The Guru

শ্ৰী দাসবোধ অধ্যায 19

(Dasbodh Dashak 19 in Assamese)

Samartha Ramdas

Also known as Dasbodh · Dasbodh adhyay 19 · Shri Dasbodh

Dasbodh Dashak 19. The Dasbodh of Samartha Ramdas, spoken in the caves at Shivthar Ghal and set down by his disciple Kalyan Swami. Cast as a dialogue between guru and disciple across twenty dashaks, each of ten samasas, it moves from the discipline of listening through discrimination between the real and the unreal to the nature of the Self — practical throughout, and addressed to people living in the world. This dashak is named in its colophon for विवेकलक्षणनिरूपण.

#of 316
সমাস পহিলা : গণেশস্তৱন ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস দুসৰা : গণেশস্তৱন ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস তিসৰা : শাৰদাস্তৱন ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস চৱথা : সদ্গুৰুস্তৱন ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস পাংচৱা : সংতস্তৱন ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস সহাৱা : শ্ৰোতেজনস্তৱন ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
সমাস সাতৱা : কৱেশ্ৱৰস্তৱন ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
সমাস আঠৱা : সভাস্তৱন ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
সমাস নৱৱা : পৰমাৰ্থস্তৱন ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
সমাস দহাৱা : নৰদেহস্তৱননিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
সমাস পহিলা : লেখনক্ৰিযানিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰামসমৰ্থ ॥
ব্ৰাহ্মণেং বাল়বোধ অক্ষৰ । ঘডসুনী কৰাৱেং সুংদৰ ।
জেং দেখতাংচি চতুৰ । সমাধান পাৱতী ॥ ১ ॥
ৱাটোল়েং সৰল়েং মোকল়েং । ৱোতলেং মসীচেং কাল়েং ।
কুল়কুল়ীত ৱল়ী চালিল্যা ঢাল়েং । মুক্তমাল়া জৈশা ॥ ২ ॥
অক্ষৰমাত্ৰ তিতুকেং নীট । নেমস্ত পৈস কানে নীট ।
আডৱ্যা মাত্ৰা ত্যা হি নীট । আৰ্কুলীং ৱেলাংড্যা ॥ ৩ ॥
পহিলেং অক্ষৰ জেং কাঢিলেং । গ্ৰংথ সংপেতোং পাহাত গেলেং ।
যেকা টাংকেংচি লিহিলেং । ঐসেং ৱাটে ॥ ৪ ॥
অক্ষৰাচেং কাল়েপণ । টাংকাচেং ঠোসৰপণ ।
তৈসেংচি ৱল়ণ ৱাংকাণ । সাৰিখেংচি ॥ ৫ ॥
ৱোল়ীস ৱোল়ী লাগেনা । আৰ্কুলী মাত্ৰা ভেদীনা ।
খালিলে ৱোল়ীস স্পৰ্শেনা । অথৱা লংবাকাৰ ॥ ৬ ॥
পান শিষানেং ৰেখাটাৱেং । ত্যাৱৰী নেমকচি ল্যাহাৱেং ।
দুৰী জৱল়ী ন ৱ্হাৱেং । অংতৰ ৱোল়ীংচে ॥ ৭ ॥
কোঠেং শোধাসী আডেনা । চুকী পাহাতাং সাংপডেনা ।
গৰজ কেলী হেং ঘডেনা । লেখকাপসুনী ॥ ৮ ॥
জ্যাচেং ৱয আহে নূতন । ত্যানেং ল্যাহাৱেং জপোন ।
জনাসী পডে মোহন । ঐসেং কৰাৱেং ॥ ৯ ॥
বহু বাৰিক তৰুণপণীং । কামা নযে ম্হাতাৰপণীং ।
মধ্যস্ত লিহিণ্যাচী কৰণী । কেলী পাহিজে ॥ ১০ ॥
ভোংৱতেং স্থল় সোডূন দ্যাৱেং । মধেংচি চমচমিত ল্যাহাৱেং ।
কাগদ ঝডতাংহি ঝডাৱেং । নলগেচি অক্ষৰ ॥ ১১ ॥
ঐসা গ্ৰংথ জপোনী ল্যাহাৱা । প্ৰাণী মাত্ৰাস উপজে হেৱা ।
ঐসা পুৰুষ তো পাহাৱা । ম্হণতী লোক ॥ ১২ ॥
কাযা বহুত কষ্টৱাৱী । উত্কট কীৰ্তি উৰৱাৱী ।
চটক লাউনী সোডাৱী । কাংহীং যেক ॥ ১৩ ॥
ঘট্য কাগদ আণাৱে । জপোন নেমস্ত খল়াৱে ।
লিহিণ্যাচে সামে অসাৱে । নানাপৰী ॥ ১৪ ॥
সুৰ্যা কাতৰ্যা জাগাঈত । খল়ী ঘোংটাল়েং তাগাঈত ।
নানা সুৰংগ মিশ্ৰিত । জাণোনি ঘ্যাৱেং ॥ ১৫ ॥
নানা দেসীচে বৰু আণাৱে । ঘটী বাৰিক সৰল়ে ঘ্যাৱে ।
নানা ৰংগাচে আণাৱে । নানা জিনসী ॥ ১৬ ॥
নানা জিনসী টাংকতোডণী । নানা প্ৰকাৰেং ৰেখাটণী ।
চিত্ৰৱিচিত্ৰ কৰণী । সিসেংলোল়্যা ॥ ১৭ ॥
হিংগুল় সংগ্ৰহীং অসাৱে । ৱল়লে আল়িতে পাহোন ঘ্যাৱে ।
সোপেং ভিজৌনী ৱাল়ৱাৱে । সংগ্ৰহ মসীচে ॥ ১৮ ॥
তগটী ইতিশ্ৰযা কৰাৱ্যা । বংদৰী ফল়্যা ঘোটাৱ্যা ।
নানা চিত্ৰীং চিতাৰাৱ্যা । উংচ চিত্ৰেং ॥ ১৯ ॥
নানা গোপ নানা বাসনেং । মেণকাপডেং সিংদুৰৱণেং ।
পেট্যা কুলুপেং জপণেং । পুস্তকাকাৰণেং ॥ ২০ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে লেখনক্ৰিযানিৰূপণনাম সমাস পহিলা ॥
সমাস দুসৰা : ৱিৱৰণনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰামসমৰ্থ ॥
মাগাং বোলিলে লেখনভেদ । আতাং ঐকা অৰ্থভেদ ।
নানা প্ৰকাৰীচে সংৱাদ । সমজোন ঘ্যাৱে ॥ ১ ॥
শব্দভেদ অৰ্থভেদ । মুদ্ৰাভেদ প্ৰবংধভেদ ।
নানা শব্দাচে শব্দভেদ । জাণোনী পাহাৱে ॥ ২ ॥
নানা আশংকা প্ৰত্যোত্তৰেং । নানা প্ৰচিত সাক্ষাত্কাৰেং ।
জেণেং কৰিতাং জগদাংতৰেং । চমত্কাৰতী ॥ ৩ ॥
নানা পূৰ্ৱপক্ষ সিদ্ধাংত । প্ৰত্যযো পাহাৱা নেমস্ত ।
অনুমানাচে স্ৱস্তৱেস্ত । বোলোংচি নযে ॥ ৪ ॥
প্ৰৱৃত্তি অথৱা নিৱৃত্তী । প্ৰচিতীৱিণ অৱঘী ভ্ৰাংতী ।
গলংগ্যাংমধীল জগজ্জোতি । চেতেল কোঠেং ॥ ৫ ॥
হেত সমজোন উত্তৰ দেণেং । দুসৰ্যাচে জীৱীচেং সমজণেং ।
মুখ্য চাতুৰ্যাচীং লক্ষণেং । তেং হেং ঐসীং ॥ ৬ ॥
চাতুৰ্যেংৱিণ খটপট । তে ৱিদ্যাদি ফলকট ।
সভেমধেং আটঘাট । সমাধান কৈচেং ॥ ৭ ॥
বহুত বোলণেং ঐকাৱেং । তেথেং মোন্যচি ধৰাৱেং ।
অল্পচিন্হেং সমজাৱেং । জগদাংতৰ ॥ ৮ ॥
বাষ্কল়ামধেং বৈসো নযে । উদ্ধটাসিং তংডোং নযে ।
আপণাকৰিতাং খংডোং নযে । সমাধান জনাচেং ॥ ৯ ॥
নেণতপণ সোডূং নযে । জাণপণেং ফুগো নযে ।
নানা জনাচেং হৃদযে । মৃদ শব্দেং উকলাৱেং ॥ ১০ ॥
প্ৰসংগ জাণাৱা নেটকা । বহুতাংসী জাঝু নকা ।
খৰেং অসতাংচি নাসকা । ফড হোতো ॥ ১১ ॥
শোধ ঘেতাং আল়সোং নযে । ভ্ৰষ্ট লোকীং বৈসোং নযে ।
বৈসলেং তৰী টাকূং নযে । মিথ্যা দোষ ॥ ১২ ॥
অংতৰ আৰ্তাচেং শোধাৱেং । প্ৰসংগীং থোডেং চি ৱাচাৱেং ।
চটক লাউনী সোডাৱেং । ভল্যা মনুষ্যাসী ॥ ১৩ ॥
মজ্যালসীংত বৈসোং নযে । সমাৰাধনেসী জাঊং নযে ।
জাতাং যেল়ীলৱাণেং হোযে । জিণেং আপুলেং ॥ ১৪ ॥
উত্তম গুণ প্ৰগটৱাৱে । মগ ভলত্যাসী বোলতাং ফাৱে ।
ভলে পাহোন কৰাৱে । শোধূন মিত্ৰ ॥ ১৫ ॥
উপাসনেসাৰিখেং বোলাৱেং । সৰ্ৱ জনাসি তোষৱাৱেং ।
সগট বৰেংপণ ৰাখাৱেং । কোণ্হীযেকাসী ॥ ১৬ ॥
ঠাঈং ঠাঈং শোধ ঘ্যাৱা । মগ গ্ৰামীং প্ৰৱেশ কৰাৱা ।
প্ৰাণীমাত্ৰ বোলৱাৱা । আপ্তপণেং ॥ ১৭ ॥
উংচ নীচ ম্হণোং নযে । সকল়াংচেং নিৱৱাৱেং হৃদযে ।
অস্তমানীং জাঊং নযে । কোঠেং তৰ়্হী ॥ ১৮ ॥
জগামধেং জগমিত্ৰ । জিৱ্হেপাসীং আহে সূত্ৰ ।
কোঠেং তৰ়্হী সত্পাত্ৰ । শোধূন কাঢাৱেং ॥ ১৯ ॥
কথা হোতী তেথেং জাৱেং । দুৰী দীনাসাৰিখেং বৈসাৱেং ।
তেথীল সকল় হৰদ্ৰ ঘ্যাৱেং । অংতৰ্যামীং ॥ ২০ ॥
তেথেং ভলে আডল়তী । ৱ্যাপা তে হি কল়োং যেতী ।
হল়ুহল়ু মংদগতী । ৰীগ কৰাৱা ॥ ২১ ॥
সকল়ামধেং ৱিশেষ শ্ৰৱণ । শ্ৰৱণাহুনী থোৰ মনন ।
মননেং হোযে সমাধান । বহুত জনাচেং ॥ ২২ ॥
ধূৰ্তপণেং সকল় জাণাৱেং অংতৰীং অংতৰ বাণাৱেং ।
সমজল্যাৱিণ সিণাৱেং । কাসযাসী ॥ ২৩ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে ৱিৱৰণনিৰূপণনাম সমাস দুসৰা ॥
সমাস তিসৰা : কৰংটলক্ষণনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰামসমৰ্থ ॥
সুচিত কৰূনী অংতঃকৰ্ণ । ঐকা কৰংটলক্ষণ ।
হেং ত্যাগিতাং সদেৱলক্ষণ । আংগীং বাণেং ॥ ১ ॥
পাপাকৰিতাং দৰিদ্ৰ প্ৰাপ্ত । দৰিদ্ৰেং হোযে পাপসংচিত ।
ঐসেংচি হোত জাত । ক্ষণক্ষণা ॥ ২ ॥
যাকাৰণেং কৰংটলক্ষণেং । ঐকোনী ত্যাগচি কৰণেং ।
ম্হণিজে কাংহীং যেক বাণেং । সদেৱলক্ষণ ॥ ৩ ॥
কৰংট্যাস আল়স আৱডে । যত্ন কদাপি নাৱডে ।
ত্যাচী ৱাসনা ৱাৱডে । অধৰ্মীং সদা ॥ ৪ ॥
সদা ভ্ৰমিষ্ট নিদসুৰা । উগেংচি বোলে সৈৰাৱৈৰা ।
কোণীযেকাচ্যা অংতৰা । মানেচিনা ॥ ৫ ॥
লেহোং নেণে ৱাচূং নেণে । সৱদাসুত ঘেঊং নেণে ।
হিশেব কিতেব ৰাখোং নেণে । ধাৰণা নাহীং ॥ ৬ ॥
হাৰৱী সাংডী পাডী ফোডী । ৱিসৰে চুকে নানা খোডী ।
ভল্যাচে সংগতীচী আৱডী । কদাপী নাহীং ॥ ৭ ॥
চাট গডী মেল়ৱিলে । কুকৰ্মী মিত্ৰ কেলে ।
খট নট যেকৱটিলে । চোৰটে পাপী ॥ ৮ ॥
জ্যাসীং ত্যাসীং কল়কটা । স্ৱযেং সদাচা চোৰটা ।
পৰঘাতকী ধাটামোটা । ৱাটা পাডী ॥ ৯ ॥
দীৰ্ঘ সূচনা সুচেচিনা । ন্যায নীতি হে ৰুচেনা ।
পৰাভিল়াসীং ৱাসনা । নিৰংতৰ ॥ ১০ ॥
আল়সেং শৰীৰ পাল়িলেং । পৰংতু পোটেংৱিণ গেলেং ।
সুডকেং মিল়েনাসেং জালেং । পাংঘৰাযা ॥ ১১ ॥
আল়সে শৰীৰ পাল়ী । অখংড কুংসী কাংডোল়ী ।
নিদ্ৰেচে পাডী সুকাল়ীং । আপণাসী ॥ ১২ ॥
জনাসীং মীত্ৰী কৰীনা । কঠিণ শব্দ বোলে নানা ।
মূৰ্খপণেং আৱৰেনা । কোণীযেকাসী ॥ ১৩ ॥
পৱিত্ৰ লোকাংমধেং ভিডাৱে । ৱোংগল়ামধেং নিশংক ধাংৱে ।
সদা মনাপাসূন ভাৱে । জননিংদ্য ক্ৰিযা ॥ ১৪ ॥
তেথেং কৈচা পৰোপকাৰ । কেলা বহুতাংচা সংৱ্হাৰ ।
পাপী অনৰ্থী অপস্মাৰ । সৰ্ৱাবদ্ধী ॥ ১৫ ॥
শব্দ সাংভল়ূন বোলেনা । আৱৰিতাং আৱৰেনা ।
কোণীযেকাসী মানেনা । বোলণেং ত্যাচেং ॥ ১৬ ॥
কোণীযেকাস ৱিশ্ৱাস নাহীং । কোণীযেকাসীং সখ্য নাহীং ।
ৱিদ্যা ৱৈভৱ কাংহীংচ নাহীং । উগাচি তাঠা ॥ ১৭ ॥
ৰাখাৱীং বহুতাংচী অংতৰেং । ভাগ্য যেতেং তদনংতৰেং ।
ঐসীং হেং ৱিৱেকাচীং উত্তৰেং । ঐকণাৰ নাহীং ॥ ১৮ ॥
স্ৱযেং আপণাস কল়েনা । শিকৱিলেং তেং ঐকেনা ।
তযাসী উপায নানা । কাযে কৰিতী ॥ ১৯ ॥
কল্পনা কৰী উদংড কাংহীং । প্ৰাপ্তৱ্য তোং কাংহীংচ নহীং ।
অখংড পডিলা সংদেহীং । অনুমানাচে ॥ ২০ ॥
পুণ্য মাৰ্গ সংডিলা মনেং । পাপ ঝডাৱেং কাশানেং ।
নিশ্চয নাহীং অনুমানেং । নাস কেলা ॥ ২১ ॥
কাংহীংযেক পুৰ্তেং কল়েনা । সভেমধেং বোলোং ৰাহেনা ।
বাষ্কল় লাবাড ঐসেং জনা । কল়োং আলেং ॥ ২২ ॥
কাংহীং নেমকপণ আপুলেং । বহুত জনাসী কল়োং আলেং ।
তেংচি মনুষ্য মান্য জালেং । ভূমংডল়ীং ॥ ২৩ ॥
ঝিজল্যাৱাংচূন কীৰ্তি কৈংচী । মান্যতা নৱ্হে কীং ফুকাচী ।
জিকডে তিকডে হোতে চী চী । অৱলক্ষণেং ॥ ২৪ ॥
ভল্যাচী সংগতী ধৰীনা । আপণাসী শাহাণে কৰীনা ।
তো আপলা আপণ ৱৈৰী জাণা । স্ৱহিত নেণে ॥ ২৫ ॥
লোকাংসী বৰেং কৰৱেং । তেং উসিণেং সৱেংচি ঘ্যাৱেং ।
ঐসেং জযাচ্যা জীৱেং । জাণিজেনা ॥ ২৬ ॥
জেথেং নাহীং উত্তম গুণ । তেং কৰংট্যাচেং লক্ষণ ।
বহুতাংসীং ন মনে তেং অৱলক্ষণ । সহজচি জালেং ॥ ২৭ ॥
কাৰ্যাকাৰণ সকল় কাংহীং । কাৰ্যেংৱিণ তো কাংহীংচ নাহীং ।
নিকামী তো দুঃখপ্ৰৱাহীং । ৱাহাতচি গেলা ॥ ২৮ ॥
বহুতাংসীং মান্য থোডা । ত্যাচ্যা পাপাসী নাহীং জোডা ।
নিৰাশ্ৰঈ পডে উঘডা । জেথেং তেথেং ॥ ২৯ ॥
যাকাৰণেং অৱগুণ ত্যাগাৱে । উত্তম গুণ সমজোন ঘ্যাৱেং ।
তেণেং মনাসাৰিখেং ফাৱে । সকল় কাংহীং ॥ ৩০ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে কৰংটলক্ষণনিৰূপণনাম সমাস তিসৰা ॥
সমাস চৌথা : সদেৱলক্ষণনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰামসমৰ্থ ॥
মাগাং বোলিলে কৰংটলক্ষণ । তেং ৱিৱেকেং সাংডাৱেং সংপূৰ্ণ ।
আতাং ঐকা সদেৱলক্ষণ । পৰম সৌখ্যদাযেক ॥ ১ ॥
উপজতগুণ শৰীৰীং । পৰোপকাৰী নানাপৰী ।
আৱডে সৰ্ৱাংচে অংতৰীং । সৰ্ৱকাল় ॥ ২ ॥
সুংদৰ অক্ষৰ লেহো জাণে । চপল় শুদ্ধ ৱাচূং জাণে ।
অৰ্থাংতৰ সাংগোং জাণে । সকল় কাংহীং ॥ ৩ ॥
কোণাচেং মনোগত তোডিনা । ভল্যাংচী সংগতী সোডিনা ।
সদেৱলক্ষণ অনুমানা । আণূন ঠেৱী ॥ ৪ ॥
তো সকল় জনাসী ৱ্হাৱা । জেথেং তেথেং নিত্য নৱা ।
মূৰ্খপণেং অনুমানগোৱা । কাংহীংচ নাহীং ॥ ৫ ॥
নানা উত্তম গুণ সত্পাত্ৰ । তেচি মনুষ্য জগমিত্ৰ ।
প্ৰগট কীৰ্তী স্ৱতংত্ৰ । পৰাধেন নাহীং ॥ ৬ ॥
ৰাখে সকল়াংচেং অংতৰ । উদংড কৰী পাঠাংতৰ ।
নেমস্তপণাচা ৱিসৰ । পডণাৰ নাহীং ॥ ৭ ॥
নম্ৰপণেং পুসোং জাণে । নেমস্ত অৰ্থ সাংগোং জাণে ।
বোলাঐসেং ৱৰ্তোং জাণে । উত্তম ক্ৰিযা ॥ ৮ ॥
তো মানলা বহুতাংসী । কোণী বোলোং ন শকে ত্যাসী ।
ধগধগীত পুণ্যৰাসী । মাহাংপুৰুষ ॥ ৯ ॥
তো পৰোপকাৰ কৰিতাংচি গেলা । পাহিজে তো জ্যালা ত্যালা ।
মগ কায উণেং তযালা । ভূমংডল়ীং ॥ ১০ ॥
বহুত জন ৱাস পাহে । ৱেল়েসী তত্কাল় উভা ৰাহে ।
উণেং কোণাচেং ন সাহে । তযা পুৰুষাসী ॥ ১১ ॥
চৌদা ৱিদ্যা চৌসষ্টী কল়া । জাণে সংগীত গাযেনকল়া ।
আত্মৱিদ্যেচা জিৱ্হাল়া । উদংড তেথেং ॥ ১২ ॥
সকল়াংসী নম্ৰ বোলণেং । মনোগত ৰাখোন চালণেং ।
অখংড কোণীযেকাচে উণেং । পডোংচি নেদী ॥ ১৩ ॥
ন্যায নীতি ভজন মৰ্যাদ । কাল় সাৰ্থক কৰী সদা ।
দৰিদ্ৰপণাচী আপদা । তেথেং কৈচী ॥ ১৪ ॥
উত্তম গুণেং শ্ৰৃংঘাৰলা । তো বহুতাংমধেং শোভলা ।
প্ৰগট প্ৰতাপেং উগৱলা । মাৰ্তংড জৈসা ॥ ১৫ ॥
জাণতা পুৰুষ অসেল জেথেং । কল়হো কৈচা উঠেল তেথেং ।
উত্তম গুণাৱিষীং ৰিতেং । তেং প্ৰাণী কৰংটে ॥ ১৬ ॥
প্ৰপংচী জাণে ৰাজকাৰণ । পৰমাৰ্থীং সাকল্য ৱিৱৰণ ।
সৰ্ৱাংমধেং উত্তম গুণ । ত্যাচা ভোক্তা ॥ ১৭ ॥
মাগেং যেক পুঢেং যেক । ঐসা কদাপী নাহীং দংডক ।
সৰ্ৱত্ৰাংসীং অলোলিক । তযা পুৰুষাচী ॥ ১৮ ॥
অংতৰাসী লাগেল ঢকা । ঐসী ৱৰ্তণূক কৰূং নকা ।
জেথেং তেথেং ৱিৱেকা । প্ৰগট কৰী ॥ ১৯ ॥
কৰ্মৱিধী উপাসনাৱিধী । জ্ঞানৱিধী ৱৈৰাগ্যৱিধী ।
ৱিশাল় জ্ঞাত্ৰুত্ৱাচী বুদ্ধী । চল়েল কৈসী ॥ ২০ ॥
পাহাতাং অৱঘে উত্তম গুণ । তযাস ৱাঈট ম্হণেল কোণ ।
জৈসা আত্মা সংপূৰ্ণ । সৰ্ৱাং ঘটীং ॥ ২১ ॥
আপল্যা কাৰ্যাস তত্পৰ । লোক অসতী লাহানথোৰ ।
তৈসাচি কৰী পৰোপকাৰ । মনাপাসুনী ॥ ২২ ॥
দুসৰ্যাচ্যা দুঃখেং দুখৱে । দুসৰ্যাচ্যা সুখেং সুখাৱে ।
আৱঘেচি সুখী অসাৱে । ঐসী ৱাসনা ॥ ২৩ ॥
উদংড মুলেং নানাপৰী । ৱডিলাংচেং মন অৱঘ্যাংৱৰী ।
তৈসী অৱঘ্যাংচী চিংতা কৰী । মাহাংপুৰুষ ॥ ২৪ ॥
জযাস কোণাচেং সোসেনা । তযাচী নিঃকাংচন ৱাসনা ।
ধীকাৰিল্যা ধীকাৰেনা । তোচি মহাপুৰুষ ॥ ২৫ ॥
মিথ্যা শৰীৰ নিংদলেং । তৰী যাচেং কাযে গেলেং ।
জ্ঞাত্যাসী আণি জিংতিলেং । দেহেবুদ্ধীনেং ॥ ২৬ ॥
হেং অৱঘেং অৱলক্ষণ । জ্ঞাতা দেহীং ৱিলক্ষণ ।
কাংহীং তৰ়্হী উত্তম গুণ । জনীং দাখৱাৱে ॥ ২৭ ॥
উত্তম গুণাস মনুষ্য ৱেধে । ৱাঈট গুণাসী প্ৰাণী খেদে ।
তীক্ষণ বুদ্ধি লোক সাধেং । কাযে জাণতী ॥ ২৮ ॥
লোকীং অত্যংত ক্ষমা কৰিতী । আলিযাং লোকাংচে প্ৰচিতী ।
মগ তে লোক পাঠী ৰাখতী । নানা প্ৰকাৰীং ॥ ২৯ ॥
বহুতাংসী ৱাটে মী থোৰ । সৰ্ৱমান্য পাহিজে ৱিচাৰ ।
ধীৰ উদাৰ গংভীৰ । মাহাংপুৰুষ ॥ ৩০ ॥
জিতুকে কাংহীং উত্তম গুণ । তেং সমৰ্থাচেং লক্ষণ ।
অৱগুণ তেং কৰংটলক্ষণ । সহজচি জালেং ॥ ৩১ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে সদেৱলক্ষণনিৰূপণনাম সমাস চৌথা ॥
সমাস পাংচৱা : দেহমান্যণনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰামসমৰ্থ ॥
মাতীচে দেৱ ধোংড্যাচে দেৱ । সোন্যাচে দেৱ ৰুপ্যাচে দেৱ ।
কাশাচে দেৱ পিতল়েচে দেৱ । তাংব্যাচে দেৱ চিত্ৰলেপে ॥ ১ ॥
ৰুৱিচ্যা লাংকডাচে দেৱ পোংৱল়্য্যাংচে দেৱ । বাণ তাংদল়ে নৰ্মদে দেৱ ।
শালিগ্ৰাম কাশ্মিৰী দেৱ । সূৰ্যকাংত সোমকাংত ॥ ২ ॥
তাংব্ৰনাণীং হেমনাণী । কোণী পূজিতী দেৱাৰ্চনীং ।
চক্ৰাংগীত চক্ৰতীৰ্থাহুনী । ঘেঊন যেতী ॥ ৩ ॥
উদংড উপাসনেচে ভেদ । কিতী কৰাৱে ৱিশদ ।
আপলালে আৱডীচা ৱেধ । লাগলা জনীং ॥ ৪ ॥
পৰী ত্যা সকল়াংচেং হি কাৰণ । মুল়ীং পাহাৱেং স্মৰণ ।
তযা স্মৰণাচে অংশ জাণ । নানা দেৱতেং ॥ ৫ ॥
মুল়ীং দ্ৰষ্টা দেৱ তো যেক । ত্যাচে জাহালে অনেক ।
সমজোন পাহাতাং ৱিৱেক । উমজোং লাগে ॥ ৬ ॥
দেহ্যাৱেগল়ী ভক্তি ফাৱেনা । দেহ্যাৱেগল়া দেৱ পাৱেনা ।
যাকাৰণেং মূল় ভজনা । দেহেচি আহে ॥ ৭ ॥
দেহে মুল়ীংচ কেলা ৱাৱ । তৰী ভজনাসী কৈংচা ঠাৱ ।
ম্হণোনী ভজনাচা উপাৱ । দেহ্যাত্মযোগেং ॥ ৮ ॥
দেহেংৱিণ দেৱ কৈসা ভজাৱা । দেহেংৱিণ দেৱ কৈসা পুজাৱা ।
দেহ্যাৱিণ মোহছাৱ কৈসা কৰাৱা । কোণ্যা প্ৰকাৰেং ॥ ৯ ॥
অত্ৰ গংধ পত্ৰ পুষ্প । ফল তাংবোল ধূপ দীপ ।
নানা ভজনাচা সাক্ষেপ । কোঠেং কৰাৱা ॥ ১০ ॥
দেৱাচেং তীৰ্থ কৈসেং ঘ্যাৱেং । দেৱাসী গংধ কোঠেং লাৱাৱেং ।
মংত্ৰপুষ্প তৰী ৱাৱেং । কোণেং ঠাঈং ॥ ১১ ॥
ম্হণোনী দেহ্যাৱিণ আডতেং । অৱঘেং সাংকডেংচি পডতেং ।
দেহ্যাকৰিতাং ঘডতেং । ভজন কাংহীং ॥ ১২ ॥
দেৱ দেৱতা ভূতেং দেৱতেং । মুল়ীংচে সামৰ্থ্যে আহে তেথেং ।
অধিকাৰেং নানা দেৱতেং । ভজত জাৱীং ॥ ১৩ ॥
নানা দেৱীং ভজন কেলেং । তেং মূল় পুৰুষাসী পাৱলেং ।
যাকাৰণেং সন্মানিলেং । পাহিজে সকল় কাংহীং ॥ ১৪ ॥
মাযাৱল্লী ফাংপাৱলী । নানা দেহেফল়ীং লগডলী ।
মুল়ীংচী জাণীৱ কল়োং আলী । ফল়ামধেং ॥ ১৫ ॥
ম্হণোনী যেল়ীল ন কৰাৱেং । পাহাণেং তেং যেথেংচি পাহাৱেং ।
তাল়া পডতাং ৰাহাৱেং । সমাধানেং ॥ ১৬ ॥
প্ৰাণী সংসাৰ টাকিতী । দেৱাস ধুংডীত ফিৰতী ।
নানা অনুমানীং পডতী । জেথ তেথেং ॥ ১৭ ॥
লোকাংচী পাহাতাং ৰিতী । লোক দেৱাৰ্চনেং কৰিতী ।
অথৱা ক্ষত্ৰদেৱ পাহাতী । ঠাঈং ঠাঈং ॥ ১৮ ॥
অথৱা নানা অৱতাৰ । ঐকোনী ধৰিতী নিৰ্ধাৰ ।
পৰী তেং অৱঘেং সৱিস্তৰ । হোঊন গেলেং ॥ ১৯ ॥
যেক ব্ৰহ্মাৱিষ্ণুমহেশ । ঐকোন ম্হণতীং হে ৱিশেষ ।
গুণাতীত জো জগদীশ । তো পাহিলা পাহিজে ॥ ২০ ॥
দেৱাসী নাহীং থানমান । কোঠেং কৰাৱেং ভজন ।
হা ৱিচাৰ পাহাতাং অনুমান । হোত জাতো ॥ ২১ ॥
নসতাং দেৱাচেং দৰ্শন । কৈসেন হোঈজে পাৱন ।
ধন্য ধন্য তে সাধুজন । সকল় জাণতী ॥ ২২ ॥
ভূমংডল়ী দেৱ নানা । ত্যাংচী ভীড উলংঘেনা ।
মুখ্য দেৱ তো কল়েনা । কাংহীং কেল্যাং ॥ ২৩ ॥
কৰ্তুত্ৱ ৱেগল়েং কৰাৱেং । মগ ত্যা দেৱাসী পাহাৱেং ।
তৰীচ কাংহীংযেক পডে ঠাৱেং । গৌপ্যগুহ্য ॥ ২৪ ॥
তেং দিসেনা না ভাসেনা । কল্পাংতীং হি নাসেনা ।
সুকৃতাৱেগল়েং ৱিশ্ৱাসেনা । তেথেং মন ॥ ২৫ ॥
উদংড কল্পিতে কল্পনা । উদংড ইছিতে ৱাসনা ।
অভ্যাংতৰীং তৰংগ নানা । উদযাতেং পাৱতী ॥ ২৬ ॥
ম্হণোনী কল্পনাৰহিত । তেচি ৱস্তু শাশ্ৱত ।
অংত নাহীং ম্হণোনী অনংত । বোলিজে তযা ॥ ২৭ ॥
হেং জ্ঞানদৃষ্টীনেং পাহাৱেং । পাহোনী তেথেংচি ৰাহাৱেং ।
নিজধ্যাসেং তদ্ৰূপ ৱ্হাৱেং । সংগত্যাগেং ॥ ২৮ ॥
নানা লীল়া নানা লঘৱেং । তেং কাযে জাণিজে বাপুড্যা জীৱেং ।
সংতসংগেং স্ৱানুভৱেং । স্থিতি বাণে ॥ ২৯ ॥
ঐসী সূক্ষ্ম স্থিতি গতী । কল়তাং চুকে অধোগতী ।
সদ্গুৰুচেনি সদ্গতী । তত্কাল় হোতে ॥ ৩০ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে দেহমান্যণনিৰূপণনাম সমাস পাংচৱা ॥
সমাস সহাৱা : বুদ্ধিৱাদনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰামসমৰ্থ ॥
পৰমাৰ্থী আণি ৱিৱেকী । ত্যাচেং কৰণেং মানে লোকীং ।
কাং জে ৱিৱৰৱিৱৰোং চুকী । পডোংচি নেদী ॥ ১ ॥
জো জো সংদেহ ৱাটে জনা । তো তো কদাপী কৰীনা ।
আদিঅংত অনুমানা । আণূন সোডী ॥ ২ ॥
স্ৱতাং নিস্পৃহ অসেনা । ত্যাচেং বোলণেংচি মানেনা ।
কঠিণ আহে জনাৰ্দনা । ৰাজী ৰাখণেং ॥ ৩ ॥
কোণী দটূন উপদেশ দেতী । কোণী মধ্যাৱৰ্তী ঘালিতী ।
তে সহজচি হল়ু পডতী । লালচীনেং ॥ ৪ ॥
জযাস সাংগাৱা ৱিৱেক । তোচি জাণাৱা প্ৰতিকুংচক ।
পুঢেং পুঢেং নাসক । কাৰবাৰ হোতো ॥ ৫ ॥
ভাৱাস ভাঊ উপদেশ দেতী । পুঢেং পুঢেং হোতে ফজিতী ।
ৱোল়কীচ্যা লোকাংত মহংতী । মাংডূংচি নযে ॥ ৬ ॥
পহিলেং দিসে পৰী নাসে । ৱিৱেকী মান্য কৰিতী কৈসে ।
অৱিৱেকী তে জৈসে তৈসেং । মিল়তী তেথেং ॥ ৭ ॥
ভ্ৰতাৰ শিষ্য স্ত্ৰী গুৰু । হাহি ফটকাল় ৱিচাৰু ।
নানা ভ্ৰষ্টাকাৰী প্ৰকাৰু । তৈসাচি আহে ॥ ৮ ॥
প্ৰগট ৱিৱেক বোলেনা । ঝাংকাতাপা কৰী জনা ।
মুখ্য নিশ্চয অনুমানা । আণূংচ নেদী ॥ ৯ ॥
হুকীসৰিসা ভৰীং ভৰে । ৱিৱেক সাংগতাং ন ধৰে ।
দুৰীদৃষ্টীচে পুৰে । সাধু নৱ্হেতী ॥ ১০ ॥
কোণ্হাস কাংহীংচ ন মাগাৱেং । ভগৱদ্ভজন ৱাঢৱাৱেং ।
ৱিৱেকবল়েং জন লাৱাৱে । ভজনাকডে ॥ ১১ ॥
পৰাংতৰ ৰক্ষাযাচীং কামেং । বহুত কঠীণ ৱিৱেকৱৰ্মেং ।
স্ৱৈছেনেং স্ৱধৰ্মেং । লোকৰাহাটী ॥ ১২ ॥
আপণ তুৰুক গুৰু কেলা । শিষ্য চাংভাৰ মেল়ৱিলা ।
নীচ যাতীনেং নাসলা । সমুদাৱ ॥ ১৩ ॥
ব্ৰহ্মণমংডল়্যা মেল়ৱাৱ্যা । ভক্তমংডল়্যা মানাৱ্যা ।
সংতমংডল়্যা শোধাৱ্যা । ভূমংডল়ীং ॥ ১৪ ॥
উত্কট ভৱ্য তেংচি ঘ্যাৱেং । মল়মল়ীত অৱঘেংচি টাকাৱেং ।
নিস্পৃহপণেং ৱিখ্যাত ৱ্হাৱেং । ভূমংডল়ীং ॥ ১৫ ॥
অক্ষৰ বৰেং ৱাচণেং বৰেং । অৰ্থাংতৰ সাংগণেং বৰেং ।
গাণেং নাচণেং অৱঘেংচি বৰেং । পাঠাংতৰ ॥ ১৬ ॥
দীক্ষা বৰী মিত্ৰী বৰী । তীক্ষণ বুধী ৰাজকাৰণী বৰী ।
আপণাস ৰাখে নানাপৰী । অলিপ্তপণেং ॥ ১৭ ॥
অখংড হৰিকথেচা ছংদু । সকল়াংস লাগে নামৱেদু ।
প্ৰগট জযাচা প্ৰবোধু । সূৰ্য জৈসা ॥ ১৮ ॥
দুৰ্জনাসী ৰাখোং জাণে । সজ্জনাসী নিৱঊং জাণে ।
সকল়াংচে মনীচেং জাণে । জ্যাচেং ত্যাপৰীং ॥ ১৯ ॥
সংগতীচেং মনুষ্য পালটে । উত্তম গুণ তত্কাল় উঠে ।
অখংড অভ্যাসীং লগটে । সমুদাৱ ॥ ২০ ॥
জেথেং তেথেং নিত্য নৱা । জনাসী ৱাটে হা অসাৱা ।
পৰংতু লালচীচা গোৱা । পডোংচি নেদী ॥ ২১ ॥
উত্কট ভক্তি উত্কট জ্ঞান । উত্কট চ্যাতুৰ্য উত্কট ভজন ।
উত্কট যোগ অনুষ্ঠান । ঠাঈং ঠাঈং ॥ ২২ ॥
উত্কট নিস্পৃহতা ধৰিলী । ত্যাচী কীৰ্তি দিগাংতীং ফাংকলী ।
উত্কট ভক্তীনেং নিৱালী । জনমংডল়ী ॥ ২৩ ॥
কাংহীং যেক উত্কটেৱিণ । কীৰ্তি কদাপি নৱ্হে জাণ ।
উগেংচ ৱণৱণ হিংডোন । কাযে হোতেং ॥ ২৪ ॥
নাহীং দেহ্যাচা ভৰংৱসা । কেৱ্হাং সৰেল ৱযসা ।
প্ৰসংগ পডেল কৈসা । কোণ জাণে ॥ ২৫ ॥
যাকাৰণেং সাৱধান অসাৱেং । জিতুকেং হোঈল তিতুকেং কৰাৱেং ।
ভগৱত্কীৰ্তীনেং কৰাৱেং । ভূমংডল় ॥ ২৬ ॥
আপণাস জেং জেং অনুকূল় । তেং তেং কৰাৱেং তত্কাল় ।
হোঈনা ত্যাস নিৱল় । ৱিৱেক উমজাৱা ॥ ২৭ ॥
ৱিৱেকামধেং সাপডেনা । ঐসেং তো কাংহীংচ অসেনা ।
যেকাংতীং ৱিৱেক অনুমানা । আণূন সোডী ॥ ২৮ ॥
অখংড তজৱীজা চাল়ণা জেথেং । পাহাতং কায উণেং তেথেং ।
যেকাংতেংৱিণ প্ৰাণীযাংতেং । বুদ্ধি কৈসী ॥ ২৯ ॥
যেকাংতী ৱিৱেক কৰাৱা । আত্মাৰাম ৱোল়খাৱা ।
যেথূন তেথৱৰী গোৱা । কাংহীংচ নাহীং ॥ ৩০ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে বুদ্ধিৱাদনিৰূপণনাম সমাস সহাৱা ॥
সমাস সাতৱা : যত্ননিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰামসমৰ্থ ॥
কথেচেং ঘমংড ভৰূন দ্যাৱেং । আণী নিৰূপণীং ৱিৱৰাৱেং ।
উণেং পডোংচি নেদাৱেং । কোণীযেকৱিষীং ॥ ১ ॥
ভেজণাৰ খালেং পডিলা । তো ভেজণাৰী জাণিতলা ।
নেণতা লোক উগাচ ৰাহিলা । টকমকাং পাহাত ॥ ২ ॥
উত্তৰ ৱিলংবীং পডিলেং । শ্ৰোতযাংস কল়োং আলেং ।
ম্হণিজে মহত্ৱ উডালেং । ৱক্তযাচেং ॥ ৩ ॥
থোডেং বোলোনি সমাধান কৰণেং । ৰাগেজোন তৰী মন ধৰণেং ।
মনুষ্য ৱেধীংচ লাৱণেং । কোণীযেক ॥ ৪ ॥
সোসৱেনা চিণচিণ কেলী । তেথেং তামসৱৃত্তী দিসোন আলী ।
আৱঘী আৱডী উডালী । শ্ৰোতযাচী ॥ ৫ ॥
কোণ কোণ ৰাজী ৰাখিলে । কোণ কোণ মনী ভংগিলে ।
ক্ষণক্ষণা পৰীক্ষিলে । পাহিজে লোক ॥ ৬ ॥
শিষ্য ৱিকল্পেং ৰান ঘেত । গুৰু মাগেং মাগেং ধাংৱতো ।
ৱিচাৰ পাহোং জাতাং তো । ৱিকল্পচি অৱঘা ॥ ৭ ॥
আশাবদ্ধী ক্ৰ্যিযাহীন । নাহীং চ্যাতুৰ্যাচেং লক্ষণ ।
তে মহংতীচী ভণভণ । বংদ নাহীং ॥ ৮ ॥
ঐসে গোসাৱী হল়ু পডতী । ঠাঈং ঠাঈং কষ্টী হোতী ।
তেথেং সংগতীচে লোক পাৱতী । সুখ কৈচেং ॥ ৯ ॥
জিকডে তিকডে কীৰ্তি মাজে । সগট লোকাংস হৱ্যাস উপজে ।
লোক ৰাজী ৰাখোন কীজে । সকল় কাংহীং ॥ ১০ ॥
পৰলোকীং ৱাস কৰাৱা । সমুদাৱ উগাচ পাহাৱা ।
মাগণ্যাচা তগাদা ন লৱাৱা । কাংহীং যেক ॥ ১১ ॥
জিকডে জগ তিকডে জগন্নাযেক । কল়লা পাহিজে ৱিৱেক ।
ৰাত্ৰীদিৱস ৱিৱেকী লোক । সাংভাল়ীত জাতী ॥ ১২ ॥
জো জো লোক দৃষ্টীস পডিলা । তো তো নষ্ট ঐসা কল়লা ।
অৱঘেচ নষ্ট যেকলা ভলা । কাশাৱৰুনী ॥ ১৩ ॥
ৱোস মুলকীং কাযে পাহাৱেং । লোকাংৱেগল়েং কোঠেং ৰাহাৱেং ।
তৰ়্হে খোটী সাংডতেং ঘ্যাৱেং । কাংহীং যেক ॥ ১৪ ॥
তস্মাত লোকিকীং ৱৰ্ততাং নযে । ত্যাস মহংতী কামা নযে ।
পৰত্ৰ সাধনাচা উপাযে । শ্ৰৱণ কৰূন অসাৱেং ॥ ১৫ ॥
আপণাসী বৰেং পোহতাং নযে । লোক বুডৱাৱযাচেং কোণ কাৰ্য ।
গোডী আৱডী ৱাযাং জাযে । ৱিকল্পচি অৱঘা ॥ ১৬ ॥
অভ্যাসেং প্ৰগট ৱ্হাৱেং । নাহীং তৰী ঝাংকোন অসাৱেং ।
প্ৰগট হোঊন নাসাৱেং । হেং বৰেং নৱ্হে ॥ ১৭ ॥
মংদ হল়ু হল়ু চালতো । চপল় কৈসা অটোপতো ।
অৰবী ফিৰৱণাৰ তো । কৈসা অসাৱা ॥ ১৮ ॥
হে ধকাধকীচীং কামেং । তিক্ষণ বুদ্ধীচীং ৱৰ্মেং ।
ভোল়্যা ভাৱাৰ্থেং সংভ্ৰমেং । কৈসেং ঘডে ॥ ১৯ ॥
সেত কেলেং পৰী ৱাহেনা । জৱাৰ কেলেং পৰী ফিৰেনা ।
জন মেল়ৱিলেং পৰী ধৰেনা । অংতৰ্যামীং ॥ ২০ ॥
জৰী চঢতী ৱাঢতী আৱডী উঠে । তৰী পৰমাৰ্থ প্ৰগটে ।
ঘসঘস কৰিতাং ৱিটে । সগট লোকু ॥ ২১ ॥
আপলেং লোকাংস মানেনা । লোকাংচেং আপণাংস মানেনা ।
অৱঘা ৱিকল্পচি মনা । সমাধান কৈচেং ॥ ২২ ॥
নাসক দীক্ষা সিংতৰু লোক । তেথেং কৈচা অসেল ৱিৱেক ।
জেথেং বল়াৱলা অৱিৱেক । তেথেং ৰাহণেং খোটেং ॥ ২৩ ॥
বহুত দিৱস শ্ৰম কেলা । সেৱটীং অৱঘাচি ৱেৰ্থ গেলা ।
আপণাস ঠাকেনা গল্বলা । কোণেং কৰাৱা ॥ ২৪ ॥
সংগীত চালিলা তৰী তো ৱ্যাপ । নাহীং তৰী অৱঘাচি সংতাপ ।
ক্ষণক্ষণা ৱিক্ষেপ । কিতী ম্হণৌনি সংগাৱা ॥ ২৫ ॥
মূৰ্খ মূৰ্খপণেং ভৰংগল়তী । জ্ঞাতেপণেং কষ়ো কৰিতী ।
হোতে দোহীংকডে ফজিতী । লোকাংমধেং ॥ ২৬ ॥
কাৰবাৰ আটোপেনা কৰৱেনা । আণি উগেংহি ৰাহেনা ।
যাকাৰণেং সকল় জনা । কাযে ম্হণাৱেং ॥ ২৭ ॥
নাসক উপাধীস সোডাৱেং । ৱয সাৰ্থকীং ঘালাৱেং ।
পৰিভ্ৰমণেং কংঠাৱেং । কোঠেং তৰী ॥ ২৮ ॥
পৰিভ্ৰমণ কৰীনা । দুসৰ্যাচেং কাংহীংচ সোসীনা ।
তৰী মগ উদংড যতনা । ৱিকল্পাচী ॥ ২৯ ॥
আতাং হেং আপণাচিপাসীং । বৰেং ৱিচাৰাৱেং আপণাসী ।
অনুকুল় পডেল তৈসী । ৱৰ্তণূক কৰাৱী ॥ ৩০ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে যেত্ননিৰূপণনাম সমাস সাতৱা ॥
সমাস আঠৱা : উপাধিলক্ষণনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰামসমৰ্থ ॥
সৃষ্টীমধেং বহূ লোক । পৰিভ্ৰমণেং কল়ে কৌতুক ।
নানা প্ৰকাৰীচে ৱিৱেক । আডল়োং লাগতী ॥ ১ ॥
কিতী প্ৰপংচী জন । অখংড ৱৃত্তি উদাসীন ।
সুখদুঃখেং সমাধান । দংডল়েনা ॥ ২ ॥
স্ৱভাৱেংচি নেমক বোলতী । সহজচি নেমক চালতী ।
অপূৰ্ৱ বোলণ্যাচী স্থিতী । সকল়াংসী মানে ॥ ৩ ॥
সহজচি তাল়জ্ঞান যেতেং । স্ৱভাৱেংচি ৰাগজ্ঞান উমটতেং ।
সহজচি কল়ত জাতেং । ন্যাযেনীতিলক্ষণ ॥ ৪ ॥
যেখাদা আডল়ে গাজী । সকল় লোক অখংড ৰাজী ।
সদা সৰ্ৱদা আৱডী তাজী । প্ৰাণীমাত্ৰাচী ॥ ৫ ॥
চুকোন উদংড আঢল়তেং । ভাৰী মনুষ্য দৃষ্টীস পডতেং ।
মহংতাচেং লক্ষণসেং ৱাটতেং । অকস্মাত ॥ ৬ ॥
ঐসা আডল়তাং লোক । চমত্কাৰেং গুণগ্ৰাহিক ।
ক্ৰিযা বোলণেং নেমক । প্ৰত্যযাচেং ॥ ৭ ॥
সকল় অৱগুণামধেং অৱগুণ । আপলে অৱগুণ ৱাটতী গুণ ।
মোঠেং পাপ কৰংটপণ । চুকেনা কীং ॥ ৮ ॥
ঢাল়েংচি কাম হোতেং সদা । জেং জপল্যানেং নৱ্হে সৰ্ৱদা ।
তেথেং পীল়পেংচাচী আপদা । আডল়েচিনা ॥ ৯ ॥
যেকাসী অভ্যাসিতাং ন যে । যেকাসী স্ৱভাৱেংচি যে ।
ঐসা ভগৱংতাচা মহিমা কাযে । কৈসা কল়েনা ॥ ১০ ॥
মোঠীং ৰাজকাৰণেং চুকতী । ৰাজকাৰণা ৱঢা লাগতী ।
নানা চুকীচী ফজিতী । চহুংকডে ॥ ১১ ॥
যাকাৰণেং চুকোং নযে । ম্হণিজে উদংড উপাযে ।
উপাযাচা অপাযে । চুকতাং হোযে ॥ ১২ ॥
কাযে চুকলেং তেং কল়েনা । মনুষ্যাচেং মনচি ৱল়েনা ।
খৱল়লা অভিমান গল়েনা । দোহিংকডে ॥ ১৩ ॥
আৱঘে ফডচি নাসতী । লোকাংচীং মনেং ভংগতী ।
কোঠেং চুকতে যুক্তী । কাংহীং কল়েনা ॥ ১৪ ॥
ৱ্যাপেংৱিণ আটোপ কেলা । তো অৱঘা ঘসৰতচি গেলা ।
অকলেচা বংদ নাহীং ঘাতলা । দুৰীদৃষ্টীনেং ॥ ১৫ ॥
যেখাদেং মনুষ্য তেং সিল়েং । ত্যাচেং কৰণেংচি বাৱল়েং
নানা ৱিকল্পাচেং জাল়েং ।  কৰূন টাকী ॥ ১৬ ॥
তেং আপণাসী উকলেনা । দুসৰ্যাস কাংহীংচ কল়েনা ।
নাচে ৱিকল্পেং কল্পনা । ঠাঈং ঠাঈং ॥ ১৭ ॥
ত্যা গুপ্ত কল্পনা কোণাস কল়াৱ্যা । কোণেং যেঊন আটোপাৱ্যা ।
জ্যাচ্যা ত্যানেং কৰাৱ্যা । বল়কট বুদ্ধি ॥ ১৮ ॥
জ্যাসী উপাধী আৱৰেনা । তেণেং উপাধী ৱাঢৱাৱীনা ।
সাৱচিত কৰূনিযাং মনা । সমাধানেং অসাৱেং ॥ ১৯ ॥
ধাংৱধাৱোং উপাধী ৱেষ্টী । আপণ কষ্টী লোক হি কষ্টী ।
হে কামা নযে গোষ্টী । কুসমুসেচী ॥ ২০ ॥
লোক বহুত কষ্টী জালা । আপণহি অত্যংত ত্ৰাসলা ।
ৱেৰ্থচি কেলা গল্বলা । কাঅসযাসী ॥ ২১ ॥
অসো উপাধীচেং কাম ঐসেং । কাংহীং বৰেং কাংহীং কাণোংসেং ।
সকল় সমজোন ঐসেং । ৱৰ্ততাং বৰেং ॥ ২২ ॥
লোকাংপাসীং ভাৱাৰ্থ কৈচা । আপণ জগৱাৱা তযাংচা ।
সেৱট উপংঢৰ কোণাচা । পডোংচি নযে ॥ ২৩ ॥
অংতৰাত্ম্যাকডে সকল় লাগে । নিৰ্গুণীং হেং কাংহীংচ ন লগে ।
নানা প্ৰকাৰীচে দগে । চংচল়ামধেং ॥ ২৪ ॥
শুদ্ধ ৱিশ্ৰাংতীচেং স্থল় । তেং এক নিৰ্মল় নিশ্চল় ।
তেথেং ৱিকাৰচি সকল় । নিৰ্ৱিকাৰ হোতী ॥ ২৫ ॥
উদ্ৱেগ অৱঘে তুটোনি জাতী । মনাসী ৱাটে ৱিশ্ৰাংতী ।
ঐসী দুল্লভ পৰব্ৰহ্মস্থিতী । ৱিৱেকেং সাংভাল়াৱী ॥ ২৬ ॥
আপণাস উপাধী মুল়ীংচ নাহীং । ৰুণানুবংধেং মিল়ালে সৰ্ৱহি ।
আল্যাগেল্যাচী ক্ষিতী নাহীং । ঐসেং জালেং পাহিজে ॥ ২৭ ॥
জো উপাধীস কংটাল়লা । তো নিৱাংত হোঊন বৈসলা ।
আটোপেনা তো গল্বলা । কাসযাসী ॥ ২৮ ॥
কাংহীং গল্বলা কাংহীং নিৱল় । ঐসা কংঠীত জাৱা কাল় ।
জেণেংকৰিতাং ৱিশ্ৰাংতী ৱেল় । আপণাসী ফাৱে ॥ ২৯ ॥
উপাধী কাংহীং ৰাহাত নাহীং । সমাধানাযেৱঢেং থোৰ নাহীং ।
নৰদেহে প্ৰাপ্ত হোত নাহীং । ক্ষণক্ষণা ॥ ৩০ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে উপাধিলক্ষণনিৰূপণনাম সমাস আঠৱা ॥
সমাস নৱৱা : ৰাজকাৰণনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰামসমৰ্থ ॥
জ্ঞানী আণী উদাস । সমুদাযাচা হৱ্যাস ।
তেণেং অখংড সাৱকাশ । যেকাংত সেৱাৱা ॥ ১ ॥
জেথেং তজৱীজা কল়তী । অখংড চাল়ণা নিঘতী ।
প্ৰাণীমাত্ৰাচী স্থিতী গতী । কল়োং যেতে ॥ ২ ॥
জৰী হা চাল়ণাচি কৰীনা । তৰী কাংহীংচ উমজেনা ।
হিসেবঝাডাচি পাহীনা । দিৱাল়খোৰ ॥ ৩ ॥
যেক মিৰাসী সাধিতী । যেক সীধ্যা গৱাৱিতী ।
ৱ্যাপকপণাচী স্থিতী । ঐসী আহে ॥ ৪ ॥
জেণেং জেং জেং মনীং ধৰিলেং । তেং তেং আধীংচ সমজলেং ।
কৃত্ৰিম অৱঘেংচি খুংটলেং । সহজচি যেণেং ॥ ৫ ॥
অখংড ৰাহতাং সলগী হোতে । অতিপৰিচযেং অৱজ্ঞা ঘডতে ।
যাকাৰণেং ৱিশ্ৰাংতী তে । ঘেতাং নযে ॥ ৬ ॥
আল়সেং আল়স কেলা । তৰী মগ কাৰবাৰচি বুডালা ।
অংতৰহেত চুকত গেলা । সমুদাযাচা ॥ ৭ ॥
উদংড উপাসনেচীং কামেং । লাৱীত জাৱীং নিত্যনেমেং ।
অৱকাশ কৈংচা কৃত্ৰিমেং । কৰাৱযাসী ॥ ৮ ॥
চোৰ ভাংডাৰী কৰাৱা । ঘসৰতাংচ সাংভাল়াৱা ।
গোৱা মূৰ্খপণাচা কাঢাৱা । হল়ু হল়ু ॥ ৯ ॥
যা অৱঘ্যা পহিল্যাচ গোষ্টী । প্ৰাণী কোণী নৱ্হতা কষ্টী ।
ৰাজকাৰণেং মংডল় ৱেষ্টী । চহুংকডে ॥ ১০ ॥
নষ্টাসী নষ্ট যোজাৱে । ৱাচল়াসী ৱাচাল় আণাৱে ।
আপণাৱৰী ৱিকল্পাচে গোৱে । পডোংচ নেদী ॥ ১১ ॥
কাংটীনেং কাংটী ঝাডাৱী । ঝাডাৱী পৰী তে কল়োং নেদাৱী ।
কল়কটেপণাচী পদৱী । অসোং দ্যাৱী ॥ ১২ ॥
ন কল়তাং কৰী কাৰ্য জেং তেং । তেং কাম তত্কাল়চি হোতেং ।
গচগচেংত পডতাং তেং । চমত্কাৰেং নৱ্হে ॥ ১৩ ॥
ঐকোনী আৱডী লাগাৱী । দেখোনী বল়কটচি ৱ্হাৱী ।
সলগীনেং আপলী পদৱী । সেৱকামধেং ॥ ১৪ ॥
কোণীযেক কাম কৰিতাং হোতেং । ন কৰিতাং তেং মাগেং পডতেং ।
যা কাৰণেং ঢিলেপণ তেং । অসোংচি নযে ॥ ১৫ ॥
জো দুসৰ্যাৱৰী ৱিশ্ৱাসলা । ত্যাচা কাৰ্যভাগ বুডালা ।
জো আপণচি কষ্টত গেলা । তোচি ভলা ॥ ১৬ ॥
অৱঘ্যাস অৱঘেং কল়লেং । তেৱ্হাং তেং ৰিতেং পডিলেং ।
যাকাৰণেং ঐসেং ঘডলেং । ন পাহিজে কীং ॥ ১৭ ॥
মুখ্য সূত্ৰ হাতীং ঘ্যাৱেং । কৰণেং তেং লোকাংকৰৱীং কৰৱাৱেং ।
কিত্তেক খলক উগৱাৱে । ৰাজকাৰণামধেং ॥ ১৮ ॥
বোলকে পহিলৱান কল়কটে । তযাসীচ ঘ্যাৱে ঝটে ।
দুৰ্জনেং ৰাজকাৰণ দাটে । ঐসেং ন কৰাৱেং ॥ ১৯ ॥
গ্ৰামণ্য ৱৰ্মীং সাংপডাৱেং । ৰগডূন পীঠচি কৰাৱেং ।
কৰূনি মাগুতী সাংৱৰাৱেং । বুডঊং নযে ॥ ২০ ॥
খল়দুৰ্জনাসী ভ্যালেং । ৰাজকাৰণ নাহীং ৰাখিলেং ।
তেণেং অৱঘেং প্ৰগট জালেং । বৰেং ৱাঈট ॥ ২১ ॥
সমুদাৱ পাহিজে মোঠা । তৰী তনাৱা অসাৱ্যা বল়কটা ।
মঠ কৰুনী তাঠা । ধৰূং নযে ॥ ২২ ॥
দুৰ্জন প্ৰাণী সমজাৱে । পৰী তে প্ৰগট ন কৰাৱে ।
সজ্জনাপৰীস আল়ৱাৱে । মহত্ৱ দেউনী ॥ ২৩ ॥
জনামধেং দুৰ্জন প্ৰগট । তৰী মগ অখংড খটখট ।
যাকাৰণেং তে ৱাট । বুঝূনি টাকাৱী ॥ ২৪ ॥
গনীমাচ্যা দেখতাং ফৌজা । ৰণশূৰাংচ্যা ফুৰ্ফুৰিতী ভুজা ।
ঐসা পাহিজে কিং ৰাজা । কৈপক্ষী পৰমাৰ্থী ॥ ২৫ ॥
তযাস দেখতাং দুৰ্জন ধাকে । বৈসৱী প্ৰচিতীচে তডাখে ।
বংডপাষাংডাচে ৱাখে । সহজচি হোতী ॥ ২৬ ॥
হে ধূৰ্তপণাচীং কামেং । ৰাজকাৰণ কৰাৱেং নেমেং ।
ঢিলেপণাচ্যা সংভ্ৰমেং । জাঊং নযে ॥ ২৭ ॥
কোঠেংচ পডেনা দৃষ্টীং । ঠাঈং ঠাঈং ত্যাচ্যা গোষ্টী ।
ৱাগ্ৱিল়াসেং সকল় সৃষ্টী । ৱেধিলী তেণেং ॥ ২৮ ॥
হুংব্যাসীং হুংবা লাঊন দ্যাৱা । টোণপ্যাস টোণপা আণাৱা ।
লৌংদাস পুঢেং উভা কৰাৱা । দুসৰা লৌংদ ॥ ২৯ ॥
ধটাসী আণাৱা ধট । উত্ধটাসী পাহিজে উত্ধট ।
খটনটাসী খটনট । অগত্য কৰী ॥ ৩০ ॥
জৈশাস তৈসা জেৱ্হাং ভেটে । তেৱ্হাং মজ্যালসী থাটে ।
ইতুকেং হোতেং পৰী ধনী কোঠেং । দৃষ্টীস ন পডে ॥ ৩১ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে ৰাজকাৰণনিৰূপণনাম সমাস নৱৱা ॥
সমাস দহাৱা : ৱিৱেকলক্ষণনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰামসমৰ্থ ॥
জেথেং অখংড নানা চাল়ণা । জেথেং অখংড নানা ধাৰণা ।
জেথেং অখংড ৰাজকাৰণা । মনাসী আণিতী ॥ ১ ॥
সৃষ্টীমধেং উত্তম গুণ । তিতুকেং চালে নিৰূপণ ।
নিৰূপণাৱিণ ক্ষণ । ৰিকামা নাহীং ॥ ২ ॥
চৰ্চা আশংকা প্ৰত্যোত্তৰেং । কোণ খোটেং কোণ খৰেং ।
নানা ৱগত্ৰুত্ৱেং শাস্ত্ৰাধাৰেং । নানা চৰ্চা ॥ ৩ ॥
ভক্তিমাৰ্গ ৱিশদ কল়ে । উপাসনামাৰ্গ আকল়ে ।
জ্ঞানৱিচাৰ নিৱল়ে । অংতৰ্যামীং ॥ ৪ ॥
ৱৈৰাগ্যাচী বহু আৱডী । উদাস ৱৃত্তীচী গোডী ।
উদংড উপাধী তৰী সোডী । লাগোংচ নেদী ॥ ৫ ॥
প্ৰবংদাচীং পাঠাংতৰেং । উত্তৰাসী সংগীত উত্তৰেং ।
নেমক বোলতাং অংতৰেং । নিৱৱী সকল়াংচীং ॥ ৬ ॥
আৱডী লাগলী বহু জনা । তেথেং কোণাচেং কাংহীং চালেনা ।
দল়ৱট পডিলা অনুমানা । যেঈল কৈসা ॥ ৭ ॥
উপাসনা কৰূনিযাং পুঢেং । পুৰৱলেং পাহিজে চহুংকডে ।
ভূমংডল়ীং জিকডে তিকডে । জাণতী তযা ॥ ৮ ॥
জাণতী পৰী আডল়েনা । কাযে কৰিতো তেং কল়েনা ।
নানা দেসীচে লোক নানা। যেঊন জাতী ॥ ৯ ॥
তিতুক্যাংচীং অংতৰেং ধৰাৱীং । ৱিৱেকেং ৱিচাৰেং ভৰাৱীং ।
কডোৱিকডীচীং ৱিৱৰাৱীং । অংতঃকৰ্ণেং ॥ ১০ ॥
কিতী লোক তেং কল়েনা । কিতী সমুদাৱ আকল়েনা ।
সকল় লোক শ্ৰৱণমননা । মধ্যেং ঘালী ॥ ১১ ॥
ফড সমজাৱিসী কৰণেং । গদ্যপদ্য সাংগণেং ।
পৰাংতৰাসী ৰাখণেং । সৰ্ৱকাল় ॥ ১২ ॥
ঐসা জ্যাচা দংডক । অখংড পাহাণেং ৱিৱেক ।
সাৱধাপুঢেং অৱিৱেক । যেঈল কৈচা ॥ ১৩ ॥
জিতুকেং কাংহীং আপণাসী ঠাৱেং । তিতুকেং হল়ুহল়ু সিকৱাৱেং ।
শাহাণেং কৰূনী সোডাৱে । বহুত জন ॥ ১৪ ॥
পৰোপৰীং সিকৱণেং । আডণুকা সাংগত জাণেং ।
নিৱল় কৰুনী সোডণেং । নিস্পৃহাসী ॥ ১৫ ॥
হোঈল তেং আপণ কৰাৱেং । ন হোতাং জনাকৰৱীং কৰৱাৱেং ।
ভগৱদ্ভজন ৰাহাৱেং । হা ধৰ্ম নৱ্হে ॥ ১৬ ॥
আপণ কৰাৱেং কৰৱাৱেং । আপণ ৱিৱৰাৱেং ৱিৱৰৱাৱেং ।
আপণ ধৰাৱেং ধৰৱাৱেং । ভজনমাৰ্গাসী ॥ ১৭ ॥
জুন্যা লোকাংচা কংটাল়া আলা । তৰী নূতন প্ৰাংত পাহিজে ধৰিলা ।
জিতুকেং হোঈল তিতুক্যালা । আল়স কৰূং নযে ॥ ১৮ ॥
দেহ্যাচা অভ্যাস বুডালা । ম্হণিজে মহংত বুডালা ।
লাগৱেগেং নূতন লোকাংলা । শাহাণে কৰাৱেং ॥ ১৯ ॥
উপাধীংত সাংপডোং নযে । উপাধীস কংটাল়োং নযে ।
নিসুগপণ কামা নযে । কোণীযেকৱিষীং ॥ ২০ ॥
কাম নাসণাৰ নাসতেং । আপণ ৱেডেং উগেং চ পাহাতেং ।
আল়সী হৃদযসুন্য তেং । কাযে কৰূং জাণেং ॥ ২১ ॥
ধকাধকীচা মামলা । কৈসা ঘডে অশক্তালা ।
নানা বুদ্ধি শক্তালা । ম্হণোনী শিকৱাৱ্যা ॥ ২২ ॥
ৱ্যাপ হোঈল তোং ৰাহাৱেং । ৱ্যাপ ৰাহাতাং উঠোন জাৱেং ।
আনংদৰূপ ফিৰাৱেং । কোঠেং তৰ়্হী ॥ ২৩ ॥
উপাধীপাসূন সুটলা । তো নিস্পৃহপণেং বল়াৱলা ।
জিকডে সানুকূল় তিকডে চালিলা । সাৱকাস ॥ ২৪ ॥
কীৰ্তি পাহাতং সুখ নাহীং । সুখ পাহাতাং কীৰ্তি নাহীং ।
কেল্যাৱিণ কাংহীংচ নাহীং । কোঠেং তৰ়্হী ॥ ২৫ ॥
যেৰৱীং কায ৰাহাতেং । হোণাৰ তিতুকেং হোঊন জাতেং ।
প্ৰাণী মাত্ৰ অশক্ত তেং । পুঢেং আহে ॥ ২৬ ॥
অধীংচ তকৱা সোডিলা । মধেংচি ধীৱসা সাংডিলা ।
তৰী সংসাৰ হা সেৱটালা । কৈসা পাৱে ॥ ২৭ ॥
সংসাৰ মুল়ীংচ নাসকা । ৱিৱেকেং কৰাৱা নেটকা ।
নেটকা কৰিতাং ফিকা । হোত জাতো ॥ ২৮ ॥
ঐসা যাচা জিনসানা । পাহাতাং কল়োং যেতেং মনা ।
পৰংতু ধীৰ সাংডাৱানা । কোণীযেকেং ॥ ২৯ ॥
ধীৰ সাংডিতাং কযে হোতেং । অৱঘেং সোসাৱেং লাগতেং ।
নানা বুদ্ধি নানা মতেং । শাহাণা জাণে ॥ ৩০ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে ৱিৱেকলক্ষণনিৰূপণনাম সমাস দহাৱা ॥
দশক একোণৱিসাৱা সমাপ্ত ॥

Explore More