The Guru

śrī dāsabodha adhyāya 19

(Dasbodh Dashak 19 in English (IAST))

Samartha Ramdas

Also known as Dasbodh · Dasbodh adhyay 19 · Shri Dasbodh

Dasbodh Dashak 19. The Dasbodh of Samartha Ramdas, spoken in the caves at Shivthar Ghal and set down by his disciple Kalyan Swami. Cast as a dialogue between guru and disciple across twenty dashaks, each of ten samasas, it moves from the discipline of listening through discrimination between the real and the unreal to the nature of the Self — practical throughout, and addressed to people living in the world. This dashak is named in its colophon for विवेकलक्षणनिरूपण.

#of 316
samāsa pahilā : gaṇeśastavana || śrīrāma ||
samāsa dusarā : gaṇeśastavana || śrīrāma ||
samāsa tisarā : śāradāstavana || śrīrāma ||
samāsa cavathā : sadgurustavana || śrīrāma ||
samāsa pāṃcavā : saṃtastavana || śrīrāma ||
samāsa sahāvā : śrotejanastavana || śrīrām ||
samāsa sātavā : kaveśvarastavana || śrīrām ||
samāsa āṭhavā : sabhāstavana || śrīrām ||
samāsa navavā : paramārthastavana || śrīrām ||
samāsa dahāvā : naradehastavananirūpaṇa || śrīrām ||
samāsa pahilā : lekhanakriyānirūpaṇa || śrīrāmasamartha ||
brāhmaṇeṃ bāl̤abodha akṣara | ghaḍasunī karāveṃ suṃdara |
jeṃ dekhatāṃci catura | samādhāna pāvatī || 1 ||
vāṭol̤eṃ saral̤eṃ mokal̤eṃ | votaleṃ masīceṃ kāl̤eṃ |
kul̤akul̤īta val̤ī cālilyā ḍhāl̤eṃ | muktamāl̤ā jaiśā || 2 ||
akṣaramātra titukeṃ nīṭa | nemasta paisa kāne nīṭa |
āḍavyā mātrā tyā hi nīṭa | ārkulīṃ velāṃḍyā || 3 ||
pahileṃ akṣara jeṃ kāḍhileṃ | graṃtha saṃpetoṃ pāhāta geleṃ |
yekā ṭāṃkeṃci lihileṃ | aiseṃ vāṭe || 4 ||
akṣarāceṃ kāl̤epaṇa | ṭāṃkāceṃ ṭhosarapaṇa |
taiseṃci val̤aṇa vāṃkāṇa | sārikheṃci || 5 ||
vol̤īsa vol̤ī lāgenā | ārkulī mātrā bhedīnā |
khālile vol̤īsa sparśenā | athavā laṃbākāra || 6 ||
pāna śiṣāneṃ rekhāṭāveṃ | tyāvarī nemakaci lyāhāveṃ |
durī javal̤ī na vhāveṃ | aṃtara vol̤īṃce || 7 ||
koṭheṃ śodhāsī āḍenā | cukī pāhātāṃ sāṃpaḍenā |
garaja kelī heṃ ghaḍenā | lekhakāpasunī || 8 ||
jyāceṃ vaya āhe nūtana | tyāneṃ lyāhāveṃ japona |
janāsī paḍe mohana | aiseṃ karāveṃ || 9 ||
bahu bārika taruṇapaṇīṃ | kāmā naye mhātārapaṇīṃ |
madhyasta lihiṇyācī karaṇī | kelī pāhije || 10 ||
bhoṃvateṃ sthal̤a soḍūna dyāveṃ | madheṃci camacamita lyāhāveṃ |
kāgada jhaḍatāṃhi jhaḍāveṃ | nalageci akṣara || 11 ||
aisā graṃtha japonī lyāhāvā | prāṇī mātrāsa upaje hevā |
aisā puruṣa to pāhāvā | mhaṇatī loka || 12 ||
kāyā bahuta kaṣṭavāvī | utkaṭa kīrti uravāvī |
caṭaka lāunī soḍāvī | kāṃhīṃ yeka || 13 ||
ghaṭya kāgada āṇāve | japona nemasta khal̤āve |
lihiṇyāce sāme asāve | nānāparī || 14 ||
suryā kātaryā jāgāīta | khal̤ī ghoṃṭāl̤eṃ tāgāīta |
nānā suraṃga miśrita | jāṇoni ghyāveṃ || 15 ||
nānā desīce baru āṇāve | ghaṭī bārika saral̤e ghyāve |
nānā raṃgāce āṇāve | nānā jinasī || 16 ||
nānā jinasī ṭāṃkatoḍaṇī | nānā prakāreṃ rekhāṭaṇī |
citravicitra karaṇī | siseṃlol̤yā || 17 ||
hiṃgul̤a saṃgrahīṃ asāve | val̤ale āl̤ite pāhona ghyāve |
sopeṃ bhijaunī vāl̤avāve | saṃgraha masīce || 18 ||
tagaṭī itiśrayā karāvyā | baṃdarī phal̤yā ghoṭāvyā |
nānā citrīṃ citārāvyā | uṃca citreṃ || 19 ||
nānā gopa nānā bāsaneṃ | meṇakāpaḍeṃ siṃduravaṇeṃ |
peṭyā kulupeṃ japaṇeṃ | pustakākāraṇeṃ || 20 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde lekhanakriyānirūpaṇanāma samāsa pahilā ||
samāsa dusarā : vivaraṇanirūpaṇa || śrīrāmasamartha ||
māgāṃ bolile lekhanabheda | ātāṃ aikā arthabheda |
nānā prakārīce saṃvāda | samajona ghyāve || 1 ||
śabdabheda arthabheda | mudrābheda prabaṃdhabheda |
nānā śabdāce śabdabheda | jāṇonī pāhāve || 2 ||
nānā āśaṃkā pratyottareṃ | nānā pracita sākṣātkāreṃ |
jeṇeṃ karitāṃ jagadāṃtareṃ | camatkāratī || 3 ||
nānā pūrvapakṣa siddhāṃta | pratyayo pāhāvā nemasta |
anumānāce svastavesta | boloṃci naye || 4 ||
pravṛtti athavā nivṛttī | pracitīviṇa avaghī bhrāṃtī |
galaṃgyāṃmadhīla jagajjoti | cetela koṭheṃ || 5 ||
heta samajona uttara deṇeṃ | dusaryāce jīvīceṃ samajaṇeṃ |
mukhya cāturyācīṃ lakṣaṇeṃ | teṃ heṃ aisīṃ || 6 ||
cāturyeṃviṇa khaṭapaṭa | te vidyādi phalakaṭa |
sabhemadheṃ āṭaghāṭa | samādhāna kaiceṃ || 7 ||
bahuta bolaṇeṃ aikāveṃ | tetheṃ monyaci dharāveṃ |
alpacinheṃ samajāveṃ | jagadāṃtara || 8 ||
bāṣkal̤āmadheṃ baiso naye | uddhaṭāsiṃ taṃḍoṃ naye |
āpaṇākaritāṃ khaṃḍoṃ naye | samādhāna janāceṃ || 9 ||
neṇatapaṇa soḍūṃ naye | jāṇapaṇeṃ phugo naye |
nānā janāceṃ hṛdaye | mṛda śabdeṃ ukalāveṃ || 10 ||
prasaṃga jāṇāvā neṭakā | bahutāṃsī jājhu nakā |
khareṃ asatāṃci nāsakā | phaḍa hoto || 11 ||
śodha ghetāṃ āl̤asoṃ naye | bhraṣṭa lokīṃ baisoṃ naye |
baisaleṃ tarī ṭākūṃ naye | mithyā doṣa || 12 ||
aṃtara ārtāceṃ śodhāveṃ | prasaṃgīṃ thoḍeṃ ci vācāveṃ |
caṭaka lāunī soḍāveṃ | bhalyā manuṣyāsī || 13 ||
majyālasīṃta baisoṃ naye | samārādhanesī jāūṃ naye |
jātāṃ yel̤īlavāṇeṃ hoye | jiṇeṃ āpuleṃ || 14 ||
uttama guṇa pragaṭavāve | maga bhalatyāsī bolatāṃ phāve |
bhale pāhona karāve | śodhūna mitra || 15 ||
upāsanesārikheṃ bolāveṃ | sarva janāsi toṣavāveṃ |
sagaṭa bareṃpaṇa rākhāveṃ | koṇhīyekāsī || 16 ||
ṭhāīṃ ṭhāīṃ śodha ghyāvā | maga grāmīṃ praveśa karāvā |
prāṇīmātra bolavāvā | āptapaṇeṃ || 17 ||
uṃca nīca mhaṇoṃ naye | sakal̤āṃceṃ nivavāveṃ hṛdaye |
astamānīṃ jāūṃ naye | koṭheṃ taṟhī || 18 ||
jagāmadheṃ jagamitra | jivhepāsīṃ āhe sūtra |
koṭheṃ taṟhī satpātra | śodhūna kāḍhāveṃ || 19 ||
kathā hotī tetheṃ jāveṃ | durī dīnāsārikheṃ baisāveṃ |
tethīla sakal̤a haradra ghyāveṃ | aṃtaryāmīṃ || 20 ||
tetheṃ bhale āḍal̤atī | vyāpā te hi kal̤oṃ yetī |
hal̤uhal̤u maṃdagatī | rīga karāvā || 21 ||
sakal̤āmadheṃ viśeṣa śravaṇa | śravaṇāhunī thora manana |
mananeṃ hoye samādhāna | bahuta janāceṃ || 22 ||
dhūrtapaṇeṃ sakal̤a jāṇāveṃ aṃtarīṃ aṃtara bāṇāveṃ |
samajalyāviṇa siṇāveṃ | kāsayāsī || 23 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde vivaraṇanirūpaṇanāma samāsa dusarā ||
samāsa tisarā : karaṃṭalakṣaṇanirūpaṇa || śrīrāmasamartha ||
sucita karūnī aṃtaḥkarṇa | aikā karaṃṭalakṣaṇa |
heṃ tyāgitāṃ sadevalakṣaṇa | āṃgīṃ bāṇeṃ || 1 ||
pāpākaritāṃ daridra prāpta | daridreṃ hoye pāpasaṃcita |
aiseṃci hota jāta | kṣaṇakṣaṇā || 2 ||
yākāraṇeṃ karaṃṭalakṣaṇeṃ | aikonī tyāgaci karaṇeṃ |
mhaṇije kāṃhīṃ yeka bāṇeṃ | sadevalakṣaṇa || 3 ||
karaṃṭyāsa āl̤asa āvaḍe | yatna kadāpi nāvaḍe |
tyācī vāsanā vāvaḍe | adharmīṃ sadā || 4 ||
sadā bhramiṣṭa nidasurā | ugeṃci bole sairāvairā |
koṇīyekācyā aṃtarā | mānecinā || 5 ||
lehoṃ neṇe vācūṃ neṇe | savadāsuta gheūṃ neṇe |
hiśeba kiteba rākhoṃ neṇe | dhāraṇā nāhīṃ || 6 ||
hāravī sāṃḍī pāḍī phoḍī | visare cuke nānā khoḍī |
bhalyāce saṃgatīcī āvaḍī | kadāpī nāhīṃ || 7 ||
cāṭa gaḍī mel̤avile | kukarmī mitra kele |
khaṭa naṭa yekavaṭile | coraṭe pāpī || 8 ||
jyāsīṃ tyāsīṃ kal̤akaṭā | svayeṃ sadācā coraṭā |
paraghātakī dhāṭāmoṭā | vāṭā pāḍī || 9 ||
dīrgha sūcanā sucecinā | nyāya nīti he rucenā |
parābhil̤āsīṃ vāsanā | niraṃtara || 10 ||
āl̤aseṃ śarīra pāl̤ileṃ | paraṃtu poṭeṃviṇa geleṃ |
suḍakeṃ mil̤enāseṃ jāleṃ | pāṃgharāyā || 11 ||
āl̤ase śarīra pāl̤ī | akhaṃḍa kuṃsī kāṃḍol̤ī |
nidrece pāḍī sukāl̤īṃ | āpaṇāsī || 12 ||
janāsīṃ mītrī karīnā | kaṭhiṇa śabda bole nānā |
mūrkhapaṇeṃ āvarenā | koṇīyekāsī || 13 ||
pavitra lokāṃmadheṃ bhiḍāve | voṃgal̤āmadheṃ niśaṃka dhāṃve |
sadā manāpāsūna bhāve | jananiṃdya kriyā || 14 ||
tetheṃ kaicā paropakāra | kelā bahutāṃcā saṃvhāra |
pāpī anarthī apasmāra | sarvābaddhī || 15 ||
śabda sāṃbhal̤ūna bolenā | āvaritāṃ āvarenā |
koṇīyekāsī mānenā | bolaṇeṃ tyāceṃ || 16 ||
koṇīyekāsa viśvāsa nāhīṃ | koṇīyekāsīṃ sakhya nāhīṃ |
vidyā vaibhava kāṃhīṃca nāhīṃ | ugāci tāṭhā || 17 ||
rākhāvīṃ bahutāṃcī aṃtareṃ | bhāgya yeteṃ tadanaṃtareṃ |
aisīṃ heṃ vivekācīṃ uttareṃ | aikaṇāra nāhīṃ || 18 ||
svayeṃ āpaṇāsa kal̤enā | śikavileṃ teṃ aikenā |
tayāsī upāya nānā | kāye karitī || 19 ||
kalpanā karī udaṃḍa kāṃhīṃ | prāptavya toṃ kāṃhīṃca nahīṃ |
akhaṃḍa paḍilā saṃdehīṃ | anumānāce || 20 ||
puṇya mārga saṃḍilā maneṃ | pāpa jhaḍāveṃ kāśāneṃ |
niścaya nāhīṃ anumāneṃ | nāsa kelā || 21 ||
kāṃhīṃyeka purteṃ kal̤enā | sabhemadheṃ boloṃ rāhenā |
bāṣkal̤a lābāḍa aiseṃ janā | kal̤oṃ āleṃ || 22 ||
kāṃhīṃ nemakapaṇa āpuleṃ | bahuta janāsī kal̤oṃ āleṃ |
teṃci manuṣya mānya jāleṃ | bhūmaṃḍal̤īṃ || 23 ||
jhijalyāvāṃcūna kīrti kaiṃcī | mānyatā navhe kīṃ phukācī |
jikaḍe tikaḍe hote cī cī | avalakṣaṇeṃ || 24 ||
bhalyācī saṃgatī dharīnā | āpaṇāsī śāhāṇe karīnā |
to āpalā āpaṇa vairī jāṇā | svahita neṇe || 25 ||
lokāṃsī bareṃ karaveṃ | teṃ usiṇeṃ saveṃci ghyāveṃ |
aiseṃ jayācyā jīveṃ | jāṇijenā || 26 ||
jetheṃ nāhīṃ uttama guṇa | teṃ karaṃṭyāceṃ lakṣaṇa |
bahutāṃsīṃ na mane teṃ avalakṣaṇa | sahajaci jāleṃ || 27 ||
kāryākāraṇa sakal̤a kāṃhīṃ | kāryeṃviṇa to kāṃhīṃca nāhīṃ |
nikāmī to duḥkhapravāhīṃ | vāhātaci gelā || 28 ||
bahutāṃsīṃ mānya thoḍā | tyācyā pāpāsī nāhīṃ joḍā |
nirāśraī paḍe ughaḍā | jetheṃ tetheṃ || 29 ||
yākāraṇeṃ avaguṇa tyāgāve | uttama guṇa samajona ghyāveṃ |
teṇeṃ manāsārikheṃ phāve | sakal̤a kāṃhīṃ || 30 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde karaṃṭalakṣaṇanirūpaṇanāma samāsa tisarā ||
samāsa cauthā : sadevalakṣaṇanirūpaṇa || śrīrāmasamartha ||
māgāṃ bolile karaṃṭalakṣaṇa | teṃ vivekeṃ sāṃḍāveṃ saṃpūrṇa |
ātāṃ aikā sadevalakṣaṇa | parama saukhyadāyeka || 1 ||
upajataguṇa śarīrīṃ | paropakārī nānāparī |
āvaḍe sarvāṃce aṃtarīṃ | sarvakāl̤a || 2 ||
suṃdara akṣara leho jāṇe | capal̤a śuddha vācūṃ jāṇe |
arthāṃtara sāṃgoṃ jāṇe | sakal̤a kāṃhīṃ || 3 ||
koṇāceṃ manogata toḍinā | bhalyāṃcī saṃgatī soḍinā |
sadevalakṣaṇa anumānā | āṇūna ṭhevī || 4 ||
to sakal̤a janāsī vhāvā | jetheṃ tetheṃ nitya navā |
mūrkhapaṇeṃ anumānagovā | kāṃhīṃca nāhīṃ || 5 ||
nānā uttama guṇa satpātra | teci manuṣya jagamitra |
pragaṭa kīrtī svataṃtra | parādhena nāhīṃ || 6 ||
rākhe sakal̤āṃceṃ aṃtara | udaṃḍa karī pāṭhāṃtara |
nemastapaṇācā visara | paḍaṇāra nāhīṃ || 7 ||
namrapaṇeṃ pusoṃ jāṇe | nemasta artha sāṃgoṃ jāṇe |
bolāaiseṃ vartoṃ jāṇe | uttama kriyā || 8 ||
to mānalā bahutāṃsī | koṇī boloṃ na śake tyāsī |
dhagadhagīta puṇyarāsī | māhāṃpuruṣa || 9 ||
to paropakāra karitāṃci gelā | pāhije to jyālā tyālā |
maga kāya uṇeṃ tayālā | bhūmaṃḍal̤īṃ || 10 ||
bahuta jana vāsa pāhe | vel̤esī tatkāl̤a ubhā rāhe |
uṇeṃ koṇāceṃ na sāhe | tayā puruṣāsī || 11 ||
caudā vidyā causaṣṭī kal̤ā | jāṇe saṃgīta gāyenakal̤ā |
ātmavidyecā jivhāl̤ā | udaṃḍa tetheṃ || 12 ||
sakal̤āṃsī namra bolaṇeṃ | manogata rākhona cālaṇeṃ |
akhaṃḍa koṇīyekāce uṇeṃ | paḍoṃci nedī || 13 ||
nyāya nīti bhajana maryāda | kāl̤a sārthaka karī sadā |
daridrapaṇācī āpadā | tetheṃ kaicī || 14 ||
uttama guṇeṃ śrṛṃghāralā | to bahutāṃmadheṃ śobhalā |
pragaṭa pratāpeṃ ugavalā | mārtaṃḍa jaisā || 15 ||
jāṇatā puruṣa asela jetheṃ | kal̤aho kaicā uṭhela tetheṃ |
uttama guṇāviṣīṃ riteṃ | teṃ prāṇī karaṃṭe || 16 ||
prapaṃcī jāṇe rājakāraṇa | paramārthīṃ sākalya vivaraṇa |
sarvāṃmadheṃ uttama guṇa | tyācā bhoktā || 17 ||
māgeṃ yeka puḍheṃ yeka | aisā kadāpī nāhīṃ daṃḍaka |
sarvatrāṃsīṃ alolika | tayā puruṣācī || 18 ||
aṃtarāsī lāgela ḍhakā | aisī vartaṇūka karūṃ nakā |
jetheṃ tetheṃ vivekā | pragaṭa karī || 19 ||
karmavidhī upāsanāvidhī | jñānavidhī vairāgyavidhī |
viśāl̤a jñātrutvācī buddhī | cal̤ela kaisī || 20 ||
pāhātāṃ avaghe uttama guṇa | tayāsa vāīṭa mhaṇela koṇa |
jaisā ātmā saṃpūrṇa | sarvāṃ ghaṭīṃ || 21 ||
āpalyā kāryāsa tatpara | loka asatī lāhānathora |
taisāci karī paropakāra | manāpāsunī || 22 ||
dusaryācyā duḥkheṃ dukhave | dusaryācyā sukheṃ sukhāve |
āvagheci sukhī asāve | aisī vāsanā || 23 ||
udaṃḍa muleṃ nānāparī | vaḍilāṃceṃ mana avaghyāṃvarī |
taisī avaghyāṃcī ciṃtā karī | māhāṃpuruṣa || 24 ||
jayāsa koṇāceṃ sosenā | tayācī niḥkāṃcana vāsanā |
dhīkārilyā dhīkārenā | toci mahāpuruṣa || 25 ||
mithyā śarīra niṃdaleṃ | tarī yāceṃ kāye geleṃ |
jñātyāsī āṇi jiṃtileṃ | dehebuddhīneṃ || 26 ||
heṃ avagheṃ avalakṣaṇa | jñātā dehīṃ vilakṣaṇa |
kāṃhīṃ taṟhī uttama guṇa | janīṃ dākhavāve || 27 ||
uttama guṇāsa manuṣya vedhe | vāīṭa guṇāsī prāṇī khede |
tīkṣaṇa buddhi loka sādheṃ | kāye jāṇatī || 28 ||
lokīṃ atyaṃta kṣamā karitī | āliyāṃ lokāṃce pracitī |
maga te loka pāṭhī rākhatī | nānā prakārīṃ || 29 ||
bahutāṃsī vāṭe mī thora | sarvamānya pāhije vicāra |
dhīra udāra gaṃbhīra | māhāṃpuruṣa || 30 ||
jituke kāṃhīṃ uttama guṇa | teṃ samarthāceṃ lakṣaṇa |
avaguṇa teṃ karaṃṭalakṣaṇa | sahajaci jāleṃ || 31 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde sadevalakṣaṇanirūpaṇanāma samāsa cauthā ||
samāsa pāṃcavā : dehamānyaṇanirūpaṇa || śrīrāmasamartha ||
mātīce deva dhoṃḍyāce deva | sonyāce deva rupyāce deva |
kāśāce deva pital̤ece deva | tāṃbyāce deva citralepe || 1 ||
ruvicyā lāṃkaḍāce deva poṃval̤yyāṃce deva | bāṇa tāṃdal̤e narmade deva |
śāligrāma kāśmirī deva | sūryakāṃta somakāṃta || 2 ||
tāṃbranāṇīṃ hemanāṇī | koṇī pūjitī devārcanīṃ |
cakrāṃgīta cakratīrthāhunī | gheūna yetī || 3 ||
udaṃḍa upāsanece bheda | kitī karāve viśada |
āpalāle āvaḍīcā vedha | lāgalā janīṃ || 4 ||
parī tyā sakal̤āṃceṃ hi kāraṇa | mul̤īṃ pāhāveṃ smaraṇa |
tayā smaraṇāce aṃśa jāṇa | nānā devateṃ || 5 ||
mul̤īṃ draṣṭā deva to yeka | tyāce jāhāle aneka |
samajona pāhātāṃ viveka | umajoṃ lāge || 6 ||
dehyāvegal̤ī bhakti phāvenā | dehyāvegal̤ā deva pāvenā |
yākāraṇeṃ mūl̤a bhajanā | deheci āhe || 7 ||
dehe mul̤īṃca kelā vāva | tarī bhajanāsī kaiṃcā ṭhāva |
mhaṇonī bhajanācā upāva | dehyātmayogeṃ || 8 ||
deheṃviṇa deva kaisā bhajāvā | deheṃviṇa deva kaisā pujāvā |
dehyāviṇa mohachāva kaisā karāvā | koṇyā prakāreṃ || 9 ||
atra gaṃdha patra puṣpa | phala tāṃbola dhūpa dīpa |
nānā bhajanācā sākṣepa | koṭheṃ karāvā || 10 ||
devāceṃ tīrtha kaiseṃ ghyāveṃ | devāsī gaṃdha koṭheṃ lāvāveṃ |
maṃtrapuṣpa tarī vāveṃ | koṇeṃ ṭhāīṃ || 11 ||
mhaṇonī dehyāviṇa āḍateṃ | avagheṃ sāṃkaḍeṃci paḍateṃ |
dehyākaritāṃ ghaḍateṃ | bhajana kāṃhīṃ || 12 ||
deva devatā bhūteṃ devateṃ | mul̤īṃce sāmarthye āhe tetheṃ |
adhikāreṃ nānā devateṃ | bhajata jāvīṃ || 13 ||
nānā devīṃ bhajana keleṃ | teṃ mūl̤a puruṣāsī pāvaleṃ |
yākāraṇeṃ sanmānileṃ | pāhije sakal̤a kāṃhīṃ || 14 ||
māyāvallī phāṃpāvalī | nānā dehephal̤īṃ lagaḍalī |
mul̤īṃcī jāṇīva kal̤oṃ ālī | phal̤āmadheṃ || 15 ||
mhaṇonī yel̤īla na karāveṃ | pāhāṇeṃ teṃ yetheṃci pāhāveṃ |
tāl̤ā paḍatāṃ rāhāveṃ | samādhāneṃ || 16 ||
prāṇī saṃsāra ṭākitī | devāsa dhuṃḍīta phiratī |
nānā anumānīṃ paḍatī | jetha tetheṃ || 17 ||
lokāṃcī pāhātāṃ ritī | loka devārcaneṃ karitī |
athavā kṣatradeva pāhātī | ṭhāīṃ ṭhāīṃ || 18 ||
athavā nānā avatāra | aikonī dharitī nirdhāra |
parī teṃ avagheṃ savistara | hoūna geleṃ || 19 ||
yeka brahmāviṣṇumaheśa | aikona mhaṇatīṃ he viśeṣa |
guṇātīta jo jagadīśa | to pāhilā pāhije || 20 ||
devāsī nāhīṃ thānamāna | koṭheṃ karāveṃ bhajana |
hā vicāra pāhātāṃ anumāna | hota jāto || 21 ||
nasatāṃ devāceṃ darśana | kaisena hoīje pāvana |
dhanya dhanya te sādhujana | sakal̤a jāṇatī || 22 ||
bhūmaṃḍal̤ī deva nānā | tyāṃcī bhīḍa ulaṃghenā |
mukhya deva to kal̤enā | kāṃhīṃ kelyāṃ || 23 ||
kartutva vegal̤eṃ karāveṃ | maga tyā devāsī pāhāveṃ |
tarīca kāṃhīṃyeka paḍe ṭhāveṃ | gaupyaguhya || 24 ||
teṃ disenā nā bhāsenā | kalpāṃtīṃ hi nāsenā |
sukṛtāvegal̤eṃ viśvāsenā | tetheṃ mana || 25 ||
udaṃḍa kalpite kalpanā | udaṃḍa ichite vāsanā |
abhyāṃtarīṃ taraṃga nānā | udayāteṃ pāvatī || 26 ||
mhaṇonī kalpanārahita | teci vastu śāśvata |
aṃta nāhīṃ mhaṇonī anaṃta | bolije tayā || 27 ||
heṃ jñānadṛṣṭīneṃ pāhāveṃ | pāhonī tetheṃci rāhāveṃ |
nijadhyāseṃ tadrūpa vhāveṃ | saṃgatyāgeṃ || 28 ||
nānā līl̤ā nānā laghaveṃ | teṃ kāye jāṇije bāpuḍyā jīveṃ |
saṃtasaṃgeṃ svānubhaveṃ | sthiti bāṇe || 29 ||
aisī sūkṣma sthiti gatī | kal̤atāṃ cuke adhogatī |
sadguruceni sadgatī | tatkāl̤a hote || 30 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde dehamānyaṇanirūpaṇanāma samāsa pāṃcavā ||
samāsa sahāvā : buddhivādanirūpaṇa || śrīrāmasamartha ||
paramārthī āṇi vivekī | tyāceṃ karaṇeṃ māne lokīṃ |
kāṃ je vivaravivaroṃ cukī | paḍoṃci nedī || 1 ||
jo jo saṃdeha vāṭe janā | to to kadāpī karīnā |
ādiaṃta anumānā | āṇūna soḍī || 2 ||
svatāṃ nispṛha asenā | tyāceṃ bolaṇeṃci mānenā |
kaṭhiṇa āhe janārdanā | rājī rākhaṇeṃ || 3 ||
koṇī daṭūna upadeśa detī | koṇī madhyāvartī ghālitī |
te sahajaci hal̤u paḍatī | lālacīneṃ || 4 ||
jayāsa sāṃgāvā viveka | toci jāṇāvā pratikuṃcaka |
puḍheṃ puḍheṃ nāsaka | kārabāra hoto || 5 ||
bhāvāsa bhāū upadeśa detī | puḍheṃ puḍheṃ hote phajitī |
vol̤akīcyā lokāṃta mahaṃtī | māṃḍūṃci naye || 6 ||
pahileṃ dise parī nāse | vivekī mānya karitī kaise |
avivekī te jaise taiseṃ | mil̤atī tetheṃ || 7 ||
bhratāra śiṣya strī guru | hāhi phaṭakāl̤a vicāru |
nānā bhraṣṭākārī prakāru | taisāci āhe || 8 ||
pragaṭa viveka bolenā | jhāṃkātāpā karī janā |
mukhya niścaya anumānā | āṇūṃca nedī || 9 ||
hukīsarisā bharīṃ bhare | viveka sāṃgatāṃ na dhare |
durīdṛṣṭīce pure | sādhu navhetī || 10 ||
koṇhāsa kāṃhīṃca na māgāveṃ | bhagavadbhajana vāḍhavāveṃ |
vivekabal̤eṃ jana lāvāve | bhajanākaḍe || 11 ||
parāṃtara rakṣāyācīṃ kāmeṃ | bahuta kaṭhīṇa vivekavarmeṃ |
svaicheneṃ svadharmeṃ | lokarāhāṭī || 12 ||
āpaṇa turuka guru kelā | śiṣya cāṃbhāra mel̤avilā |
nīca yātīneṃ nāsalā | samudāva || 13 ||
brahmaṇamaṃḍal̤yā mel̤avāvyā | bhaktamaṃḍal̤yā mānāvyā |
saṃtamaṃḍal̤yā śodhāvyā | bhūmaṃḍal̤īṃ || 14 ||
utkaṭa bhavya teṃci ghyāveṃ | mal̤amal̤īta avagheṃci ṭākāveṃ |
nispṛhapaṇeṃ vikhyāta vhāveṃ | bhūmaṃḍal̤īṃ || 15 ||
akṣara bareṃ vācaṇeṃ bareṃ | arthāṃtara sāṃgaṇeṃ bareṃ |
gāṇeṃ nācaṇeṃ avagheṃci bareṃ | pāṭhāṃtara || 16 ||
dīkṣā barī mitrī barī | tīkṣaṇa budhī rājakāraṇī barī |
āpaṇāsa rākhe nānāparī | aliptapaṇeṃ || 17 ||
akhaṃḍa harikathecā chaṃdu | sakal̤āṃsa lāge nāmavedu |
pragaṭa jayācā prabodhu | sūrya jaisā || 18 ||
durjanāsī rākhoṃ jāṇe | sajjanāsī nivaūṃ jāṇe |
sakal̤āṃce manīceṃ jāṇe | jyāceṃ tyāparīṃ || 19 ||
saṃgatīceṃ manuṣya pālaṭe | uttama guṇa tatkāl̤a uṭhe |
akhaṃḍa abhyāsīṃ lagaṭe | samudāva || 20 ||
jetheṃ tetheṃ nitya navā | janāsī vāṭe hā asāvā |
paraṃtu lālacīcā govā | paḍoṃci nedī || 21 ||
utkaṭa bhakti utkaṭa jñāna | utkaṭa cyāturya utkaṭa bhajana |
utkaṭa yoga anuṣṭhāna | ṭhāīṃ ṭhāīṃ || 22 ||
utkaṭa nispṛhatā dharilī | tyācī kīrti digāṃtīṃ phāṃkalī |
utkaṭa bhaktīneṃ nivālī | janamaṃḍal̤ī || 23 ||
kāṃhīṃ yeka utkaṭeviṇa | kīrti kadāpi navhe jāṇa |
ugeṃca vaṇavaṇa hiṃḍona | kāye hoteṃ || 24 ||
nāhīṃ dehyācā bharaṃvasā | kevhāṃ sarela vayasā |
prasaṃga paḍela kaisā | koṇa jāṇe || 25 ||
yākāraṇeṃ sāvadhāna asāveṃ | jitukeṃ hoīla titukeṃ karāveṃ |
bhagavatkīrtīneṃ karāveṃ | bhūmaṃḍal̤a || 26 ||
āpaṇāsa jeṃ jeṃ anukūl̤a | teṃ teṃ karāveṃ tatkāl̤a |
hoīnā tyāsa nival̤a | viveka umajāvā || 27 ||
vivekāmadheṃ sāpaḍenā | aiseṃ to kāṃhīṃca asenā |
yekāṃtīṃ viveka anumānā | āṇūna soḍī || 28 ||
akhaṃḍa tajavījā cāl̤aṇā jetheṃ | pāhātaṃ kāya uṇeṃ tetheṃ |
yekāṃteṃviṇa prāṇīyāṃteṃ | buddhi kaisī || 29 ||
yekāṃtī viveka karāvā | ātmārāma vol̤akhāvā |
yethūna tethavarī govā | kāṃhīṃca nāhīṃ || 30 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde buddhivādanirūpaṇanāma samāsa sahāvā ||
samāsa sātavā : yatnanirūpaṇa || śrīrāmasamartha ||
katheceṃ ghamaṃḍa bharūna dyāveṃ | āṇī nirūpaṇīṃ vivarāveṃ |
uṇeṃ paḍoṃci nedāveṃ | koṇīyekaviṣīṃ || 1 ||
bhejaṇāra khāleṃ paḍilā | to bhejaṇārī jāṇitalā |
neṇatā loka ugāca rāhilā | ṭakamakāṃ pāhāta || 2 ||
uttara vilaṃbīṃ paḍileṃ | śrotayāṃsa kal̤oṃ āleṃ |
mhaṇije mahatva uḍāleṃ | vaktayāceṃ || 3 ||
thoḍeṃ boloni samādhāna karaṇeṃ | rāgejona tarī mana dharaṇeṃ |
manuṣya vedhīṃca lāvaṇeṃ | koṇīyeka || 4 ||
sosavenā ciṇaciṇa kelī | tetheṃ tāmasavṛttī disona ālī |
āvaghī āvaḍī uḍālī | śrotayācī || 5 ||
koṇa koṇa rājī rākhile | koṇa koṇa manī bhaṃgile |
kṣaṇakṣaṇā parīkṣile | pāhije loka || 6 ||
śiṣya vikalpeṃ rāna gheta | guru māgeṃ māgeṃ dhāṃvato |
vicāra pāhoṃ jātāṃ to | vikalpaci avaghā || 7 ||
āśābaddhī kryiyāhīna | nāhīṃ cyāturyāceṃ lakṣaṇa |
te mahaṃtīcī bhaṇabhaṇa | baṃda nāhīṃ || 8 ||
aise gosāvī hal̤u paḍatī | ṭhāīṃ ṭhāīṃ kaṣṭī hotī |
tetheṃ saṃgatīce loka pāvatī | sukha kaiceṃ || 9 ||
jikaḍe tikaḍe kīrti māje | sagaṭa lokāṃsa havyāsa upaje |
loka rājī rākhona kīje | sakal̤a kāṃhīṃ || 10 ||
paralokīṃ vāsa karāvā | samudāva ugāca pāhāvā |
māgaṇyācā tagādā na lavāvā | kāṃhīṃ yeka || 11 ||
jikaḍe jaga tikaḍe jagannāyeka | kal̤alā pāhije viveka |
rātrīdivasa vivekī loka | sāṃbhāl̤īta jātī || 12 ||
jo jo loka dṛṣṭīsa paḍilā | to to naṣṭa aisā kal̤alā |
avagheca naṣṭa yekalā bhalā | kāśāvarunī || 13 ||
vosa mulakīṃ kāye pāhāveṃ | lokāṃvegal̤eṃ koṭheṃ rāhāveṃ |
taṟhe khoṭī sāṃḍateṃ ghyāveṃ | kāṃhīṃ yeka || 14 ||
tasmāta lokikīṃ vartatāṃ naye | tyāsa mahaṃtī kāmā naye |
paratra sādhanācā upāye | śravaṇa karūna asāveṃ || 15 ||
āpaṇāsī bareṃ pohatāṃ naye | loka buḍavāvayāceṃ koṇa kārya |
goḍī āvaḍī vāyāṃ jāye | vikalpaci avaghā || 16 ||
abhyāseṃ pragaṭa vhāveṃ | nāhīṃ tarī jhāṃkona asāveṃ |
pragaṭa hoūna nāsāveṃ | heṃ bareṃ navhe || 17 ||
maṃda hal̤u hal̤u cālato | capal̤a kaisā aṭopato |
arabī phiravaṇāra to | kaisā asāvā || 18 ||
he dhakādhakīcīṃ kāmeṃ | tikṣaṇa buddhīcīṃ varmeṃ |
bhol̤yā bhāvārtheṃ saṃbhrameṃ | kaiseṃ ghaḍe || 19 ||
seta keleṃ parī vāhenā | javāra keleṃ parī phirenā |
jana mel̤avileṃ parī dharenā | aṃtaryāmīṃ || 20 ||
jarī caḍhatī vāḍhatī āvaḍī uṭhe | tarī paramārtha pragaṭe |
ghasaghasa karitāṃ viṭe | sagaṭa loku || 21 ||
āpaleṃ lokāṃsa mānenā | lokāṃceṃ āpaṇāṃsa mānenā |
avaghā vikalpaci manā | samādhāna kaiceṃ || 22 ||
nāsaka dīkṣā siṃtaru loka | tetheṃ kaicā asela viveka |
jetheṃ bal̤āvalā aviveka | tetheṃ rāhaṇeṃ khoṭeṃ || 23 ||
bahuta divasa śrama kelā | sevaṭīṃ avaghāci vertha gelā |
āpaṇāsa ṭhākenā galbalā | koṇeṃ karāvā || 24 ||
saṃgīta cālilā tarī to vyāpa | nāhīṃ tarī avaghāci saṃtāpa |
kṣaṇakṣaṇā vikṣepa | kitī mhaṇauni saṃgāvā || 25 ||
mūrkha mūrkhapaṇeṃ bharaṃgal̤atī | jñātepaṇeṃ kaḻo karitī |
hote dohīṃkaḍe phajitī | lokāṃmadheṃ || 26 ||
kārabāra āṭopenā karavenā | āṇi ugeṃhi rāhenā |
yākāraṇeṃ sakal̤a janā | kāye mhaṇāveṃ || 27 ||
nāsaka upādhīsa soḍāveṃ | vaya sārthakīṃ ghālāveṃ |
paribhramaṇeṃ kaṃṭhāveṃ | koṭheṃ tarī || 28 ||
paribhramaṇa karīnā | dusaryāceṃ kāṃhīṃca sosīnā |
tarī maga udaṃḍa yatanā | vikalpācī || 29 ||
ātāṃ heṃ āpaṇācipāsīṃ | bareṃ vicārāveṃ āpaṇāsī |
anukul̤a paḍela taisī | vartaṇūka karāvī || 30 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde yetnanirūpaṇanāma samāsa sātavā ||
samāsa āṭhavā : upādhilakṣaṇanirūpaṇa || śrīrāmasamartha ||
sṛṣṭīmadheṃ bahū loka | paribhramaṇeṃ kal̤e kautuka |
nānā prakārīce viveka | āḍal̤oṃ lāgatī || 1 ||
kitī prapaṃcī jana | akhaṃḍa vṛtti udāsīna |
sukhaduḥkheṃ samādhāna | daṃḍal̤enā || 2 ||
svabhāveṃci nemaka bolatī | sahajaci nemaka cālatī |
apūrva bolaṇyācī sthitī | sakal̤āṃsī māne || 3 ||
sahajaci tāl̤ajñāna yeteṃ | svabhāveṃci rāgajñāna umaṭateṃ |
sahajaci kal̤ata jāteṃ | nyāyenītilakṣaṇa || 4 ||
yekhādā āḍal̤e gājī | sakal̤a loka akhaṃḍa rājī |
sadā sarvadā āvaḍī tājī | prāṇīmātrācī || 5 ||
cukona udaṃḍa āḍhal̤ateṃ | bhārī manuṣya dṛṣṭīsa paḍateṃ |
mahaṃtāceṃ lakṣaṇaseṃ vāṭateṃ | akasmāta || 6 ||
aisā āḍal̤atāṃ loka | camatkāreṃ guṇagrāhika |
kriyā bolaṇeṃ nemaka | pratyayāceṃ || 7 ||
sakal̤a avaguṇāmadheṃ avaguṇa | āpale avaguṇa vāṭatī guṇa |
moṭheṃ pāpa karaṃṭapaṇa | cukenā kīṃ || 8 ||
ḍhāl̤eṃci kāma hoteṃ sadā | jeṃ japalyāneṃ navhe sarvadā |
tetheṃ pīl̤apeṃcācī āpadā | āḍal̤ecinā || 9 ||
yekāsī abhyāsitāṃ na ye | yekāsī svabhāveṃci ye |
aisā bhagavaṃtācā mahimā kāye | kaisā kal̤enā || 10 ||
moṭhīṃ rājakāraṇeṃ cukatī | rājakāraṇā vaḍhā lāgatī |
nānā cukīcī phajitī | cahuṃkaḍe || 11 ||
yākāraṇeṃ cukoṃ naye | mhaṇije udaṃḍa upāye |
upāyācā apāye | cukatāṃ hoye || 12 ||
kāye cukaleṃ teṃ kal̤enā | manuṣyāceṃ manaci val̤enā |
khaval̤alā abhimāna gal̤enā | dohiṃkaḍe || 13 ||
āvaghe phaḍaci nāsatī | lokāṃcīṃ maneṃ bhaṃgatī |
koṭheṃ cukate yuktī | kāṃhīṃ kal̤enā || 14 ||
vyāpeṃviṇa āṭopa kelā | to avaghā ghasarataci gelā |
akalecā baṃda nāhīṃ ghātalā | durīdṛṣṭīneṃ || 15 ||
yekhādeṃ manuṣya teṃ sil̤eṃ | tyāceṃ karaṇeṃci bāval̤eṃ
nānā vikalpāceṃ jāl̤eṃ |  karūna ṭākī || 16 ||
teṃ āpaṇāsī ukalenā | dusaryāsa kāṃhīṃca kal̤enā |
nāce vikalpeṃ kalpanā | ṭhāīṃ ṭhāīṃ || 17 ||
tyā gupta kalpanā koṇāsa kal̤āvyā | koṇeṃ yeūna āṭopāvyā |
jyācyā tyāneṃ karāvyā | bal̤akaṭa buddhi || 18 ||
jyāsī upādhī āvarenā | teṇeṃ upādhī vāḍhavāvīnā |
sāvacita karūniyāṃ manā | samādhāneṃ asāveṃ || 19 ||
dhāṃvadhāvoṃ upādhī veṣṭī | āpaṇa kaṣṭī loka hi kaṣṭī |
he kāmā naye goṣṭī | kusamusecī || 20 ||
loka bahuta kaṣṭī jālā | āpaṇahi atyaṃta trāsalā |
verthaci kelā galbalā | kāasayāsī || 21 ||
aso upādhīceṃ kāma aiseṃ | kāṃhīṃ bareṃ kāṃhīṃ kāṇoṃseṃ |
sakal̤a samajona aiseṃ | vartatāṃ bareṃ || 22 ||
lokāṃpāsīṃ bhāvārtha kaicā | āpaṇa jagavāvā tayāṃcā |
sevaṭa upaṃḍhara koṇācā | paḍoṃci naye || 23 ||
aṃtarātmyākaḍe sakal̤a lāge | nirguṇīṃ heṃ kāṃhīṃca na lage |
nānā prakārīce dage | caṃcal̤āmadheṃ || 24 ||
śuddha viśrāṃtīceṃ sthal̤a | teṃ eka nirmal̤a niścal̤a |
tetheṃ vikāraci sakal̤a | nirvikāra hotī || 25 ||
udvega avaghe tuṭoni jātī | manāsī vāṭe viśrāṃtī |
aisī dullabha parabrahmasthitī | vivekeṃ sāṃbhāl̤āvī || 26 ||
āpaṇāsa upādhī mul̤īṃca nāhīṃ | ruṇānubaṃdheṃ mil̤āle sarvahi |
ālyāgelyācī kṣitī nāhīṃ | aiseṃ jāleṃ pāhije || 27 ||
jo upādhīsa kaṃṭāl̤alā | to nivāṃta hoūna baisalā |
āṭopenā to galbalā | kāsayāsī || 28 ||
kāṃhīṃ galbalā kāṃhīṃ nival̤a | aisā kaṃṭhīta jāvā kāl̤a |
jeṇeṃkaritāṃ viśrāṃtī vel̤a | āpaṇāsī phāve || 29 ||
upādhī kāṃhīṃ rāhāta nāhīṃ | samādhānāyevaḍheṃ thora nāhīṃ |
naradehe prāpta hota nāhīṃ | kṣaṇakṣaṇā || 30 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde upādhilakṣaṇanirūpaṇanāma samāsa āṭhavā ||
samāsa navavā : rājakāraṇanirūpaṇa || śrīrāmasamartha ||
jñānī āṇī udāsa | samudāyācā havyāsa |
teṇeṃ akhaṃḍa sāvakāśa | yekāṃta sevāvā || 1 ||
jetheṃ tajavījā kal̤atī | akhaṃḍa cāl̤aṇā nighatī |
prāṇīmātrācī sthitī gatī | kal̤oṃ yete || 2 ||
jarī hā cāl̤aṇāci karīnā | tarī kāṃhīṃca umajenā |
hisebajhāḍāci pāhīnā | divāl̤akhora || 3 ||
yeka mirāsī sādhitī | yeka sīdhyā gavāvitī |
vyāpakapaṇācī sthitī | aisī āhe || 4 ||
jeṇeṃ jeṃ jeṃ manīṃ dharileṃ | teṃ teṃ ādhīṃca samajaleṃ |
kṛtrima avagheṃci khuṃṭaleṃ | sahajaci yeṇeṃ || 5 ||
akhaṃḍa rāhatāṃ salagī hote | atiparicayeṃ avajñā ghaḍate |
yākāraṇeṃ viśrāṃtī te | ghetāṃ naye || 6 ||
āl̤aseṃ āl̤asa kelā | tarī maga kārabāraci buḍālā |
aṃtaraheta cukata gelā | samudāyācā || 7 ||
udaṃḍa upāsanecīṃ kāmeṃ | lāvīta jāvīṃ nityanemeṃ |
avakāśa kaiṃcā kṛtrimeṃ | karāvayāsī || 8 ||
cora bhāṃḍārī karāvā | ghasaratāṃca sāṃbhāl̤āvā |
govā mūrkhapaṇācā kāḍhāvā | hal̤u hal̤u || 9 ||
yā avaghyā pahilyāca goṣṭī | prāṇī koṇī navhatā kaṣṭī |
rājakāraṇeṃ maṃḍal̤a veṣṭī | cahuṃkaḍe || 10 ||
naṣṭāsī naṣṭa yojāve | vācal̤āsī vācāl̤a āṇāve |
āpaṇāvarī vikalpāce gove | paḍoṃca nedī || 11 ||
kāṃṭīneṃ kāṃṭī jhāḍāvī | jhāḍāvī parī te kal̤oṃ nedāvī |
kal̤akaṭepaṇācī padavī | asoṃ dyāvī || 12 ||
na kal̤atāṃ karī kārya jeṃ teṃ | teṃ kāma tatkāl̤aci hoteṃ |
gacagaceṃta paḍatāṃ teṃ | camatkāreṃ navhe || 13 ||
aikonī āvaḍī lāgāvī | dekhonī bal̤akaṭaci vhāvī |
salagīneṃ āpalī padavī | sevakāmadheṃ || 14 ||
koṇīyeka kāma karitāṃ hoteṃ | na karitāṃ teṃ māgeṃ paḍateṃ |
yā kāraṇeṃ ḍhilepaṇa teṃ | asoṃci naye || 15 ||
jo dusaryāvarī viśvāsalā | tyācā kāryabhāga buḍālā |
jo āpaṇaci kaṣṭata gelā | toci bhalā || 16 ||
avaghyāsa avagheṃ kal̤aleṃ | tevhāṃ teṃ riteṃ paḍileṃ |
yākāraṇeṃ aiseṃ ghaḍaleṃ | na pāhije kīṃ || 17 ||
mukhya sūtra hātīṃ ghyāveṃ | karaṇeṃ teṃ lokāṃkaravīṃ karavāveṃ |
kitteka khalaka ugavāve | rājakāraṇāmadheṃ || 18 ||
bolake pahilavāna kal̤akaṭe | tayāsīca ghyāve jhaṭe |
durjaneṃ rājakāraṇa dāṭe | aiseṃ na karāveṃ || 19 ||
grāmaṇya varmīṃ sāṃpaḍāveṃ | ragaḍūna pīṭhaci karāveṃ |
karūni māgutī sāṃvarāveṃ | buḍaūṃ naye || 20 ||
khal̤adurjanāsī bhyāleṃ | rājakāraṇa nāhīṃ rākhileṃ |
teṇeṃ avagheṃ pragaṭa jāleṃ | bareṃ vāīṭa || 21 ||
samudāva pāhije moṭhā | tarī tanāvā asāvyā bal̤akaṭā |
maṭha karunī tāṭhā | dharūṃ naye || 22 ||
durjana prāṇī samajāve | parī te pragaṭa na karāve |
sajjanāparīsa āl̤avāve | mahatva deunī || 23 ||
janāmadheṃ durjana pragaṭa | tarī maga akhaṃḍa khaṭakhaṭa |
yākāraṇeṃ te vāṭa | bujhūni ṭākāvī || 24 ||
ganīmācyā dekhatāṃ phaujā | raṇaśūrāṃcyā phurphuritī bhujā |
aisā pāhije kiṃ rājā | kaipakṣī paramārthī || 25 ||
tayāsa dekhatāṃ durjana dhāke | baisavī pracitīce taḍākhe |
baṃḍapāṣāṃḍāce vākhe | sahajaci hotī || 26 ||
he dhūrtapaṇācīṃ kāmeṃ | rājakāraṇa karāveṃ nemeṃ |
ḍhilepaṇācyā saṃbhrameṃ | jāūṃ naye || 27 ||
koṭheṃca paḍenā dṛṣṭīṃ | ṭhāīṃ ṭhāīṃ tyācyā goṣṭī |
vāgvil̤āseṃ sakal̤a sṛṣṭī | vedhilī teṇeṃ || 28 ||
huṃbyāsīṃ huṃbā lāūna dyāvā | ṭoṇapyāsa ṭoṇapā āṇāvā |
lauṃdāsa puḍheṃ ubhā karāvā | dusarā lauṃda || 29 ||
dhaṭāsī āṇāvā dhaṭa | utdhaṭāsī pāhije utdhaṭa |
khaṭanaṭāsī khaṭanaṭa | agatya karī || 30 ||
jaiśāsa taisā jevhāṃ bheṭe | tevhāṃ majyālasī thāṭe |
itukeṃ hoteṃ parī dhanī koṭheṃ | dṛṣṭīsa na paḍe || 31 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde rājakāraṇanirūpaṇanāma samāsa navavā ||
samāsa dahāvā : vivekalakṣaṇanirūpaṇa || śrīrāmasamartha ||
jetheṃ akhaṃḍa nānā cāl̤aṇā | jetheṃ akhaṃḍa nānā dhāraṇā |
jetheṃ akhaṃḍa rājakāraṇā | manāsī āṇitī || 1 ||
sṛṣṭīmadheṃ uttama guṇa | titukeṃ cāle nirūpaṇa |
nirūpaṇāviṇa kṣaṇa | rikāmā nāhīṃ || 2 ||
carcā āśaṃkā pratyottareṃ | koṇa khoṭeṃ koṇa khareṃ |
nānā vagatrutveṃ śāstrādhāreṃ | nānā carcā || 3 ||
bhaktimārga viśada kal̤e | upāsanāmārga ākal̤e |
jñānavicāra nival̤e | aṃtaryāmīṃ || 4 ||
vairāgyācī bahu āvaḍī | udāsa vṛttīcī goḍī |
udaṃḍa upādhī tarī soḍī | lāgoṃca nedī || 5 ||
prabaṃdācīṃ pāṭhāṃtareṃ | uttarāsī saṃgīta uttareṃ |
nemaka bolatāṃ aṃtareṃ | nivavī sakal̤āṃcīṃ || 6 ||
āvaḍī lāgalī bahu janā | tetheṃ koṇāceṃ kāṃhīṃ cālenā |
dal̤avaṭa paḍilā anumānā | yeīla kaisā || 7 ||
upāsanā karūniyāṃ puḍheṃ | puravaleṃ pāhije cahuṃkaḍe |
bhūmaṃḍal̤īṃ jikaḍe tikaḍe | jāṇatī tayā || 8 ||
jāṇatī parī āḍal̤enā | kāye karito teṃ kal̤enā |
nānā desīce loka nānā| yeūna jātī || 9 ||
titukyāṃcīṃ aṃtareṃ dharāvīṃ | vivekeṃ vicāreṃ bharāvīṃ |
kaḍovikaḍīcīṃ vivarāvīṃ | aṃtaḥkarṇeṃ || 10 ||
kitī loka teṃ kal̤enā | kitī samudāva ākal̤enā |
sakal̤a loka śravaṇamananā | madhyeṃ ghālī || 11 ||
phaḍa samajāvisī karaṇeṃ | gadyapadya sāṃgaṇeṃ |
parāṃtarāsī rākhaṇeṃ | sarvakāl̤a || 12 ||
aisā jyācā daṃḍaka | akhaṃḍa pāhāṇeṃ viveka |
sāvadhāpuḍheṃ aviveka | yeīla kaicā || 13 ||
jitukeṃ kāṃhīṃ āpaṇāsī ṭhāveṃ | titukeṃ hal̤uhal̤u sikavāveṃ |
śāhāṇeṃ karūnī soḍāve | bahuta jana || 14 ||
paroparīṃ sikavaṇeṃ | āḍaṇukā sāṃgata jāṇeṃ |
nival̤a karunī soḍaṇeṃ | nispṛhāsī || 15 ||
hoīla teṃ āpaṇa karāveṃ | na hotāṃ janākaravīṃ karavāveṃ |
bhagavadbhajana rāhāveṃ | hā dharma navhe || 16 ||
āpaṇa karāveṃ karavāveṃ | āpaṇa vivarāveṃ vivaravāveṃ |
āpaṇa dharāveṃ dharavāveṃ | bhajanamārgāsī || 17 ||
junyā lokāṃcā kaṃṭāl̤ā ālā | tarī nūtana prāṃta pāhije dharilā |
jitukeṃ hoīla titukyālā | āl̤asa karūṃ naye || 18 ||
dehyācā abhyāsa buḍālā | mhaṇije mahaṃta buḍālā |
lāgavegeṃ nūtana lokāṃlā | śāhāṇe karāveṃ || 19 ||
upādhīṃta sāṃpaḍoṃ naye | upādhīsa kaṃṭāl̤oṃ naye |
nisugapaṇa kāmā naye | koṇīyekaviṣīṃ || 20 ||
kāma nāsaṇāra nāsateṃ | āpaṇa veḍeṃ ugeṃ ca pāhāteṃ |
āl̤asī hṛdayasunya teṃ | kāye karūṃ jāṇeṃ || 21 ||
dhakādhakīcā māmalā | kaisā ghaḍe aśaktālā |
nānā buddhi śaktālā | mhaṇonī śikavāvyā || 22 ||
vyāpa hoīla toṃ rāhāveṃ | vyāpa rāhātāṃ uṭhona jāveṃ |
ānaṃdarūpa phirāveṃ | koṭheṃ taṟhī || 23 ||
upādhīpāsūna suṭalā | to nispṛhapaṇeṃ bal̤āvalā |
jikaḍe sānukūl̤a tikaḍe cālilā | sāvakāsa || 24 ||
kīrti pāhātaṃ sukha nāhīṃ | sukha pāhātāṃ kīrti nāhīṃ |
kelyāviṇa kāṃhīṃca nāhīṃ | koṭheṃ taṟhī || 25 ||
yeravīṃ kāya rāhāteṃ | hoṇāra titukeṃ hoūna jāteṃ |
prāṇī mātra aśakta teṃ | puḍheṃ āhe || 26 ||
adhīṃca takavā soḍilā | madheṃci dhīvasā sāṃḍilā |
tarī saṃsāra hā sevaṭālā | kaisā pāve || 27 ||
saṃsāra mul̤īṃca nāsakā | vivekeṃ karāvā neṭakā |
neṭakā karitāṃ phikā | hota jāto || 28 ||
aisā yācā jinasānā | pāhātāṃ kal̤oṃ yeteṃ manā |
paraṃtu dhīra sāṃḍāvānā | koṇīyekeṃ || 29 ||
dhīra sāṃḍitāṃ kaye hoteṃ | avagheṃ sosāveṃ lāgateṃ |
nānā buddhi nānā mateṃ | śāhāṇā jāṇe || 30 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde vivekalakṣaṇanirūpaṇanāma samāsa dahāvā ||
daśaka ekoṇavisāvā samāpta ||

Explore More