సమాస పహిలా : బహుదేవస్థాననామ ॥ ॥ శ్రీరామసమర్థ ॥
సమాస దుసరా : సర్వజ్ఞసంగనిరూపణ ॥ ॥ శ్రీరామసమర్థ ॥
సమాస తిసరా : నిస్పృహశికవణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస చౌథా : దేహదుర్లభనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస పాంచవా : కరంటపరీక్షానిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస సహావా : ఉత్తమపురుషనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస సాతవా : జనస్వభావనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస ఆఠవా : అంతర్దేవనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస నవవా : నిద్రానిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస దహావా : శ్రోతాఅవలక్షణనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస పహిలా : బహుదేవస్థాననామ ॥ ॥ శ్రీరామసమర్థ ॥
తుజ నమూం గజవదనా । తుఝా మహిమా కళేనా ।
విద్యా బుద్ధి దేసీ జనా । లాహానథోరాంసీ ॥ ౧ ॥
విద్యా బుద్ధి దేసీ జనా । లాహానథోరాంసీ ॥ ౧ ॥
తుజ నమూం సరస్వతీ । చ్యారీ వాచా తుఝేన స్ఫూర్తీ ।
తుఝేం నిజరూప జాణతీ । ఐసే థోడే ॥ ౨ ॥
తుఝేం నిజరూప జాణతీ । ఐసే థోడే ॥ ౨ ॥
ధన్య ధన్య చతురాననా । తాం కేలీ సృష్టీరచనా ।
వేద శాస్త్రేం భేద నానా । ప్రగట కేలే ॥ ౩ ॥
వేద శాస్త్రేం భేద నానా । ప్రగట కేలే ॥ ౩ ॥
ధన్య విష్ణు పాళణ కరిసీ । యేకాంశేం సకళ జీవాంసీ ।
వాఢవిసీ వర్తవిసీ । జాణజాణోం ॥ ౪ ॥
వాఢవిసీ వర్తవిసీ । జాణజాణోం ॥ ౪ ॥
ధన్య ధన్య భూళాశంకర । జయాచ్యా దేణ్యాస నాహీం పార ।
రామనామ నిరంతర । జపత ఆహే ॥ ౫ ॥
రామనామ నిరంతర । జపత ఆహే ॥ ౫ ॥
ధన్య ధన్య ఇంద్రదేవ । సకళ దేవాంచాహి దేవ ।
ఇంద్రలోకీంచేం వైభవ । కాయే మ్హణౌని సాంగావేం ॥ ౬ ॥
ఇంద్రలోకీంచేం వైభవ । కాయే మ్హణౌని సాంగావేం ॥ ౬ ॥
ధన్య ధన్య యేమధర్మ । సకళ జాణతీ ధర్మాధర్మ ।
ప్రాణీమాత్రాచేం వర్మ । ఠాఈం పాడితీ ॥ ౭ ॥
ప్రాణీమాత్రాచేం వర్మ । ఠాఈం పాడితీ ॥ ౭ ॥
వేంకటేంసీం మహిమా కితీ । భలే ఉభ్యాం అన్న ఖాతీ ।
వడే ధిరడీం స్వాద ఘేతీ । ఆతళస ఆపాలాంచా ॥ ౮ ॥
వడే ధిరడీం స్వాద ఘేతీ । ఆతళస ఆపాలాంచా ॥ ౮ ॥
ధన్య తూం వో బనశంకరీ । ఉదండ శాఖాంచియా హారీ ।
వివరవివరోం భోజన కరీ । ఐసా కైంచా ॥ ౯ ॥
వివరవివరోం భోజన కరీ । ఐసా కైంచా ॥ ౯ ॥
ధన్య భీమ గోలాంగుళా । కోరవడ్యాంచ్యా ఉదండ మాళా ।
దహి వడే ఖాతాం సకళాం । సమాధాన హోయే ॥ ౧౦ ॥
దహి వడే ఖాతాం సకళాం । సమాధాన హోయే ॥ ౧౦ ॥
ధన్య తూం ఖండేరాయా । భండారేం హోయే పింవళీ కాయా ।
కాందేభరీత రోటగే ఖాయా । సిద్ధ హోతీ ॥ ౧౧ ॥
కాందేభరీత రోటగే ఖాయా । సిద్ధ హోతీ ॥ ౧౧ ॥
ధన్య తుళజాభోవానీ । భక్తాం ప్రసన్న హోతే జనీం ।
గుణవైభవాస గణీ । ఐసా కైంచా ॥ ౧౨ ॥
గుణవైభవాస గణీ । ఐసా కైంచా ॥ ౧౨ ॥
ధన్య ధన్య పాండురంగ । అఖండ కథేచా హోతో ధింగ ।
తానమానేం రాగరంగ । నానా ప్రకారీం ॥ ౧౩ ॥
తానమానేం రాగరంగ । నానా ప్రకారీం ॥ ౧౩ ॥
ధన్య తూం గా క్షత్రపాళా । ఉదండ జనా లావిలా చాళా ।
భావేం భక్తి కరితాం ఫళా । వేళ నాహీం ॥ ౧౪ ॥
భావేం భక్తి కరితాం ఫళా । వేళ నాహీం ॥ ౧౪ ॥
రామకృష్ణాదిక అవతార । త్యాంచా మహిమా అపార ।
ఉపాసనేస బహుత నర । తత్పర జాలే ॥ ౧౫ ॥
ఉపాసనేస బహుత నర । తత్పర జాలే ॥ ౧౫ ॥
సకళ దేవాంచే మూళ । తో హా అంతరాత్మాచి కేవళ ।
భూమండళీం భోగ సకళ । త్యాసీచ ఘడే ॥ ౧౬ ॥
భూమండళీం భోగ సకళ । త్యాసీచ ఘడే ॥ ౧౬ ॥
నానా దేవ హోఊన బైసలా । నానా శక్తిరూపేం జాలా ।
భోక్తా సకళ వైభవాలా । తోచి యేక ॥ ౧౭ ॥
భోక్తా సకళ వైభవాలా । తోచి యేక ॥ ౧౭ ॥
యాచా పాహావా విచార । ఉదండ లాంబలా జోజార ।
హోతీ జాతీ దేవ నర । కితీ మ్హణోని ॥ ౧౮ ॥
హోతీ జాతీ దేవ నర । కితీ మ్హణోని ॥ ౧౮ ॥
కీర్తి ఆణి అపకీర్తి । ఉదండ నిందా ఉదండ స్తుతీ ।
సర్వత్రాంచీ భోగప్రాప్తీ । అంతరాత్మ్యాసీచ ఘడే ॥ ౧౯ ॥
సర్వత్రాంచీ భోగప్రాప్తీ । అంతరాత్మ్యాసీచ ఘడే ॥ ౧౯ ॥
కోణ దేహీం కాయే కరితో । కోణ దేహీం కాయే భోగితో ।
భోగీ త్యాగీ వీతరాగీ తో । యేకచి ఆత్మా ॥ ౨౦ ॥
భోగీ త్యాగీ వీతరాగీ తో । యేకచి ఆత్మా ॥ ౨౦ ॥
ప్రాణీ సాభిమానేం భులలే । దేహ్యాకడే పాహాత గేలే ।
ముఖ్య అంతరాత్మ్యాస చుకలేం । అంతరీం అసోనీ ॥ ౨౧ ॥
ముఖ్య అంతరాత్మ్యాస చుకలేం । అంతరీం అసోనీ ॥ ౨౧ ॥
ఆరే యా ఆత్మయాచీ చళవళ పాహే । ఐసా భూమండళీం కోణ ఆహే ।
అగాధ పుణ్యేం అనుసంధాన రాహే । కాంహీంయేక ॥ ౨౨ ॥
అగాధ పుణ్యేం అనుసంధాన రాహే । కాంహీంయేక ॥ ౨౨ ॥
త్యా అనుసంధానాసరిసేం । జళోనీ జాఈజే కిల్మిషేం ।
అంతరనిష్ఠ జ్ఞానీ ఐసే । వివరోన పాహాతీ ॥ ౨౩ ॥
అంతరనిష్ఠ జ్ఞానీ ఐసే । వివరోన పాహాతీ ॥ ౨౩ ॥
అంతరనిష్ఠ తితుకే తరలే । అంతరభ్రష్ట తితుకే బుడాలే ।
బాహ్యాత్కారేం భరంగళలే । లోకాచారేం ॥ ౨౪ ॥
బాహ్యాత్కారేం భరంగళలే । లోకాచారేం ॥ ౨౪ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే బహుదేవస్థాననిరూపణనామ సమాస పహిలా ॥
సమాస దుసరా : సర్వజ్ఞసంగనిరూపణ ॥ ॥ శ్రీరామసమర్థ ॥
నేణపణేం జాలేం తేం జాలేం । జాలేం తేం హోఊన గేలేం ।
జాణతేపణేం వర్తలేం । పాహిజే నేమస్త ॥ ౧ ॥
జాణతేపణేం వర్తలేం । పాహిజే నేమస్త ॥ ౧ ॥
జాణత్యాచీ సంగతీ ధరావీ । జాణత్యాచీ సేవా కరావీ ।
జాణత్యాచీ సద్బుద్ధి ఘ్యావీ । హళుహళు ॥ ౨ ॥
జాణత్యాచీ సద్బుద్ధి ఘ్యావీ । హళుహళు ॥ ౨ ॥
జాణత్యాపాసీం లేహోం సికావేం । జాణత్యాపాసీం వాచూం సికావేం ।
జాణత్యాపాసీం పుసావేం । సకళ కాంహీం ॥ ౩ ॥
జాణత్యాపాసీం పుసావేం । సకళ కాంహీం ॥ ౩ ॥
జాణత్యాస కరావా ఉపకార । జాణత్యాస ఝిజవావేం శరీర ।
జాణత్యాచా పాహావా విచార । కైసా ఆహే ॥ ౪ ॥
జాణత్యాచా పాహావా విచార । కైసా ఆహే ॥ ౪ ॥
జాణత్యాచే సంగతీనేం భజావేం । జాణత్యాచే సంగతీనేం ఝిజావేం ।
జాణత్యాచే సంగతీనేం రిఝావేం । వివరవివరోం ॥ ౫ ॥
జాణత్యాచే సంగతీనేం రిఝావేం । వివరవివరోం ॥ ౫ ॥
జాణత్యాచే గావేం గాణేం । జాణత్యాపాసీం వాజవణేం ।
నానా ఆళాప సికణేం । జాణత్యాపాసీం ॥ ౬ ॥
నానా ఆళాప సికణేం । జాణత్యాపాసీం ॥ ౬ ॥
జాణత్యాచే కాసేసీ లాగావేం । జాణత్యాచేం ఔషధ ఘ్యావీం ।
జాణతాం సాంగేల తేం కరావేం । పథ్య ఆధీం ॥ ౭ ॥
జాణతాం సాంగేల తేం కరావేం । పథ్య ఆధీం ॥ ౭ ॥
జాణత్యాపాసీం పరీక్షా సికణేం । జాణత్యాపాసీం తాలిమ కరణేం ।
జాణత్యాపాసీం పోహణేం । అభ్యాసావేం ॥ ౮ ॥
జాణత్యాపాసీం పోహణేం । అభ్యాసావేం ॥ ౮ ॥
జాణతా బోలేలే తైసేం బోలావేం । జాణతా సాంగేల తైసేం చాలావేం ।
జాణత్యాచేం ధ్యాన ఘ్యావేం । నానా ప్రకరీం ॥ ౯ ॥
జాణత్యాచేం ధ్యాన ఘ్యావేం । నానా ప్రకరీం ॥ ౯ ॥
జాణత్యాచ్యా కథా సికావ్యా । జాణత్యాచ్యా యుక్తి సమజావ్యా ।
జాణత్యాచ్యా గోష్టీ వివరావ్యా । సకళ కాంహీం ॥ ౧౦ ॥
జాణత్యాచ్యా గోష్టీ వివరావ్యా । సకళ కాంహీం ॥ ౧౦ ॥
జాణత్యాచే పేంచ జాణావే । జాణత్యాచే పీళ ఉకలావే ।
జాణతా రాఖేల తైసే రాఖావే । లోక రాజీ ॥ ౧౧ ॥
జాణతా రాఖేల తైసే రాఖావే । లోక రాజీ ॥ ౧౧ ॥
జాణత్యాచే జాణావే ప్రసంగ । జాణత్యాచే ఘ్యావే రంగ ।
జాణత్యాచే స్ఫూర్తీచే తరంగ । అభ్యాసావే ॥ ౧౨ ॥
జాణత్యాచే స్ఫూర్తీచే తరంగ । అభ్యాసావే ॥ ౧౨ ॥
జాణత్యాచా సాక్షేప ఘ్యావా । జాణత్యాచా తర్క జాణావా ।
జాణత్యాచా ఉల్లేఖ సమజావా । న బోలతాంచి ॥ ౧౩ ॥
జాణత్యాచా ఉల్లేఖ సమజావా । న బోలతాంచి ॥ ౧౩ ॥
జాణత్యాచేం ధూర్తపణ । జాణత్యాచేం రాజకారణ ।
జాణత్యాచేం నిరూపణ । ఐకత జావేం ॥ ౧౪ ॥
జాణత్యాచేం నిరూపణ । ఐకత జావేం ॥ ౧౪ ॥
జాణ్త్యాచీ కవిత్వేం సికావీం । గద్యేం పద్యేం వోళఖావీ ।
మాధుర్యవచనేం సమజావీం । అంతర్యామీం ॥ ౧౫ ॥
మాధుర్యవచనేం సమజావీం । అంతర్యామీం ॥ ౧౫ ॥
జాణత్యాచేం పాహావే ప్రబంద । జాణత్యాచే వచనభేద ।
జాణత్యాచే నానా సంవాద । బరే శోధావే ॥ ౧౬ ॥
జాణత్యాచే నానా సంవాద । బరే శోధావే ॥ ౧౬ ॥
జాణత్యాచీ తీక్షణతా । జాణత్యాచీ సహిష్ణతా ।
జాణత్యాచీ ఉదారత । సమజోన ఘ్యావీ ॥ ౧౭ ॥
జాణత్యాచీ ఉదారత । సమజోన ఘ్యావీ ॥ ౧౭ ॥
జాణత్యాచీ నానా కల్పనా । జాణత్యాచీ దీర్ఘ సూచనా ।
జాణత్యాచీ వివంచనా । సమజోన ఘ్యావీ ॥ ౧౮ ॥
జాణత్యాచీ వివంచనా । సమజోన ఘ్యావీ ॥ ౧౮ ॥
జాణత్యాచా కాళ సార్థక । జాణత్యాచా అధ్యాత్మవివేక ।
జాణత్యాచే గుణ అనేక । ఆవఘేచ ఘ్యావే ॥ ౧౯ ॥
జాణత్యాచే గుణ అనేక । ఆవఘేచ ఘ్యావే ॥ ౧౯ ॥
జాణత్యాచా భక్తిమార్గ । జాణత్యాచా వైరాగ్యయోగ ।
జాణత్యాచా అవఘా ప్రసంగ । సమజోన ఘ్యావా ॥ ౨౦ ॥
జాణత్యాచా అవఘా ప్రసంగ । సమజోన ఘ్యావా ॥ ౨౦ ॥
జాణత్యాచేం పాహావేం జ్ఞాన । జాణత్యాచేం సికావేం ధ్యాన ।
జాణత్యాచేం సూక్ష్మ చిన్హ । సమజోన ఘావేం ॥ ౨౧ ॥
జాణత్యాచేం సూక్ష్మ చిన్హ । సమజోన ఘావేం ॥ ౨౧ ॥
జాణత్యాచేం అలిప్తపణ । జాణత్యాచేం విదేహలక్షణ ।
జాణత్యాచేం బ్రహ్మవివరణ । సమజోన ఘ్యావేం ॥ ౨౨ ॥
జాణత్యాచేం బ్రహ్మవివరణ । సమజోన ఘ్యావేం ॥ ౨౨ ॥
జాణత యేక అంతరాత్మా । త్యాచా కాయే సాంగావా మహిమా ।
విద్యాకళాగుణసీమా । కోణేం కరావీ ॥ ౨౩ ॥
విద్యాకళాగుణసీమా । కోణేం కరావీ ॥ ౨౩ ॥
పరమేశ్వరాంచే గుణానువాద । అఖండ కరావా సంవాద ।
తేణేంకరితాం ఆనంద । ఉదండ హోతో ॥ ౨౪ ॥
తేణేంకరితాం ఆనంద । ఉదండ హోతో ॥ ౨౪ ॥
పరమేశ్వరేం నిర్మిలేం తేం । అఖండ దృష్టీస పడతేం ।
వివరవివరోం సమజావేం తేం । వివేకీ జనీం ॥ ౨౫ ॥
వివరవివరోం సమజావేం తేం । వివేకీ జనీం ॥ ౨౫ ॥
జితుకేం కాంహీం నిర్మాణ జాలేం । తితుకేం జగదేశ్వరేం నిర్మిలేం ।
నిర్మాణ వేగళేం కేలేం । పాహిజే ఆధీం ॥ ౨౬ ॥
నిర్మాణ వేగళేం కేలేం । పాహిజే ఆధీం ॥ ౨౬ ॥
తో నిర్మాణ కరతో జనా । పరీ పాహోం జాతాం దిసేనా ।
వివేకబళేం అనుమానా । ఆణీత జావా ॥ ౨౭ ॥
వివేకబళేం అనుమానా । ఆణీత జావా ॥ ౨౭ ॥
త్యాచేం అఖండ లాగతాం ధ్యాన । కృపాళుపణేం దేతో ఆశన ।
సర్వకాళ సంభాషణ । తదాంశేంచి కరావేం ॥ ౨౮ ॥
సర్వకాళ సంభాషణ । తదాంశేంచి కరావేం ॥ ౨౮ ॥
ధ్యాన ధరీనా తో అభక్త । ధ్యాన ధరీల తో భక్త ।
సంసారాపాసునీ ముక్త । భక్తాంస కరీ ॥ ౨౯ ॥
సంసారాపాసునీ ముక్త । భక్తాంస కరీ ॥ ౨౯ ॥
ఉపాసనేచే సేవటీం । దేవాం భక్తాం అఖండ భేటీ ।
అవుభవీ జాణేల గోష్టీ । ప్రత్యయాచీ ॥ ౩౦ ॥
అవుభవీ జాణేల గోష్టీ । ప్రత్యయాచీ ॥ ౩౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే సర్వజ్ఞ్సంగనిరూపణనామ సమాస దుసరా ॥
సమాస తిసరా : నిస్పృహశికవణ ॥ శ్రీరామ ॥
దుల్లభ శరీరీం దుల్లభ ఆయుష్య । యాచా కరూం నయే నాస ।
దాస మ్హణే సావకాస । వివేక కరావా ॥ ౧ ॥
దాస మ్హణే సావకాస । వివేక కరావా ॥ ౧ ॥
న పాహాతాం ఉత్తమ వివేక । అవఘా హోతో అవివేక ।
అవివేకేం ప్రాణీ రంక । ఐసా దిసే ॥ ౨ ॥
అవివేకేం ప్రాణీ రంక । ఐసా దిసే ॥ ౨ ॥
హేం ఆపలేం ఆపణ కేలేం । ఆళసేం ఉదాస నాగవిలేం ।
వాఈట సంగతీనేం బుడవిలేం । దేఖత దేఖతాం ॥ ౩ ॥
వాఈట సంగతీనేం బుడవిలేం । దేఖత దేఖతాం ॥ ౩ ॥
మూర్ఖపణాచా అభ్యాస జాలా । బాష్కళపణేం ఘాతలా ఘాలా ।
కామ చాండాళా ఉఠిలా । తరుణపణీం ॥ ౪ ॥
కామ చాండాళా ఉఠిలా । తరుణపణీం ॥ ౪ ॥
మూర్ఖ ఆళసీ ఆణి తరుణా । సర్వాంవిషీం దైన్యవాణా ।
కాంహీం మిళేనా కోణా । కాయే మ్హణావేం ॥ ౫ ॥
కాంహీం మిళేనా కోణా । కాయే మ్హణావేం ॥ ౫ ॥
జేం జేం పాహిజే తేం తేం నాహీం । అన్నవస్త్ర తేంహి నాహీం ।
ఉత్తమ గుణ కాంహీంచ నాహీం । అంతర్యామీం ॥ ౬ ॥
ఉత్తమ గుణ కాంహీంచ నాహీం । అంతర్యామీం ॥ ౬ ॥
బోలతాం యేనా బైసతాం యేనా । ప్రసంగ కాంహీంచ కళేనా ।
శరీర మన హేం వళేనా । అభ్యాసాకడే ॥ ౭ ॥
శరీర మన హేం వళేనా । అభ్యాసాకడే ॥ ౭ ॥
లిహిణేం నాహీం వాచణేం నాహీం । పుసణేం నాహీం సాంగణేం నాహీం ।
నేమస్తపణాచా అభ్యాస నాహీం । బాష్కళపణేం ॥ ౮ ॥
నేమస్తపణాచా అభ్యాస నాహీం । బాష్కళపణేం ॥ ౮ ॥
ఆపణాంస కాంహీంచ యేనా । ఆణీ సికవిలేంహి మానేనా ।
ఆపణ వేడా ఆణి సజ్జనా । బోల ఠేవీ ॥ ౯ ॥
ఆపణ వేడా ఆణి సజ్జనా । బోల ఠేవీ ॥ ౯ ॥
అంతరీ యేక బాహేరీ యేక । ఐసా జయాచా వివేక ।
పరలోకాచేం సార్థక । కైసేం ఘడే ॥ ౧౦ ॥
పరలోకాచేం సార్థక । కైసేం ఘడే ॥ ౧౦ ॥
ఆపలా సంసార నాసలా । మనామధేం ప్రస్తావలా ।
తరీ మగ అభ్యాస కేలా । పాహిజే వివేకాచా ॥ ౧౧ ॥
తరీ మగ అభ్యాస కేలా । పాహిజే వివేకాచా ॥ ౧౧ ॥
యేకాగ్ర కరూంనియా మన । బళేంచి ధరావేం సాధన ।
యేత్నీం ఆళసాచేం దర్శన । హోఊంచ నయే ॥ ౧౨ ॥
యేత్నీం ఆళసాచేం దర్శన । హోఊంచ నయే ॥ ౧౨ ॥
అవగుణ అవఘేచి సాండావే । ఉత్తమ గుణ అభ్యాసావే ।
ప్రబంద పాఠ కరీత జావేం । జాడ అర్థ ॥ ౧౩ ॥
ప్రబంద పాఠ కరీత జావేం । జాడ అర్థ ॥ ౧౩ ॥
పదప్రబంద శ్లోకప్రబంద । నానా ధాటీ ముద్రా ఛంద ।
ప్రసంగజ్ఞానేంచి ఆనంద । హోత ఆహే ॥ ౧౪ ॥
ప్రసంగజ్ఞానేంచి ఆనంద । హోత ఆహే ॥ ౧౪ ॥
కోణే ప్రసంగీం కాయే మ్హణావేం । ఐసేం సమజోన జాణావేం ।
ఉగేంచి వాఉగేం సిణావేం । కాసయాసీ ॥ ౧౫ ॥
ఉగేంచి వాఉగేం సిణావేం । కాసయాసీ ॥ ౧౫ ॥
దుసర్యాచేం అంతర జాణావేం । ఆదర దేఖోన మ్హణావేం ।
జేం ఆఠవేల తేం గావేం । హేం మూర్ఖపణ ॥ ౧౬ ॥
జేం ఆఠవేల తేం గావేం । హేం మూర్ఖపణ ॥ ౧౬ ॥
జయాచీ జైసీ ఉపాసనా । తేంచి గావేం చుకావేనా ।
రాగజ్ఞానా తాళజ్ఞానా । అభ్యాసావేం ॥ ౧౭ ॥
రాగజ్ఞానా తాళజ్ఞానా । అభ్యాసావేం ॥ ౧౭ ॥
సాహిత సంగీత ప్రసంగ మానేం । కరావీం కథేంచీం ఘమశానేం ।
అర్థాంతర శ్రవణమననేం । కాఢీత జావేం ॥ ౧౮ ॥
అర్థాంతర శ్రవణమననేం । కాఢీత జావేం ॥ ౧౮ ॥
పాఠ ఉదండచి అసావేం । సర్వకాళ ఉజళీత జావేం ।
సాంగితలేం గోష్టీచేం అసావేం । స్మరణ అంతరీం ॥ ౧౯ ॥
సాంగితలేం గోష్టీచేం అసావేం । స్మరణ అంతరీం ॥ ౧౯ ॥
అఖండ యేకాంత సేవావా । గ్రన్థమాత్ర ధాండోళావా ।
ప్రచిత యేఈల తో ఘ్యావా । అర్థ మనీం ॥ ౨౦ ॥
ప్రచిత యేఈల తో ఘ్యావా । అర్థ మనీం ॥ ౨౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే నిస్పృహశికవణనిరూపణనామ సమాస తిసరా ॥
సమాస చౌథా : దేహదుర్లభనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
దేహ్యాకరితాం గణేశపూజన । దేహ్యాకరితాం శారదావందన ।
దేహ్యాకరితాం గురు సజ్జన । సంత శ్రోతే ॥ ౧ ॥
దేహ్యాకరితాం గురు సజ్జన । సంత శ్రోతే ॥ ౧ ॥
దేహ్యాకరితాం కవిత్వేం చాలతీ । దేహ్యాకరితాం అధేనేం కరితీ ।
దేహ్యాకరితాం అభ్యాసితీ । నానా విద్యా ॥ ౨ ॥
దేహ్యాకరితాం అభ్యాసితీ । నానా విద్యా ॥ ౨ ॥
దేహ్యాకరితాం గ్రంథలేఖన । నానా లిపీవోళఖణ ।
నానా పదార్థశోధన । దేహ్యాకరితాం ॥ ౩ ॥
నానా పదార్థశోధన । దేహ్యాకరితాం ॥ ౩ ॥
దేహ్యాకరితాం మాహాంజ్ఞానీ । సిద్ధ సధు ఋషీ మునీ ।
దేహ్యాకరితాం తీర్థాటణీం । ఫిరతీ ప్రాణీ ॥ ౪ ॥
దేహ్యాకరితాం తీర్థాటణీం । ఫిరతీ ప్రాణీ ॥ ౪ ॥
దేహ్యాకరితాం శ్రవణ ఘడే । దేహ్యాకరితాం మననీం పవాడే ।
దేహ్యాకరితాం దేహీం ఆతుడే । ముఖ్య పరమాత్మా ॥ ౫ ॥
దేహ్యాకరితాం దేహీం ఆతుడే । ముఖ్య పరమాత్మా ॥ ౫ ॥
దేహ్యాకరితాం కర్మమార్గ । దేహ్యాకరితాం ఉపాసనామార్గ ।
దేహ్యాకరితాం జ్ఞానమార్గ । భూమండళీం ॥ ౬ ॥
దేహ్యాకరితాం జ్ఞానమార్గ । భూమండళీం ॥ ౬ ॥
యోగీ వీతరాగీ తాపసీ । దేహ్యాకరితాం నానా సాయాసీ ॥
దేహ్యాకరితాం ఆత్మయాసీ । ప్రగటణేం ఘడే ॥ ౭ ॥
యేహలోక ఆణి పరలోక । దేహ్యాకరితాం సకళ సార్థక ।
దేహేంవిణ నిరార్థక । సకళ కాంహీం ॥ ౮ ॥
దేహేంవిణ నిరార్థక । సకళ కాంహీం ॥ ౮ ॥
పురశ్చరణేం అనుష్ఠానేం । గోరాంజనేం ధూమ్రపానేం ।
సీతోష్ణ పంచాగ్నీ సాధణేం । దేహ్యాకరితాం ॥ ౯ ॥
సీతోష్ణ పంచాగ్నీ సాధణేం । దేహ్యాకరితాం ॥ ౯ ॥
దేహ్యాకరితాం పుణ్యసీళ । దేహ్యాకరితాం పాపీ కేవళ ।
దేహ్యాకరితాం అనర్గళ । సుచిస్మంత ॥ ౧౦ ॥
దేహ్యాకరితాం అనర్గళ । సుచిస్మంత ॥ ౧౦ ॥
దేహ్యాకరితాం అవతారీ । దేహ్యాకరితాం వేషధారీ ।
నానా బండేం పాషాండేం కరీ । దేహ్యాకరితాం ॥ ౧౧ ॥
నానా బండేం పాషాండేం కరీ । దేహ్యాకరితాం ॥ ౧౧ ॥
దేహ్యాకరితాం విషయభోగ । దేహ్యాకరితాం సకళ త్యాగ ।
హోతీ జాతీ నానా రోగ । దేహ్యాకరితాం ॥ ౧౨ ॥
హోతీ జాతీ నానా రోగ । దేహ్యాకరితాం ॥ ౧౨ ॥
దేహ్యాకరితాం నవవిధా భక్తీ । దేహ్యాకరితాం చతుర్విధా ముక్తీ ।
దేహ్యాకరితాం నానా యుక్తీ । నానా మతేం ॥ ౧౩ ॥
దేహ్యాకరితాం నానా యుక్తీ । నానా మతేం ॥ ౧౩ ॥
దేహ్యాకరితాం దానధర్మ । దేహ్యాకరితాం నానా వర్మ ।
దేహ్యాకరితాం పూర్వకర్మ । మ్హణతీ జనీం ॥ ౧౪ ॥
దేహ్యాకరితాం పూర్వకర్మ । మ్హణతీ జనీం ॥ ౧౪ ॥
దేహ్యాకరితాం నానా స్వార్థ । దేహ్యాకరితాం నానా అర్థ ।
దేహ్యాకరితాం హోఈజే వేర్థ । ఆణీ ధన్య ॥ ౧౫ ॥
దేహ్యాకరితాం హోఈజే వేర్థ । ఆణీ ధన్య ॥ ౧౫ ॥
దేహ్యాకరితాం నానా కళా । దేహ్యాకరితాం ఉణా ఆగళా ।
దేహ్యాకరితాం జివ్హాళా । భక్తిమార్గాచా ॥ ౧౬ ॥
దేహ్యాకరితాం జివ్హాళా । భక్తిమార్గాచా ॥ ౧౬ ॥
నానా సన్మార్గసాధనేం । దేహ్యాకరితాం తుటతీ బంధనేం ।
దేహ్యాకరితాం నివేదనేం । మోక్ష లాభే ॥ ౧౭ ॥
దేహ్యాకరితాం నివేదనేం । మోక్ష లాభే ॥ ౧౭ ॥
దేహే సకళామధేం ఉత్తము । దేహీం రాహిలా ఆత్మారాము ।
సకళాం ఘటీం పురుషోత్తము । వివేకీ జాణతీ ॥ ౧౮ ॥
సకళాం ఘటీం పురుషోత్తము । వివేకీ జాణతీ ॥ ౧౮ ॥
దేహ్యాకరితాం నానా కీర్తీ । అథవా నానా అపకీర్తీ ।
దేహ్యాకరితాం హోతీ జాతీ । అవతారమాళికా ॥ ౧౯ ॥
దేహ్యాకరితాం హోతీ జాతీ । అవతారమాళికా ॥ ౧౯ ॥
దేహ్యాకరితాం నానా భ్రమ । దేహ్యాకరితాం నానా సంభ్రమ ।
దేహ్యాచేన ఉత్తమోత్తమ । భోగితీ పదేం ॥ ౨౦ ॥
దేహ్యాచేన ఉత్తమోత్తమ । భోగితీ పదేం ॥ ౨౦ ॥
దేహ్యాకరితాం సకళ కాంహీం । దేహ్యావిణ కాంహీం నాహీం ।
ఆత్మా విరే ఠాఈం ఠాఈం । నవ్హతాచ జైసా ॥ ౨౧ ॥
ఆత్మా విరే ఠాఈం ఠాఈం । నవ్హతాచ జైసా ॥ ౨౧ ॥
దేహే పరలోకీంచేం తారూం । నానా గుణాంచా గుణాగరు ।
నానా రత్నాంచా విచారు । దేహ్యాచేనీ ॥ ౨౨ ॥
నానా రత్నాంచా విచారు । దేహ్యాచేనీ ॥ ౨౨ ॥
దేహ్యాచేన గాయేనకళా । దేహ్యాచేన సంగీతకళా ।
దేహ్యాచేన అంతర్కళా । ఠాఈం పడే ॥ ౨౩ ॥
దేహ్యాచేన అంతర్కళా । ఠాఈం పడే ॥ ౨౩ ॥
దేహే బ్రహ్మాండాచేం ఫళ । దేహే దుల్లభచి కేవళ ।
పరీ యా దేహ్యాస నివళ । ఉమజవావేం ॥ ౨౪ ॥
పరీ యా దేహ్యాస నివళ । ఉమజవావేం ॥ ౨౪ ॥
దేహ్యాకరితాం లహనథోర । కరితీ ఆపులాలే వ్యాపార ।
త్యాహిమధేం లాహానథోర । కితీయేక ॥ ౨౫ ॥
త్యాహిమధేం లాహానథోర । కితీయేక ॥ ౨౫ ॥
జే జే దేహే ధరునీ ఆలే । తే తే కాంహీం కరూన గేలే ।
హరిభజనేం పావన జాలే । కితీయేక ॥ ౨౬ ॥
హరిభజనేం పావన జాలే । కితీయేక ॥ ౨౬ ॥
అష్టధా ప్రకృతీచేం మూళ । సంకల్పరూపచి కేవళ ।
నానా సంకల్పేం దేహేఫళ । ఘేఊన ఆలేం ॥ ౨౭ ॥
నానా సంకల్పేం దేహేఫళ । ఘేఊన ఆలేం ॥ ౨౭ ॥
హరిసంకల్ప ముళీం హోతా । తోచి ఫళీం పాహావా ఆతాం ।
నానా దేహ్యాంతరీం తత్వతా । శోధితాం కళే ॥ ౨౮ ॥
నానా దేహ్యాంతరీం తత్వతా । శోధితాం కళే ॥ ౨౮ ॥
వేలాచే ముళీం బీజ । ఉదకరూప వేలీ సమజ ।
పుఢేం ఫళామధేం బీజ । ముళీంచ్యా అంశేం ॥ ౨౯ ॥
పుఢేం ఫళామధేం బీజ । ముళీంచ్యా అంశేం ॥ ౨౯ ॥
ముళాకరితాం ఫళ యేతేం । ఫళాకరితాం మూళ హోతేం ।
యేణేంకరితాం హోత జాతేం । భూమండళ ॥ ౩౦ ॥
యేణేంకరితాం హోత జాతేం । భూమండళ ॥ ౩౦ ॥
అసో కాంహీం యేక కరణేం । కైసేం ఘడే దేహ్యావిణేం ।
దేహే సర్థకీం లావణేం । మ్హణిజే బరేం ॥ ౩౧ ॥
దేహే సర్థకీం లావణేం । మ్హణిజే బరేం ॥ ౩౧ ॥
ఆత్మ్యాకరితాం దేహే జాలా । దేహ్యాకరితాం ఆత్మా తగలా ।
ఉభయయోగేం ఉదండ చాలిలా । కార్యభాగ ॥ ౩౨ ॥
ఉభయయోగేం ఉదండ చాలిలా । కార్యభాగ ॥ ౩౨ ॥
చోరూన గుప్తరూపేం కరావేం । తేం ఆత్మయాసీ పడే ఠావేం ।
కర్తుత్వ యాచేన స్వభావేం । సకళ కాంహీం ॥ ౩౩ ॥
కర్తుత్వ యాచేన స్వభావేం । సకళ కాంహీం ॥ ౩౩ ॥
దేహ్యామధేం ఆత్మా అసతో । దేహే పూజితాం ఆత్మా తోషతో ।
దేహే పీడితాం ఆత్మా క్షోభతో । ప్రత్యక్ష ఆతాం ॥ ౩౪ ॥
దేహే పీడితాం ఆత్మా క్షోభతో । ప్రత్యక్ష ఆతాం ॥ ౩౪ ॥
దేహ్యావేగ్ళీ పూజా పావేనా । దేహ్యావిణ పూజా ఫావేనా ।
జనీం జనార్దన మ్హణోనీ జనా । సంతుష్ట కరావేం ॥ ౩౫ ॥
జనీం జనార్దన మ్హణోనీ జనా । సంతుష్ట కరావేం ॥ ౩౫ ॥
ఉదండ ప్రగటలా విచార । ధర్మస్థాపనా తదనంతర ।
తేథేంచ పూజేస అధికార । పుణ్యశరీరీం ॥ ౩౬ ॥
తేథేంచ పూజేస అధికార । పుణ్యశరీరీం ॥ ౩౬ ॥
సగట భజన కరూం యేతేం । తరీ మూర్ఖపణ ఆంగీం లాగతేం ।
గాఢవాసీ పూజితాం కళతేం । కాయే త్యాలా ॥ ౩౭ ॥
గాఢవాసీ పూజితాం కళతేం । కాయే త్యాలా ॥ ౩౭ ॥
పూజ్య పూజేసీ అధికార । ఉగేచి తోషవావే ఇతర ।
దుఖఊం నయే కోణాచేం అంతర । మ్హణిజే బరేం ॥ ౩౮ ॥
దుఖఊం నయే కోణాచేం అంతర । మ్హణిజే బరేం ॥ ౩౮ ॥
సకళ జగదాంతరీంచా దేవ । క్షోభతా రాహావ్యా కోఠేం ఠావ ।
జనావేగళా జనాస ఉపావ । ఆణీక నాహీం ॥ ౩౯ ॥
జనావేగళా జనాస ఉపావ । ఆణీక నాహీం ॥ ౩౯ ॥
పరమేశ్వరాచే అనంత గుణ । మనుష్యేం కాయే సాంగావీ ఖూణ ।
పరంతు అధ్యాత్మగ్రంథశ్రవణ । హోతాం ఉమజే ॥ ౪౦ ॥
పరంతు అధ్యాత్మగ్రంథశ్రవణ । హోతాం ఉమజే ॥ ౪౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే దేహదుర్లభనిరూపణనామ సమాస చౌథా ॥
సమాస పాంచవా : కరంటపరీక్షానిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
ధాన్య ఉదండ మోజిలేం । పరీ త్యా మాపేం నాహీం భక్షిలేం ।
వివరల్యవిణ తైసేం జాలేం । ప్రాణీమాత్రాసీ ॥ ౧ ॥
వివరల్యవిణ తైసేం జాలేం । ప్రాణీమాత్రాసీ ॥ ౧ ॥
పాఠ మ్హణతాం ఆవరేనా । పుసతాం కాంహీంచ కళేనా ।
అనుభవ పాహాతాం అనుమానా- । మధేం పడేం ॥ ౨ ॥
అనుభవ పాహాతాం అనుమానా- । మధేం పడేం ॥ ౨ ॥
శబ్దరత్నేం పరీక్షావీం । ప్రత్యయాచీం పాహోన ఘ్యావీం ।
యేర తే అవఘీం సాండావీం । యేకీకడే ॥ ౩ ॥
యేర తే అవఘీం సాండావీం । యేకీకడే ॥ ౩ ॥
నావరూప ఆవఘేం సాండావేం । మగ అనుభవాస మాండావేం ।
సార అసార యేకచి కరావేం । హేం మూర్ఖపణ ॥ ౪ ॥
సార అసార యేకచి కరావేం । హేం మూర్ఖపణ ॥ ౪ ॥
లేఖకేం కుళ సమజవావేం । కింవా ఉగేంచ వాచావేం ।
యేణేం దృష్టాంతేం సమజావేం । కోణీంతరీ ॥ ౫ ॥
యేణేం దృష్టాంతేం సమజావేం । కోణీంతరీ ॥ ౫ ॥
జేథేం నాహీం సమజావీస । తేథేం ఆవఘీ కుసముస ।
పుసోం జాతాం వసవస । వక్తా కరీ ॥ ౬ ॥
పుసోం జాతాం వసవస । వక్తా కరీ ॥ ౬ ॥
నాన శబ్ద యేకవటిలే । ప్రచీతీవీణ ఉపావ కేలే ।
పరీ తే అవఘేచి వేర్థ గేలే । ఫడప్రసంగీం ॥ ౭ ॥
పరీ తే అవఘేచి వేర్థ గేలే । ఫడప్రసంగీం ॥ ౭ ॥
పసేవరీ వైరణ ఘాతలేం । తాంతడీనేం జాతేం వోడిలేం ।
తేణేం పీఠ బారీక ఆలేం । హేం తో ఘడేనా ॥ ౮ ॥
తేణేం పీఠ బారీక ఆలేం । హేం తో ఘడేనా ॥ ౮ ॥
ఘాంసామాగేం ఘాంస ఘాతలా । ఆవకాశ నాహీం చావాయాలా ।
అవఘా బోకణా భరిలా । పుఢేం కైసేం ॥ ౯ ॥
అవఘా బోకణా భరిలా । పుఢేం కైసేం ॥ ౯ ॥
ఐకా ఫడనిసీచేం లక్షణ । విరంగ జాఊం నేదీ క్షణ ।
సమస్తాంచేం అంతఃకర్ణ । సాంభాళీత జావేం ॥ ౧౦ ॥
సమస్తాంచేం అంతఃకర్ణ । సాంభాళీత జావేం ॥ ౧౦ ॥
సూక్ష్మ నామేం సుఖేం ఘ్యావీం । తితుకీం రూపేం వోళఖావీం ।
వోళఖోన సమజవావీం । శ్రోతయాంసీ ॥ ౧౧ ॥
వోళఖోన సమజవావీం । శ్రోతయాంసీ ॥ ౧౧ ॥
సమశా పురతాం సుఖీ హోతీ । శ్రోతే అవఘే ఆనందతీ ।
అవఘే క్షణక్షణా వందితీ । గోసావియాంసీ ॥ ౧౨ ॥
అవఘే క్షణక్షణా వందితీ । గోసావియాంసీ ॥ ౧౨ ॥
సమశా పురతాం వందితీ । సమశా న పురతాం నిందితీ ।
గోసాంవీ చిణచిణ కరితీ । కోణ్యా హిశేబేం ॥ ౧౩ ॥
గోసాంవీ చిణచిణ కరితీ । కోణ్యా హిశేబేం ॥ ౧౩ ॥
శుధ సోనేం పాహోన ఘ్యావేం । కసీం లాఉనీ తావావేం ।
శ్రవణమననేం జాణావేం । ప్రత్యయాసీ ॥ ౧౪ ॥
శ్రవణమననేం జాణావేం । ప్రత్యయాసీ ॥ ౧౪ ॥
వైద్యాచీ ప్రచిత యేనా । వేథా పరతీ హోయేనా ।
ఆణీ రాగేజావేం జనా । కోణ్యా హిశేబేం ॥ ౧౫ ॥
ఆణీ రాగేజావేం జనా । కోణ్యా హిశేబేం ॥ ౧౫ ॥
ఖోటేం కోఠేంచి చాలేనా । ఖోటేం కోణాస మానేనా ।
యాకారణేం అనుమానా । ఖరేం ఆణావేం ॥ ౧౬ ॥
యాకారణేం అనుమానా । ఖరేం ఆణావేం ॥ ౧౬ ॥
లిహిణేం న యేతాం వ్యాపార కేలా । కాంహీం యేక దివస చాలిలా ।
పుసతా సురనీస భేటలా । తేవ్హాం ఖోటేం ॥ ౧౭ ॥
పుసతా సురనీస భేటలా । తేవ్హాం ఖోటేం ॥ ౧౭ ॥
సర్వ ఆవఘేం హిశేబీం ఠావేం । ప్రత్యయ సాక్షీనేం బోలావేం ।
మగ సురనీసేం కాయే కరావేం । సాంగానా నా ॥ ౧౮ ॥
మగ సురనీసేం కాయే కరావేం । సాంగానా నా ॥ ౧౮ ॥
స్వయే ఆపణచి గుంతే । సమజావీస కైసే హోతే ।
నేణతాం కోణీయేక తే । ఆపదోం లాగతీ ॥ ౧౯ ॥
నేణతాం కోణీయేక తే । ఆపదోం లాగతీ ॥ ౧౯ ॥
బళేంవిణ యుద్ధాస గేలా । తో సర్వస్వేం నాగవలా ।
శబ్ద ఠేవావా కోణాలా । కోణ కైసా ॥ ౨౦ ॥
శబ్ద ఠేవావా కోణాలా । కోణ కైసా ॥ ౨౦ ॥
జే ప్రచీతీస ఆలేం ఖరేం । తేంచి ఘ్యావేం అత్యాదరేం ।
అనుభవేంవిణ జేం ఉత్తరేం । తేం ఫలకటేం జాణావీం ॥ ౨౧ ॥
అనుభవేంవిణ జేం ఉత్తరేం । తేం ఫలకటేం జాణావీం ॥ ౨౧ ॥
సికఊం జాతాం రాగ చఢే । పరంతు పుఢేం ఆదళ ఘడే ।
ఖోటా నిశ్చయ తాత్కాళ ఉడే । లోకామధేం ॥ ౨౨ ॥
ఖోటా నిశ్చయ తాత్కాళ ఉడే । లోకామధేం ॥ ౨౨ ॥
ఖరేం సాండునీ ఖోటేం ఘేణేం । భకాధేస కాయే ఉణేం ।
త్రిభువనీం నారాయణే । న్యాయ కేలా ॥ ౨౩ ॥
త్రిభువనీం నారాయణే । న్యాయ కేలా ॥ ౨౩ ॥
తో న్యాయ సాండితాం సేవటీం । అవఘేం జగచి లాగే పాఠీం ।
జనీం భండభాండోం హింపుటీం । కితీ వ్హావేం ॥ ౨౪ ॥
జనీం భండభాండోం హింపుటీం । కితీ వ్హావేం ॥ ౨౪ ॥
అన్యాయేం బహుతాంస పురవలేం । హేం దేఖిలేం నా ఐకిలేం ।
వేడేం ఉగేంచి భరీం భరలేం । అసత్యాచే ॥ ౨౫ ॥
వేడేం ఉగేంచి భరీం భరలేం । అసత్యాచే ॥ ౨౫ ॥
అసత్య మ్హణిజే తేంచి పాప । సత్య జాణావేం స్వరూప ।
దోహీంమధేం సాక్షప । కోణాచా కరావా ॥ ౨౬ ॥
దోహీంమధేం సాక్షప । కోణాచా కరావా ॥ ౨౬ ॥
మాయేమధేం బోలణేం చాలణేం సాచేం । మాయా నస్తాం బోలణేం కైంచేం ।
యాకారణేం నిశబ్దాచేం । మూళ శోధావేం ॥ ౨౭ ॥
యాకారణేం నిశబ్దాచేం । మూళ శోధావేం ॥ ౨౭ ॥
వచ్యాంశ జాణోని సాండావా । లక్ష్యాంశ వివరోన ఘ్యావా ।
యాకారణేం నిశబ్ద ముళాచా గోవా । ఆఢళేనా ॥ ౨౮ ॥
యాకారణేం నిశబ్ద ముళాచా గోవా । ఆఢళేనా ॥ ౨౮ ॥
అష్టధా ప్రకృతీ పూర్వపక్ష । సాండూన అలక్షీం లావావేం లక్ష ।
మననసీళ పరమ దక్ష । తోచి జాణే ॥ ౨౯ ॥
మననసీళ పరమ దక్ష । తోచి జాణే ॥ ౨౯ ॥
నానా భూస ఆణి కణ । యేకచి మ్హణణేం అప్రమాణ ।
రస చోవడియా కోణ । శాహాణా సేవీ ॥ ౩౦ ॥
రస చోవడియా కోణ । శాహాణా సేవీ ॥ ౩౦ ॥
పిండీం నిత్యానిత్య వివేక । బ్రహ్మాండీం సారాసార అనేక ।
సకళ శోధూనియాం యేక । సార ఘ్యావేం ॥ ౩౧ ॥
సకళ శోధూనియాం యేక । సార ఘ్యావేం ॥ ౩౧ ॥
మాయేకరితాం కోణీయేక । అన్వయ ఆణి వీతరేక ।
తే మాయా నస్తాం వివేక । కైసా కరావా ॥ ౩౨ ॥
తే మాయా నస్తాం వివేక । కైసా కరావా ॥ ౩౨ ॥
తత్వేం తత్వ శోధావేం । మాహాంవాకీం ప్రవేశావేం ।
ఆత్మనివేదనేం పావావేం । సమాధాన ॥ ౩౩ ॥
ఆత్మనివేదనేం పావావేం । సమాధాన ॥ ౩౩ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే కరంటపరీక్షానిరూపణనామ సమాస పాంచవా ॥
సమాస సహావా : ఉత్తమపురుషనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
నానా వస్త్రేం నానా భూషణేం । యేణేం శరీర శ్రృంఘారణేం ।
వివేకేం విచారేం రాజకరణేం । అంతర శ్రృంఘారిజే ॥ ౧౧ ।
శరీర సుందర సతేజ । వస్త్రేం భూషణేం కేలే సజ్జ ।
అంతరీం నస్తాం చ్యాతుర్యబీజ । కదాపి శోభా న పవే ॥ ౨ ॥
వివేకేం విచారేం రాజకరణేం । అంతర శ్రృంఘారిజే ॥ ౧౧ ।
శరీర సుందర సతేజ । వస్త్రేం భూషణేం కేలే సజ్జ ।
అంతరీం నస్తాం చ్యాతుర్యబీజ । కదాపి శోభా న పవే ॥ ౨ ॥
తుండ హేంకాడ కఠోర వచనీ । అఖండ తోలే సాభిమానీ ।
న్యాయ నీతి అంతఃకర్ణీం । ఘేణార నాహీం ॥ ౩ ॥
న్యాయ నీతి అంతఃకర్ణీం । ఘేణార నాహీం ॥ ౩ ॥
తఱ్హే సీఘ్రకోపీ సదా । కదాపి న ధరీ మర్యాదా ।
రాజకారణ సంవాదా । మిళోంచి నేణేం ॥ ౪ ॥
రాజకారణ సంవాదా । మిళోంచి నేణేం ॥ ౪ ॥
ఐసేం లౌంద బేఇమానీ । కదాపి సత్య నాహీం వచనీం ।
పాపీ అపస్మార జనీం । రాక్షేస జాణావేం ॥ ౫ ॥
పాపీ అపస్మార జనీం । రాక్షేస జాణావేం ॥ ౫ ॥
సమయాసారిఖా సమయో యేనా । నేమ సహసా చలేనా ।
నేమ ధరితాం రాజకారణా । అంతర పడే ॥ ౬ ॥
నేమ ధరితాం రాజకారణా । అంతర పడే ॥ ౬ ॥
అతి సర్వత్ర వర్జావేం । ప్రసంగ పాహోన చాలావేం ।
హటనిగ్రహీం న పడావేం । వివేకీం పురుషేం ॥ ౭ ॥
హటనిగ్రహీం న పడావేం । వివేకీం పురుషేం ॥ ౭ ॥
బహుతచి కరితాం హట । తేథేం యేఊన పడేల తట ।
కోణీయేకాచా సేవట । జాలా పాహిజే ॥ ౮ ॥
కోణీయేకాచా సేవట । జాలా పాహిజే ॥ ౮ ॥
బరేం ఈశ్వర ఆహే సాభిమానీ । విశేష తుళజాభోవానీ ।
పరంతు విచార పాహోనీ । కార్యే కరణేం ॥ ౯ ॥
పరంతు విచార పాహోనీ । కార్యే కరణేం ॥ ౯ ॥
అఖండచి సావధానా । బహుత కాయే కరావీ సూచనా ।
పరంతు కాంహీం యేక అనుమానా । ఆణిలేం పాహిజే ॥ ౧౦ ॥
పరంతు కాంహీం యేక అనుమానా । ఆణిలేం పాహిజే ॥ ౧౦ ॥
సమర్థాపాసీం బహుత జన । రాహిలా పాహిజే సాభిమాన ।
నిశ్చళ కరూనియాం మన । లోక అసతీ ॥ ౧౧ ॥
నిశ్చళ కరూనియాం మన । లోక అసతీ ॥ ౧౧ ॥
మ్లేచ దుర్జన ఉదండ । బహుతాం దిసాచేం మాజలేం బండ ।
యాకార్ణేం అఖండ । సావధాన అసావేం ॥ ౧౨ ॥
యాకార్ణేం అఖండ । సావధాన అసావేం ॥ ౧౨ ॥
సకళకర్తా తో ఈశ్వరు । తేణేం కేలా అంగికారుం ।
తయా పురుషాచా విచారు । విరుఅళా జాణే ॥ ౧౩ ॥
తయా పురుషాచా విచారు । విరుఅళా జాణే ॥ ౧౩ ॥
న్యాయ నీతి వివేక విచార । నానా ప్రసంగప్రకార ।
పరీక్షిణేం పరాంతర । దేణేం ఈశ్వరాచేం ॥ ౧౪ ॥
పరీక్షిణేం పరాంతర । దేణేం ఈశ్వరాచేం ॥ ౧౪ ॥
మాహాయేత్న సావధపణేం । సమఈం ధారిష్ట ధరణేం ।
అద్భూతచి కార్య కరణేం । దేణేం ఈశ్వరాచేం ॥ ౧౫ ॥
అద్భూతచి కార్య కరణేం । దేణేం ఈశ్వరాచేం ॥ ౧౫ ॥
యేశ కీర్తి ప్రతాప మహిమా । ఉత్తమ గుణాసీ నాహీం సీమా ।
నాహీం దుసతీ ఉపమా । దేణేం ఈశ్వరాచేం ॥ ౧౬ ॥
నాహీం దుసతీ ఉపమా । దేణేం ఈశ్వరాచేం ॥ ౧౬ ॥
దేవ బ్రహ్మణ ఆచార విచార । కితేక జనాసీ ఆధార ।
సదా ఘడే పరోపకార । దేణేం ఈశ్వరాచేం ॥ ౧౭ ॥
సదా ఘడే పరోపకార । దేణేం ఈశ్వరాచేం ॥ ౧౭ ॥
యేహలోక పరలోక పాహాణేం । అఖండ సావధపణేం రాహాణేం ।
బహుత జనాచేం సాహాణేం । దేణేం ఈశ్వరాచేం ॥ ౧౮ ॥
బహుత జనాచేం సాహాణేం । దేణేం ఈశ్వరాచేం ॥ ౧౮ ॥
దేవాచా కైపక్ష ఘేణే । బ్రహ్మాణాచీ చింతా వాహాణేం ।
బహు జనాసీ పాళణేం । దేణేం ఈశ్వరాచేం ॥ ౧౯ ॥
బహు జనాసీ పాళణేం । దేణేం ఈశ్వరాచేం ॥ ౧౯ ॥
ధర్మస్థాపనేచే నర । తే ఈశ్వరాచే అవతార ।
జాలే ఆహేత పుఢేం హోణార । దేణేం ఈశ్వరాచేం ॥ ౨౦ ॥
జాలే ఆహేత పుఢేం హోణార । దేణేం ఈశ్వరాచేం ॥ ౨౦ ॥
ఉత్తమ గుణాచా గ్రాహిక । తర్క తీక్షణ వివేక ।
ధర్మవాసనా పుణ్యశ్లోక । దేణేం ఈశ్వరాచేం ॥ ౨౧ ॥
ధర్మవాసనా పుణ్యశ్లోక । దేణేం ఈశ్వరాచేం ॥ ౨౧ ॥
సకళ గుణాంమధేం సార । తజవిజా వివేక విచార ।
జేణేం పావిజే పైలపార । అరత్రపరత్రీంచా ॥ ౨౨ ॥
జేణేం పావిజే పైలపార । అరత్రపరత్రీంచా ॥ ౨౨ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే ఉత్తమపురుషనిరూపణనామ సమాస సహావా ॥
సమాస సాతవా : జనస్వభావనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
జనాచా లాలచీ స్వభావ । ఆరంభీం మ్హణతీ దేవ ।
మ్హనిజే మలా కాంహీం దేవ । ఐసీ వాసనా ॥ ౧ ॥
మ్హనిజే మలా కాంహీం దేవ । ఐసీ వాసనా ॥ ౧ ॥
కాంహీంచ భక్తీ కేలీ నస్తాం । ఆణీ ఇఛితీ ప్రసన్నతా ।
జైసేం కాంహీంచ సేవా న కరితా। స్వామీస మాగతీ ॥ ౨ ॥
జైసేం కాంహీంచ సేవా న కరితా। స్వామీస మాగతీ ॥ ౨ ॥
కష్టేంవిణ ఫళ నాహీం । కష్టేంవిణ రాజ్య నాహీం ।
కేల్యావిణ హోత నాహీం । సాధ్య జనీం ॥ ౩ ॥
కేల్యావిణ హోత నాహీం । సాధ్య జనీం ॥ ౩ ॥
ఆళసేం కామ నసతేం । హేం తోం ప్రత్యయాస యేతేం ।
కష్టాకడే చుకావితేం । హీన జన ॥ ౪ ॥
కష్టాకడే చుకావితేం । హీన జన ॥ ౪ ॥
ఆధీం కష్టాచేం దుఃఖ సోసితి । తే పుఢేం సుఖాచేం ఫళ భోగితీ ।
ఆధీం ఆళసేం సుఖావతీ । త్యాసీ పుఢేం దుఃఖ ॥ ౫ ॥
ఆధీం ఆళసేం సుఖావతీ । త్యాసీ పుఢేం దుఃఖ ॥ ౫ ॥
యేహలోక అథవా పరలోక । దోహింకడే సారిఖాచ వివేక ।
దీర్ఘ సూచనేచేం కౌతుక । కళలేం పాహిజే ॥ ౬ ॥
దీర్ఘ సూచనేచేం కౌతుక । కళలేం పాహిజే ॥ ౬ ॥
మేళవితీ తితుకేం భక్షితీ । తే కఠీణ కాళీం మరోన జాతీ ।
దీర్ఘ సూచనేనేం వర్తతీ । తేచి భలే ॥ ౭ ॥
దీర్ఘ సూచనేనేం వర్తతీ । తేచి భలే ॥ ౭ ॥
యేహలోకీంచా సంచితార్థ । పరలోకీంచా పరమార్థ ।
సంచితేంవిణ వేర్థ । జీత మేలేం ॥ ౮ ॥
సంచితేంవిణ వేర్థ । జీత మేలేం ॥ ౮ ॥
యేకదాం మేల్యానేం సుటేనా । పున్హా జన్మోజన్మీం యాతనా ।
ఆపణాస మారీ వాంచవినా । తో ఆత్మహత్యారా ॥ ౯ ॥
ఆపణాస మారీ వాంచవినా । తో ఆత్మహత్యారా ॥ ౯ ॥
ప్రతిజన్మీం ఆత్మఘాత । కోణేం కరావేం గణీత ।
యాకారణేం జన్మమృత్య । కేవీ చుకే ॥ ౧౦ ॥
యాకారణేం జన్మమృత్య । కేవీ చుకే ॥ ౧౦ ॥
దేవ సకళ కాంహీం కరితో । ఐసేం ప్రాణీమాత్ర బోలతో ।
త్యాచే భేటీచా లాభ తో । అకస్మాత జాలా ॥ ౧౧ ॥
త్యాచే భేటీచా లాభ తో । అకస్మాత జాలా ॥ ౧౧ ॥
వివేకాచ లాభ ఘడే । జేణేం పరమాత్మా ఠాఈం పడే ।
వివేక పాహాతాం సాంపడే । వివేకీం జనీం ॥ ౧౨ ॥
వివేక పాహాతాం సాంపడే । వివేకీం జనీం ॥ ౧౨ ॥
దేవ పాహాతాం ఆహే యేక । పరంతు కరితో అనేక ।
త్యా అనేకాస యేక । మ్హణోం నయే కీం ॥ ౧౩ ॥
త్యా అనేకాస యేక । మ్హణోం నయే కీం ॥ ౧౩ ॥
దేవాచేం కర్తుత్వ ఆణి దేవ । కళలా పాహిజే అభిప్రావ ।
కళల్యావిణ కితేక జీవ । ఉగేచ బోలతీ ॥ ౧౪ ॥
కళల్యావిణ కితేక జీవ । ఉగేచ బోలతీ ॥ ౧౪ ॥
ఉగేచ బోలతీ మూర్ఖపణేం । శాహాణపణ వాఢాయాకారణేం ।
త్రుప్తిలాగీం ఉపావ కరణేం । ఐసేం జాలేం ॥ ౧౫ ॥
త్రుప్తిలాగీం ఉపావ కరణేం । ఐసేం జాలేం ॥ ౧౫ ॥
జేహీం ఉదండ కష్ట కేలే । తే భాగ్య భోగూన ఠేలే ।
యేర తే బోలతచి రాహిలే । కరంటే జన ॥ ౧౬ ॥
యేర తే బోలతచి రాహిలే । కరంటే జన ॥ ౧౬ ॥
కరంట్యాచేం కరంట లక్షణ । సమజోన జాతీ విచక్షణ ।
భరల్యాచేం ఉత్తమ లక్షణ । కరంట్యాస కళేనా ॥ ౧౭ ॥
భరల్యాచేం ఉత్తమ లక్షణ । కరంట్యాస కళేనా ॥ ౧౭ ॥
త్యాచీ పైసావలీ కుబుద్ధీ । తేథేం కైంచీ అసేల శుద్ధీ ।
కుబుద్ధీ తేచి సుబుద్ధీ । ఐసీ వాటే ॥ ౧౮ ॥
కుబుద్ధీ తేచి సుబుద్ధీ । ఐసీ వాటే ॥ ౧౮ ॥
మనుష్య శుద్ధీస సాండావేం । త్యాచేం కాయే ఖరేం మానావేం ।
జేథేం విచారాచ్యా నావేం । సున్యాకార ॥ ౧౯ ॥
జేథేం విచారాచ్యా నావేం । సున్యాకార ॥ ౧౯ ॥
విచారేం యేహలోక పరలోక । విచారేం హోతసే సార్థక ।
విచారేం నిత్యానిత్య వివేక । పాహిలా పాహిజే ॥ ౨౦ ॥
విచారేం నిత్యానిత్య వివేక । పాహిలా పాహిజే ॥ ౨౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే జనస్వభావనిరూపణనామ సమాస సాతవా ॥
సమాస ఆఠవా : అంతర్దేవనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
బ్రహ్మ నిరాకార నిశ్చళ । ఆత్మ్యాస వికార చంచళ ।
తయాస మ్హణతీ సకళ । దేవ ఐసేం ॥ ౧ ॥
తయాస మ్హణతీ సకళ । దేవ ఐసేం ॥ ౧ ॥
దేవాచా ఠావచి లాగేనా । యేక దేవ నేమస్త కళేనా ।
బహుత దేవీం అనుమానేనా । యేక దేవ ॥ ౨ ॥
బహుత దేవీం అనుమానేనా । యేక దేవ ॥ ౨ ॥
మ్హణోనీ విచార అసావా । విచారేం దేవ శోధావా ।
బహుత దేవాంచా గోవా । పడోంచి నయే ॥ ౩ ॥
బహుత దేవాంచా గోవా । పడోంచి నయే ॥ ౩ ॥
దేవ క్షత్రీం పాహిలా । త్యాసారిఖా ధాతూచా కేలా ।
పృథ్వీమధేం దండక చాలిలా । యేణేం రీతీం ॥ ౪ ॥
పృథ్వీమధేం దండక చాలిలా । యేణేం రీతీం ॥ ౪ ॥
నానా ప్రతిమాదేవాంచేం మూళ । తో హా క్షత్రదేవచి కేవళ ।
నానా క్షత్రేం భూమండళ । శోధూన పాహావేం ॥ ౫ ॥
నానా క్షత్రేం భూమండళ । శోధూన పాహావేం ॥ ౫ ॥
క్షత్రదేవ పాషాణాచా । విచార పాహాతాం తయాచా ।
తంత లాగలా ముళాచా । అవతారాకడే ॥ ౬ ॥
తంత లాగలా ముళాచా । అవతారాకడే ॥ ౬ ॥
అవతారీ దేవ సంపలే । దేహే ధరునీ వర్తోన గేలే ।
త్యాహూన థోర అనుమానలే । బ్రహ్మా విష్ణు మహేశ ॥ ౭ ॥
త్యాహూన థోర అనుమానలే । బ్రహ్మా విష్ణు మహేశ ॥ ౭ ॥
త్యా తిహీ దేవాంస జ్యాచీ సత్తా । తో అంతరాత్మాచి పాహాతాం ।
కర్తా భోక్తా తత్వతా । ప్రతక్ష ఆహే ॥ ౮ ॥
కర్తా భోక్తా తత్వతా । ప్రతక్ష ఆహే ॥ ౮ ॥
యుగానయుగేం తిన్హీ లోక । యేకచి చాలవీ అనేక ।
హా నిశ్చయాచా వివేక । వేదశాస్త్రీం పాహావా ॥ ౯ ॥
హా నిశ్చయాచా వివేక । వేదశాస్త్రీం పాహావా ॥ ౯ ॥
ఆత్మా వర్తవితో శరీర । తోచి దేవ ఉత్తరోత్తర ।
జాణీవరూపేం కళివర । వివేకేం వర్తవీ ॥ ౧౦ ॥
జాణీవరూపేం కళివర । వివేకేం వర్తవీ ॥ ౧౦ ॥
తో అంతర్దేవ చుకతీ । ధాంవా ఘేఊన తీర్థా జాతీ ।
ప్రాణీ బాపుడే కష్టతీ । దేవాస నేణతాం ॥ ౧౧ ॥
ప్రాణీ బాపుడే కష్టతీ । దేవాస నేణతాం ॥ ౧౧ ॥
మగ విచారితీ అంతఃకర్ణీం । జేథేం తేథేం ధోండా పాణీ ।
ఉగేంచి వణవణ హిండోని । కాయే హోతేం ॥ ౧౨ ॥
ఉగేంచి వణవణ హిండోని । కాయే హోతేం ॥ ౧౨ ॥
ఐసా జ్యాసీ విచార కళలా । తేణేం సత్సంగ ధరిలా ।
సత్సంగేం దేవ సాంపడలా । బహుత జనాసీ ॥ ౧౩ ॥
సత్సంగేం దేవ సాంపడలా । బహుత జనాసీ ॥ ౧౩ ॥
ఐసీం హే వివేకాచీం కామేం । వివేకీ జాణతీల నేమేం ।
అవివేకీ భులలే భ్రమేం । త్యాంస హేం కళేనా ॥ ౧౪ ॥
అవివేకీ భులలే భ్రమేం । త్యాంస హేం కళేనా ॥ ౧౪ ॥
అంతరవేధీ అంతర జాణే । బాహేరముద్రా కాంహీంచ నేణేం ।
మ్హణోన వివేకీ శాహణే । అంతర శోధితీ ॥ ౧౫ ॥
మ్హణోన వివేకీ శాహణే । అంతర శోధితీ ॥ ౧౫ ॥
వివేకేంవిణ జో భావ । తో భావచి అభావ ।
ముర్ఖస్య ప్రతిమా దేవ । ఐసేం వచన ॥ ౧౬ ॥
ముర్ఖస్య ప్రతిమా దేవ । ఐసేం వచన ॥ ౧౬ ॥
పాహాత సమజత సేవటా గేలా । తోచి వివేకీ భలా ।
తత్వేం సాండునీ పావలా । నిరంజనీం ॥ ౧౭ ॥
తత్వేం సాండునీ పావలా । నిరంజనీం ॥ ౧౭ ॥
ఆరే జేం ఆకారాసీ యేతేం । తేం అవఘేంచ నాసోన జతేం ।
మగ గల్బల్యావేగళేం తేం । పరబ్రహ్మ జాణావేం ॥ ౧౮ ॥
మగ గల్బల్యావేగళేం తేం । పరబ్రహ్మ జాణావేం ॥ ౧౮ ॥
చంచళ దేవ నిశ్చళ బ్రహ్మ । పరబ్రహ్మీం నాహీం భ్రమ ।
ప్రత్యయజ్ఞానేం నిభ్రమ । హోఈజేతేం ॥ ౧౯ ॥
ప్రత్యయజ్ఞానేం నిభ్రమ । హోఈజేతేం ॥ ౧౯ ॥
ప్రచీతీవిణ జేం కేలేం । తేం తేం అవఘేం వేర్థ గేలేం ।
ప్రాణీ కష్టకష్టోంచి మేలేం । కర్మకచాటేం ॥ ౨౦ ॥
ప్రాణీ కష్టకష్టోంచి మేలేం । కర్మకచాటేం ॥ ౨౦ ॥
కర్మావేగళేం న వ్హావేం । తరీ దేవాస కాసయా భజావేం ।
వివేకీ జాణతీ స్వభావేం । మూర్ఖ నేణే ॥ ౨౧ ॥
వివేకీ జాణతీ స్వభావేం । మూర్ఖ నేణే ॥ ౨౧ ॥
కాంహీం అనుమానలేం విచారేం । దేవ ఆహే జగదాంతరేం ।
సగుణాకరితాం నిర్ధారేం । నిర్గుణ పావిజే ॥ ౨౨ ॥
సగుణాకరితాం నిర్ధారేం । నిర్గుణ పావిజే ॥ ౨౨ ॥
సగుణ పాహాతాం ముళాస గేలా । సహజచి నిర్గుణ పావలా ।
సంగత్యాగేం మోకళా జాలా । వస్తురూప ॥ ౨౩ ॥
సంగత్యాగేం మోకళా జాలా । వస్తురూప ॥ ౨౩ ॥
పరమేశ్వరీం అనుసంధాన । లావితాం హోఈజే పావన ।
ముఖ్య జ్ఞానేంచి విజ్ఞాన । పావిజేతేం ॥ ౨౪ ॥
ముఖ్య జ్ఞానేంచి విజ్ఞాన । పావిజేతేం ॥ ౨౪ ॥
ఐసీం హే వివేకాచీం వివర్ణేం । పాహావీం సుచిత అంతఃకర్ణేం ।
నిత్యానిత్య వివేకశ్రవణేం । జగదోధార ॥ ౨౫ ॥
నిత్యానిత్య వివేకశ్రవణేం । జగదోధార ॥ ౨౫ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే అంతర్దేవనిరూపణనామ సమాస ఆఠవా ॥
సమాస నవవా : నిద్రానిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
వందూనియాం ఆదిపురుష । బోలోం నిద్రేచా విళాస ।
నిద్రా ఆలియాం సావకాస । జాణార నాహీం ॥ ౧ ॥
నిద్రా ఆలియాం సావకాస । జాణార నాహీం ॥ ౧ ॥
నిద్రేనేం వ్యాపిలీ కాయా । ఆళస ఆంగ మోడే జాంభయా ।
తేణేంకరితాం బైసావయా । ధీర నాహీం ॥ ౨ ॥
తేణేంకరితాం బైసావయా । ధీర నాహీం ॥ ౨ ॥
కడకడాం జాంభయా యేతీ । చటచటాం చటక్యా వాజతీ ।
డకడకాం డుకల్యా దేతీ । సావకాస ॥ ౩ ॥
డకడకాం డుకల్యా దేతీ । సావకాస ॥ ౩ ॥
యేకాచే డోళే ఝాంకతీ । యేకాచే డోళే లాగతీ ।
యేక తే వచకోన పాహాతీ । చహుంకడే ॥ ౪ ॥
యేక తే వచకోన పాహాతీ । చహుంకడే ॥ ౪ ॥
యేక ఉలథోన పడిలే । తిహీం బ్రహ్మవిణే ఫోడిలే ।
హుడకాచే టుకడే జాలే । సుధీ నాహీం ॥ ౫ ॥
హుడకాచే టుకడే జాలే । సుధీ నాహీం ॥ ౫ ॥
యేక టేంకోన బైసలే । తేథేంచి ఘోరోం లాగలే ।
యేక ఉతాణే పసరలేం । సావకాస ॥ ౬ ॥
యేక ఉతాణే పసరలేం । సావకాస ॥ ౬ ॥
కోణీ ముర్కుండీ ఘాలితీ । కోణీ కానవడేం నిజతీ ।
కోణీ చక్రీం ఫిరతీ । చహుంకడే ॥ ౭ ॥
కోణీ చక్రీం ఫిరతీ । చహుంకడే ॥ ౭ ॥
యేక హాత హాలవితీ । యేక పాయే హాలవితీ ।
యేక దాంత ఖాతీ । కర్కరాటేం ॥ ౮ ॥
యేక దాంత ఖాతీ । కర్కరాటేం ॥ ౮ ॥
యేకాంచీం వస్త్రేం నిఘోని గేలీం । తే నాగవీంచ లోళోం లాగలీం ।
యేకాచీం ముండాసీం గడబడలీం । చహుంకడే ॥ ౯ ॥
యేకాచీం ముండాసీం గడబడలీం । చహుంకడే ॥ ౯ ॥
యేక నిజేలీం అవ్యావేస్తేం । యేక దిసతీ జైసీం ప్రేతే ।
దాంత పసరునీ జైసీం భూతేం । వాఈట దిసతీ ॥ ౧౦ ॥
దాంత పసరునీ జైసీం భూతేం । వాఈట దిసతీ ॥ ౧౦ ॥
యేక వోసణతచి ఉఠిలే । యేక అంధారీం ఫిరోం లాగలే ।
యేక జాఊన నిజేలే । ఉకరడ్యావరీ ॥ ౧౧ ॥
యేక జాఊన నిజేలే । ఉకరడ్యావరీ ॥ ౧౧ ॥
యేక మడకీం ఉతరితీ । యేక భోఈ చాంచపతీ ।
యేక ఉఠోన వాటా లాగతీ । భలతీకడే ॥ ౧౨ ॥
యేక ఉఠోన వాటా లాగతీ । భలతీకడే ॥ ౧౨ ॥
యేక ప్రాణీ వోసణాతీ । యేక ఫుందఫుందోం రడతీ ।
యేక ఖదఖదాం హాసతీ । సావకాస ॥ ౧౩ ॥
యేక ఖదఖదాం హాసతీ । సావకాస ॥ ౧౩ ॥
యేక హాకా మారూం లాగలే । యేక బో।మ్బలిత ఉఠిలే ।
యేక వచకోన రాహిలే । ఆపులే ఠాఈం ॥ ౧౪ ॥
యేక వచకోన రాహిలే । ఆపులే ఠాఈం ॥ ౧౪ ॥
యేక క్షణక్షణా ఖురడతీ । యేక డోఈ ఖాజవితీ ।
యేక కఢోం లాగతీ । సావకాస ॥ ౧౫ ॥
యేక కఢోం లాగతీ । సావకాస ॥ ౧౫ ॥
యేకాచ్యా లాళా గళాల్యా । యేకాచ్యా పికా సాండల్యా ।
యేకీం లఘుశంకా కేల్యా । సావకాస ॥ ౧౬ ॥
యేకీం లఘుశంకా కేల్యా । సావకాస ॥ ౧౬ ॥
యేక రాఉత సోడితీ । యేక కర్పట ఢేంకర దేతీ ।
యేక ఖాంకరునీ థుంకితీ । భలతీకడే ॥ ౧౭ ॥
యేక ఖాంకరునీ థుంకితీ । భలతీకడే ॥ ౧౭ ॥
యేక హాగతీ యేక వోకితీ । యేక ఖోంకితీ యేక సింకితీ ।
యేక తే పాణీ మాగతీ । నిదసుర్యా స్వరేం ॥ ౧౮ ॥
యేక తే పాణీ మాగతీ । నిదసుర్యా స్వరేం ॥ ౧౮ ॥
యేక దుస్వప్నేం నిర్బుజలే । యేక సుస్వప్నేం సంతోషలే ।
యేక తే గాఢముఢీ పడిలే । సుషుప్తిమధేం ॥ ౧౯ ॥
యేక తే గాఢముఢీ పడిలే । సుషుప్తిమధేం ॥ ౧౯ ॥
ఇకడే ఉజేడాయా జాలేం । కోణ్హీం పఢణేం ఆరంభిలేం ।
కోణీం ప్రాతస్మరామి మాండిలేం । హరికిర్తన ॥ ౨౦ ॥
కోణీం ప్రాతస్మరామి మాండిలేం । హరికిర్తన ॥ ౨౦ ॥
కోణీం ఆఠవిల్యా ధ్యానమూర్తి । కోణీ యేకాంతీం జప కరితీ ।
కోణీ పాఠాంతర ఉజళితీ । నానా ప్రకారేం ॥ ౨౧ ॥
కోణీ పాఠాంతర ఉజళితీ । నానా ప్రకారేం ॥ ౨౧ ॥
నానా విద్యా నానా కళా । ఆపలాల్యా సికతీ సకళా ।
తానమానేం గాయేనకళా । యేక గాతీ ॥ ౨౨ ॥
తానమానేం గాయేనకళా । యేక గాతీ ॥ ౨౨ ॥
మాగేం నిద్రా సంపలీ । పుఢేం జాగృతీ ప్రాప్త జాలీ ।
వేవసాఈం బుద్ధీ ఆపులీ । ప్రేరితే జాలే ॥ ౨౩ ॥
వేవసాఈం బుద్ధీ ఆపులీ । ప్రేరితే జాలే ॥ ౨౩ ॥
జ్ఞాతా తత్వేం సాండూన పళాలా । తుర్యేపైలికడే గేలా ।
ఆత్మనివేదనేం జాలా । బ్రహ్మరూప ॥ ౨౪ ॥
ఆత్మనివేదనేం జాలా । బ్రహ్మరూప ॥ ౨౪ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే నిద్రానిరూపణనామ సమాస నవవా ॥
సమాస దహావా : శ్రోతాఅవలక్షణనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
కోణీయేకా కార్యాచా సాక్షప । కాంహీం తఱ్హీ ఘడే విక్షేప ।
కాళ సాహే తేం ఆపేంఆప । హోత జాతేం ॥ ౧ ॥
కాళ సాహే తేం ఆపేంఆప । హోత జాతేం ॥ ౧ ॥
కార్యభాగ హోత చాలిలా । తేణేం ప్రాణీ శోక జాలా ।
విచారహి సుచోం లాగలా । దివసేందేవస ॥ ౨ ॥
విచారహి సుచోం లాగలా । దివసేందేవస ॥ ౨ ॥
కోణీయేక ప్రాణీ జన్మాసీ యేతో । కాంహీం తఱ్హీ కాళ సాహే హోతో ।
దుఃఖాఉపరీ సుఖ దేతో । దేవ కృపాళుపణేం ॥ ౩ ॥
దుఃఖాఉపరీ సుఖ దేతో । దేవ కృపాళుపణేం ॥ ౩ ॥
అవఘాచి కాళ జరీ సజే । తరీ అవఘేచి హోతీ రాజే ।
కాంహీం సజే కాంహీం న సజే । ఐసేం ఆహే ॥ ౪ ॥
కాంహీం సజే కాంహీం న సజే । ఐసేం ఆహే ॥ ౪ ॥
యేకలోక అథవా పరలోక । సాధతాం కోణీయేక వివేక ।
అద్భూత హోయే స్వాభావిక । దేణేం ఈశ్వరాచేం ॥ ౫ ॥
అద్భూత హోయే స్వాభావిక । దేణేం ఈశ్వరాచేం ॥ ౫ ॥
ఐకల్యావిణ కళలేం । శికల్యావిణ శహాణపణ ఆలేం ।
దేఖిలేం నా ఐకిలేం । భూమండళీం ॥ ౬ ॥
దేఖిలేం నా ఐకిలేం । భూమండళీం ॥ ౬ ॥
సకళ కాంహీం ఐకతాం కళే । కళతాం కళతాం వృత్తి నివళే ।
నేమస్త మనామధేం ఆకళే । సారాసార ॥ ౭ ॥
నేమస్త మనామధేం ఆకళే । సారాసార ॥ ౭ ॥
శ్రవణ మ్హణిజే ఐకావేం । మనన మ్హణిజే మనీం ధరావేం ।
యేణేం ఉపాయేం స్వభావేం । త్రయలోక్య చాలే ॥ ౮ ॥
యేణేం ఉపాయేం స్వభావేం । త్రయలోక్య చాలే ॥ ౮ ॥
శ్రవణాఆడ విక్షేప యేతీ । నానా జినస సాంగో కితీ ।
సావధ అసతాం ప్రత్యయ యేతీ । సకళ కాంహీం ॥ ౯ ॥
సావధ అసతాం ప్రత్యయ యేతీ । సకళ కాంహీం ॥ ౯ ॥
శ్రవణీం లోక బైసలే । బోలతాం బోలతాం యేకాగ్ర జాలే ।
త్యాఉపరీ జే నూతన ఆలే । తే యేకాగ్ర నవ్హేతీ ॥ ౧౦ ॥
త్యాఉపరీ జే నూతన ఆలే । తే యేకాగ్ర నవ్హేతీ ॥ ౧౦ ॥
మనుష్య బాహేర హిండోనీ ఆలేం । నానా ప్రకారీచేం ఐకిలేం ।
ఉదండ గలబలూం లాగలేం । ఉగేం అసేనా ॥ ౧౧ ॥
ఉదండ గలబలూం లాగలేం । ఉగేం అసేనా ॥ ౧౧ ॥
ప్రసంగ పాహోన చాలతీ । ఐసే లోక థోడే అసతీ ।
శ్రవణీం నానా విక్షేప హోతీ । తే హే ఐకా ॥ ౧౨ ॥
శ్రవణీం నానా విక్షేప హోతీ । తే హే ఐకా ॥ ౧౨ ॥
శ్రవణీం బైసలే ఐకాయా । అడోం లాగలీసేం కాయా ।
యేతీ కడకడాం జాంభయా । నిద్రాభరేం ॥ ౧౩ ॥
యేతీ కడకడాం జాంభయా । నిద్రాభరేం ॥ ౧౩ ॥
బైసలే సుచిత కరూని మనా । పరీ తేం మనచి ఐకేనా ।
మాగేం హోతేం ఐకిలేం నానా । తేంచి ధరునీ బైసలేం ॥ ౧౪ ॥
మాగేం హోతేం ఐకిలేం నానా । తేంచి ధరునీ బైసలేం ॥ ౧౪ ॥
తత్పర కేలేం శరీర । పరీ మనామధేం ఆణీక విచార ।
కల్పనా కల్పీ తో విస్తార । కితీ మ్హణౌని సాంగావా ॥ ౧౫ ॥
కల్పనా కల్పీ తో విస్తార । కితీ మ్హణౌని సాంగావా ॥ ౧౫ ॥
జేం జేం కాంహీం శ్రవణీం పడిలేం । తితుకేం సమజోన వివరలేం ।
తరీచ కాంహీం సార్థక జాలేం । నిరూపణీం ॥ ౧౬ ॥
తరీచ కాంహీం సార్థక జాలేం । నిరూపణీం ॥ ౧౬ ॥
మన దిసతేం మాం ధరావేం । జ్యాచేం త్యానేం ఆవరావేం ।
ఆవరూన వివేకేం ధరవేం । అర్థాంతరీం ॥ ౧౭ ॥
ఆవరూన వివేకేం ధరవేం । అర్థాంతరీం ॥ ౧౭ ॥
నిరూపణీం యేఊన బైసలా । పరీ తో ఉదండ జేఊన ఆలా ।
బైసతాంచ కాసావిస జాలా । త్రుషాకాంత ॥ ౧౮ ॥
బైసతాంచ కాసావిస జాలా । త్రుషాకాంత ॥ ౧౮ ॥
ఆధీం ఉదక ఆణవిలేం । ఘళఘళాం ఉదండ ఘేతలేం ।
తేణేం మళమళూం లాగలేం । ఉఠోనీ గేలా ॥ ౧౯ ॥
తేణేం మళమళూం లాగలేం । ఉఠోనీ గేలా ॥ ౧౯ ॥
కర్పట ఢేంకర ఉచక్యా దేతీ । వారా సరతాం మోఠీ ఫజితీ ।
క్షణక్షణా ఉఠోనీ జాతీ । లఘుశంకేసీ ॥ ౨౦ ॥
క్షణక్షణా ఉఠోనీ జాతీ । లఘుశంకేసీ ॥ ౨౦ ॥
దిశేనేం కాసావిస కేలా । ఆవఘేంచి సాండూన ధాంవిలా ।
నిరూపణప్రసంగీం నిఘోన గేలా । అఖండ ఐసా ॥ ౨౧ ॥
నిరూపణప్రసంగీం నిఘోన గేలా । అఖండ ఐసా ॥ ౨౧ ॥
దృష్టాంతీ కాంహీం అపూర్వ ఆలేం । అంతఃకర్ణ తేథేంచి రాహిలేం ।
కోఠవరీ కాయే వాచిలేం । కాంహీం కళేనా ॥ ౨౨ ॥
కోఠవరీ కాయే వాచిలేం । కాంహీం కళేనా ॥ ౨౨ ॥
నిరూపణీం యేఊన బైసలా । తో వించువేం ఫణకావిలా ।
కైచేం నిరూపణ జాలా । కాసావిస ॥ ౨౩ ॥
కైచేం నిరూపణ జాలా । కాసావిస ॥ ౨౩ ॥
పోటామధేం తిడిక ఉఠిలీ । పాఠీమధేం కరక భరలీ ।
చాలక చిఖల్యా పుళీ జాలీ । బైసవేనా ॥ ౨౪ ॥
చాలక చిఖల్యా పుళీ జాలీ । బైసవేనా ॥ ౨౪ ॥
పిసోళా చాఊన పళాలా । తేణేం ప్రాణీ దుశ్చీత జాలా ।
కోణేం నేటేం గల్బలా కేలా । తేథేంచి ధావేం ॥ ౨౫ ॥
కోణేం నేటేం గల్బలా కేలా । తేథేంచి ధావేం ॥ ౨౫ ॥
విషై లోక శ్రవణీం యేతీ । తే బాయేకాంకడేచ పాహాతీ ।
చోరటే లోక చోరూన జాతీ । పాదరక్షా ॥ ౨౬ ॥
చోరటే లోక చోరూన జాతీ । పాదరక్షా ॥ ౨౬ ॥
హోయే నవ్హే వాదవేవాద । తేణేం ఉదండ జాలా ఖేద ।
సివ్యా గాళీ అప్రమాద । హోతాం చుకలా ॥ ౨౭ ॥
సివ్యా గాళీ అప్రమాద । హోతాం చుకలా ॥ ౨౭ ॥
కోణీ నిరూపణీం బైసతీ । సావకస గోష్టీ లావితీ ।
హరిదాస తే రేం రేం కరితీ । పోటాసాఠీం ॥ ౨౮ ॥
హరిదాస తే రేం రేం కరితీ । పోటాసాఠీం ॥ ౨౮ ॥
బహుత జాణతే మిళాలే । యేకాపుఢేం యేక బోలే ।
లోకాంచే ఆశయే రాహిలే । కోణ జాణే ॥ ౨౯ ॥
లోకాంచే ఆశయే రాహిలే । కోణ జాణే ॥ ౨౯ ॥
మాఝేం హోయే తుఝేం నవ్హే । ఐసీ అఖండ జయాస సవే ।
న్యాయే నీతి సాండూన ధావే । అన్యాయాకడే ॥ ౩౦ ॥
న్యాయే నీతి సాండూన ధావే । అన్యాయాకడే ॥ ౩౦ ॥
ఆపల్య థోరపణాసాఠీం । అచ్యావాచ్యా తోండ పిటీ ।
న్యాయే నాహీం తే సేవటీం । పరమ అన్యాఈ ॥ ౩౧ ॥
న్యాయే నాహీం తే సేవటీం । పరమ అన్యాఈ ॥ ౩౧ ॥
యేకేకడే అభిమాన ఉఠే । దూసరేకడే ఉదండ పేటే ।
ఐసే శ్రోతే ఖరే ఖోటే । కోణ జాణే ॥ ౩౨ ॥
ఐసే శ్రోతే ఖరే ఖోటే । కోణ జాణే ॥ ౩౨ ॥
మ్హణోన జాణతే విచక్షణ । తేం ఆధీంచ ధరితీ నేణేపణ ।
మూర్ఖ టోణపా ఆపణ । కాంహీంచ నాహీం ॥ ౩౩ ॥
మూర్ఖ టోణపా ఆపణ । కాంహీంచ నాహీం ॥ ౩౩ ॥
ఆపణాహూన దేవ థోర । ఐసా జయాస కళలా విచార ।
సకళ కాంహీం జగదాంతర । తేహిం రాఖావేం ॥ ౩౪ ॥
సకళ కాంహీం జగదాంతర । తేహిం రాఖావేం ॥ ౩౪ ॥
సభేమధేం కళహో జాలా । శబ్ద యేతో జాణత్యాలా ।
అంతరేం రాఖోం నాహీం సికలా । కైసా యోగీ । ౩౫ ॥
అంతరేం రాఖోం నాహీం సికలా । కైసా యోగీ । ౩౫ ॥
వైర కరితాం వైరచి వాఢే । ఆపణాస దుఃఖ భోగ్ణేం ఘడే ।
మ్హణోని శాహాణ్యాచే కుకడే । కళోం ఆలేం ॥ ౩౬ ॥
మ్హణోని శాహాణ్యాచే కుకడే । కళోం ఆలేం ॥ ౩౬ ॥
అఖండ ఆపణా సాంభళితీ । క్షుల్లకపణ యేఊం నేదితీ ।
థోర లోకాంస క్ష్మా శాంతి । అగత్య కరణేం ॥ ౩౭ ॥
థోర లోకాంస క్ష్మా శాంతి । అగత్య కరణేం ॥ ౩౭ ॥
అవగుణాపాసీం బైసలా గుణీ । ఆవగుణ కళతో తతక్షణీం ।
వివేకీ పురుషాచీ కరణీ । వివేకేం హోతే ॥ ౩౮ ॥
వివేకీ పురుషాచీ కరణీ । వివేకేం హోతే ॥ ౩౮ ॥
ఉపాయే పరియాయే దీర్ఘ ప్రేత్న । వివేకబళేం నానా యేత్న ।
కరీల తయాచేం మహిమాన । తోచి జాణే ॥ ౩౯ ॥
కరీల తయాచేం మహిమాన । తోచి జాణే ॥ ౩౯ ॥
దుర్జనీం వేవదరూన ఘేతలా । బాశ్కళ లోకీం ఘసరిలా ।
వివేకాపాసూన చేవలా । వివేకీ కైసా ॥ ౪౦ ॥
వివేకాపాసూన చేవలా । వివేకీ కైసా ॥ ౪౦ ॥
న్యాయే పరియాయే ఉపాయే । మూర్ఖాస హేం కళే కాయే ।
మూర్ఖాకరితాం చివడా హోయే । మజ్యాలసీచా ॥ ౪౧ ॥
మూర్ఖాకరితాం చివడా హోయే । మజ్యాలసీచా ॥ ౪౧ ॥
మగ తే శాహాణే నీట కరితీ । స్వయేం సాహోన సాహవితీ ।
స్వయేం కరూన కరవితీ । లోకాంకరవీం ॥ ౪౨ ॥
స్వయేం కరూన కరవితీ । లోకాంకరవీం ॥ ౪౨ ॥
పృథ్వీమధేం ఉదండ జన । జనామధేం అసతీ సజ్జన ।
జయాంకరితాం సమాధాన । ప్రాణీమాత్రాసీ ॥ ౪౩ ॥
జయాంకరితాం సమాధాన । ప్రాణీమాత్రాసీ ॥ ౪౩ ॥
తో మనోగతాంచీం ఆంగేం జాణే । మాన ప్రసంగ సమయే జాణే ।
సంతప్తాలాగీం నివఊ జాణే । నానా ప్రకారేం ॥ ౪౪ ॥
సంతప్తాలాగీం నివఊ జాణే । నానా ప్రకారేం ॥ ౪౪ ॥
ఐసా తో జాణతా లోక । సమర్థ తయాచా వివేక ।
త్యచేం కరణేం కాంహిం యేక । జనాస కళేనా ॥ ౪౫ ॥
త్యచేం కరణేం కాంహిం యేక । జనాస కళేనా ॥ ౪౫ ॥
బహుత జనస చలవీ । నానా మండళేం హాలవీ ।
ఐసీ హే సమర్థపదవీ । వివేకేం హోతే ॥ ౪౬ ॥
ఐసీ హే సమర్థపదవీ । వివేకేం హోతే ॥ ౪౬ ॥
వివేక ఏకాంతీ కరావా । జగదీశ ధారణేనేం ధరావా ।
లోక ఆపలా ఆణీ పరావా । మ్హణోంచి నయే ॥ ౪౭ ॥
లోక ఆపలా ఆణీ పరావా । మ్హణోంచి నయే ॥ ౪౭ ॥
యేకాంతీ వివేక ఠాఈం పడే । యేకాంతీం యేత్న సాంపడే ।
యేకాంతీం తర్క వావడే । బ్రహ్మాండగోళీం ॥ ౪౮ ॥
యేకాంతీం తర్క వావడే । బ్రహ్మాండగోళీం ॥ ౪౮ ॥
యేకాంతీ స్మరణ కరావేం । చుకలేం నిధాన పడే ఠావేం ।
అంతరాత్మ్యాసరిసేం ఫిరావేం । కాంహీం తరీ ॥ ౪౯ ॥
అంతరాత్మ్యాసరిసేం ఫిరావేం । కాంహీం తరీ ॥ ౪౯ ॥
జయాస యేకాంత మానలా । అవఘ్యా ఆధీం కళే త్యాలా ।
త్యావేగళేం వడిలపణాలా । ఠవచి నాహీం ॥ ౫౦ ॥
త్యావేగళేం వడిలపణాలా । ఠవచి నాహీం ॥ ౫౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే శ్రోతాఅవలక్షణనిరూపణనామ సమాస దహావా ॥ ॥
దశక అఠరావా సమాప్త ॥