సమాస పహిలా : గణేశస్తవన ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస దుసరా : గణేశస్తవన ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస తిసరా : శారదాస్తవన ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస చవథా : సద్గురుస్తవన ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస పాంచవా : సంతస్తవన ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస సహావా : శ్రోతేజనస్తవన ॥ శ్రీరామ్ ॥
సమాస సాతవా : కవేశ్వరస్తవన ॥ శ్రీరామ్ ॥
సమాస ఆఠవా : సభాస్తవన ॥ శ్రీరామ్ ॥
సమాస నవవా : పరమార్థస్తవన ॥ శ్రీరామ్ ॥
సమాస దహావా : నరదేహస్తవననిరూపణ ॥ శ్రీరామ్ ॥
సమాస పహిలా : లేఖనక్రియానిరూపణ ॥ శ్రీరామసమర్థ ॥
బ్రాహ్మణేం బాళబోధ అక్షర । ఘడసునీ కరావేం సుందర ।
జేం దేఖతాంచి చతుర । సమాధాన పావతీ ॥ ౧ ॥
జేం దేఖతాంచి చతుర । సమాధాన పావతీ ॥ ౧ ॥
వాటోళేం సరళేం మోకళేం । వోతలేం మసీచేం కాళేం ।
కుళకుళీత వళీ చాలిల్యా ఢాళేం । ముక్తమాళా జైశా ॥ ౨ ॥
కుళకుళీత వళీ చాలిల్యా ఢాళేం । ముక్తమాళా జైశా ॥ ౨ ॥
అక్షరమాత్ర తితుకేం నీట । నేమస్త పైస కానే నీట ।
ఆడవ్యా మాత్రా త్యా హి నీట । ఆర్కులీం వేలాండ్యా ॥ ౩ ॥
ఆడవ్యా మాత్రా త్యా హి నీట । ఆర్కులీం వేలాండ్యా ॥ ౩ ॥
పహిలేం అక్షర జేం కాఢిలేం । గ్రంథ సంపేతోం పాహాత గేలేం ।
యేకా టాంకేంచి లిహిలేం । ఐసేం వాటే ॥ ౪ ॥
యేకా టాంకేంచి లిహిలేం । ఐసేం వాటే ॥ ౪ ॥
అక్షరాచేం కాళేపణ । టాంకాచేం ఠోసరపణ ।
తైసేంచి వళణ వాంకాణ । సారిఖేంచి ॥ ౫ ॥
తైసేంచి వళణ వాంకాణ । సారిఖేంచి ॥ ౫ ॥
వోళీస వోళీ లాగేనా । ఆర్కులీ మాత్రా భేదీనా ।
ఖాలిలే వోళీస స్పర్శేనా । అథవా లంబాకార ॥ ౬ ॥
ఖాలిలే వోళీస స్పర్శేనా । అథవా లంబాకార ॥ ౬ ॥
పాన శిషానేం రేఖాటావేం । త్యావరీ నేమకచి ల్యాహావేం ।
దురీ జవళీ న వ్హావేం । అంతర వోళీంచే ॥ ౭ ॥
దురీ జవళీ న వ్హావేం । అంతర వోళీంచే ॥ ౭ ॥
కోఠేం శోధాసీ ఆడేనా । చుకీ పాహాతాం సాంపడేనా ।
గరజ కేలీ హేం ఘడేనా । లేఖకాపసునీ ॥ ౮ ॥
గరజ కేలీ హేం ఘడేనా । లేఖకాపసునీ ॥ ౮ ॥
జ్యాచేం వయ ఆహే నూతన । త్యానేం ల్యాహావేం జపోన ।
జనాసీ పడే మోహన । ఐసేం కరావేం ॥ ౯ ॥
జనాసీ పడే మోహన । ఐసేం కరావేం ॥ ౯ ॥
బహు బారిక తరుణపణీం । కామా నయే మ్హాతారపణీం ।
మధ్యస్త లిహిణ్యాచీ కరణీ । కేలీ పాహిజే ॥ ౧౦ ॥
మధ్యస్త లిహిణ్యాచీ కరణీ । కేలీ పాహిజే ॥ ౧౦ ॥
భోంవతేం స్థళ సోడూన ద్యావేం । మధేంచి చమచమిత ల్యాహావేం ।
కాగద ఝడతాంహి ఝడావేం । నలగేచి అక్షర ॥ ౧౧ ॥
కాగద ఝడతాంహి ఝడావేం । నలగేచి అక్షర ॥ ౧౧ ॥
ఐసా గ్రంథ జపోనీ ల్యాహావా । ప్రాణీ మాత్రాస ఉపజే హేవా ।
ఐసా పురుష తో పాహావా । మ్హణతీ లోక ॥ ౧౨ ॥
ఐసా పురుష తో పాహావా । మ్హణతీ లోక ॥ ౧౨ ॥
కాయా బహుత కష్టవావీ । ఉత్కట కీర్తి ఉరవావీ ।
చటక లాఉనీ సోడావీ । కాంహీం యేక ॥ ౧౩ ॥
చటక లాఉనీ సోడావీ । కాంహీం యేక ॥ ౧౩ ॥
ఘట్య కాగద ఆణావే । జపోన నేమస్త ఖళావే ।
లిహిణ్యాచే సామే అసావే । నానాపరీ ॥ ౧౪ ॥
లిహిణ్యాచే సామే అసావే । నానాపరీ ॥ ౧౪ ॥
సుర్యా కాతర్యా జాగాఈత । ఖళీ ఘోంటాళేం తాగాఈత ।
నానా సురంగ మిశ్రిత । జాణోని ఘ్యావేం ॥ ౧౫ ॥
నానా సురంగ మిశ్రిత । జాణోని ఘ్యావేం ॥ ౧౫ ॥
నానా దేసీచే బరు ఆణావే । ఘటీ బారిక సరళే ఘ్యావే ।
నానా రంగాచే ఆణావే । నానా జినసీ ॥ ౧౬ ॥
నానా రంగాచే ఆణావే । నానా జినసీ ॥ ౧౬ ॥
నానా జినసీ టాంకతోడణీ । నానా ప్రకారేం రేఖాటణీ ।
చిత్రవిచిత్ర కరణీ । సిసేంలోళ్యా ॥ ౧౭ ॥
చిత్రవిచిత్ర కరణీ । సిసేంలోళ్యా ॥ ౧౭ ॥
హింగుళ సంగ్రహీం అసావే । వళలే ఆళితే పాహోన ఘ్యావే ।
సోపేం భిజౌనీ వాళవావే । సంగ్రహ మసీచే ॥ ౧౮ ॥
సోపేం భిజౌనీ వాళవావే । సంగ్రహ మసీచే ॥ ౧౮ ॥
తగటీ ఇతిశ్రయా కరావ్యా । బందరీ ఫళ్యా ఘోటావ్యా ।
నానా చిత్రీం చితారావ్యా । ఉంచ చిత్రేం ॥ ౧౯ ॥
నానా చిత్రీం చితారావ్యా । ఉంచ చిత్రేం ॥ ౧౯ ॥
నానా గోప నానా బాసనేం । మేణకాపడేం సిందురవణేం ।
పేట్యా కులుపేం జపణేం । పుస్తకాకారణేం ॥ ౨౦ ॥
పేట్యా కులుపేం జపణేం । పుస్తకాకారణేం ॥ ౨౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే లేఖనక్రియానిరూపణనామ సమాస పహిలా ॥
సమాస దుసరా : వివరణనిరూపణ ॥ శ్రీరామసమర్థ ॥
మాగాం బోలిలే లేఖనభేద । ఆతాం ఐకా అర్థభేద ।
నానా ప్రకారీచే సంవాద । సమజోన ఘ్యావే ॥ ౧ ॥
నానా ప్రకారీచే సంవాద । సమజోన ఘ్యావే ॥ ౧ ॥
శబ్దభేద అర్థభేద । ముద్రాభేద ప్రబంధభేద ।
నానా శబ్దాచే శబ్దభేద । జాణోనీ పాహావే ॥ ౨ ॥
నానా శబ్దాచే శబ్దభేద । జాణోనీ పాహావే ॥ ౨ ॥
నానా ఆశంకా ప్రత్యోత్తరేం । నానా ప్రచిత సాక్షాత్కారేం ।
జేణేం కరితాం జగదాంతరేం । చమత్కారతీ ॥ ౩ ॥
జేణేం కరితాం జగదాంతరేం । చమత్కారతీ ॥ ౩ ॥
నానా పూర్వపక్ష సిద్ధాంత । ప్రత్యయో పాహావా నేమస్త ।
అనుమానాచే స్వస్తవేస్త । బోలోంచి నయే ॥ ౪ ॥
అనుమానాచే స్వస్తవేస్త । బోలోంచి నయే ॥ ౪ ॥
ప్రవృత్తి అథవా నివృత్తీ । ప్రచితీవిణ అవఘీ భ్రాంతీ ।
గలంగ్యాంమధీల జగజ్జోతి । చేతేల కోఠేం ॥ ౫ ॥
గలంగ్యాంమధీల జగజ్జోతి । చేతేల కోఠేం ॥ ౫ ॥
హేత సమజోన ఉత్తర దేణేం । దుసర్యాచే జీవీచేం సమజణేం ।
ముఖ్య చాతుర్యాచీం లక్షణేం । తేం హేం ఐసీం ॥ ౬ ॥
ముఖ్య చాతుర్యాచీం లక్షణేం । తేం హేం ఐసీం ॥ ౬ ॥
చాతుర్యేంవిణ ఖటపట । తే విద్యాది ఫలకట ।
సభేమధేం ఆటఘాట । సమాధాన కైచేం ॥ ౭ ॥
సభేమధేం ఆటఘాట । సమాధాన కైచేం ॥ ౭ ॥
బహుత బోలణేం ఐకావేం । తేథేం మోన్యచి ధరావేం ।
అల్పచిన్హేం సమజావేం । జగదాంతర ॥ ౮ ॥
అల్పచిన్హేం సమజావేం । జగదాంతర ॥ ౮ ॥
బాష్కళామధేం బైసో నయే । ఉద్ధటాసిం తండోం నయే ।
ఆపణాకరితాం ఖండోం నయే । సమాధాన జనాచేం ॥ ౯ ॥
ఆపణాకరితాం ఖండోం నయే । సమాధాన జనాచేం ॥ ౯ ॥
నేణతపణ సోడూం నయే । జాణపణేం ఫుగో నయే ।
నానా జనాచేం హృదయే । మృద శబ్దేం ఉకలావేం ॥ ౧౦ ॥
నానా జనాచేం హృదయే । మృద శబ్దేం ఉకలావేం ॥ ౧౦ ॥
ప్రసంగ జాణావా నేటకా । బహుతాంసీ జాఝు నకా ।
ఖరేం అసతాంచి నాసకా । ఫడ హోతో ॥ ౧౧ ॥
ఖరేం అసతాంచి నాసకా । ఫడ హోతో ॥ ౧౧ ॥
శోధ ఘేతాం ఆళసోం నయే । భ్రష్ట లోకీం బైసోం నయే ।
బైసలేం తరీ టాకూం నయే । మిథ్యా దోష ॥ ౧౨ ॥
బైసలేం తరీ టాకూం నయే । మిథ్యా దోష ॥ ౧౨ ॥
అంతర ఆర్తాచేం శోధావేం । ప్రసంగీం థోడేం చి వాచావేం ।
చటక లాఉనీ సోడావేం । భల్యా మనుష్యాసీ ॥ ౧౩ ॥
చటక లాఉనీ సోడావేం । భల్యా మనుష్యాసీ ॥ ౧౩ ॥
మజ్యాలసీంత బైసోం నయే । సమారాధనేసీ జాఊం నయే ।
జాతాం యేళీలవాణేం హోయే । జిణేం ఆపులేం ॥ ౧౪ ॥
జాతాం యేళీలవాణేం హోయే । జిణేం ఆపులేం ॥ ౧౪ ॥
ఉత్తమ గుణ ప్రగటవావే । మగ భలత్యాసీ బోలతాం ఫావే ।
భలే పాహోన కరావే । శోధూన మిత్ర ॥ ౧౫ ॥
భలే పాహోన కరావే । శోధూన మిత్ర ॥ ౧౫ ॥
ఉపాసనేసారిఖేం బోలావేం । సర్వ జనాసి తోషవావేం ।
సగట బరేంపణ రాఖావేం । కోణ్హీయేకాసీ ॥ ౧౬ ॥
సగట బరేంపణ రాఖావేం । కోణ్హీయేకాసీ ॥ ౧౬ ॥
ఠాఈం ఠాఈం శోధ ఘ్యావా । మగ గ్రామీం ప్రవేశ కరావా ।
ప్రాణీమాత్ర బోలవావా । ఆప్తపణేం ॥ ౧౭ ॥
ప్రాణీమాత్ర బోలవావా । ఆప్తపణేం ॥ ౧౭ ॥
ఉంచ నీచ మ్హణోం నయే । సకళాంచేం నివవావేం హృదయే ।
అస్తమానీం జాఊం నయే । కోఠేం తఱ్హీ ॥ ౧౮ ॥
అస్తమానీం జాఊం నయే । కోఠేం తఱ్హీ ॥ ౧౮ ॥
జగామధేం జగమిత్ర । జివ్హేపాసీం ఆహే సూత్ర ।
కోఠేం తఱ్హీ సత్పాత్ర । శోధూన కాఢావేం ॥ ౧౯ ॥
కోఠేం తఱ్హీ సత్పాత్ర । శోధూన కాఢావేం ॥ ౧౯ ॥
కథా హోతీ తేథేం జావేం । దురీ దీనాసారిఖేం బైసావేం ।
తేథీల సకళ హరద్ర ఘ్యావేం । అంతర్యామీం ॥ ౨౦ ॥
తేథీల సకళ హరద్ర ఘ్యావేం । అంతర్యామీం ॥ ౨౦ ॥
తేథేం భలే ఆడళతీ । వ్యాపా తే హి కళోం యేతీ ।
హళుహళు మందగతీ । రీగ కరావా ॥ ౨౧ ॥
హళుహళు మందగతీ । రీగ కరావా ॥ ౨౧ ॥
సకళామధేం విశేష శ్రవణ । శ్రవణాహునీ థోర మనన ।
మననేం హోయే సమాధాన । బహుత జనాచేం ॥ ౨౨ ॥
మననేం హోయే సమాధాన । బహుత జనాచేం ॥ ౨౨ ॥
ధూర్తపణేం సకళ జాణావేం అంతరీం అంతర బాణావేం ।
సమజల్యావిణ సిణావేం । కాసయాసీ ॥ ౨౩ ॥
సమజల్యావిణ సిణావేం । కాసయాసీ ॥ ౨౩ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే వివరణనిరూపణనామ సమాస దుసరా ॥
సమాస తిసరా : కరంటలక్షణనిరూపణ ॥ శ్రీరామసమర్థ ॥
సుచిత కరూనీ అంతఃకర్ణ । ఐకా కరంటలక్షణ ।
హేం త్యాగితాం సదేవలక్షణ । ఆంగీం బాణేం ॥ ౧ ॥
హేం త్యాగితాం సదేవలక్షణ । ఆంగీం బాణేం ॥ ౧ ॥
పాపాకరితాం దరిద్ర ప్రాప్త । దరిద్రేం హోయే పాపసంచిత ।
ఐసేంచి హోత జాత । క్షణక్షణా ॥ ౨ ॥
ఐసేంచి హోత జాత । క్షణక్షణా ॥ ౨ ॥
యాకారణేం కరంటలక్షణేం । ఐకోనీ త్యాగచి కరణేం ।
మ్హణిజే కాంహీం యేక బాణేం । సదేవలక్షణ ॥ ౩ ॥
మ్హణిజే కాంహీం యేక బాణేం । సదేవలక్షణ ॥ ౩ ॥
కరంట్యాస ఆళస ఆవడే । యత్న కదాపి నావడే ।
త్యాచీ వాసనా వావడే । అధర్మీం సదా ॥ ౪ ॥
త్యాచీ వాసనా వావడే । అధర్మీం సదా ॥ ౪ ॥
సదా భ్రమిష్ట నిదసురా । ఉగేంచి బోలే సైరావైరా ।
కోణీయేకాచ్యా అంతరా । మానేచినా ॥ ౫ ॥
కోణీయేకాచ్యా అంతరా । మానేచినా ॥ ౫ ॥
లేహోం నేణే వాచూం నేణే । సవదాసుత ఘేఊం నేణే ।
హిశేబ కితేబ రాఖోం నేణే । ధారణా నాహీం ॥ ౬ ॥
హిశేబ కితేబ రాఖోం నేణే । ధారణా నాహీం ॥ ౬ ॥
హారవీ సాండీ పాడీ ఫోడీ । విసరే చుకే నానా ఖోడీ ।
భల్యాచే సంగతీచీ ఆవడీ । కదాపీ నాహీం ॥ ౭ ॥
భల్యాచే సంగతీచీ ఆవడీ । కదాపీ నాహీం ॥ ౭ ॥
చాట గడీ మేళవిలే । కుకర్మీ మిత్ర కేలే ।
ఖట నట యేకవటిలే । చోరటే పాపీ ॥ ౮ ॥
ఖట నట యేకవటిలే । చోరటే పాపీ ॥ ౮ ॥
జ్యాసీం త్యాసీం కళకటా । స్వయేం సదాచా చోరటా ।
పరఘాతకీ ధాటామోటా । వాటా పాడీ ॥ ౯ ॥
పరఘాతకీ ధాటామోటా । వాటా పాడీ ॥ ౯ ॥
దీర్ఘ సూచనా సుచేచినా । న్యాయ నీతి హే రుచేనా ।
పరాభిళాసీం వాసనా । నిరంతర ॥ ౧౦ ॥
పరాభిళాసీం వాసనా । నిరంతర ॥ ౧౦ ॥
ఆళసేం శరీర పాళిలేం । పరంతు పోటేంవిణ గేలేం ।
సుడకేం మిళేనాసేం జాలేం । పాంఘరాయా ॥ ౧౧ ॥
సుడకేం మిళేనాసేం జాలేం । పాంఘరాయా ॥ ౧౧ ॥
ఆళసే శరీర పాళీ । అఖండ కుంసీ కాండోళీ ।
నిద్రేచే పాడీ సుకాళీం । ఆపణాసీ ॥ ౧౨ ॥
నిద్రేచే పాడీ సుకాళీం । ఆపణాసీ ॥ ౧౨ ॥
జనాసీం మీత్రీ కరీనా । కఠిణ శబ్ద బోలే నానా ।
మూర్ఖపణేం ఆవరేనా । కోణీయేకాసీ ॥ ౧౩ ॥
మూర్ఖపణేం ఆవరేనా । కోణీయేకాసీ ॥ ౧౩ ॥
పవిత్ర లోకాంమధేం భిడావే । వోంగళామధేం నిశంక ధాంవే ।
సదా మనాపాసూన భావే । జననింద్య క్రియా ॥ ౧౪ ॥
సదా మనాపాసూన భావే । జననింద్య క్రియా ॥ ౧౪ ॥
తేథేం కైచా పరోపకార । కేలా బహుతాంచా సంవ్హార ।
పాపీ అనర్థీ అపస్మార । సర్వాబద్ధీ ॥ ౧౫ ॥
పాపీ అనర్థీ అపస్మార । సర్వాబద్ధీ ॥ ౧౫ ॥
శబ్ద సాంభళూన బోలేనా । ఆవరితాం ఆవరేనా ।
కోణీయేకాసీ మానేనా । బోలణేం త్యాచేం ॥ ౧౬ ॥
కోణీయేకాసీ మానేనా । బోలణేం త్యాచేం ॥ ౧౬ ॥
కోణీయేకాస విశ్వాస నాహీం । కోణీయేకాసీం సఖ్య నాహీం ।
విద్యా వైభవ కాంహీంచ నాహీం । ఉగాచి తాఠా ॥ ౧౭ ॥
విద్యా వైభవ కాంహీంచ నాహీం । ఉగాచి తాఠా ॥ ౧౭ ॥
రాఖావీం బహుతాంచీ అంతరేం । భాగ్య యేతేం తదనంతరేం ।
ఐసీం హేం వివేకాచీం ఉత్తరేం । ఐకణార నాహీం ॥ ౧౮ ॥
ఐసీం హేం వివేకాచీం ఉత్తరేం । ఐకణార నాహీం ॥ ౧౮ ॥
స్వయేం ఆపణాస కళేనా । శికవిలేం తేం ఐకేనా ।
తయాసీ ఉపాయ నానా । కాయే కరితీ ॥ ౧౯ ॥
తయాసీ ఉపాయ నానా । కాయే కరితీ ॥ ౧౯ ॥
కల్పనా కరీ ఉదండ కాంహీం । ప్రాప్తవ్య తోం కాంహీంచ నహీం ।
అఖండ పడిలా సందేహీం । అనుమానాచే ॥ ౨౦ ॥
అఖండ పడిలా సందేహీం । అనుమానాచే ॥ ౨౦ ॥
పుణ్య మార్గ సండిలా మనేం । పాప ఝడావేం కాశానేం ।
నిశ్చయ నాహీం అనుమానేం । నాస కేలా ॥ ౨౧ ॥
నిశ్చయ నాహీం అనుమానేం । నాస కేలా ॥ ౨౧ ॥
కాంహీంయేక పుర్తేం కళేనా । సభేమధేం బోలోం రాహేనా ।
బాష్కళ లాబాడ ఐసేం జనా । కళోం ఆలేం ॥ ౨౨ ॥
బాష్కళ లాబాడ ఐసేం జనా । కళోం ఆలేం ॥ ౨౨ ॥
కాంహీం నేమకపణ ఆపులేం । బహుత జనాసీ కళోం ఆలేం ।
తేంచి మనుష్య మాన్య జాలేం । భూమండళీం ॥ ౨౩ ॥
తేంచి మనుష్య మాన్య జాలేం । భూమండళీం ॥ ౨౩ ॥
ఝిజల్యావాంచూన కీర్తి కైంచీ । మాన్యతా నవ్హే కీం ఫుకాచీ ।
జికడే తికడే హోతే చీ చీ । అవలక్షణేం ॥ ౨౪ ॥
జికడే తికడే హోతే చీ చీ । అవలక్షణేం ॥ ౨౪ ॥
భల్యాచీ సంగతీ ధరీనా । ఆపణాసీ శాహాణే కరీనా ।
తో ఆపలా ఆపణ వైరీ జాణా । స్వహిత నేణే ॥ ౨౫ ॥
తో ఆపలా ఆపణ వైరీ జాణా । స్వహిత నేణే ॥ ౨౫ ॥
లోకాంసీ బరేం కరవేం । తేం ఉసిణేం సవేంచి ఘ్యావేం ।
ఐసేం జయాచ్యా జీవేం । జాణిజేనా ॥ ౨౬ ॥
ఐసేం జయాచ్యా జీవేం । జాణిజేనా ॥ ౨౬ ॥
జేథేం నాహీం ఉత్తమ గుణ । తేం కరంట్యాచేం లక్షణ ।
బహుతాంసీం న మనే తేం అవలక్షణ । సహజచి జాలేం ॥ ౨౭ ॥
బహుతాంసీం న మనే తేం అవలక్షణ । సహజచి జాలేం ॥ ౨౭ ॥
కార్యాకారణ సకళ కాంహీం । కార్యేంవిణ తో కాంహీంచ నాహీం ।
నికామీ తో దుఃఖప్రవాహీం । వాహాతచి గేలా ॥ ౨౮ ॥
నికామీ తో దుఃఖప్రవాహీం । వాహాతచి గేలా ॥ ౨౮ ॥
బహుతాంసీం మాన్య థోడా । త్యాచ్యా పాపాసీ నాహీం జోడా ।
నిరాశ్రఈ పడే ఉఘడా । జేథేం తేథేం ॥ ౨౯ ॥
నిరాశ్రఈ పడే ఉఘడా । జేథేం తేథేం ॥ ౨౯ ॥
యాకారణేం అవగుణ త్యాగావే । ఉత్తమ గుణ సమజోన ఘ్యావేం ।
తేణేం మనాసారిఖేం ఫావే । సకళ కాంహీం ॥ ౩౦ ॥
తేణేం మనాసారిఖేం ఫావే । సకళ కాంహీం ॥ ౩౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే కరంటలక్షణనిరూపణనామ సమాస తిసరా ॥
సమాస చౌథా : సదేవలక్షణనిరూపణ ॥ శ్రీరామసమర్థ ॥
మాగాం బోలిలే కరంటలక్షణ । తేం వివేకేం సాండావేం సంపూర్ణ ।
ఆతాం ఐకా సదేవలక్షణ । పరమ సౌఖ్యదాయేక ॥ ౧ ॥
ఆతాం ఐకా సదేవలక్షణ । పరమ సౌఖ్యదాయేక ॥ ౧ ॥
ఉపజతగుణ శరీరీం । పరోపకారీ నానాపరీ ।
ఆవడే సర్వాంచే అంతరీం । సర్వకాళ ॥ ౨ ॥
ఆవడే సర్వాంచే అంతరీం । సర్వకాళ ॥ ౨ ॥
సుందర అక్షర లేహో జాణే । చపళ శుద్ధ వాచూం జాణే ।
అర్థాంతర సాంగోం జాణే । సకళ కాంహీం ॥ ౩ ॥
అర్థాంతర సాంగోం జాణే । సకళ కాంహీం ॥ ౩ ॥
కోణాచేం మనోగత తోడినా । భల్యాంచీ సంగతీ సోడినా ।
సదేవలక్షణ అనుమానా । ఆణూన ఠేవీ ॥ ౪ ॥
సదేవలక్షణ అనుమానా । ఆణూన ఠేవీ ॥ ౪ ॥
తో సకళ జనాసీ వ్హావా । జేథేం తేథేం నిత్య నవా ।
మూర్ఖపణేం అనుమానగోవా । కాంహీంచ నాహీం ॥ ౫ ॥
మూర్ఖపణేం అనుమానగోవా । కాంహీంచ నాహీం ॥ ౫ ॥
నానా ఉత్తమ గుణ సత్పాత్ర । తేచి మనుష్య జగమిత్ర ।
ప్రగట కీర్తీ స్వతంత్ర । పరాధేన నాహీం ॥ ౬ ॥
ప్రగట కీర్తీ స్వతంత్ర । పరాధేన నాహీం ॥ ౬ ॥
రాఖే సకళాంచేం అంతర । ఉదండ కరీ పాఠాంతర ।
నేమస్తపణాచా విసర । పడణార నాహీం ॥ ౭ ॥
నేమస్తపణాచా విసర । పడణార నాహీం ॥ ౭ ॥
నమ్రపణేం పుసోం జాణే । నేమస్త అర్థ సాంగోం జాణే ।
బోలాఐసేం వర్తోం జాణే । ఉత్తమ క్రియా ॥ ౮ ॥
బోలాఐసేం వర్తోం జాణే । ఉత్తమ క్రియా ॥ ౮ ॥
తో మానలా బహుతాంసీ । కోణీ బోలోం న శకే త్యాసీ ।
ధగధగీత పుణ్యరాసీ । మాహాంపురుష ॥ ౯ ॥
ధగధగీత పుణ్యరాసీ । మాహాంపురుష ॥ ౯ ॥
తో పరోపకార కరితాంచి గేలా । పాహిజే తో జ్యాలా త్యాలా ।
మగ కాయ ఉణేం తయాలా । భూమండళీం ॥ ౧౦ ॥
మగ కాయ ఉణేం తయాలా । భూమండళీం ॥ ౧౦ ॥
బహుత జన వాస పాహే । వేళేసీ తత్కాళ ఉభా రాహే ।
ఉణేం కోణాచేం న సాహే । తయా పురుషాసీ ॥ ౧౧ ॥
ఉణేం కోణాచేం న సాహే । తయా పురుషాసీ ॥ ౧౧ ॥
చౌదా విద్యా చౌసష్టీ కళా । జాణే సంగీత గాయేనకళా ।
ఆత్మవిద్యేచా జివ్హాళా । ఉదండ తేథేం ॥ ౧౨ ॥
ఆత్మవిద్యేచా జివ్హాళా । ఉదండ తేథేం ॥ ౧౨ ॥
సకళాంసీ నమ్ర బోలణేం । మనోగత రాఖోన చాలణేం ।
అఖండ కోణీయేకాచే ఉణేం । పడోంచి నేదీ ॥ ౧౩ ॥
అఖండ కోణీయేకాచే ఉణేం । పడోంచి నేదీ ॥ ౧౩ ॥
న్యాయ నీతి భజన మర్యాద । కాళ సార్థక కరీ సదా ।
దరిద్రపణాచీ ఆపదా । తేథేం కైచీ ॥ ౧౪ ॥
దరిద్రపణాచీ ఆపదా । తేథేం కైచీ ॥ ౧౪ ॥
ఉత్తమ గుణేం శ్రృంఘారలా । తో బహుతాంమధేం శోభలా ।
ప్రగట ప్రతాపేం ఉగవలా । మార్తండ జైసా ॥ ౧౫ ॥
ప్రగట ప్రతాపేం ఉగవలా । మార్తండ జైసా ॥ ౧౫ ॥
జాణతా పురుష అసేల జేథేం । కళహో కైచా ఉఠేల తేథేం ।
ఉత్తమ గుణావిషీం రితేం । తేం ప్రాణీ కరంటే ॥ ౧౬ ॥
ఉత్తమ గుణావిషీం రితేం । తేం ప్రాణీ కరంటే ॥ ౧౬ ॥
ప్రపంచీ జాణే రాజకారణ । పరమార్థీం సాకల్య వివరణ ।
సర్వాంమధేం ఉత్తమ గుణ । త్యాచా భోక్తా ॥ ౧౭ ॥
సర్వాంమధేం ఉత్తమ గుణ । త్యాచా భోక్తా ॥ ౧౭ ॥
మాగేం యేక పుఢేం యేక । ఐసా కదాపీ నాహీం దండక ।
సర్వత్రాంసీం అలోలిక । తయా పురుషాచీ ॥ ౧౮ ॥
సర్వత్రాంసీం అలోలిక । తయా పురుషాచీ ॥ ౧౮ ॥
అంతరాసీ లాగేల ఢకా । ఐసీ వర్తణూక కరూం నకా ।
జేథేం తేథేం వివేకా । ప్రగట కరీ ॥ ౧౯ ॥
జేథేం తేథేం వివేకా । ప్రగట కరీ ॥ ౧౯ ॥
కర్మవిధీ ఉపాసనావిధీ । జ్ఞానవిధీ వైరాగ్యవిధీ ।
విశాళ జ్ఞాత్రుత్వాచీ బుద్ధీ । చళేల కైసీ ॥ ౨౦ ॥
విశాళ జ్ఞాత్రుత్వాచీ బుద్ధీ । చళేల కైసీ ॥ ౨౦ ॥
పాహాతాం అవఘే ఉత్తమ గుణ । తయాస వాఈట మ్హణేల కోణ ।
జైసా ఆత్మా సంపూర్ణ । సర్వాం ఘటీం ॥ ౨౧ ॥
జైసా ఆత్మా సంపూర్ణ । సర్వాం ఘటీం ॥ ౨౧ ॥
ఆపల్యా కార్యాస తత్పర । లోక అసతీ లాహానథోర ।
తైసాచి కరీ పరోపకార । మనాపాసునీ ॥ ౨౨ ॥
తైసాచి కరీ పరోపకార । మనాపాసునీ ॥ ౨౨ ॥
దుసర్యాచ్యా దుఃఖేం దుఖవే । దుసర్యాచ్యా సుఖేం సుఖావే ।
ఆవఘేచి సుఖీ అసావే । ఐసీ వాసనా ॥ ౨౩ ॥
ఆవఘేచి సుఖీ అసావే । ఐసీ వాసనా ॥ ౨౩ ॥
ఉదండ ములేం నానాపరీ । వడిలాంచేం మన అవఘ్యాంవరీ ।
తైసీ అవఘ్యాంచీ చింతా కరీ । మాహాంపురుష ॥ ౨౪ ॥
తైసీ అవఘ్యాంచీ చింతా కరీ । మాహాంపురుష ॥ ౨౪ ॥
జయాస కోణాచేం సోసేనా । తయాచీ నిఃకాంచన వాసనా ।
ధీకారిల్యా ధీకారేనా । తోచి మహాపురుష ॥ ౨౫ ॥
ధీకారిల్యా ధీకారేనా । తోచి మహాపురుష ॥ ౨౫ ॥
మిథ్యా శరీర నిందలేం । తరీ యాచేం కాయే గేలేం ।
జ్ఞాత్యాసీ ఆణి జింతిలేం । దేహేబుద్ధీనేం ॥ ౨౬ ॥
జ్ఞాత్యాసీ ఆణి జింతిలేం । దేహేబుద్ధీనేం ॥ ౨౬ ॥
హేం అవఘేం అవలక్షణ । జ్ఞాతా దేహీం విలక్షణ ।
కాంహీం తఱ్హీ ఉత్తమ గుణ । జనీం దాఖవావే ॥ ౨౭ ॥
కాంహీం తఱ్హీ ఉత్తమ గుణ । జనీం దాఖవావే ॥ ౨౭ ॥
ఉత్తమ గుణాస మనుష్య వేధే । వాఈట గుణాసీ ప్రాణీ ఖేదే ।
తీక్షణ బుద్ధి లోక సాధేం । కాయే జాణతీ ॥ ౨౮ ॥
తీక్షణ బుద్ధి లోక సాధేం । కాయే జాణతీ ॥ ౨౮ ॥
లోకీం అత్యంత క్షమా కరితీ । ఆలియాం లోకాంచే ప్రచితీ ।
మగ తే లోక పాఠీ రాఖతీ । నానా ప్రకారీం ॥ ౨౯ ॥
మగ తే లోక పాఠీ రాఖతీ । నానా ప్రకారీం ॥ ౨౯ ॥
బహుతాంసీ వాటే మీ థోర । సర్వమాన్య పాహిజే విచార ।
ధీర ఉదార గంభీర । మాహాంపురుష ॥ ౩౦ ॥
ధీర ఉదార గంభీర । మాహాంపురుష ॥ ౩౦ ॥
జితుకే కాంహీం ఉత్తమ గుణ । తేం సమర్థాచేం లక్షణ ।
అవగుణ తేం కరంటలక్షణ । సహజచి జాలేం ॥ ౩౧ ॥
అవగుణ తేం కరంటలక్షణ । సహజచి జాలేం ॥ ౩౧ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే సదేవలక్షణనిరూపణనామ సమాస చౌథా ॥
సమాస పాంచవా : దేహమాన్యణనిరూపణ ॥ శ్రీరామసమర్థ ॥
మాతీచే దేవ ధోండ్యాచే దేవ । సోన్యాచే దేవ రుప్యాచే దేవ ।
కాశాచే దేవ పితళేచే దేవ । తాంబ్యాచే దేవ చిత్రలేపే ॥ ౧ ॥
కాశాచే దేవ పితళేచే దేవ । తాంబ్యాచే దేవ చిత్రలేపే ॥ ౧ ॥
రువిచ్యా లాంకడాచే దేవ పోంవళ్య్యాంచే దేవ । బాణ తాందళే నర్మదే దేవ ।
శాలిగ్రామ కాశ్మిరీ దేవ । సూర్యకాంత సోమకాంత ॥ ౨ ॥
శాలిగ్రామ కాశ్మిరీ దేవ । సూర్యకాంత సోమకాంత ॥ ౨ ॥
తాంబ్రనాణీం హేమనాణీ । కోణీ పూజితీ దేవార్చనీం ।
చక్రాంగీత చక్రతీర్థాహునీ । ఘేఊన యేతీ ॥ ౩ ॥
చక్రాంగీత చక్రతీర్థాహునీ । ఘేఊన యేతీ ॥ ౩ ॥
ఉదండ ఉపాసనేచే భేద । కితీ కరావే విశద ।
ఆపలాలే ఆవడీచా వేధ । లాగలా జనీం ॥ ౪ ॥
ఆపలాలే ఆవడీచా వేధ । లాగలా జనీం ॥ ౪ ॥
పరీ త్యా సకళాంచేం హి కారణ । ముళీం పాహావేం స్మరణ ।
తయా స్మరణాచే అంశ జాణ । నానా దేవతేం ॥ ౫ ॥
తయా స్మరణాచే అంశ జాణ । నానా దేవతేం ॥ ౫ ॥
ముళీం ద్రష్టా దేవ తో యేక । త్యాచే జాహాలే అనేక ।
సమజోన పాహాతాం వివేక । ఉమజోం లాగే ॥ ౬ ॥
సమజోన పాహాతాం వివేక । ఉమజోం లాగే ॥ ౬ ॥
దేహ్యావేగళీ భక్తి ఫావేనా । దేహ్యావేగళా దేవ పావేనా ।
యాకారణేం మూళ భజనా । దేహేచి ఆహే ॥ ౭ ॥
యాకారణేం మూళ భజనా । దేహేచి ఆహే ॥ ౭ ॥
దేహే ముళీంచ కేలా వావ । తరీ భజనాసీ కైంచా ఠావ ।
మ్హణోనీ భజనాచా ఉపావ । దేహ్యాత్మయోగేం ॥ ౮ ॥
మ్హణోనీ భజనాచా ఉపావ । దేహ్యాత్మయోగేం ॥ ౮ ॥
దేహేంవిణ దేవ కైసా భజావా । దేహేంవిణ దేవ కైసా పుజావా ।
దేహ్యావిణ మోహఛావ కైసా కరావా । కోణ్యా ప్రకారేం ॥ ౯ ॥
దేహ్యావిణ మోహఛావ కైసా కరావా । కోణ్యా ప్రకారేం ॥ ౯ ॥
అత్ర గంధ పత్ర పుష్ప । ఫల తాంబోల ధూప దీప ।
నానా భజనాచా సాక్షేప । కోఠేం కరావా ॥ ౧౦ ॥
నానా భజనాచా సాక్షేప । కోఠేం కరావా ॥ ౧౦ ॥
దేవాచేం తీర్థ కైసేం ఘ్యావేం । దేవాసీ గంధ కోఠేం లావావేం ।
మంత్రపుష్ప తరీ వావేం । కోణేం ఠాఈం ॥ ౧౧ ॥
మంత్రపుష్ప తరీ వావేం । కోణేం ఠాఈం ॥ ౧౧ ॥
మ్హణోనీ దేహ్యావిణ ఆడతేం । అవఘేం సాంకడేంచి పడతేం ।
దేహ్యాకరితాం ఘడతేం । భజన కాంహీం ॥ ౧౨ ॥
దేహ్యాకరితాం ఘడతేం । భజన కాంహీం ॥ ౧౨ ॥
దేవ దేవతా భూతేం దేవతేం । ముళీంచే సామర్థ్యే ఆహే తేథేం ।
అధికారేం నానా దేవతేం । భజత జావీం ॥ ౧౩ ॥
అధికారేం నానా దేవతేం । భజత జావీం ॥ ౧౩ ॥
నానా దేవీం భజన కేలేం । తేం మూళ పురుషాసీ పావలేం ।
యాకారణేం సన్మానిలేం । పాహిజే సకళ కాంహీం ॥ ౧౪ ॥
యాకారణేం సన్మానిలేం । పాహిజే సకళ కాంహీం ॥ ౧౪ ॥
మాయావల్లీ ఫాంపావలీ । నానా దేహేఫళీం లగడలీ ।
ముళీంచీ జాణీవ కళోం ఆలీ । ఫళామధేం ॥ ౧౫ ॥
ముళీంచీ జాణీవ కళోం ఆలీ । ఫళామధేం ॥ ౧౫ ॥
మ్హణోనీ యేళీల న కరావేం । పాహాణేం తేం యేథేంచి పాహావేం ।
తాళా పడతాం రాహావేం । సమాధానేం ॥ ౧౬ ॥
తాళా పడతాం రాహావేం । సమాధానేం ॥ ౧౬ ॥
ప్రాణీ సంసార టాకితీ । దేవాస ధుండీత ఫిరతీ ।
నానా అనుమానీం పడతీ । జేథ తేథేం ॥ ౧౭ ॥
నానా అనుమానీం పడతీ । జేథ తేథేం ॥ ౧౭ ॥
లోకాంచీ పాహాతాం రితీ । లోక దేవార్చనేం కరితీ ।
అథవా క్షత్రదేవ పాహాతీ । ఠాఈం ఠాఈం ॥ ౧౮ ॥
అథవా క్షత్రదేవ పాహాతీ । ఠాఈం ఠాఈం ॥ ౧౮ ॥
అథవా నానా అవతార । ఐకోనీ ధరితీ నిర్ధార ।
పరీ తేం అవఘేం సవిస్తర । హోఊన గేలేం ॥ ౧౯ ॥
పరీ తేం అవఘేం సవిస్తర । హోఊన గేలేం ॥ ౧౯ ॥
యేక బ్రహ్మావిష్ణుమహేశ । ఐకోన మ్హణతీం హే విశేష ।
గుణాతీత జో జగదీశ । తో పాహిలా పాహిజే ॥ ౨౦ ॥
గుణాతీత జో జగదీశ । తో పాహిలా పాహిజే ॥ ౨౦ ॥
దేవాసీ నాహీం థానమాన । కోఠేం కరావేం భజన ।
హా విచార పాహాతాం అనుమాన । హోత జాతో ॥ ౨౧ ॥
హా విచార పాహాతాం అనుమాన । హోత జాతో ॥ ౨౧ ॥
నసతాం దేవాచేం దర్శన । కైసేన హోఈజే పావన ।
ధన్య ధన్య తే సాధుజన । సకళ జాణతీ ॥ ౨౨ ॥
ధన్య ధన్య తే సాధుజన । సకళ జాణతీ ॥ ౨౨ ॥
భూమండళీ దేవ నానా । త్యాంచీ భీడ ఉలంఘేనా ।
ముఖ్య దేవ తో కళేనా । కాంహీం కేల్యాం ॥ ౨౩ ॥
ముఖ్య దేవ తో కళేనా । కాంహీం కేల్యాం ॥ ౨౩ ॥
కర్తుత్వ వేగళేం కరావేం । మగ త్యా దేవాసీ పాహావేం ।
తరీచ కాంహీంయేక పడే ఠావేం । గౌప్యగుహ్య ॥ ౨౪ ॥
తరీచ కాంహీంయేక పడే ఠావేం । గౌప్యగుహ్య ॥ ౨౪ ॥
తేం దిసేనా నా భాసేనా । కల్పాంతీం హి నాసేనా ।
సుకృతావేగళేం విశ్వాసేనా । తేథేం మన ॥ ౨౫ ॥
సుకృతావేగళేం విశ్వాసేనా । తేథేం మన ॥ ౨౫ ॥
ఉదండ కల్పితే కల్పనా । ఉదండ ఇఛితే వాసనా ।
అభ్యాంతరీం తరంగ నానా । ఉదయాతేం పావతీ ॥ ౨౬ ॥
అభ్యాంతరీం తరంగ నానా । ఉదయాతేం పావతీ ॥ ౨౬ ॥
మ్హణోనీ కల్పనారహిత । తేచి వస్తు శాశ్వత ।
అంత నాహీం మ్హణోనీ అనంత । బోలిజే తయా ॥ ౨౭ ॥
అంత నాహీం మ్హణోనీ అనంత । బోలిజే తయా ॥ ౨౭ ॥
హేం జ్ఞానదృష్టీనేం పాహావేం । పాహోనీ తేథేంచి రాహావేం ।
నిజధ్యాసేం తద్రూప వ్హావేం । సంగత్యాగేం ॥ ౨౮ ॥
నిజధ్యాసేం తద్రూప వ్హావేం । సంగత్యాగేం ॥ ౨౮ ॥
నానా లీళా నానా లఘవేం । తేం కాయే జాణిజే బాపుడ్యా జీవేం ।
సంతసంగేం స్వానుభవేం । స్థితి బాణే ॥ ౨౯ ॥
సంతసంగేం స్వానుభవేం । స్థితి బాణే ॥ ౨౯ ॥
ఐసీ సూక్ష్మ స్థితి గతీ । కళతాం చుకే అధోగతీ ।
సద్గురుచేని సద్గతీ । తత్కాళ హోతే ॥ ౩౦ ॥
సద్గురుచేని సద్గతీ । తత్కాళ హోతే ॥ ౩౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే దేహమాన్యణనిరూపణనామ సమాస పాంచవా ॥
సమాస సహావా : బుద్ధివాదనిరూపణ ॥ శ్రీరామసమర్థ ॥
పరమార్థీ ఆణి వివేకీ । త్యాచేం కరణేం మానే లోకీం ।
కాం జే వివరవివరోం చుకీ । పడోంచి నేదీ ॥ ౧ ॥
కాం జే వివరవివరోం చుకీ । పడోంచి నేదీ ॥ ౧ ॥
జో జో సందేహ వాటే జనా । తో తో కదాపీ కరీనా ।
ఆదిఅంత అనుమానా । ఆణూన సోడీ ॥ ౨ ॥
ఆదిఅంత అనుమానా । ఆణూన సోడీ ॥ ౨ ॥
స్వతాం నిస్పృహ అసేనా । త్యాచేం బోలణేంచి మానేనా ।
కఠిణ ఆహే జనార్దనా । రాజీ రాఖణేం ॥ ౩ ॥
కఠిణ ఆహే జనార్దనా । రాజీ రాఖణేం ॥ ౩ ॥
కోణీ దటూన ఉపదేశ దేతీ । కోణీ మధ్యావర్తీ ఘాలితీ ।
తే సహజచి హళు పడతీ । లాలచీనేం ॥ ౪ ॥
తే సహజచి హళు పడతీ । లాలచీనేం ॥ ౪ ॥
జయాస సాంగావా వివేక । తోచి జాణావా ప్రతికుంచక ।
పుఢేం పుఢేం నాసక । కారబార హోతో ॥ ౫ ॥
పుఢేం పుఢేం నాసక । కారబార హోతో ॥ ౫ ॥
భావాస భాఊ ఉపదేశ దేతీ । పుఢేం పుఢేం హోతే ఫజితీ ।
వోళకీచ్యా లోకాంత మహంతీ । మాండూంచి నయే ॥ ౬ ॥
వోళకీచ్యా లోకాంత మహంతీ । మాండూంచి నయే ॥ ౬ ॥
పహిలేం దిసే పరీ నాసే । వివేకీ మాన్య కరితీ కైసే ।
అవివేకీ తే జైసే తైసేం । మిళతీ తేథేం ॥ ౭ ॥
అవివేకీ తే జైసే తైసేం । మిళతీ తేథేం ॥ ౭ ॥
భ్రతార శిష్య స్త్రీ గురు । హాహి ఫటకాళ విచారు ।
నానా భ్రష్టాకారీ ప్రకారు । తైసాచి ఆహే ॥ ౮ ॥
నానా భ్రష్టాకారీ ప్రకారు । తైసాచి ఆహే ॥ ౮ ॥
ప్రగట వివేక బోలేనా । ఝాంకాతాపా కరీ జనా ।
ముఖ్య నిశ్చయ అనుమానా । ఆణూంచ నేదీ ॥ ౯ ॥
ముఖ్య నిశ్చయ అనుమానా । ఆణూంచ నేదీ ॥ ౯ ॥
హుకీసరిసా భరీం భరే । వివేక సాంగతాం న ధరే ।
దురీదృష్టీచే పురే । సాధు నవ్హేతీ ॥ ౧౦ ॥
దురీదృష్టీచే పురే । సాధు నవ్హేతీ ॥ ౧౦ ॥
కోణ్హాస కాంహీంచ న మాగావేం । భగవద్భజన వాఢవావేం ।
వివేకబళేం జన లావావే । భజనాకడే ॥ ౧౧ ॥
వివేకబళేం జన లావావే । భజనాకడే ॥ ౧౧ ॥
పరాంతర రక్షాయాచీం కామేం । బహుత కఠీణ వివేకవర్మేం ।
స్వైఛేనేం స్వధర్మేం । లోకరాహాటీ ॥ ౧౨ ॥
స్వైఛేనేం స్వధర్మేం । లోకరాహాటీ ॥ ౧౨ ॥
ఆపణ తురుక గురు కేలా । శిష్య చాంభార మేళవిలా ।
నీచ యాతీనేం నాసలా । సముదావ ॥ ౧౩ ॥
నీచ యాతీనేం నాసలా । సముదావ ॥ ౧౩ ॥
బ్రహ్మణమండళ్యా మేళవావ్యా । భక్తమండళ్యా మానావ్యా ।
సంతమండళ్యా శోధావ్యా । భూమండళీం ॥ ౧౪ ॥
సంతమండళ్యా శోధావ్యా । భూమండళీం ॥ ౧౪ ॥
ఉత్కట భవ్య తేంచి ఘ్యావేం । మళమళీత అవఘేంచి టాకావేం ।
నిస్పృహపణేం విఖ్యాత వ్హావేం । భూమండళీం ॥ ౧౫ ॥
నిస్పృహపణేం విఖ్యాత వ్హావేం । భూమండళీం ॥ ౧౫ ॥
అక్షర బరేం వాచణేం బరేం । అర్థాంతర సాంగణేం బరేం ।
గాణేం నాచణేం అవఘేంచి బరేం । పాఠాంతర ॥ ౧౬ ॥
గాణేం నాచణేం అవఘేంచి బరేం । పాఠాంతర ॥ ౧౬ ॥
దీక్షా బరీ మిత్రీ బరీ । తీక్షణ బుధీ రాజకారణీ బరీ ।
ఆపణాస రాఖే నానాపరీ । అలిప్తపణేం ॥ ౧౭ ॥
ఆపణాస రాఖే నానాపరీ । అలిప్తపణేం ॥ ౧౭ ॥
అఖండ హరికథేచా ఛందు । సకళాంస లాగే నామవేదు ।
ప్రగట జయాచా ప్రబోధు । సూర్య జైసా ॥ ౧౮ ॥
ప్రగట జయాచా ప్రబోధు । సూర్య జైసా ॥ ౧౮ ॥
దుర్జనాసీ రాఖోం జాణే । సజ్జనాసీ నివఊం జాణే ।
సకళాంచే మనీచేం జాణే । జ్యాచేం త్యాపరీం ॥ ౧౯ ॥
సకళాంచే మనీచేం జాణే । జ్యాచేం త్యాపరీం ॥ ౧౯ ॥
సంగతీచేం మనుష్య పాలటే । ఉత్తమ గుణ తత్కాళ ఉఠే ।
అఖండ అభ్యాసీం లగటే । సముదావ ॥ ౨౦ ॥
అఖండ అభ్యాసీం లగటే । సముదావ ॥ ౨౦ ॥
జేథేం తేథేం నిత్య నవా । జనాసీ వాటే హా అసావా ।
పరంతు లాలచీచా గోవా । పడోంచి నేదీ ॥ ౨౧ ॥
పరంతు లాలచీచా గోవా । పడోంచి నేదీ ॥ ౨౧ ॥
ఉత్కట భక్తి ఉత్కట జ్ఞాన । ఉత్కట చ్యాతుర్య ఉత్కట భజన ।
ఉత్కట యోగ అనుష్ఠాన । ఠాఈం ఠాఈం ॥ ౨౨ ॥
ఉత్కట యోగ అనుష్ఠాన । ఠాఈం ఠాఈం ॥ ౨౨ ॥
ఉత్కట నిస్పృహతా ధరిలీ । త్యాచీ కీర్తి దిగాంతీం ఫాంకలీ ।
ఉత్కట భక్తీనేం నివాలీ । జనమండళీ ॥ ౨౩ ॥
ఉత్కట భక్తీనేం నివాలీ । జనమండళీ ॥ ౨౩ ॥
కాంహీం యేక ఉత్కటేవిణ । కీర్తి కదాపి నవ్హే జాణ ।
ఉగేంచ వణవణ హిండోన । కాయే హోతేం ॥ ౨౪ ॥
ఉగేంచ వణవణ హిండోన । కాయే హోతేం ॥ ౨౪ ॥
నాహీం దేహ్యాచా భరంవసా । కేవ్హాం సరేల వయసా ।
ప్రసంగ పడేల కైసా । కోణ జాణే ॥ ౨౫ ॥
ప్రసంగ పడేల కైసా । కోణ జాణే ॥ ౨౫ ॥
యాకారణేం సావధాన అసావేం । జితుకేం హోఈల తితుకేం కరావేం ।
భగవత్కీర్తీనేం కరావేం । భూమండళ ॥ ౨౬ ॥
భగవత్కీర్తీనేం కరావేం । భూమండళ ॥ ౨౬ ॥
ఆపణాస జేం జేం అనుకూళ । తేం తేం కరావేం తత్కాళ ।
హోఈనా త్యాస నివళ । వివేక ఉమజావా ॥ ౨౭ ॥
హోఈనా త్యాస నివళ । వివేక ఉమజావా ॥ ౨౭ ॥
వివేకామధేం సాపడేనా । ఐసేం తో కాంహీంచ అసేనా ।
యేకాంతీం వివేక అనుమానా । ఆణూన సోడీ ॥ ౨౮ ॥
యేకాంతీం వివేక అనుమానా । ఆణూన సోడీ ॥ ౨౮ ॥
అఖండ తజవీజా చాళణా జేథేం । పాహాతం కాయ ఉణేం తేథేం ।
యేకాంతేంవిణ ప్రాణీయాంతేం । బుద్ధి కైసీ ॥ ౨౯ ॥
యేకాంతేంవిణ ప్రాణీయాంతేం । బుద్ధి కైసీ ॥ ౨౯ ॥
యేకాంతీ వివేక కరావా । ఆత్మారామ వోళఖావా ।
యేథూన తేథవరీ గోవా । కాంహీంచ నాహీం ॥ ౩౦ ॥
యేథూన తేథవరీ గోవా । కాంహీంచ నాహీం ॥ ౩౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే బుద్ధివాదనిరూపణనామ సమాస సహావా ॥
సమాస సాతవా : యత్ననిరూపణ ॥ శ్రీరామసమర్థ ॥
కథేచేం ఘమండ భరూన ద్యావేం । ఆణీ నిరూపణీం వివరావేం ।
ఉణేం పడోంచి నేదావేం । కోణీయేకవిషీం ॥ ౧ ॥
ఉణేం పడోంచి నేదావేం । కోణీయేకవిషీం ॥ ౧ ॥
భేజణార ఖాలేం పడిలా । తో భేజణారీ జాణితలా ।
నేణతా లోక ఉగాచ రాహిలా । టకమకాం పాహాత ॥ ౨ ॥
నేణతా లోక ఉగాచ రాహిలా । టకమకాం పాహాత ॥ ౨ ॥
ఉత్తర విలంబీం పడిలేం । శ్రోతయాంస కళోం ఆలేం ।
మ్హణిజే మహత్వ ఉడాలేం । వక్తయాచేం ॥ ౩ ॥
మ్హణిజే మహత్వ ఉడాలేం । వక్తయాచేం ॥ ౩ ॥
థోడేం బోలోని సమాధాన కరణేం । రాగేజోన తరీ మన ధరణేం ।
మనుష్య వేధీంచ లావణేం । కోణీయేక ॥ ౪ ॥
మనుష్య వేధీంచ లావణేం । కోణీయేక ॥ ౪ ॥
సోసవేనా చిణచిణ కేలీ । తేథేం తామసవృత్తీ దిసోన ఆలీ ।
ఆవఘీ ఆవడీ ఉడాలీ । శ్రోతయాచీ ॥ ౫ ॥
ఆవఘీ ఆవడీ ఉడాలీ । శ్రోతయాచీ ॥ ౫ ॥
కోణ కోణ రాజీ రాఖిలే । కోణ కోణ మనీ భంగిలే ।
క్షణక్షణా పరీక్షిలే । పాహిజే లోక ॥ ౬ ॥
క్షణక్షణా పరీక్షిలే । పాహిజే లోక ॥ ౬ ॥
శిష్య వికల్పేం రాన ఘేత । గురు మాగేం మాగేం ధాంవతో ।
విచార పాహోం జాతాం తో । వికల్పచి అవఘా ॥ ౭ ॥
విచార పాహోం జాతాం తో । వికల్పచి అవఘా ॥ ౭ ॥
ఆశాబద్ధీ క్ర్యియాహీన । నాహీం చ్యాతుర్యాచేం లక్షణ ।
తే మహంతీచీ భణభణ । బంద నాహీం ॥ ౮ ॥
తే మహంతీచీ భణభణ । బంద నాహీం ॥ ౮ ॥
ఐసే గోసావీ హళు పడతీ । ఠాఈం ఠాఈం కష్టీ హోతీ ।
తేథేం సంగతీచే లోక పావతీ । సుఖ కైచేం ॥ ౯ ॥
తేథేం సంగతీచే లోక పావతీ । సుఖ కైచేం ॥ ౯ ॥
జికడే తికడే కీర్తి మాజే । సగట లోకాంస హవ్యాస ఉపజే ।
లోక రాజీ రాఖోన కీజే । సకళ కాంహీం ॥ ౧౦ ॥
లోక రాజీ రాఖోన కీజే । సకళ కాంహీం ॥ ౧౦ ॥
పరలోకీం వాస కరావా । సముదావ ఉగాచ పాహావా ।
మాగణ్యాచా తగాదా న లవావా । కాంహీం యేక ॥ ౧౧ ॥
మాగణ్యాచా తగాదా న లవావా । కాంహీం యేక ॥ ౧౧ ॥
జికడే జగ తికడే జగన్నాయేక । కళలా పాహిజే వివేక ।
రాత్రీదివస వివేకీ లోక । సాంభాళీత జాతీ ॥ ౧౨ ॥
రాత్రీదివస వివేకీ లోక । సాంభాళీత జాతీ ॥ ౧౨ ॥
జో జో లోక దృష్టీస పడిలా । తో తో నష్ట ఐసా కళలా ।
అవఘేచ నష్ట యేకలా భలా । కాశావరునీ ॥ ౧౩ ॥
అవఘేచ నష్ట యేకలా భలా । కాశావరునీ ॥ ౧౩ ॥
వోస ములకీం కాయే పాహావేం । లోకాంవేగళేం కోఠేం రాహావేం ।
తఱ్హే ఖోటీ సాండతేం ఘ్యావేం । కాంహీం యేక ॥ ౧౪ ॥
తఱ్హే ఖోటీ సాండతేం ఘ్యావేం । కాంహీం యేక ॥ ౧౪ ॥
తస్మాత లోకికీం వర్తతాం నయే । త్యాస మహంతీ కామా నయే ।
పరత్ర సాధనాచా ఉపాయే । శ్రవణ కరూన అసావేం ॥ ౧౫ ॥
పరత్ర సాధనాచా ఉపాయే । శ్రవణ కరూన అసావేం ॥ ౧౫ ॥
ఆపణాసీ బరేం పోహతాం నయే । లోక బుడవావయాచేం కోణ కార్య ।
గోడీ ఆవడీ వాయాం జాయే । వికల్పచి అవఘా ॥ ౧౬ ॥
గోడీ ఆవడీ వాయాం జాయే । వికల్పచి అవఘా ॥ ౧౬ ॥
అభ్యాసేం ప్రగట వ్హావేం । నాహీం తరీ ఝాంకోన అసావేం ।
ప్రగట హోఊన నాసావేం । హేం బరేం నవ్హే ॥ ౧౭ ॥
ప్రగట హోఊన నాసావేం । హేం బరేం నవ్హే ॥ ౧౭ ॥
మంద హళు హళు చాలతో । చపళ కైసా అటోపతో ।
అరబీ ఫిరవణార తో । కైసా అసావా ॥ ౧౮ ॥
అరబీ ఫిరవణార తో । కైసా అసావా ॥ ౧౮ ॥
హే ధకాధకీచీం కామేం । తిక్షణ బుద్ధీచీం వర్మేం ।
భోళ్యా భావార్థేం సంభ్రమేం । కైసేం ఘడే ॥ ౧౯ ॥
భోళ్యా భావార్థేం సంభ్రమేం । కైసేం ఘడే ॥ ౧౯ ॥
సేత కేలేం పరీ వాహేనా । జవార కేలేం పరీ ఫిరేనా ।
జన మేళవిలేం పరీ ధరేనా । అంతర్యామీం ॥ ౨౦ ॥
జన మేళవిలేం పరీ ధరేనా । అంతర్యామీం ॥ ౨౦ ॥
జరీ చఢతీ వాఢతీ ఆవడీ ఉఠే । తరీ పరమార్థ ప్రగటే ।
ఘసఘస కరితాం విటే । సగట లోకు ॥ ౨౧ ॥
ఘసఘస కరితాం విటే । సగట లోకు ॥ ౨౧ ॥
ఆపలేం లోకాంస మానేనా । లోకాంచేం ఆపణాంస మానేనా ।
అవఘా వికల్పచి మనా । సమాధాన కైచేం ॥ ౨౨ ॥
అవఘా వికల్పచి మనా । సమాధాన కైచేం ॥ ౨౨ ॥
నాసక దీక్షా సింతరు లోక । తేథేం కైచా అసేల వివేక ।
జేథేం బళావలా అవివేక । తేథేం రాహణేం ఖోటేం ॥ ౨౩ ॥
జేథేం బళావలా అవివేక । తేథేం రాహణేం ఖోటేం ॥ ౨౩ ॥
బహుత దివస శ్రమ కేలా । సేవటీం అవఘాచి వేర్థ గేలా ।
ఆపణాస ఠాకేనా గల్బలా । కోణేం కరావా ॥ ౨౪ ॥
ఆపణాస ఠాకేనా గల్బలా । కోణేం కరావా ॥ ౨౪ ॥
సంగీత చాలిలా తరీ తో వ్యాప । నాహీం తరీ అవఘాచి సంతాప ।
క్షణక్షణా విక్షేప । కితీ మ్హణౌని సంగావా ॥ ౨౫ ॥
క్షణక్షణా విక్షేప । కితీ మ్హణౌని సంగావా ॥ ౨౫ ॥
మూర్ఖ మూర్ఖపణేం భరంగళతీ । జ్ఞాతేపణేం కఴో కరితీ ।
హోతే దోహీంకడే ఫజితీ । లోకాంమధేం ॥ ౨౬ ॥
హోతే దోహీంకడే ఫజితీ । లోకాంమధేం ॥ ౨౬ ॥
కారబార ఆటోపేనా కరవేనా । ఆణి ఉగేంహి రాహేనా ।
యాకారణేం సకళ జనా । కాయే మ్హణావేం ॥ ౨౭ ॥
యాకారణేం సకళ జనా । కాయే మ్హణావేం ॥ ౨౭ ॥
నాసక ఉపాధీస సోడావేం । వయ సార్థకీం ఘాలావేం ।
పరిభ్రమణేం కంఠావేం । కోఠేం తరీ ॥ ౨౮ ॥
పరిభ్రమణేం కంఠావేం । కోఠేం తరీ ॥ ౨౮ ॥
పరిభ్రమణ కరీనా । దుసర్యాచేం కాంహీంచ సోసీనా ।
తరీ మగ ఉదండ యతనా । వికల్పాచీ ॥ ౨౯ ॥
తరీ మగ ఉదండ యతనా । వికల్పాచీ ॥ ౨౯ ॥
ఆతాం హేం ఆపణాచిపాసీం । బరేం విచారావేం ఆపణాసీ ।
అనుకుళ పడేల తైసీ । వర్తణూక కరావీ ॥ ౩౦ ॥
అనుకుళ పడేల తైసీ । వర్తణూక కరావీ ॥ ౩౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే యేత్ననిరూపణనామ సమాస సాతవా ॥
సమాస ఆఠవా : ఉపాధిలక్షణనిరూపణ ॥ శ్రీరామసమర్థ ॥
సృష్టీమధేం బహూ లోక । పరిభ్రమణేం కళే కౌతుక ।
నానా ప్రకారీచే వివేక । ఆడళోం లాగతీ ॥ ౧ ॥
నానా ప్రకారీచే వివేక । ఆడళోం లాగతీ ॥ ౧ ॥
కితీ ప్రపంచీ జన । అఖండ వృత్తి ఉదాసీన ।
సుఖదుఃఖేం సమాధాన । దండళేనా ॥ ౨ ॥
సుఖదుఃఖేం సమాధాన । దండళేనా ॥ ౨ ॥
స్వభావేంచి నేమక బోలతీ । సహజచి నేమక చాలతీ ।
అపూర్వ బోలణ్యాచీ స్థితీ । సకళాంసీ మానే ॥ ౩ ॥
అపూర్వ బోలణ్యాచీ స్థితీ । సకళాంసీ మానే ॥ ౩ ॥
సహజచి తాళజ్ఞాన యేతేం । స్వభావేంచి రాగజ్ఞాన ఉమటతేం ।
సహజచి కళత జాతేం । న్యాయేనీతిలక్షణ ॥ ౪ ॥
సహజచి కళత జాతేం । న్యాయేనీతిలక్షణ ॥ ౪ ॥
యేఖాదా ఆడళే గాజీ । సకళ లోక అఖండ రాజీ ।
సదా సర్వదా ఆవడీ తాజీ । ప్రాణీమాత్రాచీ ॥ ౫ ॥
సదా సర్వదా ఆవడీ తాజీ । ప్రాణీమాత్రాచీ ॥ ౫ ॥
చుకోన ఉదండ ఆఢళతేం । భారీ మనుష్య దృష్టీస పడతేం ।
మహంతాచేం లక్షణసేం వాటతేం । అకస్మాత ॥ ౬ ॥
మహంతాచేం లక్షణసేం వాటతేం । అకస్మాత ॥ ౬ ॥
ఐసా ఆడళతాం లోక । చమత్కారేం గుణగ్రాహిక ।
క్రియా బోలణేం నేమక । ప్రత్యయాచేం ॥ ౭ ॥
క్రియా బోలణేం నేమక । ప్రత్యయాచేం ॥ ౭ ॥
సకళ అవగుణామధేం అవగుణ । ఆపలే అవగుణ వాటతీ గుణ ।
మోఠేం పాప కరంటపణ । చుకేనా కీం ॥ ౮ ॥
మోఠేం పాప కరంటపణ । చుకేనా కీం ॥ ౮ ॥
ఢాళేంచి కామ హోతేం సదా । జేం జపల్యానేం నవ్హే సర్వదా ।
తేథేం పీళపేంచాచీ ఆపదా । ఆడళేచినా ॥ ౯ ॥
తేథేం పీళపేంచాచీ ఆపదా । ఆడళేచినా ॥ ౯ ॥
యేకాసీ అభ్యాసితాం న యే । యేకాసీ స్వభావేంచి యే ।
ఐసా భగవంతాచా మహిమా కాయే । కైసా కళేనా ॥ ౧౦ ॥
ఐసా భగవంతాచా మహిమా కాయే । కైసా కళేనా ॥ ౧౦ ॥
మోఠీం రాజకారణేం చుకతీ । రాజకారణా వఢా లాగతీ ।
నానా చుకీచీ ఫజితీ । చహుంకడే ॥ ౧౧ ॥
నానా చుకీచీ ఫజితీ । చహుంకడే ॥ ౧౧ ॥
యాకారణేం చుకోం నయే । మ్హణిజే ఉదండ ఉపాయే ।
ఉపాయాచా అపాయే । చుకతాం హోయే ॥ ౧౨ ॥
ఉపాయాచా అపాయే । చుకతాం హోయే ॥ ౧౨ ॥
కాయే చుకలేం తేం కళేనా । మనుష్యాచేం మనచి వళేనా ।
ఖవళలా అభిమాన గళేనా । దోహింకడే ॥ ౧౩ ॥
ఖవళలా అభిమాన గళేనా । దోహింకడే ॥ ౧౩ ॥
ఆవఘే ఫడచి నాసతీ । లోకాంచీం మనేం భంగతీ ।
కోఠేం చుకతే యుక్తీ । కాంహీం కళేనా ॥ ౧౪ ॥
కోఠేం చుకతే యుక్తీ । కాంహీం కళేనా ॥ ౧౪ ॥
వ్యాపేంవిణ ఆటోప కేలా । తో అవఘా ఘసరతచి గేలా ।
అకలేచా బంద నాహీం ఘాతలా । దురీదృష్టీనేం ॥ ౧౫ ॥
అకలేచా బంద నాహీం ఘాతలా । దురీదృష్టీనేం ॥ ౧౫ ॥
యేఖాదేం మనుష్య తేం సిళేం । త్యాచేం కరణేంచి బావళేం
నానా వికల్పాచేం జాళేం । కరూన టాకీ ॥ ౧౬ ॥
నానా వికల్పాచేం జాళేం । కరూన టాకీ ॥ ౧౬ ॥
తేం ఆపణాసీ ఉకలేనా । దుసర్యాస కాంహీంచ కళేనా ।
నాచే వికల్పేం కల్పనా । ఠాఈం ఠాఈం ॥ ౧౭ ॥
నాచే వికల్పేం కల్పనా । ఠాఈం ఠాఈం ॥ ౧౭ ॥
త్యా గుప్త కల్పనా కోణాస కళావ్యా । కోణేం యేఊన ఆటోపావ్యా ।
జ్యాచ్యా త్యానేం కరావ్యా । బళకట బుద్ధి ॥ ౧౮ ॥
జ్యాచ్యా త్యానేం కరావ్యా । బళకట బుద్ధి ॥ ౧౮ ॥
జ్యాసీ ఉపాధీ ఆవరేనా । తేణేం ఉపాధీ వాఢవావీనా ।
సావచిత కరూనియాం మనా । సమాధానేం అసావేం ॥ ౧౯ ॥
సావచిత కరూనియాం మనా । సమాధానేం అసావేం ॥ ౧౯ ॥
ధాంవధావోం ఉపాధీ వేష్టీ । ఆపణ కష్టీ లోక హి కష్టీ ।
హే కామా నయే గోష్టీ । కుసముసేచీ ॥ ౨౦ ॥
హే కామా నయే గోష్టీ । కుసముసేచీ ॥ ౨౦ ॥
లోక బహుత కష్టీ జాలా । ఆపణహి అత్యంత త్రాసలా ।
వేర్థచి కేలా గల్బలా । కాఅసయాసీ ॥ ౨౧ ॥
వేర్థచి కేలా గల్బలా । కాఅసయాసీ ॥ ౨౧ ॥
అసో ఉపాధీచేం కామ ఐసేం । కాంహీం బరేం కాంహీం కాణోంసేం ।
సకళ సమజోన ఐసేం । వర్తతాం బరేం ॥ ౨౨ ॥
సకళ సమజోన ఐసేం । వర్తతాం బరేం ॥ ౨౨ ॥
లోకాంపాసీం భావార్థ కైచా । ఆపణ జగవావా తయాంచా ।
సేవట ఉపంఢర కోణాచా । పడోంచి నయే ॥ ౨౩ ॥
సేవట ఉపంఢర కోణాచా । పడోంచి నయే ॥ ౨౩ ॥
అంతరాత్మ్యాకడే సకళ లాగే । నిర్గుణీం హేం కాంహీంచ న లగే ।
నానా ప్రకారీచే దగే । చంచళామధేం ॥ ౨౪ ॥
నానా ప్రకారీచే దగే । చంచళామధేం ॥ ౨౪ ॥
శుద్ధ విశ్రాంతీచేం స్థళ । తేం ఏక నిర్మళ నిశ్చళ ।
తేథేం వికారచి సకళ । నిర్వికార హోతీ ॥ ౨౫ ॥
తేథేం వికారచి సకళ । నిర్వికార హోతీ ॥ ౨౫ ॥
ఉద్వేగ అవఘే తుటోని జాతీ । మనాసీ వాటే విశ్రాంతీ ।
ఐసీ దుల్లభ పరబ్రహ్మస్థితీ । వివేకేం సాంభాళావీ ॥ ౨౬ ॥
ఐసీ దుల్లభ పరబ్రహ్మస్థితీ । వివేకేం సాంభాళావీ ॥ ౨౬ ॥
ఆపణాస ఉపాధీ ముళీంచ నాహీం । రుణానుబంధేం మిళాలే సర్వహి ।
ఆల్యాగేల్యాచీ క్షితీ నాహీం । ఐసేం జాలేం పాహిజే ॥ ౨౭ ॥
ఆల్యాగేల్యాచీ క్షితీ నాహీం । ఐసేం జాలేం పాహిజే ॥ ౨౭ ॥
జో ఉపాధీస కంటాళలా । తో నివాంత హోఊన బైసలా ।
ఆటోపేనా తో గల్బలా । కాసయాసీ ॥ ౨౮ ॥
ఆటోపేనా తో గల్బలా । కాసయాసీ ॥ ౨౮ ॥
కాంహీం గల్బలా కాంహీం నివళ । ఐసా కంఠీత జావా కాళ ।
జేణేంకరితాం విశ్రాంతీ వేళ । ఆపణాసీ ఫావే ॥ ౨౯ ॥
జేణేంకరితాం విశ్రాంతీ వేళ । ఆపణాసీ ఫావే ॥ ౨౯ ॥
ఉపాధీ కాంహీం రాహాత నాహీం । సమాధానాయేవఢేం థోర నాహీం ।
నరదేహే ప్రాప్త హోత నాహీం । క్షణక్షణా ॥ ౩౦ ॥
నరదేహే ప్రాప్త హోత నాహీం । క్షణక్షణా ॥ ౩౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే ఉపాధిలక్షణనిరూపణనామ సమాస ఆఠవా ॥
సమాస నవవా : రాజకారణనిరూపణ ॥ శ్రీరామసమర్థ ॥
జ్ఞానీ ఆణీ ఉదాస । సముదాయాచా హవ్యాస ।
తేణేం అఖండ సావకాశ । యేకాంత సేవావా ॥ ౧ ॥
తేణేం అఖండ సావకాశ । యేకాంత సేవావా ॥ ౧ ॥
జేథేం తజవీజా కళతీ । అఖండ చాళణా నిఘతీ ।
ప్రాణీమాత్రాచీ స్థితీ గతీ । కళోం యేతే ॥ ౨ ॥
ప్రాణీమాత్రాచీ స్థితీ గతీ । కళోం యేతే ॥ ౨ ॥
జరీ హా చాళణాచి కరీనా । తరీ కాంహీంచ ఉమజేనా ।
హిసేబఝాడాచి పాహీనా । దివాళఖోర ॥ ౩ ॥
హిసేబఝాడాచి పాహీనా । దివాళఖోర ॥ ౩ ॥
యేక మిరాసీ సాధితీ । యేక సీధ్యా గవావితీ ।
వ్యాపకపణాచీ స్థితీ । ఐసీ ఆహే ॥ ౪ ॥
వ్యాపకపణాచీ స్థితీ । ఐసీ ఆహే ॥ ౪ ॥
జేణేం జేం జేం మనీం ధరిలేం । తేం తేం ఆధీంచ సమజలేం ।
కృత్రిమ అవఘేంచి ఖుంటలేం । సహజచి యేణేం ॥ ౫ ॥
కృత్రిమ అవఘేంచి ఖుంటలేం । సహజచి యేణేం ॥ ౫ ॥
అఖండ రాహతాం సలగీ హోతే । అతిపరిచయేం అవజ్ఞా ఘడతే ।
యాకారణేం విశ్రాంతీ తే । ఘేతాం నయే ॥ ౬ ॥
యాకారణేం విశ్రాంతీ తే । ఘేతాం నయే ॥ ౬ ॥
ఆళసేం ఆళస కేలా । తరీ మగ కారబారచి బుడాలా ।
అంతరహేత చుకత గేలా । సముదాయాచా ॥ ౭ ॥
అంతరహేత చుకత గేలా । సముదాయాచా ॥ ౭ ॥
ఉదండ ఉపాసనేచీం కామేం । లావీత జావీం నిత్యనేమేం ।
అవకాశ కైంచా కృత్రిమేం । కరావయాసీ ॥ ౮ ॥
అవకాశ కైంచా కృత్రిమేం । కరావయాసీ ॥ ౮ ॥
చోర భాండారీ కరావా । ఘసరతాంచ సాంభాళావా ।
గోవా మూర్ఖపణాచా కాఢావా । హళు హళు ॥ ౯ ॥
గోవా మూర్ఖపణాచా కాఢావా । హళు హళు ॥ ౯ ॥
యా అవఘ్యా పహిల్యాచ గోష్టీ । ప్రాణీ కోణీ నవ్హతా కష్టీ ।
రాజకారణేం మండళ వేష్టీ । చహుంకడే ॥ ౧౦ ॥
రాజకారణేం మండళ వేష్టీ । చహుంకడే ॥ ౧౦ ॥
నష్టాసీ నష్ట యోజావే । వాచళాసీ వాచాళ ఆణావే ।
ఆపణావరీ వికల్పాచే గోవే । పడోంచ నేదీ ॥ ౧౧ ॥
ఆపణావరీ వికల్పాచే గోవే । పడోంచ నేదీ ॥ ౧౧ ॥
కాంటీనేం కాంటీ ఝాడావీ । ఝాడావీ పరీ తే కళోం నేదావీ ।
కళకటేపణాచీ పదవీ । అసోం ద్యావీ ॥ ౧౨ ॥
కళకటేపణాచీ పదవీ । అసోం ద్యావీ ॥ ౧౨ ॥
న కళతాం కరీ కార్య జేం తేం । తేం కామ తత్కాళచి హోతేం ।
గచగచేంత పడతాం తేం । చమత్కారేం నవ్హే ॥ ౧౩ ॥
గచగచేంత పడతాం తేం । చమత్కారేం నవ్హే ॥ ౧౩ ॥
ఐకోనీ ఆవడీ లాగావీ । దేఖోనీ బళకటచి వ్హావీ ।
సలగీనేం ఆపలీ పదవీ । సేవకామధేం ॥ ౧౪ ॥
సలగీనేం ఆపలీ పదవీ । సేవకామధేం ॥ ౧౪ ॥
కోణీయేక కామ కరితాం హోతేం । న కరితాం తేం మాగేం పడతేం ।
యా కారణేం ఢిలేపణ తేం । అసోంచి నయే ॥ ౧౫ ॥
యా కారణేం ఢిలేపణ తేం । అసోంచి నయే ॥ ౧౫ ॥
జో దుసర్యావరీ విశ్వాసలా । త్యాచా కార్యభాగ బుడాలా ।
జో ఆపణచి కష్టత గేలా । తోచి భలా ॥ ౧౬ ॥
జో ఆపణచి కష్టత గేలా । తోచి భలా ॥ ౧౬ ॥
అవఘ్యాస అవఘేం కళలేం । తేవ్హాం తేం రితేం పడిలేం ।
యాకారణేం ఐసేం ఘడలేం । న పాహిజే కీం ॥ ౧౭ ॥
యాకారణేం ఐసేం ఘడలేం । న పాహిజే కీం ॥ ౧౭ ॥
ముఖ్య సూత్ర హాతీం ఘ్యావేం । కరణేం తేం లోకాంకరవీం కరవావేం ।
కిత్తేక ఖలక ఉగవావే । రాజకారణామధేం ॥ ౧౮ ॥
కిత్తేక ఖలక ఉగవావే । రాజకారణామధేం ॥ ౧౮ ॥
బోలకే పహిలవాన కళకటే । తయాసీచ ఘ్యావే ఝటే ।
దుర్జనేం రాజకారణ దాటే । ఐసేం న కరావేం ॥ ౧౯ ॥
దుర్జనేం రాజకారణ దాటే । ఐసేం న కరావేం ॥ ౧౯ ॥
గ్రామణ్య వర్మీం సాంపడావేం । రగడూన పీఠచి కరావేం ।
కరూని మాగుతీ సాంవరావేం । బుడఊం నయే ॥ ౨౦ ॥
కరూని మాగుతీ సాంవరావేం । బుడఊం నయే ॥ ౨౦ ॥
ఖళదుర్జనాసీ భ్యాలేం । రాజకారణ నాహీం రాఖిలేం ।
తేణేం అవఘేం ప్రగట జాలేం । బరేం వాఈట ॥ ౨౧ ॥
తేణేం అవఘేం ప్రగట జాలేం । బరేం వాఈట ॥ ౨౧ ॥
సముదావ పాహిజే మోఠా । తరీ తనావా అసావ్యా బళకటా ।
మఠ కరునీ తాఠా । ధరూం నయే ॥ ౨౨ ॥
మఠ కరునీ తాఠా । ధరూం నయే ॥ ౨౨ ॥
దుర్జన ప్రాణీ సమజావే । పరీ తే ప్రగట న కరావే ।
సజ్జనాపరీస ఆళవావే । మహత్వ దేఉనీ ॥ ౨౩ ॥
సజ్జనాపరీస ఆళవావే । మహత్వ దేఉనీ ॥ ౨౩ ॥
జనామధేం దుర్జన ప్రగట । తరీ మగ అఖండ ఖటఖట ।
యాకారణేం తే వాట । బుఝూని టాకావీ ॥ ౨౪ ॥
యాకారణేం తే వాట । బుఝూని టాకావీ ॥ ౨౪ ॥
గనీమాచ్యా దేఖతాం ఫౌజా । రణశూరాంచ్యా ఫుర్ఫురితీ భుజా ।
ఐసా పాహిజే కిం రాజా । కైపక్షీ పరమార్థీ ॥ ౨౫ ॥
ఐసా పాహిజే కిం రాజా । కైపక్షీ పరమార్థీ ॥ ౨౫ ॥
తయాస దేఖతాం దుర్జన ధాకే । బైసవీ ప్రచితీచే తడాఖే ।
బండపాషాండాచే వాఖే । సహజచి హోతీ ॥ ౨౬ ॥
బండపాషాండాచే వాఖే । సహజచి హోతీ ॥ ౨౬ ॥
హే ధూర్తపణాచీం కామేం । రాజకారణ కరావేం నేమేం ।
ఢిలేపణాచ్యా సంభ్రమేం । జాఊం నయే ॥ ౨౭ ॥
ఢిలేపణాచ్యా సంభ్రమేం । జాఊం నయే ॥ ౨౭ ॥
కోఠేంచ పడేనా దృష్టీం । ఠాఈం ఠాఈం త్యాచ్యా గోష్టీ ।
వాగ్విళాసేం సకళ సృష్టీ । వేధిలీ తేణేం ॥ ౨౮ ॥
వాగ్విళాసేం సకళ సృష్టీ । వేధిలీ తేణేం ॥ ౨౮ ॥
హుంబ్యాసీం హుంబా లాఊన ద్యావా । టోణప్యాస టోణపా ఆణావా ।
లౌందాస పుఢేం ఉభా కరావా । దుసరా లౌంద ॥ ౨౯ ॥
లౌందాస పుఢేం ఉభా కరావా । దుసరా లౌంద ॥ ౨౯ ॥
ధటాసీ ఆణావా ధట । ఉత్ధటాసీ పాహిజే ఉత్ధట ।
ఖటనటాసీ ఖటనట । అగత్య కరీ ॥ ౩౦ ॥
ఖటనటాసీ ఖటనట । అగత్య కరీ ॥ ౩౦ ॥
జైశాస తైసా జేవ్హాం భేటే । తేవ్హాం మజ్యాలసీ థాటే ।
ఇతుకేం హోతేం పరీ ధనీ కోఠేం । దృష్టీస న పడే ॥ ౩౧ ॥
ఇతుకేం హోతేం పరీ ధనీ కోఠేం । దృష్టీస న పడే ॥ ౩౧ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే రాజకారణనిరూపణనామ సమాస నవవా ॥
సమాస దహావా : వివేకలక్షణనిరూపణ ॥ శ్రీరామసమర్థ ॥
జేథేం అఖండ నానా చాళణా । జేథేం అఖండ నానా ధారణా ।
జేథేం అఖండ రాజకారణా । మనాసీ ఆణితీ ॥ ౧ ॥
జేథేం అఖండ రాజకారణా । మనాసీ ఆణితీ ॥ ౧ ॥
సృష్టీమధేం ఉత్తమ గుణ । తితుకేం చాలే నిరూపణ ।
నిరూపణావిణ క్షణ । రికామా నాహీం ॥ ౨ ॥
నిరూపణావిణ క్షణ । రికామా నాహీం ॥ ౨ ॥
చర్చా ఆశంకా ప్రత్యోత్తరేం । కోణ ఖోటేం కోణ ఖరేం ।
నానా వగత్రుత్వేం శాస్త్రాధారేం । నానా చర్చా ॥ ౩ ॥
నానా వగత్రుత్వేం శాస్త్రాధారేం । నానా చర్చా ॥ ౩ ॥
భక్తిమార్గ విశద కళే । ఉపాసనామార్గ ఆకళే ।
జ్ఞానవిచార నివళే । అంతర్యామీం ॥ ౪ ॥
జ్ఞానవిచార నివళే । అంతర్యామీం ॥ ౪ ॥
వైరాగ్యాచీ బహు ఆవడీ । ఉదాస వృత్తీచీ గోడీ ।
ఉదండ ఉపాధీ తరీ సోడీ । లాగోంచ నేదీ ॥ ౫ ॥
ఉదండ ఉపాధీ తరీ సోడీ । లాగోంచ నేదీ ॥ ౫ ॥
ప్రబందాచీం పాఠాంతరేం । ఉత్తరాసీ సంగీత ఉత్తరేం ।
నేమక బోలతాం అంతరేం । నివవీ సకళాంచీం ॥ ౬ ॥
నేమక బోలతాం అంతరేం । నివవీ సకళాంచీం ॥ ౬ ॥
ఆవడీ లాగలీ బహు జనా । తేథేం కోణాచేం కాంహీం చాలేనా ।
దళవట పడిలా అనుమానా । యేఈల కైసా ॥ ౭ ॥
దళవట పడిలా అనుమానా । యేఈల కైసా ॥ ౭ ॥
ఉపాసనా కరూనియాం పుఢేం । పురవలేం పాహిజే చహుంకడే ।
భూమండళీం జికడే తికడే । జాణతీ తయా ॥ ౮ ॥
భూమండళీం జికడే తికడే । జాణతీ తయా ॥ ౮ ॥
జాణతీ పరీ ఆడళేనా । కాయే కరితో తేం కళేనా ।
నానా దేసీచే లోక నానా। యేఊన జాతీ ॥ ౯ ॥
నానా దేసీచే లోక నానా। యేఊన జాతీ ॥ ౯ ॥
తితుక్యాంచీం అంతరేం ధరావీం । వివేకేం విచారేం భరావీం ।
కడోవికడీచీం వివరావీం । అంతఃకర్ణేం ॥ ౧౦ ॥
కడోవికడీచీం వివరావీం । అంతఃకర్ణేం ॥ ౧౦ ॥
కితీ లోక తేం కళేనా । కితీ సముదావ ఆకళేనా ।
సకళ లోక శ్రవణమననా । మధ్యేం ఘాలీ ॥ ౧౧ ॥
సకళ లోక శ్రవణమననా । మధ్యేం ఘాలీ ॥ ౧౧ ॥
ఫడ సమజావిసీ కరణేం । గద్యపద్య సాంగణేం ।
పరాంతరాసీ రాఖణేం । సర్వకాళ ॥ ౧౨ ॥
పరాంతరాసీ రాఖణేం । సర్వకాళ ॥ ౧౨ ॥
ఐసా జ్యాచా దండక । అఖండ పాహాణేం వివేక ।
సావధాపుఢేం అవివేక । యేఈల కైచా ॥ ౧౩ ॥
సావధాపుఢేం అవివేక । యేఈల కైచా ॥ ౧౩ ॥
జితుకేం కాంహీం ఆపణాసీ ఠావేం । తితుకేం హళుహళు సికవావేం ।
శాహాణేం కరూనీ సోడావే । బహుత జన ॥ ౧౪ ॥
శాహాణేం కరూనీ సోడావే । బహుత జన ॥ ౧౪ ॥
పరోపరీం సికవణేం । ఆడణుకా సాంగత జాణేం ।
నివళ కరునీ సోడణేం । నిస్పృహాసీ ॥ ౧౫ ॥
నివళ కరునీ సోడణేం । నిస్పృహాసీ ॥ ౧౫ ॥
హోఈల తేం ఆపణ కరావేం । న హోతాం జనాకరవీం కరవావేం ।
భగవద్భజన రాహావేం । హా ధర్మ నవ్హే ॥ ౧౬ ॥
భగవద్భజన రాహావేం । హా ధర్మ నవ్హే ॥ ౧౬ ॥
ఆపణ కరావేం కరవావేం । ఆపణ వివరావేం వివరవావేం ।
ఆపణ ధరావేం ధరవావేం । భజనమార్గాసీ ॥ ౧౭ ॥
ఆపణ ధరావేం ధరవావేం । భజనమార్గాసీ ॥ ౧౭ ॥
జున్యా లోకాంచా కంటాళా ఆలా । తరీ నూతన ప్రాంత పాహిజే ధరిలా ।
జితుకేం హోఈల తితుక్యాలా । ఆళస కరూం నయే ॥ ౧౮ ॥
జితుకేం హోఈల తితుక్యాలా । ఆళస కరూం నయే ॥ ౧౮ ॥
దేహ్యాచా అభ్యాస బుడాలా । మ్హణిజే మహంత బుడాలా ।
లాగవేగేం నూతన లోకాంలా । శాహాణే కరావేం ॥ ౧౯ ॥
లాగవేగేం నూతన లోకాంలా । శాహాణే కరావేం ॥ ౧౯ ॥
ఉపాధీంత సాంపడోం నయే । ఉపాధీస కంటాళోం నయే ।
నిసుగపణ కామా నయే । కోణీయేకవిషీం ॥ ౨౦ ॥
నిసుగపణ కామా నయే । కోణీయేకవిషీం ॥ ౨౦ ॥
కామ నాసణార నాసతేం । ఆపణ వేడేం ఉగేం చ పాహాతేం ।
ఆళసీ హృదయసున్య తేం । కాయే కరూం జాణేం ॥ ౨౧ ॥
ఆళసీ హృదయసున్య తేం । కాయే కరూం జాణేం ॥ ౨౧ ॥
ధకాధకీచా మామలా । కైసా ఘడే అశక్తాలా ।
నానా బుద్ధి శక్తాలా । మ్హణోనీ శికవావ్యా ॥ ౨౨ ॥
నానా బుద్ధి శక్తాలా । మ్హణోనీ శికవావ్యా ॥ ౨౨ ॥
వ్యాప హోఈల తోం రాహావేం । వ్యాప రాహాతాం ఉఠోన జావేం ।
ఆనందరూప ఫిరావేం । కోఠేం తఱ్హీ ॥ ౨౩ ॥
ఆనందరూప ఫిరావేం । కోఠేం తఱ్హీ ॥ ౨౩ ॥
ఉపాధీపాసూన సుటలా । తో నిస్పృహపణేం బళావలా ।
జికడే సానుకూళ తికడే చాలిలా । సావకాస ॥ ౨౪ ॥
జికడే సానుకూళ తికడే చాలిలా । సావకాస ॥ ౨౪ ॥
కీర్తి పాహాతం సుఖ నాహీం । సుఖ పాహాతాం కీర్తి నాహీం ।
కేల్యావిణ కాంహీంచ నాహీం । కోఠేం తఱ్హీ ॥ ౨౫ ॥
కేల్యావిణ కాంహీంచ నాహీం । కోఠేం తఱ్హీ ॥ ౨౫ ॥
యేరవీం కాయ రాహాతేం । హోణార తితుకేం హోఊన జాతేం ।
ప్రాణీ మాత్ర అశక్త తేం । పుఢేం ఆహే ॥ ౨౬ ॥
ప్రాణీ మాత్ర అశక్త తేం । పుఢేం ఆహే ॥ ౨౬ ॥
అధీంచ తకవా సోడిలా । మధేంచి ధీవసా సాండిలా ।
తరీ సంసార హా సేవటాలా । కైసా పావే ॥ ౨౭ ॥
తరీ సంసార హా సేవటాలా । కైసా పావే ॥ ౨౭ ॥
సంసార ముళీంచ నాసకా । వివేకేం కరావా నేటకా ।
నేటకా కరితాం ఫికా । హోత జాతో ॥ ౨౮ ॥
నేటకా కరితాం ఫికా । హోత జాతో ॥ ౨౮ ॥
ఐసా యాచా జినసానా । పాహాతాం కళోం యేతేం మనా ।
పరంతు ధీర సాండావానా । కోణీయేకేం ॥ ౨౯ ॥
పరంతు ధీర సాండావానా । కోణీయేకేం ॥ ౨౯ ॥
ధీర సాండితాం కయే హోతేం । అవఘేం సోసావేం లాగతేం ।
నానా బుద్ధి నానా మతేం । శాహాణా జాణే ॥ ౩౦ ॥
నానా బుద్ధి నానా మతేం । శాహాణా జాణే ॥ ౩౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే వివేకలక్షణనిరూపణనామ సమాస దహావా ॥
దశక ఏకోణవిసావా సమాప్త ॥