નાના મનાચ્યા કલ્પના । આત્મયાચેની ॥ ૧૭ ॥
નાના મનાચ્યા કલ્પના । આત્મયાચેની ॥ ૧૭ ॥
આત્મા શરીરીં વાસ્તવ્ય કરી । અવઘેં બ્રહ્માંડ વિવરી ભરી ।
વાસના ભાવના પરોપરીં । કિતી મ્હણોની સાંગાવ્યા ॥ ૧૮ ॥
વાસના ભાવના પરોપરીં । કિતી મ્હણોની સાંગાવ્યા ॥ ૧૮ ॥
મનાચ્યા અનંત વૃત્તી । અનંત કલ્પના ધરિતી ।
અનંત પ્રાણી સાંગો કિતી । અંતર ત્યાંચેં ॥ ૧૯ ॥
અનંત પ્રાણી સાંગો કિતી । અંતર ત્યાંચેં ॥ ૧૯ ॥
અનંત રાજકારણેં ધરણેં । કુબુધી સુબુધી વિવરણેં ।
કળોં નેદણેં ચુકાવણેં । પ્રાણીમાત્રાસી ॥ ૨૦ ॥
કળોં નેદણેં ચુકાવણેં । પ્રાણીમાત્રાસી ॥ ૨૦ ॥
યેકાસ યેક જપતી ટપતી । યેકાસ યેક ખપતી લપતી ।
શત્રુપણાચી સ્થિતી ગતી । ચહુંકડે ॥ ૨૧ ॥
શત્રુપણાચી સ્થિતી ગતી । ચહુંકડે ॥ ૨૧ ॥
પૃથ્વીમધેં પરોપરીં । યેકાસ યેક સિંતરી ।
કિત્તેક ભક્ત પરોપરીં । પરોપકાર કરિતી ॥ ૨૨ ॥
કિત્તેક ભક્ત પરોપરીં । પરોપકાર કરિતી ॥ ૨૨ ॥
યેક આત્મા અનંત ભેદ । દેહેપરત્વેં ઘેતી સ્વાદ ।
આત્મા ઠાઈંચા અભેદ । ભેદ હિ ધરી ॥ ૨૩ ॥
આત્મા ઠાઈંચા અભેદ । ભેદ હિ ધરી ॥ ૨૩ ॥
પુરુષાસ સ્ત્રી પાહિજે । સ્ત્રીસ પુરુષ પાહિજે ।
નવરીસ નવરી પાહિજે । હેં તોં ઘડેના ॥ ૨૪ ॥
નવરીસ નવરી પાહિજે । હેં તોં ઘડેના ॥ ૨૪ ॥
પુરુષાચા જીવ સ્ત્રીયાંચી જીવી । ઐસી નાહીં ઉઠાઠેવી ।
વિષયસુખાચી ગોવી । તેથેં ભેદ આહે ॥ ૨૫ ॥
વિષયસુખાચી ગોવી । તેથેં ભેદ આહે ॥ ૨૫ ॥
જ્યા પ્રાણ્યાસ જો આહાર । તેથેંચિ હોતી તત્પર ।
પશૂચે આહારીં નર । અનાદરેં વર્તતી ॥ ૨૬ ॥
પશૂચે આહારીં નર । અનાદરેં વર્તતી ॥ ૨૬ ॥
આહારભેદ દેહેભેદ । ગુપ્ત પ્રગટ ઉદંડ ભેદ ।
તૈસાચિ જાણાવા આનંદ । વેગળાલા ॥ ૨૭ ॥
તૈસાચિ જાણાવા આનંદ । વેગળાલા ॥ ૨૭ ॥
સિંધુ ભૂગર્ભીંચીં નીરેં । ત્યા નીરામધીલ શરીરેં ।
આવર્ણોદકાચીં જળચરેં । અત્યંત મોઠી ॥ ૨૮ ॥
આવર્ણોદકાચીં જળચરેં । અત્યંત મોઠી ॥ ૨૮ ॥
સૂક્ષ્મ દૃષ્ટીં આણિતાં મના । શરીરાચા અંત લાગેના ।
મા તો અંતરાત્મા અનુમાના । કૈસા યેતો ॥ ૨૯ ॥
મા તો અંતરાત્મા અનુમાના । કૈસા યેતો ॥ ૨૯ ॥
દેહ્યાત્મયોગ શોધૂન પાહિલા । તેણેં કાંહીં અનુમાનલા ।
સ્થૂળસૂક્ષ્માચા ગલબલા । ગથાગોવી ॥ ૩૦ ॥
સ્થૂળસૂક્ષ્માચા ગલબલા । ગથાગોવી ॥ ૩૦ ॥
ગથાગોવી ઉગવાવ્યાકારણેં । કેલીં નાના નિરૂપણેં ।
અંતરાત્મા કૃપાળુપણેં । બહુતાં મુખેં બોલિલા ॥ ૩૧ ॥
અંતરાત્મા કૃપાળુપણેં । બહુતાં મુખેં બોલિલા ॥ ૩૧ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે આત્મારામનિરૂપણનામ સમાસ આઠવા ॥
સમાસ નવવા : નાના ઉપાસનાનિરૂપણ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
પૃથ્વીમધેં લોક નાના । ત્યાસ નાના ઉપાસના ।
ભાવાર્થેં પ્રવર્તલે ભજના । ઠાઈં ઠાઈં ॥ ૧ ॥
ભાવાર્થેં પ્રવર્તલે ભજના । ઠાઈં ઠાઈં ॥ ૧ ॥
અપુલ્યા દેવાસ ભજતી । નાના સ્તુતી સ્તવનેં કરિતી ।
જે જે નિર્ગુણ મ્હણિતી । ઉપાસનેસી ॥ ૨ ॥
જે જે નિર્ગુણ મ્હણિતી । ઉપાસનેસી ॥ ૨ ॥
યાચા કૈસા આહે ભાવ । મજ સાંગિજે અભિપ્રાવ ।
અરે હા સ્તુતીચા સ્વભાવ । ઐસા આહે ॥ ૩ ॥
અરે હા સ્તુતીચા સ્વભાવ । ઐસા આહે ॥ ૩ ॥
નિર્ગુણ મ્હણિજે બહુગુણ । બહુગુણી અંતરાત્મા જાણ ।
સકળ ત્યાચે અંશ હેં પ્રમાણ । પ્રચિત પાહા ॥ ૪ ॥
સકળ ત્યાચે અંશ હેં પ્રમાણ । પ્રચિત પાહા ॥ ૪ ॥
સકળ જનાસી માનાવેં તેં । યેકા અંતરાત્મ્યાસ પાવતેં ।
અધિકારપરત્વેં તેં । માન્ય કીજે ॥ ૫ ॥
અધિકારપરત્વેં તેં । માન્ય કીજે ॥ ૫ ॥
શ્રોતા મ્હણે હા અનુમાન । મુળીં ઘાલાવેં જીવન ।
તેં પાવે પાનોપાન । હે સધ્યા પ્રચિતી ॥ ૬ ॥
તેં પાવે પાનોપાન । હે સધ્યા પ્રચિતી ॥ ૬ ॥
વક્તા મ્હણે તુળસીવરી । ઉદક ઘાલાવેં પાત્રભરી ।
પરી ન થિરે નિમિષભરી । ભૂમીસ ભેદે ॥ ૭ ॥
પરી ન થિરે નિમિષભરી । ભૂમીસ ભેદે ॥ ૭ ॥
થોરા વૃક્ષાસ કૈસેં કરાવેં । સેંડ્યા પાત્ર કૈસેં ન્યાવેં ।
યાચા અભિપ્રાવ દેવેં । મજ નિરોપાવા ॥ ૮ ॥
યાચા અભિપ્રાવ દેવેં । મજ નિરોપાવા ॥ ૮ ॥
પ્રજન્યાચેં ઉદક પડતેં । તેં તોં મુળાકડે યેતેં ।
હાત ચિ પાવેના તેથેં । કાયે કરિતી ॥ ૯ ॥
હાત ચિ પાવેના તેથેં । કાયે કરિતી ॥ ૯ ॥
સકળાસ મૂળ સાંપડે । ઐસેં પુણ્ય કૈચેં ઘડે ।
સાધુજનાચેં પવાડે । વિવેકીં મન ॥ ૧૦ ॥
સાધુજનાચેં પવાડે । વિવેકીં મન ॥ ૧૦ ॥
તથાપી વૃક્ષાંચેનિ પડિપાડેં । જીવન ઘાલિતાં કોઠેં પડે ।
યે ગોષ્ટીચેં સાંકડેં । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૧૧ ॥
યે ગોષ્ટીચેં સાંકડેં । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૧૧ ॥
માગીલ આશંકેચેં નિર્શન । હોતાં જાલેં સમાધાન ।
આતાં ગુણાસ નિર્ગુણ । કૈસેં મ્હણતી ॥ ૧૨ ॥
આતાં ગુણાસ નિર્ગુણ । કૈસેં મ્હણતી ॥ ૧૨ ॥
ચંચળપણેં વિકારલેં । સગુણ ઐસેં બોલિલેં ।
યેર તેં નિર્ગુણ ઉરલેં । ગુણાતીત ॥ ૧૩ ॥
યેર તેં નિર્ગુણ ઉરલેં । ગુણાતીત ॥ ૧૩ ॥
વક્તા મ્હણે હા વિચાર । શોધૂન પાહાવેં સારાસાર ।
અંતરીં રાહાતાં નિર્ધાર । નાંવ નાહીં ॥ ૧૪ ॥
અંતરીં રાહાતાં નિર્ધાર । નાંવ નાહીં ॥ ૧૪ ॥
વિવેકેંચિ તો મુખ્ય રાજા । આણિ સેવકાચેં નાંવ રાજા ।
યાચા વિચાર સમજા । વેવાદ ખોટા ॥ ૧૫ ॥
યાચા વિચાર સમજા । વેવાદ ખોટા ॥ ૧૫ ॥
કલ્પાંતપ્રળઈં જેં ઉરલેં । તેં નિર્ગુણ ઐસેં બોલિલેં ।
યેર તેં અવઘેંચિ જાલેં । માયેમધેં ॥ ૧૬ ॥
યેર તેં અવઘેંચિ જાલેં । માયેમધેં ॥ ૧૬ ॥
સેના શાહાર બાજાર । નાના યાત્રા લાહાનથોર ।
શબ્દ ઉઠતી અપાર । કૈસે નિવડાવે ॥ ૧૭ ॥
શબ્દ ઉઠતી અપાર । કૈસે નિવડાવે ॥ ૧૭ ॥
કાળામધેં પ્રજ્યન્યકાળ । મધ્યરાત્રીં હોતાં નિવળ ।
નાના જીવ બોલતી સકળ । કૈસે નિવડાવે ॥ ૧૮ ॥
નાના જીવ બોલતી સકળ । કૈસે નિવડાવે ॥ ૧૮ ॥
નાના દેશ ભાષા મતેં । ભૂમંડળીં અસંખ્યાતેં ।
બહુ ઋષી બહુ મતેં । કૈસીં નિવડાવીં ॥ ૧૯ ॥
બહુ ઋષી બહુ મતેં । કૈસીં નિવડાવીં ॥ ૧૯ ॥
વૃષ્ટી હોતાં ચ અંકુર । સૃષ્ટીવરી નિઘતી અપાર ।
નાના તરુ લાહાનથોર । કૈસે નિવડાવે ॥ ૨૦ ॥
નાના તરુ લાહાનથોર । કૈસે નિવડાવે ॥ ૨૦ ॥
ખેચરેં ભૂચરેં જળચરેં । નાના પ્રકારીંચીં શરીરેં ।
નાન રંગ ચિત્રવિચિત્રેં । કૈસી નિવડાવીં ॥ ૨૧ ॥
નાન રંગ ચિત્રવિચિત્રેં । કૈસી નિવડાવીં ॥ ૨૧ ॥
કૈસેં દૃશ્ય આકારલેં । નાનાપરીં વિકારલેં ।
ઉદંડચિ પૈસાવલેં । કૈસેં નિવડાવેં ॥ ૨૨ ॥
ઉદંડચિ પૈસાવલેં । કૈસેં નિવડાવેં ॥ ૨૨ ॥
પોકળીમધેં ગંધર્વનગરેં । નાના રંગ લાહનથોરેં ।
બહુ વેક્તિ બહુ પ્રકારેં । કૈસીં નિવડાવીં ॥ ૨૩ ॥
બહુ વેક્તિ બહુ પ્રકારેં । કૈસીં નિવડાવીં ॥ ૨૩ ॥
દિવસરજનીચે પ્રકાર । ચાંદિણેં આણી અંધકાર ।
વિચાર આણી અવિચાર । કૈસા નિવડાવા ॥ ૨૪ ॥
વિચાર આણી અવિચાર । કૈસા નિવડાવા ॥ ૨૪ ॥
વિસર આણી આઠવણ । નેમસ્ત આણી બાષ્કળપણ ।
પ્રચિત આણી અનુમાન । યેણેં રિતીં ॥ ૨૫ ॥
પ્રચિત આણી અનુમાન । યેણેં રિતીં ॥ ૨૫ ॥
ન્યાય આણી અન્યાય । હોય આણી ન હોયે ।
વિવેકેંવિણ કાયે । ઉમજોં જાણે ॥ ૨૬ ॥
વિવેકેંવિણ કાયે । ઉમજોં જાણે ॥ ૨૬ ॥
કાર્યકર્તા આણી નિકામી । શૂર આણી કુકર્મી ।
ધર્મી આણી અધર્મી । કળલા પાહિજે ॥ ૨૭ ॥
ધર્મી આણી અધર્મી । કળલા પાહિજે ॥ ૨૭ ॥
ધનાઢ્ય આણિ દિવાળખોર । સાવ આણિ તશ્કર ।
ખરેં ખોટેં હા વિચાર । કળલા પાહિજે ॥ ૨૮ ॥
ખરેં ખોટેં હા વિચાર । કળલા પાહિજે ॥ ૨૮ ॥
વરિષ્ઠ આણિ કનિષ્ઠ । ભ્રષ્ટ આણી અંતરનિષ્ઠ ।
સારાસાર વિચાર પષ્ટ । કળલા પાહિજે ॥ ૨૯ ॥
સારાસાર વિચાર પષ્ટ । કળલા પાહિજે ॥ ૨૯ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે નાના ઉપાસનાનિરૂપણનામ સમાસ નવવા ॥
સમાસ દહાવા : ગુણભૂતનિરૂપણ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
પંચભૂતેં ચાલે જગ । પંચભૂતાંચી લગબગ ।
પંચભૂતેં ગેલિયાં મગ । કાયે આહે ॥ ૧ ॥
પંચભૂતેં ગેલિયાં મગ । કાયે આહે ॥ ૧ ॥
શ્રોતા વક્તયાસ બોલે । ભૂતાંચે મહિમે વાઢવિલે ।
આણિ ત્રિગુણ કોઠેં ગેલે । સાંગા સ્વામી ॥ ૨ ॥
આણિ ત્રિગુણ કોઠેં ગેલે । સાંગા સ્વામી ॥ ૨ ॥
અંતરાત્મા પાંચવે ભૂત । ત્રિગુણ ત્યાચેં અંગભૂત ।
સાવધ કરૂનિયાં ચિત્ત । બરેં પાહેં ॥ ૩ ॥
સાવધ કરૂનિયાં ચિત્ત । બરેં પાહેં ॥ ૩ ॥
ભૂત મ્હણિજે જિતુકેં જાલેં । ત્રિગુણ જાલ્યાંત આલે ।
ઇતુકેન મૂળ ખંડલેં । આશંકેચેં ॥ ૪ ॥
ઇતુકેન મૂળ ખંડલેં । આશંકેચેં ॥ ૪ ॥
ભૂતાંવેગળેં કાંહીં નાહીં । ભૂતજાત હેં સર્વ હિ ।
યેકાવેગળેં યેક કાંહીં । ઘડેચિના ॥ ૫ ॥
યેકાવેગળેં યેક કાંહીં । ઘડેચિના ॥ ૫ ॥
આત્મ્યાચેની જાલા પવન । પવનાચેન પ્રગટે અગ્ન ।
અગ્નીપાસૂન જીવન । ઐસેં બોલતી ॥ ૬ ॥
અગ્નીપાસૂન જીવન । ઐસેં બોલતી ॥ ૬ ॥
જીવન આવઘેં ડબાબિલેં । તેં રવિમંડળેં આળલેં ।
વન્હીવાયોચેન જાલેં । ભૂમંડળ ॥ ૭ ॥
વન્હીવાયોચેન જાલેં । ભૂમંડળ ॥ ૭ ॥
વન્હી વાયો રવી નસ્તાં । તરી હોતે ઉદંડ સીતળતા ।
તે સીતળતેમધેં ઉષ્ણતા । યેણેં ન્યાયેં ॥ ૮ ॥
તે સીતળતેમધેં ઉષ્ણતા । યેણેં ન્યાયેં ॥ ૮ ॥
આવઘેં વર્માસી વર્મ કેલેં । તરીચ યેવઢેં ફાંપાવલેં ।
દેહેમાત્ર તિતુકેં જાલેં । વર્માકરિતાં ॥ ૯ ॥
દેહેમાત્ર તિતુકેં જાલેં । વર્માકરિતાં ॥ ૯ ॥
આવઘેં સીતળચિ અસતેં । તરી પ્રાણીમાત્ર મરોની જાતેં ।
આવઘ્યા ઉષ્ણેંચિ કરપતે । સકળ કાંહીં ॥ ૧૦ ॥
આવઘ્યા ઉષ્ણેંચિ કરપતે । સકળ કાંહીં ॥ ૧૦ ॥
ભૂમંડળ આળોન ગોઠલેં । તેં રવિકિર્ણેં વાળોન ગેલેં ।
મગ સહજ ચિ દેવેં રચિલેં । ઉપાયાસી ॥ ૧૧ ॥
મગ સહજ ચિ દેવેં રચિલેં । ઉપાયાસી ॥ ૧૧ ॥
મ્હણોની કેલા પ્રજ્યન્યકાળ । થંડ જાલેં ભૂમંડળ ।
પુઢેંઉષ્ણ કાંહીં સીતળ । સીતકાળ જાણાવા ॥ ૧૨ ॥
પુઢેંઉષ્ણ કાંહીં સીતળ । સીતકાળ જાણાવા ॥ ૧૨ ॥
સીતકાળેં કષ્ટલે લોક । કર્પોન ગેલેં વૃક્ષાદિક ।
મ્હણોન પુઢેં કૌતુક । ઉષ્ણકાળાચેં ॥ ૧૩ ॥
મ્હણોન પુઢેં કૌતુક । ઉષ્ણકાળાચેં ॥ ૧૩ ॥
ત્યાહિમધેં પ્રાતઃકાળ । માધ્યાનકાળ સાયંકાળ ।
સીતકાળ ઉષ્ણકાળ । નિર્માણ કેલે ॥ ૧૪ ॥
સીતકાળ ઉષ્ણકાળ । નિર્માણ કેલે ॥ ૧૪ ॥
ઐસેં યેકામાગેં યેક કેલેં । વિલેનેં નેમસ્ત લાવિલેં ।
યેણેંકરિતાં જગલે । પ્રાણીમાત્ર ॥ ૧૫ ॥
યેણેંકરિતાં જગલે । પ્રાણીમાત્ર ॥ ૧૫ ॥
નાના રસેં રોગ કઠિણ । મ્હણોની ઔષધી કેલ્યા નિર્માણ ।
પરંતુ સૃષ્ટીચેં વિવરણ । કળલેં પાહિજે ॥ ૧૬॥
પરંતુ સૃષ્ટીચેં વિવરણ । કળલેં પાહિજે ॥ ૧૬॥
દેહેમૂળ રક્ત રેત । ત્યા આપાચે હોતી દાત ।
ઐસીચ ભૂમંડળીં પ્રચિત । નાના રત્નાંચી ॥ ૧૭ ॥
ઐસીચ ભૂમંડળીં પ્રચિત । નાના રત્નાંચી ॥ ૧૭ ॥
સકળાંસી મૂળ જીવન બાંધા । જીવનેં ચાલે સકળ ધંદા ।
જીવનેંવિણ હરિગોવિંદા । પ્રાણી કૈચે ॥ ૧૮ ॥
જીવનેંવિણ હરિગોવિંદા । પ્રાણી કૈચે ॥ ૧૮ ॥
જીવનાચેં મુક્તાફળ । શુક્રાસારિખેં સુઢાળ ।
હિરે માણિકે ઇંદ્રનીળ । તે જળેં જાલે ॥ ૧૯ ॥
હિરે માણિકે ઇંદ્રનીળ । તે જળેં જાલે ॥ ૧૯ ॥
મહિમા કોણાચા સાંગાવા । જાલા કર્દમુચિ આઘવા ।
વેગળવેગળુ નિવડાવા । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૨૦ ॥
વેગળવેગળુ નિવડાવા । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૨૦ ॥
પરંતુ બોલિલેં કાંહીંયેક । મનાસ કળાવયા વિવેક ।
જનામધેં તાર્કિક લોક । સમજતી આઘવેં ॥ ૨૧ ॥
જનામધેં તાર્કિક લોક । સમજતી આઘવેં ॥ ૨૧ ॥
આવઘેં સમજલેં હેં ઘડેના । શાસ્ત્રાંશાસ્ત્રાંસીં પડેના ।
અનુમાનેં નિશ્ચય હોયેના । કાંહીંયેક ॥ ૨૨ ॥
અનુમાનેં નિશ્ચય હોયેના । કાંહીંયેક ॥ ૨૨ ॥
અગાધ ગુણ ભગવંતાચે । શેષ વર્ણૂં ન શકે વાચેં ।
વેદવિધી તેહિ કાચે । દેવેંવિણ ॥ ૨૩ ॥
વેદવિધી તેહિ કાચે । દેવેંવિણ ॥ ૨૩ ॥
આત્મારામ સકળાં પાળી । આવઘેં ત્રયલોક્ય સાંભાળી ।
તયા યેકેંવિણ ધુળી । હોયે સર્વત્રાંચી ॥ ૨૪ ॥
તયા યેકેંવિણ ધુળી । હોયે સર્વત્રાંચી ॥ ૨૪ ॥
જેથેં આત્મારામ નાહીં । તેથેં ઉરોં ન શકે કાંહીં ।
ત્રયલોકીચે પ્રાણી સર્વ હિ । પ્રેતરૂપી ॥ ૨૫ ॥
ત્રયલોકીચે પ્રાણી સર્વ હિ । પ્રેતરૂપી ॥ ૨૫ ॥
આત્મા નસ્તાં યેતી મરણેં । આત્મ્યાવિણ કૈચેં જિણેં ।
બરા વિવેક સમજણેં । અંતર્યામીં ॥ ૨૬ ॥
બરા વિવેક સમજણેં । અંતર્યામીં ॥ ૨૬ ॥
સમજણેં જેં વિવેકાચેં । તેંહિ આત્મ્યાવિણ કૈચેં ।
કોણીયેકેં જગદીશાચેં । ભજન કરાવેં ॥ ૨૭ ॥
કોણીયેકેં જગદીશાચેં । ભજન કરાવેં ॥ ૨૭ ॥
ઉપાસના પ્રગટ જાલી । તરી હે વિચારણા કળલી ।
યાકારણેં પાહિજે કેલી । વિચારણા દેવાચી ॥ ૨૮ ॥
યાકારણેં પાહિજે કેલી । વિચારણા દેવાચી ॥ ૨૮ ॥
ઉપાસનેચા મોઠા આશ્રયો । ઉપાસનેવિણ નિરાશ્રયો ।
ઉદંડ કેલેં તરી તો જયો । પ્રાપ્ત નાહીં ॥ ૨૯ ॥
ઉદંડ કેલેં તરી તો જયો । પ્રાપ્ત નાહીં ॥ ૨૯ ॥
સમર્થાચી નાહીં પાઠી । તયાસ ભલતાચ કુટી ।
યાકારણેં ઉઠાઉઠી । ભજન કરાવેં ॥ ૩૦ ॥
યાકારણેં ઉઠાઉઠી । ભજન કરાવેં ॥ ૩૦ ॥
ભજન સાધન અભ્યાસ। યેણેં પાવિજે પરલોકાસ ।
દાસ મ્હણે હા વિશ્વાસ । ધરિલા પાહિજે ॥ ૩૧ ॥
દાસ મ્હણે હા વિશ્વાસ । ધરિલા પાહિજે ॥ ૩૧ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ગુણભૂતનિરૂપણનામ સમાસ દહાવા ॥
॥ દશક સોળાવા સમાપ્ત ॥