સમાસ પહિલા : ગણેશસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ દુસરા : ગણેશસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ તિસરા : શારદાસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ ચવથા : સદ્ગુરુસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પાંચવા : સંતસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ સહાવા : શ્રોતેજનસ્તવન ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ સાતવા : કવેશ્વરસ્તવન ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ આઠવા : સભાસ્તવન ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ નવવા : પરમાર્થસ્તવન ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ દહાવા : નરદેહસ્તવનનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ પહિલા : લેખનક્રિયાનિરૂપણ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
બ્રાહ્મણેં બાળબોધ અક્ષર । ઘડસુની કરાવેં સુંદર ।
જેં દેખતાંચિ ચતુર । સમાધાન પાવતી ॥ ૧ ॥
જેં દેખતાંચિ ચતુર । સમાધાન પાવતી ॥ ૧ ॥
વાટોળેં સરળેં મોકળેં । વોતલેં મસીચેં કાળેં ।
કુળકુળીત વળી ચાલિલ્યા ઢાળેં । મુક્તમાળા જૈશા ॥ ૨ ॥
કુળકુળીત વળી ચાલિલ્યા ઢાળેં । મુક્તમાળા જૈશા ॥ ૨ ॥
અક્ષરમાત્ર તિતુકેં નીટ । નેમસ્ત પૈસ કાને નીટ ।
આડવ્યા માત્રા ત્યા હિ નીટ । આર્કુલીં વેલાંડ્યા ॥ ૩ ॥
આડવ્યા માત્રા ત્યા હિ નીટ । આર્કુલીં વેલાંડ્યા ॥ ૩ ॥
પહિલેં અક્ષર જેં કાઢિલેં । ગ્રંથ સંપેતોં પાહાત ગેલેં ।
યેકા ટાંકેંચિ લિહિલેં । ઐસેં વાટે ॥ ૪ ॥
યેકા ટાંકેંચિ લિહિલેં । ઐસેં વાટે ॥ ૪ ॥
અક્ષરાચેં કાળેપણ । ટાંકાચેં ઠોસરપણ ।
તૈસેંચિ વળણ વાંકાણ । સારિખેંચિ ॥ ૫ ॥
તૈસેંચિ વળણ વાંકાણ । સારિખેંચિ ॥ ૫ ॥
વોળીસ વોળી લાગેના । આર્કુલી માત્રા ભેદીના ।
ખાલિલે વોળીસ સ્પર્શેના । અથવા લંબાકાર ॥ ૬ ॥
ખાલિલે વોળીસ સ્પર્શેના । અથવા લંબાકાર ॥ ૬ ॥
પાન શિષાનેં રેખાટાવેં । ત્યાવરી નેમકચિ લ્યાહાવેં ।
દુરી જવળી ન વ્હાવેં । અંતર વોળીંચે ॥ ૭ ॥
દુરી જવળી ન વ્હાવેં । અંતર વોળીંચે ॥ ૭ ॥
કોઠેં શોધાસી આડેના । ચુકી પાહાતાં સાંપડેના ।
ગરજ કેલી હેં ઘડેના । લેખકાપસુની ॥ ૮ ॥
ગરજ કેલી હેં ઘડેના । લેખકાપસુની ॥ ૮ ॥
જ્યાચેં વય આહે નૂતન । ત્યાનેં લ્યાહાવેં જપોન ।
જનાસી પડે મોહન । ઐસેં કરાવેં ॥ ૯ ॥
જનાસી પડે મોહન । ઐસેં કરાવેં ॥ ૯ ॥
બહુ બારિક તરુણપણીં । કામા નયે મ્હાતારપણીં ।
મધ્યસ્ત લિહિણ્યાચી કરણી । કેલી પાહિજે ॥ ૧૦ ॥
મધ્યસ્ત લિહિણ્યાચી કરણી । કેલી પાહિજે ॥ ૧૦ ॥
ભોંવતેં સ્થળ સોડૂન દ્યાવેં । મધેંચિ ચમચમિત લ્યાહાવેં ।
કાગદ ઝડતાંહિ ઝડાવેં । નલગેચિ અક્ષર ॥ ૧૧ ॥
કાગદ ઝડતાંહિ ઝડાવેં । નલગેચિ અક્ષર ॥ ૧૧ ॥
ઐસા ગ્રંથ જપોની લ્યાહાવા । પ્રાણી માત્રાસ ઉપજે હેવા ।
ઐસા પુરુષ તો પાહાવા । મ્હણતી લોક ॥ ૧૨ ॥
ઐસા પુરુષ તો પાહાવા । મ્હણતી લોક ॥ ૧૨ ॥
કાયા બહુત કષ્ટવાવી । ઉત્કટ કીર્તિ ઉરવાવી ।
ચટક લાઉની સોડાવી । કાંહીં યેક ॥ ૧૩ ॥
ચટક લાઉની સોડાવી । કાંહીં યેક ॥ ૧૩ ॥
ઘટ્ય કાગદ આણાવે । જપોન નેમસ્ત ખળાવે ।
લિહિણ્યાચે સામે અસાવે । નાનાપરી ॥ ૧૪ ॥
લિહિણ્યાચે સામે અસાવે । નાનાપરી ॥ ૧૪ ॥
સુર્યા કાતર્યા જાગાઈત । ખળી ઘોંટાળેં તાગાઈત ।
નાના સુરંગ મિશ્રિત । જાણોનિ ઘ્યાવેં ॥ ૧૫ ॥
નાના સુરંગ મિશ્રિત । જાણોનિ ઘ્યાવેં ॥ ૧૫ ॥
નાના દેસીચે બરુ આણાવે । ઘટી બારિક સરળે ઘ્યાવે ।
નાના રંગાચે આણાવે । નાના જિનસી ॥ ૧૬ ॥
નાના રંગાચે આણાવે । નાના જિનસી ॥ ૧૬ ॥
નાના જિનસી ટાંકતોડણી । નાના પ્રકારેં રેખાટણી ।
ચિત્રવિચિત્ર કરણી । સિસેંલોળ્યા ॥ ૧૭ ॥
ચિત્રવિચિત્ર કરણી । સિસેંલોળ્યા ॥ ૧૭ ॥
હિંગુળ સંગ્રહીં અસાવે । વળલે આળિતે પાહોન ઘ્યાવે ।
સોપેં ભિજૌની વાળવાવે । સંગ્રહ મસીચે ॥ ૧૮ ॥
સોપેં ભિજૌની વાળવાવે । સંગ્રહ મસીચે ॥ ૧૮ ॥
તગટી ઇતિશ્રયા કરાવ્યા । બંદરી ફળ્યા ઘોટાવ્યા ।
નાના ચિત્રીં ચિતારાવ્યા । ઉંચ ચિત્રેં ॥ ૧૯ ॥
નાના ચિત્રીં ચિતારાવ્યા । ઉંચ ચિત્રેં ॥ ૧૯ ॥
નાના ગોપ નાના બાસનેં । મેણકાપડેં સિંદુરવણેં ।
પેટ્યા કુલુપેં જપણેં । પુસ્તકાકારણેં ॥ ૨૦ ॥
પેટ્યા કુલુપેં જપણેં । પુસ્તકાકારણેં ॥ ૨૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે લેખનક્રિયાનિરૂપણનામ સમાસ પહિલા ॥
સમાસ દુસરા : વિવરણનિરૂપણ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
માગાં બોલિલે લેખનભેદ । આતાં ઐકા અર્થભેદ ।
નાના પ્રકારીચે સંવાદ । સમજોન ઘ્યાવે ॥ ૧ ॥
નાના પ્રકારીચે સંવાદ । સમજોન ઘ્યાવે ॥ ૧ ॥
શબ્દભેદ અર્થભેદ । મુદ્રાભેદ પ્રબંધભેદ ।
નાના શબ્દાચે શબ્દભેદ । જાણોની પાહાવે ॥ ૨ ॥
નાના શબ્દાચે શબ્દભેદ । જાણોની પાહાવે ॥ ૨ ॥
નાના આશંકા પ્રત્યોત્તરેં । નાના પ્રચિત સાક્ષાત્કારેં ।
જેણેં કરિતાં જગદાંતરેં । ચમત્કારતી ॥ ૩ ॥
જેણેં કરિતાં જગદાંતરેં । ચમત્કારતી ॥ ૩ ॥
નાના પૂર્વપક્ષ સિદ્ધાંત । પ્રત્યયો પાહાવા નેમસ્ત ।
અનુમાનાચે સ્વસ્તવેસ્ત । બોલોંચિ નયે ॥ ૪ ॥
અનુમાનાચે સ્વસ્તવેસ્ત । બોલોંચિ નયે ॥ ૪ ॥
પ્રવૃત્તિ અથવા નિવૃત્તી । પ્રચિતીવિણ અવઘી ભ્રાંતી ।
ગલંગ્યાંમધીલ જગજ્જોતિ । ચેતેલ કોઠેં ॥ ૫ ॥
ગલંગ્યાંમધીલ જગજ્જોતિ । ચેતેલ કોઠેં ॥ ૫ ॥
હેત સમજોન ઉત્તર દેણેં । દુસર્યાચે જીવીચેં સમજણેં ।
મુખ્ય ચાતુર્યાચીં લક્ષણેં । તેં હેં ઐસીં ॥ ૬ ॥
મુખ્ય ચાતુર્યાચીં લક્ષણેં । તેં હેં ઐસીં ॥ ૬ ॥
ચાતુર્યેંવિણ ખટપટ । તે વિદ્યાદિ ફલકટ ।
સભેમધેં આટઘાટ । સમાધાન કૈચેં ॥ ૭ ॥
સભેમધેં આટઘાટ । સમાધાન કૈચેં ॥ ૭ ॥
બહુત બોલણેં ઐકાવેં । તેથેં મોન્યચિ ધરાવેં ।
અલ્પચિન્હેં સમજાવેં । જગદાંતર ॥ ૮ ॥
અલ્પચિન્હેં સમજાવેં । જગદાંતર ॥ ૮ ॥
બાષ્કળામધેં બૈસો નયે । ઉદ્ધટાસિં તંડોં નયે ।
આપણાકરિતાં ખંડોં નયે । સમાધાન જનાચેં ॥ ૯ ॥
આપણાકરિતાં ખંડોં નયે । સમાધાન જનાચેં ॥ ૯ ॥
નેણતપણ સોડૂં નયે । જાણપણેં ફુગો નયે ।
નાના જનાચેં હૃદયે । મૃદ શબ્દેં ઉકલાવેં ॥ ૧૦ ॥
નાના જનાચેં હૃદયે । મૃદ શબ્દેં ઉકલાવેં ॥ ૧૦ ॥
પ્રસંગ જાણાવા નેટકા । બહુતાંસી જાઝુ નકા ।
ખરેં અસતાંચિ નાસકા । ફડ હોતો ॥ ૧૧ ॥
ખરેં અસતાંચિ નાસકા । ફડ હોતો ॥ ૧૧ ॥
શોધ ઘેતાં આળસોં નયે । ભ્રષ્ટ લોકીં બૈસોં નયે ।
બૈસલેં તરી ટાકૂં નયે । મિથ્યા દોષ ॥ ૧૨ ॥
બૈસલેં તરી ટાકૂં નયે । મિથ્યા દોષ ॥ ૧૨ ॥
અંતર આર્તાચેં શોધાવેં । પ્રસંગીં થોડેં ચિ વાચાવેં ।
ચટક લાઉની સોડાવેં । ભલ્યા મનુષ્યાસી ॥ ૧૩ ॥
ચટક લાઉની સોડાવેં । ભલ્યા મનુષ્યાસી ॥ ૧૩ ॥
મજ્યાલસીંત બૈસોં નયે । સમારાધનેસી જાઊં નયે ।
જાતાં યેળીલવાણેં હોયે । જિણેં આપુલેં ॥ ૧૪ ॥
જાતાં યેળીલવાણેં હોયે । જિણેં આપુલેં ॥ ૧૪ ॥
ઉત્તમ ગુણ પ્રગટવાવે । મગ ભલત્યાસી બોલતાં ફાવે ।
ભલે પાહોન કરાવે । શોધૂન મિત્ર ॥ ૧૫ ॥
ભલે પાહોન કરાવે । શોધૂન મિત્ર ॥ ૧૫ ॥
ઉપાસનેસારિખેં બોલાવેં । સર્વ જનાસિ તોષવાવેં ।
સગટ બરેંપણ રાખાવેં । કોણ્હીયેકાસી ॥ ૧૬ ॥
સગટ બરેંપણ રાખાવેં । કોણ્હીયેકાસી ॥ ૧૬ ॥
ઠાઈં ઠાઈં શોધ ઘ્યાવા । મગ ગ્રામીં પ્રવેશ કરાવા ।
પ્રાણીમાત્ર બોલવાવા । આપ્તપણેં ॥ ૧૭ ॥
પ્રાણીમાત્ર બોલવાવા । આપ્તપણેં ॥ ૧૭ ॥
ઉંચ નીચ મ્હણોં નયે । સકળાંચેં નિવવાવેં હૃદયે ।
અસ્તમાનીં જાઊં નયે । કોઠેં તર઼્હી ॥ ૧૮ ॥
અસ્તમાનીં જાઊં નયે । કોઠેં તર઼્હી ॥ ૧૮ ॥
જગામધેં જગમિત્ર । જિવ્હેપાસીં આહે સૂત્ર ।
કોઠેં તર઼્હી સત્પાત્ર । શોધૂન કાઢાવેં ॥ ૧૯ ॥
કોઠેં તર઼્હી સત્પાત્ર । શોધૂન કાઢાવેં ॥ ૧૯ ॥
કથા હોતી તેથેં જાવેં । દુરી દીનાસારિખેં બૈસાવેં ।
તેથીલ સકળ હરદ્ર ઘ્યાવેં । અંતર્યામીં ॥ ૨૦ ॥
તેથીલ સકળ હરદ્ર ઘ્યાવેં । અંતર્યામીં ॥ ૨૦ ॥
તેથેં ભલે આડળતી । વ્યાપા તે હિ કળોં યેતી ।
હળુહળુ મંદગતી । રીગ કરાવા ॥ ૨૧ ॥
હળુહળુ મંદગતી । રીગ કરાવા ॥ ૨૧ ॥
સકળામધેં વિશેષ શ્રવણ । શ્રવણાહુની થોર મનન ।
મનનેં હોયે સમાધાન । બહુત જનાચેં ॥ ૨૨ ॥
મનનેં હોયે સમાધાન । બહુત જનાચેં ॥ ૨૨ ॥
ધૂર્તપણેં સકળ જાણાવેં અંતરીં અંતર બાણાવેં ।
સમજલ્યાવિણ સિણાવેં । કાસયાસી ॥ ૨૩ ॥
સમજલ્યાવિણ સિણાવેં । કાસયાસી ॥ ૨૩ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે વિવરણનિરૂપણનામ સમાસ દુસરા ॥
સમાસ તિસરા : કરંટલક્ષણનિરૂપણ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
સુચિત કરૂની અંતઃકર્ણ । ઐકા કરંટલક્ષણ ।
હેં ત્યાગિતાં સદેવલક્ષણ । આંગીં બાણેં ॥ ૧ ॥
હેં ત્યાગિતાં સદેવલક્ષણ । આંગીં બાણેં ॥ ૧ ॥
પાપાકરિતાં દરિદ્ર પ્રાપ્ત । દરિદ્રેં હોયે પાપસંચિત ।
ઐસેંચિ હોત જાત । ક્ષણક્ષણા ॥ ૨ ॥
ઐસેંચિ હોત જાત । ક્ષણક્ષણા ॥ ૨ ॥
યાકારણેં કરંટલક્ષણેં । ઐકોની ત્યાગચિ કરણેં ।
મ્હણિજે કાંહીં યેક બાણેં । સદેવલક્ષણ ॥ ૩ ॥
મ્હણિજે કાંહીં યેક બાણેં । સદેવલક્ષણ ॥ ૩ ॥
કરંટ્યાસ આળસ આવડે । યત્ન કદાપિ નાવડે ।
ત્યાચી વાસના વાવડે । અધર્મીં સદા ॥ ૪ ॥
ત્યાચી વાસના વાવડે । અધર્મીં સદા ॥ ૪ ॥
સદા ભ્રમિષ્ટ નિદસુરા । ઉગેંચિ બોલે સૈરાવૈરા ।
કોણીયેકાચ્યા અંતરા । માનેચિના ॥ ૫ ॥
કોણીયેકાચ્યા અંતરા । માનેચિના ॥ ૫ ॥
લેહોં નેણે વાચૂં નેણે । સવદાસુત ઘેઊં નેણે ।
હિશેબ કિતેબ રાખોં નેણે । ધારણા નાહીં ॥ ૬ ॥
હિશેબ કિતેબ રાખોં નેણે । ધારણા નાહીં ॥ ૬ ॥
હારવી સાંડી પાડી ફોડી । વિસરે ચુકે નાના ખોડી ।
ભલ્યાચે સંગતીચી આવડી । કદાપી નાહીં ॥ ૭ ॥
ભલ્યાચે સંગતીચી આવડી । કદાપી નાહીં ॥ ૭ ॥
ચાટ ગડી મેળવિલે । કુકર્મી મિત્ર કેલે ।
ખટ નટ યેકવટિલે । ચોરટે પાપી ॥ ૮ ॥
ખટ નટ યેકવટિલે । ચોરટે પાપી ॥ ૮ ॥
જ્યાસીં ત્યાસીં કળકટા । સ્વયેં સદાચા ચોરટા ।
પરઘાતકી ધાટામોટા । વાટા પાડી ॥ ૯ ॥
પરઘાતકી ધાટામોટા । વાટા પાડી ॥ ૯ ॥
દીર્ઘ સૂચના સુચેચિના । ન્યાય નીતિ હે રુચેના ।
પરાભિળાસીં વાસના । નિરંતર ॥ ૧૦ ॥
પરાભિળાસીં વાસના । નિરંતર ॥ ૧૦ ॥
આળસેં શરીર પાળિલેં । પરંતુ પોટેંવિણ ગેલેં ।
સુડકેં મિળેનાસેં જાલેં । પાંઘરાયા ॥ ૧૧ ॥
સુડકેં મિળેનાસેં જાલેં । પાંઘરાયા ॥ ૧૧ ॥
આળસે શરીર પાળી । અખંડ કુંસી કાંડોળી ।
નિદ્રેચે પાડી સુકાળીં । આપણાસી ॥ ૧૨ ॥
નિદ્રેચે પાડી સુકાળીં । આપણાસી ॥ ૧૨ ॥
જનાસીં મીત્રી કરીના । કઠિણ શબ્દ બોલે નાના ।
મૂર્ખપણેં આવરેના । કોણીયેકાસી ॥ ૧૩ ॥
મૂર્ખપણેં આવરેના । કોણીયેકાસી ॥ ૧૩ ॥
પવિત્ર લોકાંમધેં ભિડાવે । વોંગળામધેં નિશંક ધાંવે ।
સદા મનાપાસૂન ભાવે । જનનિંદ્ય ક્રિયા ॥ ૧૪ ॥
સદા મનાપાસૂન ભાવે । જનનિંદ્ય ક્રિયા ॥ ૧૪ ॥
તેથેં કૈચા પરોપકાર । કેલા બહુતાંચા સંવ્હાર ।
પાપી અનર્થી અપસ્માર । સર્વાબદ્ધી ॥ ૧૫ ॥
પાપી અનર્થી અપસ્માર । સર્વાબદ્ધી ॥ ૧૫ ॥
શબ્દ સાંભળૂન બોલેના । આવરિતાં આવરેના ।
કોણીયેકાસી માનેના । બોલણેં ત્યાચેં ॥ ૧૬ ॥
કોણીયેકાસી માનેના । બોલણેં ત્યાચેં ॥ ૧૬ ॥
કોણીયેકાસ વિશ્વાસ નાહીં । કોણીયેકાસીં સખ્ય નાહીં ।
વિદ્યા વૈભવ કાંહીંચ નાહીં । ઉગાચિ તાઠા ॥ ૧૭ ॥
વિદ્યા વૈભવ કાંહીંચ નાહીં । ઉગાચિ તાઠા ॥ ૧૭ ॥
રાખાવીં બહુતાંચી અંતરેં । ભાગ્ય યેતેં તદનંતરેં ।
ઐસીં હેં વિવેકાચીં ઉત્તરેં । ઐકણાર નાહીં ॥ ૧૮ ॥
ઐસીં હેં વિવેકાચીં ઉત્તરેં । ઐકણાર નાહીં ॥ ૧૮ ॥
સ્વયેં આપણાસ કળેના । શિકવિલેં તેં ઐકેના ।
તયાસી ઉપાય નાના । કાયે કરિતી ॥ ૧૯ ॥
તયાસી ઉપાય નાના । કાયે કરિતી ॥ ૧૯ ॥
કલ્પના કરી ઉદંડ કાંહીં । પ્રાપ્તવ્ય તોં કાંહીંચ નહીં ।
અખંડ પડિલા સંદેહીં । અનુમાનાચે ॥ ૨૦ ॥
અખંડ પડિલા સંદેહીં । અનુમાનાચે ॥ ૨૦ ॥
પુણ્ય માર્ગ સંડિલા મનેં । પાપ ઝડાવેં કાશાનેં ।
નિશ્ચય નાહીં અનુમાનેં । નાસ કેલા ॥ ૨૧ ॥
નિશ્ચય નાહીં અનુમાનેં । નાસ કેલા ॥ ૨૧ ॥
કાંહીંયેક પુર્તેં કળેના । સભેમધેં બોલોં રાહેના ।
બાષ્કળ લાબાડ ઐસેં જના । કળોં આલેં ॥ ૨૨ ॥
બાષ્કળ લાબાડ ઐસેં જના । કળોં આલેં ॥ ૨૨ ॥
કાંહીં નેમકપણ આપુલેં । બહુત જનાસી કળોં આલેં ।
તેંચિ મનુષ્ય માન્ય જાલેં । ભૂમંડળીં ॥ ૨૩ ॥
તેંચિ મનુષ્ય માન્ય જાલેં । ભૂમંડળીં ॥ ૨૩ ॥
ઝિજલ્યાવાંચૂન કીર્તિ કૈંચી । માન્યતા નવ્હે કીં ફુકાચી ।
જિકડે તિકડે હોતે ચી ચી । અવલક્ષણેં ॥ ૨૪ ॥
જિકડે તિકડે હોતે ચી ચી । અવલક્ષણેં ॥ ૨૪ ॥
ભલ્યાચી સંગતી ધરીના । આપણાસી શાહાણે કરીના ।
તો આપલા આપણ વૈરી જાણા । સ્વહિત નેણે ॥ ૨૫ ॥
તો આપલા આપણ વૈરી જાણા । સ્વહિત નેણે ॥ ૨૫ ॥
લોકાંસી બરેં કરવેં । તેં ઉસિણેં સવેંચિ ઘ્યાવેં ।
ઐસેં જયાચ્યા જીવેં । જાણિજેના ॥ ૨૬ ॥
ઐસેં જયાચ્યા જીવેં । જાણિજેના ॥ ૨૬ ॥
જેથેં નાહીં ઉત્તમ ગુણ । તેં કરંટ્યાચેં લક્ષણ ।
બહુતાંસીં ન મને તેં અવલક્ષણ । સહજચિ જાલેં ॥ ૨૭ ॥
બહુતાંસીં ન મને તેં અવલક્ષણ । સહજચિ જાલેં ॥ ૨૭ ॥
કાર્યાકારણ સકળ કાંહીં । કાર્યેંવિણ તો કાંહીંચ નાહીં ।
નિકામી તો દુઃખપ્રવાહીં । વાહાતચિ ગેલા ॥ ૨૮ ॥
નિકામી તો દુઃખપ્રવાહીં । વાહાતચિ ગેલા ॥ ૨૮ ॥
બહુતાંસીં માન્ય થોડા । ત્યાચ્યા પાપાસી નાહીં જોડા ।
નિરાશ્રઈ પડે ઉઘડા । જેથેં તેથેં ॥ ૨૯ ॥
નિરાશ્રઈ પડે ઉઘડા । જેથેં તેથેં ॥ ૨૯ ॥
યાકારણેં અવગુણ ત્યાગાવે । ઉત્તમ ગુણ સમજોન ઘ્યાવેં ।
તેણેં મનાસારિખેં ફાવે । સકળ કાંહીં ॥ ૩૦ ॥
તેણેં મનાસારિખેં ફાવે । સકળ કાંહીં ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે કરંટલક્ષણનિરૂપણનામ સમાસ તિસરા ॥
સમાસ ચૌથા : સદેવલક્ષણનિરૂપણ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
માગાં બોલિલે કરંટલક્ષણ । તેં વિવેકેં સાંડાવેં સંપૂર્ણ ।
આતાં ઐકા સદેવલક્ષણ । પરમ સૌખ્યદાયેક ॥ ૧ ॥
આતાં ઐકા સદેવલક્ષણ । પરમ સૌખ્યદાયેક ॥ ૧ ॥
ઉપજતગુણ શરીરીં । પરોપકારી નાનાપરી ।
આવડે સર્વાંચે અંતરીં । સર્વકાળ ॥ ૨ ॥
આવડે સર્વાંચે અંતરીં । સર્વકાળ ॥ ૨ ॥
સુંદર અક્ષર લેહો જાણે । ચપળ શુદ્ધ વાચૂં જાણે ।
અર્થાંતર સાંગોં જાણે । સકળ કાંહીં ॥ ૩ ॥
અર્થાંતર સાંગોં જાણે । સકળ કાંહીં ॥ ૩ ॥
કોણાચેં મનોગત તોડિના । ભલ્યાંચી સંગતી સોડિના ।
સદેવલક્ષણ અનુમાના । આણૂન ઠેવી ॥ ૪ ॥
સદેવલક્ષણ અનુમાના । આણૂન ઠેવી ॥ ૪ ॥
તો સકળ જનાસી વ્હાવા । જેથેં તેથેં નિત્ય નવા ।
મૂર્ખપણેં અનુમાનગોવા । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૫ ॥
મૂર્ખપણેં અનુમાનગોવા । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૫ ॥
નાના ઉત્તમ ગુણ સત્પાત્ર । તેચિ મનુષ્ય જગમિત્ર ।
પ્રગટ કીર્તી સ્વતંત્ર । પરાધેન નાહીં ॥ ૬ ॥
પ્રગટ કીર્તી સ્વતંત્ર । પરાધેન નાહીં ॥ ૬ ॥
રાખે સકળાંચેં અંતર । ઉદંડ કરી પાઠાંતર ।
નેમસ્તપણાચા વિસર । પડણાર નાહીં ॥ ૭ ॥
નેમસ્તપણાચા વિસર । પડણાર નાહીં ॥ ૭ ॥
નમ્રપણેં પુસોં જાણે । નેમસ્ત અર્થ સાંગોં જાણે ।
બોલાઐસેં વર્તોં જાણે । ઉત્તમ ક્રિયા ॥ ૮ ॥
બોલાઐસેં વર્તોં જાણે । ઉત્તમ ક્રિયા ॥ ૮ ॥
તો માનલા બહુતાંસી । કોણી બોલોં ન શકે ત્યાસી ।
ધગધગીત પુણ્યરાસી । માહાંપુરુષ ॥ ૯ ॥
ધગધગીત પુણ્યરાસી । માહાંપુરુષ ॥ ૯ ॥
તો પરોપકાર કરિતાંચિ ગેલા । પાહિજે તો જ્યાલા ત્યાલા ।
મગ કાય ઉણેં તયાલા । ભૂમંડળીં ॥ ૧૦ ॥
મગ કાય ઉણેં તયાલા । ભૂમંડળીં ॥ ૧૦ ॥
બહુત જન વાસ પાહે । વેળેસી તત્કાળ ઉભા રાહે ।
ઉણેં કોણાચેં ન સાહે । તયા પુરુષાસી ॥ ૧૧ ॥
ઉણેં કોણાચેં ન સાહે । તયા પુરુષાસી ॥ ૧૧ ॥
ચૌદા વિદ્યા ચૌસષ્ટી કળા । જાણે સંગીત ગાયેનકળા ।
આત્મવિદ્યેચા જિવ્હાળા । ઉદંડ તેથેં ॥ ૧૨ ॥
આત્મવિદ્યેચા જિવ્હાળા । ઉદંડ તેથેં ॥ ૧૨ ॥
સકળાંસી નમ્ર બોલણેં । મનોગત રાખોન ચાલણેં ।
અખંડ કોણીયેકાચે ઉણેં । પડોંચિ નેદી ॥ ૧૩ ॥
અખંડ કોણીયેકાચે ઉણેં । પડોંચિ નેદી ॥ ૧૩ ॥
ન્યાય નીતિ ભજન મર્યાદ । કાળ સાર્થક કરી સદા ।
દરિદ્રપણાચી આપદા । તેથેં કૈચી ॥ ૧૪ ॥
દરિદ્રપણાચી આપદા । તેથેં કૈચી ॥ ૧૪ ॥
ઉત્તમ ગુણેં શ્રૃંઘારલા । તો બહુતાંમધેં શોભલા ।
પ્રગટ પ્રતાપેં ઉગવલા । માર્તંડ જૈસા ॥ ૧૫ ॥
પ્રગટ પ્રતાપેં ઉગવલા । માર્તંડ જૈસા ॥ ૧૫ ॥
જાણતા પુરુષ અસેલ જેથેં । કળહો કૈચા ઉઠેલ તેથેં ।
ઉત્તમ ગુણાવિષીં રિતેં । તેં પ્રાણી કરંટે ॥ ૧૬ ॥
ઉત્તમ ગુણાવિષીં રિતેં । તેં પ્રાણી કરંટે ॥ ૧૬ ॥
પ્રપંચી જાણે રાજકારણ । પરમાર્થીં સાકલ્ય વિવરણ ।
સર્વાંમધેં ઉત્તમ ગુણ । ત્યાચા ભોક્તા ॥ ૧૭ ॥
સર્વાંમધેં ઉત્તમ ગુણ । ત્યાચા ભોક્તા ॥ ૧૭ ॥
માગેં યેક પુઢેં યેક । ઐસા કદાપી નાહીં દંડક ।
સર્વત્રાંસીં અલોલિક । તયા પુરુષાચી ॥ ૧૮ ॥
સર્વત્રાંસીં અલોલિક । તયા પુરુષાચી ॥ ૧૮ ॥
અંતરાસી લાગેલ ઢકા । ઐસી વર્તણૂક કરૂં નકા ।
જેથેં તેથેં વિવેકા । પ્રગટ કરી ॥ ૧૯ ॥
જેથેં તેથેં વિવેકા । પ્રગટ કરી ॥ ૧૯ ॥
કર્મવિધી ઉપાસનાવિધી । જ્ઞાનવિધી વૈરાગ્યવિધી ।
વિશાળ જ્ઞાત્રુત્વાચી બુદ્ધી । ચળેલ કૈસી ॥ ૨૦ ॥
વિશાળ જ્ઞાત્રુત્વાચી બુદ્ધી । ચળેલ કૈસી ॥ ૨૦ ॥
પાહાતાં અવઘે ઉત્તમ ગુણ । તયાસ વાઈટ મ્હણેલ કોણ ।
જૈસા આત્મા સંપૂર્ણ । સર્વાં ઘટીં ॥ ૨૧ ॥
જૈસા આત્મા સંપૂર્ણ । સર્વાં ઘટીં ॥ ૨૧ ॥
આપલ્યા કાર્યાસ તત્પર । લોક અસતી લાહાનથોર ।
તૈસાચિ કરી પરોપકાર । મનાપાસુની ॥ ૨૨ ॥
તૈસાચિ કરી પરોપકાર । મનાપાસુની ॥ ૨૨ ॥
દુસર્યાચ્યા દુઃખેં દુખવે । દુસર્યાચ્યા સુખેં સુખાવે ।
આવઘેચિ સુખી અસાવે । ઐસી વાસના ॥ ૨૩ ॥
આવઘેચિ સુખી અસાવે । ઐસી વાસના ॥ ૨૩ ॥
ઉદંડ મુલેં નાનાપરી । વડિલાંચેં મન અવઘ્યાંવરી ।
તૈસી અવઘ્યાંચી ચિંતા કરી । માહાંપુરુષ ॥ ૨૪ ॥
તૈસી અવઘ્યાંચી ચિંતા કરી । માહાંપુરુષ ॥ ૨૪ ॥
જયાસ કોણાચેં સોસેના । તયાચી નિઃકાંચન વાસના ।
ધીકારિલ્યા ધીકારેના । તોચિ મહાપુરુષ ॥ ૨૫ ॥
ધીકારિલ્યા ધીકારેના । તોચિ મહાપુરુષ ॥ ૨૫ ॥
મિથ્યા શરીર નિંદલેં । તરી યાચેં કાયે ગેલેં ।
જ્ઞાત્યાસી આણિ જિંતિલેં । દેહેબુદ્ધીનેં ॥ ૨૬ ॥
જ્ઞાત્યાસી આણિ જિંતિલેં । દેહેબુદ્ધીનેં ॥ ૨૬ ॥
હેં અવઘેં અવલક્ષણ । જ્ઞાતા દેહીં વિલક્ષણ ।
કાંહીં તર઼્હી ઉત્તમ ગુણ । જનીં દાખવાવે ॥ ૨૭ ॥
કાંહીં તર઼્હી ઉત્તમ ગુણ । જનીં દાખવાવે ॥ ૨૭ ॥
ઉત્તમ ગુણાસ મનુષ્ય વેધે । વાઈટ ગુણાસી પ્રાણી ખેદે ।
તીક્ષણ બુદ્ધિ લોક સાધેં । કાયે જાણતી ॥ ૨૮ ॥
તીક્ષણ બુદ્ધિ લોક સાધેં । કાયે જાણતી ॥ ૨૮ ॥
લોકીં અત્યંત ક્ષમા કરિતી । આલિયાં લોકાંચે પ્રચિતી ।
મગ તે લોક પાઠી રાખતી । નાના પ્રકારીં ॥ ૨૯ ॥
મગ તે લોક પાઠી રાખતી । નાના પ્રકારીં ॥ ૨૯ ॥
બહુતાંસી વાટે મી થોર । સર્વમાન્ય પાહિજે વિચાર ।
ધીર ઉદાર ગંભીર । માહાંપુરુષ ॥ ૩૦ ॥
ધીર ઉદાર ગંભીર । માહાંપુરુષ ॥ ૩૦ ॥
જિતુકે કાંહીં ઉત્તમ ગુણ । તેં સમર્થાચેં લક્ષણ ।
અવગુણ તેં કરંટલક્ષણ । સહજચિ જાલેં ॥ ૩૧ ॥
અવગુણ તેં કરંટલક્ષણ । સહજચિ જાલેં ॥ ૩૧ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સદેવલક્ષણનિરૂપણનામ સમાસ ચૌથા ॥
સમાસ પાંચવા : દેહમાન્યણનિરૂપણ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
માતીચે દેવ ધોંડ્યાચે દેવ । સોન્યાચે દેવ રુપ્યાચે દેવ ।
કાશાચે દેવ પિતળેચે દેવ । તાંબ્યાચે દેવ ચિત્રલેપે ॥ ૧ ॥
કાશાચે દેવ પિતળેચે દેવ । તાંબ્યાચે દેવ ચિત્રલેપે ॥ ૧ ॥
રુવિચ્યા લાંકડાચે દેવ પોંવળ્ય્યાંચે દેવ । બાણ તાંદળે નર્મદે દેવ ।
શાલિગ્રામ કાશ્મિરી દેવ । સૂર્યકાંત સોમકાંત ॥ ૨ ॥
શાલિગ્રામ કાશ્મિરી દેવ । સૂર્યકાંત સોમકાંત ॥ ૨ ॥
તાંબ્રનાણીં હેમનાણી । કોણી પૂજિતી દેવાર્ચનીં ।
ચક્રાંગીત ચક્રતીર્થાહુની । ઘેઊન યેતી ॥ ૩ ॥
ચક્રાંગીત ચક્રતીર્થાહુની । ઘેઊન યેતી ॥ ૩ ॥
ઉદંડ ઉપાસનેચે ભેદ । કિતી કરાવે વિશદ ।
આપલાલે આવડીચા વેધ । લાગલા જનીં ॥ ૪ ॥
આપલાલે આવડીચા વેધ । લાગલા જનીં ॥ ૪ ॥
પરી ત્યા સકળાંચેં હિ કારણ । મુળીં પાહાવેં સ્મરણ ।
તયા સ્મરણાચે અંશ જાણ । નાના દેવતેં ॥ ૫ ॥
તયા સ્મરણાચે અંશ જાણ । નાના દેવતેં ॥ ૫ ॥
મુળીં દ્રષ્ટા દેવ તો યેક । ત્યાચે જાહાલે અનેક ।
સમજોન પાહાતાં વિવેક । ઉમજોં લાગે ॥ ૬ ॥
સમજોન પાહાતાં વિવેક । ઉમજોં લાગે ॥ ૬ ॥
દેહ્યાવેગળી ભક્તિ ફાવેના । દેહ્યાવેગળા દેવ પાવેના ।
યાકારણેં મૂળ ભજના । દેહેચિ આહે ॥ ૭ ॥
યાકારણેં મૂળ ભજના । દેહેચિ આહે ॥ ૭ ॥
દેહે મુળીંચ કેલા વાવ । તરી ભજનાસી કૈંચા ઠાવ ।
મ્હણોની ભજનાચા ઉપાવ । દેહ્યાત્મયોગેં ॥ ૮ ॥
મ્હણોની ભજનાચા ઉપાવ । દેહ્યાત્મયોગેં ॥ ૮ ॥
દેહેંવિણ દેવ કૈસા ભજાવા । દેહેંવિણ દેવ કૈસા પુજાવા ।
દેહ્યાવિણ મોહછાવ કૈસા કરાવા । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૯ ॥
દેહ્યાવિણ મોહછાવ કૈસા કરાવા । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૯ ॥
અત્ર ગંધ પત્ર પુષ્પ । ફલ તાંબોલ ધૂપ દીપ ।
નાના ભજનાચા સાક્ષેપ । કોઠેં કરાવા ॥ ૧૦ ॥
નાના ભજનાચા સાક્ષેપ । કોઠેં કરાવા ॥ ૧૦ ॥
દેવાચેં તીર્થ કૈસેં ઘ્યાવેં । દેવાસી ગંધ કોઠેં લાવાવેં ।
મંત્રપુષ્પ તરી વાવેં । કોણેં ઠાઈં ॥ ૧૧ ॥
મંત્રપુષ્પ તરી વાવેં । કોણેં ઠાઈં ॥ ૧૧ ॥
મ્હણોની દેહ્યાવિણ આડતેં । અવઘેં સાંકડેંચિ પડતેં ।
દેહ્યાકરિતાં ઘડતેં । ભજન કાંહીં ॥ ૧૨ ॥
દેહ્યાકરિતાં ઘડતેં । ભજન કાંહીં ॥ ૧૨ ॥
દેવ દેવતા ભૂતેં દેવતેં । મુળીંચે સામર્થ્યે આહે તેથેં ।
અધિકારેં નાના દેવતેં । ભજત જાવીં ॥ ૧૩ ॥
અધિકારેં નાના દેવતેં । ભજત જાવીં ॥ ૧૩ ॥
નાના દેવીં ભજન કેલેં । તેં મૂળ પુરુષાસી પાવલેં ।
યાકારણેં સન્માનિલેં । પાહિજે સકળ કાંહીં ॥ ૧૪ ॥
યાકારણેં સન્માનિલેં । પાહિજે સકળ કાંહીં ॥ ૧૪ ॥
માયાવલ્લી ફાંપાવલી । નાના દેહેફળીં લગડલી ।
મુળીંચી જાણીવ કળોં આલી । ફળામધેં ॥ ૧૫ ॥
મુળીંચી જાણીવ કળોં આલી । ફળામધેં ॥ ૧૫ ॥
મ્હણોની યેળીલ ન કરાવેં । પાહાણેં તેં યેથેંચિ પાહાવેં ।
તાળા પડતાં રાહાવેં । સમાધાનેં ॥ ૧૬ ॥
તાળા પડતાં રાહાવેં । સમાધાનેં ॥ ૧૬ ॥
પ્રાણી સંસાર ટાકિતી । દેવાસ ધુંડીત ફિરતી ।
નાના અનુમાનીં પડતી । જેથ તેથેં ॥ ૧૭ ॥
નાના અનુમાનીં પડતી । જેથ તેથેં ॥ ૧૭ ॥
લોકાંચી પાહાતાં રિતી । લોક દેવાર્ચનેં કરિતી ।
અથવા ક્ષત્રદેવ પાહાતી । ઠાઈં ઠાઈં ॥ ૧૮ ॥
અથવા ક્ષત્રદેવ પાહાતી । ઠાઈં ઠાઈં ॥ ૧૮ ॥
અથવા નાના અવતાર । ઐકોની ધરિતી નિર્ધાર ।
પરી તેં અવઘેં સવિસ્તર । હોઊન ગેલેં ॥ ૧૯ ॥
પરી તેં અવઘેં સવિસ્તર । હોઊન ગેલેં ॥ ૧૯ ॥
યેક બ્રહ્માવિષ્ણુમહેશ । ઐકોન મ્હણતીં હે વિશેષ ।
ગુણાતીત જો જગદીશ । તો પાહિલા પાહિજે ॥ ૨૦ ॥
ગુણાતીત જો જગદીશ । તો પાહિલા પાહિજે ॥ ૨૦ ॥
દેવાસી નાહીં થાનમાન । કોઠેં કરાવેં ભજન ।
હા વિચાર પાહાતાં અનુમાન । હોત જાતો ॥ ૨૧ ॥
હા વિચાર પાહાતાં અનુમાન । હોત જાતો ॥ ૨૧ ॥
નસતાં દેવાચેં દર્શન । કૈસેન હોઈજે પાવન ।
ધન્ય ધન્ય તે સાધુજન । સકળ જાણતી ॥ ૨૨ ॥
ધન્ય ધન્ય તે સાધુજન । સકળ જાણતી ॥ ૨૨ ॥
ભૂમંડળી દેવ નાના । ત્યાંચી ભીડ ઉલંઘેના ।
મુખ્ય દેવ તો કળેના । કાંહીં કેલ્યાં ॥ ૨૩ ॥
મુખ્ય દેવ તો કળેના । કાંહીં કેલ્યાં ॥ ૨૩ ॥
કર્તુત્વ વેગળેં કરાવેં । મગ ત્યા દેવાસી પાહાવેં ।
તરીચ કાંહીંયેક પડે ઠાવેં । ગૌપ્યગુહ્ય ॥ ૨૪ ॥
તરીચ કાંહીંયેક પડે ઠાવેં । ગૌપ્યગુહ્ય ॥ ૨૪ ॥
તેં દિસેના ના ભાસેના । કલ્પાંતીં હિ નાસેના ।
સુકૃતાવેગળેં વિશ્વાસેના । તેથેં મન ॥ ૨૫ ॥
સુકૃતાવેગળેં વિશ્વાસેના । તેથેં મન ॥ ૨૫ ॥
ઉદંડ કલ્પિતે કલ્પના । ઉદંડ ઇછિતે વાસના ।
અભ્યાંતરીં તરંગ નાના । ઉદયાતેં પાવતી ॥ ૨૬ ॥
અભ્યાંતરીં તરંગ નાના । ઉદયાતેં પાવતી ॥ ૨૬ ॥
મ્હણોની કલ્પનારહિત । તેચિ વસ્તુ શાશ્વત ।
અંત નાહીં મ્હણોની અનંત । બોલિજે તયા ॥ ૨૭ ॥
અંત નાહીં મ્હણોની અનંત । બોલિજે તયા ॥ ૨૭ ॥
હેં જ્ઞાનદૃષ્ટીનેં પાહાવેં । પાહોની તેથેંચિ રાહાવેં ।
નિજધ્યાસેં તદ્રૂપ વ્હાવેં । સંગત્યાગેં ॥ ૨૮ ॥
નિજધ્યાસેં તદ્રૂપ વ્હાવેં । સંગત્યાગેં ॥ ૨૮ ॥
નાના લીળા નાના લઘવેં । તેં કાયે જાણિજે બાપુડ્યા જીવેં ।
સંતસંગેં સ્વાનુભવેં । સ્થિતિ બાણે ॥ ૨૯ ॥
સંતસંગેં સ્વાનુભવેં । સ્થિતિ બાણે ॥ ૨૯ ॥
ઐસી સૂક્ષ્મ સ્થિતિ ગતી । કળતાં ચુકે અધોગતી ।
સદ્ગુરુચેનિ સદ્ગતી । તત્કાળ હોતે ॥ ૩૦ ॥
સદ્ગુરુચેનિ સદ્ગતી । તત્કાળ હોતે ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે દેહમાન્યણનિરૂપણનામ સમાસ પાંચવા ॥
સમાસ સહાવા : બુદ્ધિવાદનિરૂપણ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
પરમાર્થી આણિ વિવેકી । ત્યાચેં કરણેં માને લોકીં ।
કાં જે વિવરવિવરોં ચુકી । પડોંચિ નેદી ॥ ૧ ॥
કાં જે વિવરવિવરોં ચુકી । પડોંચિ નેદી ॥ ૧ ॥
જો જો સંદેહ વાટે જના । તો તો કદાપી કરીના ।
આદિઅંત અનુમાના । આણૂન સોડી ॥ ૨ ॥
આદિઅંત અનુમાના । આણૂન સોડી ॥ ૨ ॥
સ્વતાં નિસ્પૃહ અસેના । ત્યાચેં બોલણેંચિ માનેના ।
કઠિણ આહે જનાર્દના । રાજી રાખણેં ॥ ૩ ॥
કઠિણ આહે જનાર્દના । રાજી રાખણેં ॥ ૩ ॥
કોણી દટૂન ઉપદેશ દેતી । કોણી મધ્યાવર્તી ઘાલિતી ।
તે સહજચિ હળુ પડતી । લાલચીનેં ॥ ૪ ॥
તે સહજચિ હળુ પડતી । લાલચીનેં ॥ ૪ ॥
જયાસ સાંગાવા વિવેક । તોચિ જાણાવા પ્રતિકુંચક ।
પુઢેં પુઢેં નાસક । કારબાર હોતો ॥ ૫ ॥
પુઢેં પુઢેં નાસક । કારબાર હોતો ॥ ૫ ॥
ભાવાસ ભાઊ ઉપદેશ દેતી । પુઢેં પુઢેં હોતે ફજિતી ।
વોળકીચ્યા લોકાંત મહંતી । માંડૂંચિ નયે ॥ ૬ ॥
વોળકીચ્યા લોકાંત મહંતી । માંડૂંચિ નયે ॥ ૬ ॥
પહિલેં દિસે પરી નાસે । વિવેકી માન્ય કરિતી કૈસે ।
અવિવેકી તે જૈસે તૈસેં । મિળતી તેથેં ॥ ૭ ॥
અવિવેકી તે જૈસે તૈસેં । મિળતી તેથેં ॥ ૭ ॥
ભ્રતાર શિષ્ય સ્ત્રી ગુરુ । હાહિ ફટકાળ વિચારુ ।
નાના ભ્રષ્ટાકારી પ્રકારુ । તૈસાચિ આહે ॥ ૮ ॥
નાના ભ્રષ્ટાકારી પ્રકારુ । તૈસાચિ આહે ॥ ૮ ॥
પ્રગટ વિવેક બોલેના । ઝાંકાતાપા કરી જના ।
મુખ્ય નિશ્ચય અનુમાના । આણૂંચ નેદી ॥ ૯ ॥
મુખ્ય નિશ્ચય અનુમાના । આણૂંચ નેદી ॥ ૯ ॥
હુકીસરિસા ભરીં ભરે । વિવેક સાંગતાં ન ધરે ।
દુરીદૃષ્ટીચે પુરે । સાધુ નવ્હેતી ॥ ૧૦ ॥
દુરીદૃષ્ટીચે પુરે । સાધુ નવ્હેતી ॥ ૧૦ ॥
કોણ્હાસ કાંહીંચ ન માગાવેં । ભગવદ્ભજન વાઢવાવેં ।
વિવેકબળેં જન લાવાવે । ભજનાકડે ॥ ૧૧ ॥
વિવેકબળેં જન લાવાવે । ભજનાકડે ॥ ૧૧ ॥
પરાંતર રક્ષાયાચીં કામેં । બહુત કઠીણ વિવેકવર્મેં ।
સ્વૈછેનેં સ્વધર્મેં । લોકરાહાટી ॥ ૧૨ ॥
સ્વૈછેનેં સ્વધર્મેં । લોકરાહાટી ॥ ૧૨ ॥
આપણ તુરુક ગુરુ કેલા । શિષ્ય ચાંભાર મેળવિલા ।
નીચ યાતીનેં નાસલા । સમુદાવ ॥ ૧૩ ॥
નીચ યાતીનેં નાસલા । સમુદાવ ॥ ૧૩ ॥
બ્રહ્મણમંડળ્યા મેળવાવ્યા । ભક્તમંડળ્યા માનાવ્યા ।
સંતમંડળ્યા શોધાવ્યા । ભૂમંડળીં ॥ ૧૪ ॥
સંતમંડળ્યા શોધાવ્યા । ભૂમંડળીં ॥ ૧૪ ॥
ઉત્કટ ભવ્ય તેંચિ ઘ્યાવેં । મળમળીત અવઘેંચિ ટાકાવેં ।
નિસ્પૃહપણેં વિખ્યાત વ્હાવેં । ભૂમંડળીં ॥ ૧૫ ॥
નિસ્પૃહપણેં વિખ્યાત વ્હાવેં । ભૂમંડળીં ॥ ૧૫ ॥
અક્ષર બરેં વાચણેં બરેં । અર્થાંતર સાંગણેં બરેં ।
ગાણેં નાચણેં અવઘેંચિ બરેં । પાઠાંતર ॥ ૧૬ ॥
ગાણેં નાચણેં અવઘેંચિ બરેં । પાઠાંતર ॥ ૧૬ ॥
દીક્ષા બરી મિત્રી બરી । તીક્ષણ બુધી રાજકારણી બરી ।
આપણાસ રાખે નાનાપરી । અલિપ્તપણેં ॥ ૧૭ ॥
આપણાસ રાખે નાનાપરી । અલિપ્તપણેં ॥ ૧૭ ॥
અખંડ હરિકથેચા છંદુ । સકળાંસ લાગે નામવેદુ ।
પ્રગટ જયાચા પ્રબોધુ । સૂર્ય જૈસા ॥ ૧૮ ॥
પ્રગટ જયાચા પ્રબોધુ । સૂર્ય જૈસા ॥ ૧૮ ॥
દુર્જનાસી રાખોં જાણે । સજ્જનાસી નિવઊં જાણે ।
સકળાંચે મનીચેં જાણે । જ્યાચેં ત્યાપરીં ॥ ૧૯ ॥
સકળાંચે મનીચેં જાણે । જ્યાચેં ત્યાપરીં ॥ ૧૯ ॥
સંગતીચેં મનુષ્ય પાલટે । ઉત્તમ ગુણ તત્કાળ ઉઠે ।
અખંડ અભ્યાસીં લગટે । સમુદાવ ॥ ૨૦ ॥
અખંડ અભ્યાસીં લગટે । સમુદાવ ॥ ૨૦ ॥
જેથેં તેથેં નિત્ય નવા । જનાસી વાટે હા અસાવા ।
પરંતુ લાલચીચા ગોવા । પડોંચિ નેદી ॥ ૨૧ ॥
પરંતુ લાલચીચા ગોવા । પડોંચિ નેદી ॥ ૨૧ ॥
ઉત્કટ ભક્તિ ઉત્કટ જ્ઞાન । ઉત્કટ ચ્યાતુર્ય ઉત્કટ ભજન ।
ઉત્કટ યોગ અનુષ્ઠાન । ઠાઈં ઠાઈં ॥ ૨૨ ॥
ઉત્કટ યોગ અનુષ્ઠાન । ઠાઈં ઠાઈં ॥ ૨૨ ॥
ઉત્કટ નિસ્પૃહતા ધરિલી । ત્યાચી કીર્તિ દિગાંતીં ફાંકલી ।
ઉત્કટ ભક્તીનેં નિવાલી । જનમંડળી ॥ ૨૩ ॥
ઉત્કટ ભક્તીનેં નિવાલી । જનમંડળી ॥ ૨૩ ॥
કાંહીં યેક ઉત્કટેવિણ । કીર્તિ કદાપિ નવ્હે જાણ ।
ઉગેંચ વણવણ હિંડોન । કાયે હોતેં ॥ ૨૪ ॥
ઉગેંચ વણવણ હિંડોન । કાયે હોતેં ॥ ૨૪ ॥
નાહીં દેહ્યાચા ભરંવસા । કેવ્હાં સરેલ વયસા ।
પ્રસંગ પડેલ કૈસા । કોણ જાણે ॥ ૨૫ ॥
પ્રસંગ પડેલ કૈસા । કોણ જાણે ॥ ૨૫ ॥
યાકારણેં સાવધાન અસાવેં । જિતુકેં હોઈલ તિતુકેં કરાવેં ।
ભગવત્કીર્તીનેં કરાવેં । ભૂમંડળ ॥ ૨૬ ॥
ભગવત્કીર્તીનેં કરાવેં । ભૂમંડળ ॥ ૨૬ ॥
આપણાસ જેં જેં અનુકૂળ । તેં તેં કરાવેં તત્કાળ ।
હોઈના ત્યાસ નિવળ । વિવેક ઉમજાવા ॥ ૨૭ ॥
હોઈના ત્યાસ નિવળ । વિવેક ઉમજાવા ॥ ૨૭ ॥
વિવેકામધેં સાપડેના । ઐસેં તો કાંહીંચ અસેના ।
યેકાંતીં વિવેક અનુમાના । આણૂન સોડી ॥ ૨૮ ॥
યેકાંતીં વિવેક અનુમાના । આણૂન સોડી ॥ ૨૮ ॥
અખંડ તજવીજા ચાળણા જેથેં । પાહાતં કાય ઉણેં તેથેં ।
યેકાંતેંવિણ પ્રાણીયાંતેં । બુદ્ધિ કૈસી ॥ ૨૯ ॥
યેકાંતેંવિણ પ્રાણીયાંતેં । બુદ્ધિ કૈસી ॥ ૨૯ ॥
યેકાંતી વિવેક કરાવા । આત્મારામ વોળખાવા ।
યેથૂન તેથવરી ગોવા । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૩૦ ॥
યેથૂન તેથવરી ગોવા । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે બુદ્ધિવાદનિરૂપણનામ સમાસ સહાવા ॥
સમાસ સાતવા : યત્નનિરૂપણ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
કથેચેં ઘમંડ ભરૂન દ્યાવેં । આણી નિરૂપણીં વિવરાવેં ।
ઉણેં પડોંચિ નેદાવેં । કોણીયેકવિષીં ॥ ૧ ॥
ઉણેં પડોંચિ નેદાવેં । કોણીયેકવિષીં ॥ ૧ ॥
ભેજણાર ખાલેં પડિલા । તો ભેજણારી જાણિતલા ।
નેણતા લોક ઉગાચ રાહિલા । ટકમકાં પાહાત ॥ ૨ ॥
નેણતા લોક ઉગાચ રાહિલા । ટકમકાં પાહાત ॥ ૨ ॥
ઉત્તર વિલંબીં પડિલેં । શ્રોતયાંસ કળોં આલેં ।
મ્હણિજે મહત્વ ઉડાલેં । વક્તયાચેં ॥ ૩ ॥
મ્હણિજે મહત્વ ઉડાલેં । વક્તયાચેં ॥ ૩ ॥
થોડેં બોલોનિ સમાધાન કરણેં । રાગેજોન તરી મન ધરણેં ।
મનુષ્ય વેધીંચ લાવણેં । કોણીયેક ॥ ૪ ॥
મનુષ્ય વેધીંચ લાવણેં । કોણીયેક ॥ ૪ ॥
સોસવેના ચિણચિણ કેલી । તેથેં તામસવૃત્તી દિસોન આલી ।
આવઘી આવડી ઉડાલી । શ્રોતયાચી ॥ ૫ ॥
આવઘી આવડી ઉડાલી । શ્રોતયાચી ॥ ૫ ॥
કોણ કોણ રાજી રાખિલે । કોણ કોણ મની ભંગિલે ।
ક્ષણક્ષણા પરીક્ષિલે । પાહિજે લોક ॥ ૬ ॥
ક્ષણક્ષણા પરીક્ષિલે । પાહિજે લોક ॥ ૬ ॥
શિષ્ય વિકલ્પેં રાન ઘેત । ગુરુ માગેં માગેં ધાંવતો ।
વિચાર પાહોં જાતાં તો । વિકલ્પચિ અવઘા ॥ ૭ ॥
વિચાર પાહોં જાતાં તો । વિકલ્પચિ અવઘા ॥ ૭ ॥
આશાબદ્ધી ક્ર્યિયાહીન । નાહીં ચ્યાતુર્યાચેં લક્ષણ ।
તે મહંતીચી ભણભણ । બંદ નાહીં ॥ ૮ ॥
તે મહંતીચી ભણભણ । બંદ નાહીં ॥ ૮ ॥
ઐસે ગોસાવી હળુ પડતી । ઠાઈં ઠાઈં કષ્ટી હોતી ।
તેથેં સંગતીચે લોક પાવતી । સુખ કૈચેં ॥ ૯ ॥
તેથેં સંગતીચે લોક પાવતી । સુખ કૈચેં ॥ ૯ ॥
જિકડે તિકડે કીર્તિ માજે । સગટ લોકાંસ હવ્યાસ ઉપજે ।
લોક રાજી રાખોન કીજે । સકળ કાંહીં ॥ ૧૦ ॥
લોક રાજી રાખોન કીજે । સકળ કાંહીં ॥ ૧૦ ॥
પરલોકીં વાસ કરાવા । સમુદાવ ઉગાચ પાહાવા ।
માગણ્યાચા તગાદા ન લવાવા । કાંહીં યેક ॥ ૧૧ ॥
માગણ્યાચા તગાદા ન લવાવા । કાંહીં યેક ॥ ૧૧ ॥
જિકડે જગ તિકડે જગન્નાયેક । કળલા પાહિજે વિવેક ।
રાત્રીદિવસ વિવેકી લોક । સાંભાળીત જાતી ॥ ૧૨ ॥
રાત્રીદિવસ વિવેકી લોક । સાંભાળીત જાતી ॥ ૧૨ ॥
જો જો લોક દૃષ્ટીસ પડિલા । તો તો નષ્ટ ઐસા કળલા ।
અવઘેચ નષ્ટ યેકલા ભલા । કાશાવરુની ॥ ૧૩ ॥
અવઘેચ નષ્ટ યેકલા ભલા । કાશાવરુની ॥ ૧૩ ॥
વોસ મુલકીં કાયે પાહાવેં । લોકાંવેગળેં કોઠેં રાહાવેં ।
તર઼્હે ખોટી સાંડતેં ઘ્યાવેં । કાંહીં યેક ॥ ૧૪ ॥
તર઼્હે ખોટી સાંડતેં ઘ્યાવેં । કાંહીં યેક ॥ ૧૪ ॥
તસ્માત લોકિકીં વર્તતાં નયે । ત્યાસ મહંતી કામા નયે ।
પરત્ર સાધનાચા ઉપાયે । શ્રવણ કરૂન અસાવેં ॥ ૧૫ ॥
પરત્ર સાધનાચા ઉપાયે । શ્રવણ કરૂન અસાવેં ॥ ૧૫ ॥
આપણાસી બરેં પોહતાં નયે । લોક બુડવાવયાચેં કોણ કાર્ય ।
ગોડી આવડી વાયાં જાયે । વિકલ્પચિ અવઘા ॥ ૧૬ ॥
ગોડી આવડી વાયાં જાયે । વિકલ્પચિ અવઘા ॥ ૧૬ ॥
અભ્યાસેં પ્રગટ વ્હાવેં । નાહીં તરી ઝાંકોન અસાવેં ।
પ્રગટ હોઊન નાસાવેં । હેં બરેં નવ્હે ॥ ૧૭ ॥
પ્રગટ હોઊન નાસાવેં । હેં બરેં નવ્હે ॥ ૧૭ ॥
મંદ હળુ હળુ ચાલતો । ચપળ કૈસા અટોપતો ।
અરબી ફિરવણાર તો । કૈસા અસાવા ॥ ૧૮ ॥
અરબી ફિરવણાર તો । કૈસા અસાવા ॥ ૧૮ ॥
હે ધકાધકીચીં કામેં । તિક્ષણ બુદ્ધીચીં વર્મેં ।
ભોળ્યા ભાવાર્થેં સંભ્રમેં । કૈસેં ઘડે ॥ ૧૯ ॥
ભોળ્યા ભાવાર્થેં સંભ્રમેં । કૈસેં ઘડે ॥ ૧૯ ॥
સેત કેલેં પરી વાહેના । જવાર કેલેં પરી ફિરેના ।
જન મેળવિલેં પરી ધરેના । અંતર્યામીં ॥ ૨૦ ॥
જન મેળવિલેં પરી ધરેના । અંતર્યામીં ॥ ૨૦ ॥
જરી ચઢતી વાઢતી આવડી ઉઠે । તરી પરમાર્થ પ્રગટે ।
ઘસઘસ કરિતાં વિટે । સગટ લોકુ ॥ ૨૧ ॥
ઘસઘસ કરિતાં વિટે । સગટ લોકુ ॥ ૨૧ ॥
આપલેં લોકાંસ માનેના । લોકાંચેં આપણાંસ માનેના ।
અવઘા વિકલ્પચિ મના । સમાધાન કૈચેં ॥ ૨૨ ॥
અવઘા વિકલ્પચિ મના । સમાધાન કૈચેં ॥ ૨૨ ॥
નાસક દીક્ષા સિંતરુ લોક । તેથેં કૈચા અસેલ વિવેક ।
જેથેં બળાવલા અવિવેક । તેથેં રાહણેં ખોટેં ॥ ૨૩ ॥
જેથેં બળાવલા અવિવેક । તેથેં રાહણેં ખોટેં ॥ ૨૩ ॥
બહુત દિવસ શ્રમ કેલા । સેવટીં અવઘાચિ વેર્થ ગેલા ।
આપણાસ ઠાકેના ગલ્બલા । કોણેં કરાવા ॥ ૨૪ ॥
આપણાસ ઠાકેના ગલ્બલા । કોણેં કરાવા ॥ ૨૪ ॥
સંગીત ચાલિલા તરી તો વ્યાપ । નાહીં તરી અવઘાચિ સંતાપ ।
ક્ષણક્ષણા વિક્ષેપ । કિતી મ્હણૌનિ સંગાવા ॥ ૨૫ ॥
ક્ષણક્ષણા વિક્ષેપ । કિતી મ્હણૌનિ સંગાવા ॥ ૨૫ ॥
મૂર્ખ મૂર્ખપણેં ભરંગળતી । જ્ઞાતેપણેં કળ઼ો કરિતી ।
હોતે દોહીંકડે ફજિતી । લોકાંમધેં ॥ ૨૬ ॥
હોતે દોહીંકડે ફજિતી । લોકાંમધેં ॥ ૨૬ ॥
કારબાર આટોપેના કરવેના । આણિ ઉગેંહિ રાહેના ।
યાકારણેં સકળ જના । કાયે મ્હણાવેં ॥ ૨૭ ॥
યાકારણેં સકળ જના । કાયે મ્હણાવેં ॥ ૨૭ ॥
નાસક ઉપાધીસ સોડાવેં । વય સાર્થકીં ઘાલાવેં ।
પરિભ્રમણેં કંઠાવેં । કોઠેં તરી ॥ ૨૮ ॥
પરિભ્રમણેં કંઠાવેં । કોઠેં તરી ॥ ૨૮ ॥
પરિભ્રમણ કરીના । દુસર્યાચેં કાંહીંચ સોસીના ।
તરી મગ ઉદંડ યતના । વિકલ્પાચી ॥ ૨૯ ॥
તરી મગ ઉદંડ યતના । વિકલ્પાચી ॥ ૨૯ ॥
આતાં હેં આપણાચિપાસીં । બરેં વિચારાવેં આપણાસી ।
અનુકુળ પડેલ તૈસી । વર્તણૂક કરાવી ॥ ૩૦ ॥
અનુકુળ પડેલ તૈસી । વર્તણૂક કરાવી ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે યેત્નનિરૂપણનામ સમાસ સાતવા ॥
સમાસ આઠવા : ઉપાધિલક્ષણનિરૂપણ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
સૃષ્ટીમધેં બહૂ લોક । પરિભ્રમણેં કળે કૌતુક ।
નાના પ્રકારીચે વિવેક । આડળોં લાગતી ॥ ૧ ॥
નાના પ્રકારીચે વિવેક । આડળોં લાગતી ॥ ૧ ॥
કિતી પ્રપંચી જન । અખંડ વૃત્તિ ઉદાસીન ।
સુખદુઃખેં સમાધાન । દંડળેના ॥ ૨ ॥
સુખદુઃખેં સમાધાન । દંડળેના ॥ ૨ ॥
સ્વભાવેંચિ નેમક બોલતી । સહજચિ નેમક ચાલતી ।
અપૂર્વ બોલણ્યાચી સ્થિતી । સકળાંસી માને ॥ ૩ ॥
અપૂર્વ બોલણ્યાચી સ્થિતી । સકળાંસી માને ॥ ૩ ॥
સહજચિ તાળજ્ઞાન યેતેં । સ્વભાવેંચિ રાગજ્ઞાન ઉમટતેં ।
સહજચિ કળત જાતેં । ન્યાયેનીતિલક્ષણ ॥ ૪ ॥
સહજચિ કળત જાતેં । ન્યાયેનીતિલક્ષણ ॥ ૪ ॥
યેખાદા આડળે ગાજી । સકળ લોક અખંડ રાજી ।
સદા સર્વદા આવડી તાજી । પ્રાણીમાત્રાચી ॥ ૫ ॥
સદા સર્વદા આવડી તાજી । પ્રાણીમાત્રાચી ॥ ૫ ॥
ચુકોન ઉદંડ આઢળતેં । ભારી મનુષ્ય દૃષ્ટીસ પડતેં ।
મહંતાચેં લક્ષણસેં વાટતેં । અકસ્માત ॥ ૬ ॥
મહંતાચેં લક્ષણસેં વાટતેં । અકસ્માત ॥ ૬ ॥
ઐસા આડળતાં લોક । ચમત્કારેં ગુણગ્રાહિક ।
ક્રિયા બોલણેં નેમક । પ્રત્યયાચેં ॥ ૭ ॥
ક્રિયા બોલણેં નેમક । પ્રત્યયાચેં ॥ ૭ ॥
સકળ અવગુણામધેં અવગુણ । આપલે અવગુણ વાટતી ગુણ ।
મોઠેં પાપ કરંટપણ । ચુકેના કીં ॥ ૮ ॥
મોઠેં પાપ કરંટપણ । ચુકેના કીં ॥ ૮ ॥
ઢાળેંચિ કામ હોતેં સદા । જેં જપલ્યાનેં નવ્હે સર્વદા ।
તેથેં પીળપેંચાચી આપદા । આડળેચિના ॥ ૯ ॥
તેથેં પીળપેંચાચી આપદા । આડળેચિના ॥ ૯ ॥
યેકાસી અભ્યાસિતાં ન યે । યેકાસી સ્વભાવેંચિ યે ।
ઐસા ભગવંતાચા મહિમા કાયે । કૈસા કળેના ॥ ૧૦ ॥
ઐસા ભગવંતાચા મહિમા કાયે । કૈસા કળેના ॥ ૧૦ ॥
મોઠીં રાજકારણેં ચુકતી । રાજકારણા વઢા લાગતી ।
નાના ચુકીચી ફજિતી । ચહુંકડે ॥ ૧૧ ॥
નાના ચુકીચી ફજિતી । ચહુંકડે ॥ ૧૧ ॥
યાકારણેં ચુકોં નયે । મ્હણિજે ઉદંડ ઉપાયે ।
ઉપાયાચા અપાયે । ચુકતાં હોયે ॥ ૧૨ ॥
ઉપાયાચા અપાયે । ચુકતાં હોયે ॥ ૧૨ ॥
કાયે ચુકલેં તેં કળેના । મનુષ્યાચેં મનચિ વળેના ।
ખવળલા અભિમાન ગળેના । દોહિંકડે ॥ ૧૩ ॥
ખવળલા અભિમાન ગળેના । દોહિંકડે ॥ ૧૩ ॥
આવઘે ફડચિ નાસતી । લોકાંચીં મનેં ભંગતી ।
કોઠેં ચુકતે યુક્તી । કાંહીં કળેના ॥ ૧૪ ॥
કોઠેં ચુકતે યુક્તી । કાંહીં કળેના ॥ ૧૪ ॥
વ્યાપેંવિણ આટોપ કેલા । તો અવઘા ઘસરતચિ ગેલા ।
અકલેચા બંદ નાહીં ઘાતલા । દુરીદૃષ્ટીનેં ॥ ૧૫ ॥
અકલેચા બંદ નાહીં ઘાતલા । દુરીદૃષ્ટીનેં ॥ ૧૫ ॥
યેખાદેં મનુષ્ય તેં સિળેં । ત્યાચેં કરણેંચિ બાવળેં
નાના વિકલ્પાચેં જાળેં । કરૂન ટાકી ॥ ૧૬ ॥
નાના વિકલ્પાચેં જાળેં । કરૂન ટાકી ॥ ૧૬ ॥
તેં આપણાસી ઉકલેના । દુસર્યાસ કાંહીંચ કળેના ।
નાચે વિકલ્પેં કલ્પના । ઠાઈં ઠાઈં ॥ ૧૭ ॥
નાચે વિકલ્પેં કલ્પના । ઠાઈં ઠાઈં ॥ ૧૭ ॥
ત્યા ગુપ્ત કલ્પના કોણાસ કળાવ્યા । કોણેં યેઊન આટોપાવ્યા ।
જ્યાચ્યા ત્યાનેં કરાવ્યા । બળકટ બુદ્ધિ ॥ ૧૮ ॥
જ્યાચ્યા ત્યાનેં કરાવ્યા । બળકટ બુદ્ધિ ॥ ૧૮ ॥
જ્યાસી ઉપાધી આવરેના । તેણેં ઉપાધી વાઢવાવીના ।
સાવચિત કરૂનિયાં મના । સમાધાનેં અસાવેં ॥ ૧૯ ॥
સાવચિત કરૂનિયાં મના । સમાધાનેં અસાવેં ॥ ૧૯ ॥
ધાંવધાવોં ઉપાધી વેષ્ટી । આપણ કષ્ટી લોક હિ કષ્ટી ।
હે કામા નયે ગોષ્ટી । કુસમુસેચી ॥ ૨૦ ॥
હે કામા નયે ગોષ્ટી । કુસમુસેચી ॥ ૨૦ ॥
લોક બહુત કષ્ટી જાલા । આપણહિ અત્યંત ત્રાસલા ।
વેર્થચિ કેલા ગલ્બલા । કાઅસયાસી ॥ ૨૧ ॥
વેર્થચિ કેલા ગલ્બલા । કાઅસયાસી ॥ ૨૧ ॥
અસો ઉપાધીચેં કામ ઐસેં । કાંહીં બરેં કાંહીં કાણોંસેં ।
સકળ સમજોન ઐસેં । વર્તતાં બરેં ॥ ૨૨ ॥
સકળ સમજોન ઐસેં । વર્તતાં બરેં ॥ ૨૨ ॥
લોકાંપાસીં ભાવાર્થ કૈચા । આપણ જગવાવા તયાંચા ।
સેવટ ઉપંઢર કોણાચા । પડોંચિ નયે ॥ ૨૩ ॥
સેવટ ઉપંઢર કોણાચા । પડોંચિ નયે ॥ ૨૩ ॥
અંતરાત્મ્યાકડે સકળ લાગે । નિર્ગુણીં હેં કાંહીંચ ન લગે ।
નાના પ્રકારીચે દગે । ચંચળામધેં ॥ ૨૪ ॥
નાના પ્રકારીચે દગે । ચંચળામધેં ॥ ૨૪ ॥
શુદ્ધ વિશ્રાંતીચેં સ્થળ । તેં એક નિર્મળ નિશ્ચળ ।
તેથેં વિકારચિ સકળ । નિર્વિકાર હોતી ॥ ૨૫ ॥
તેથેં વિકારચિ સકળ । નિર્વિકાર હોતી ॥ ૨૫ ॥
ઉદ્વેગ અવઘે તુટોનિ જાતી । મનાસી વાટે વિશ્રાંતી ।
ઐસી દુલ્લભ પરબ્રહ્મસ્થિતી । વિવેકેં સાંભાળાવી ॥ ૨૬ ॥
ઐસી દુલ્લભ પરબ્રહ્મસ્થિતી । વિવેકેં સાંભાળાવી ॥ ૨૬ ॥
આપણાસ ઉપાધી મુળીંચ નાહીં । રુણાનુબંધેં મિળાલે સર્વહિ ।
આલ્યાગેલ્યાચી ક્ષિતી નાહીં । ઐસેં જાલેં પાહિજે ॥ ૨૭ ॥
આલ્યાગેલ્યાચી ક્ષિતી નાહીં । ઐસેં જાલેં પાહિજે ॥ ૨૭ ॥
જો ઉપાધીસ કંટાળલા । તો નિવાંત હોઊન બૈસલા ।
આટોપેના તો ગલ્બલા । કાસયાસી ॥ ૨૮ ॥
આટોપેના તો ગલ્બલા । કાસયાસી ॥ ૨૮ ॥
કાંહીં ગલ્બલા કાંહીં નિવળ । ઐસા કંઠીત જાવા કાળ ।
જેણેંકરિતાં વિશ્રાંતી વેળ । આપણાસી ફાવે ॥ ૨૯ ॥
જેણેંકરિતાં વિશ્રાંતી વેળ । આપણાસી ફાવે ॥ ૨૯ ॥
ઉપાધી કાંહીં રાહાત નાહીં । સમાધાનાયેવઢેં થોર નાહીં ।
નરદેહે પ્રાપ્ત હોત નાહીં । ક્ષણક્ષણા ॥ ૩૦ ॥
નરદેહે પ્રાપ્ત હોત નાહીં । ક્ષણક્ષણા ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ઉપાધિલક્ષણનિરૂપણનામ સમાસ આઠવા ॥
સમાસ નવવા : રાજકારણનિરૂપણ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
જ્ઞાની આણી ઉદાસ । સમુદાયાચા હવ્યાસ ।
તેણેં અખંડ સાવકાશ । યેકાંત સેવાવા ॥ ૧ ॥
તેણેં અખંડ સાવકાશ । યેકાંત સેવાવા ॥ ૧ ॥
જેથેં તજવીજા કળતી । અખંડ ચાળણા નિઘતી ।
પ્રાણીમાત્રાચી સ્થિતી ગતી । કળોં યેતે ॥ ૨ ॥
પ્રાણીમાત્રાચી સ્થિતી ગતી । કળોં યેતે ॥ ૨ ॥
જરી હા ચાળણાચિ કરીના । તરી કાંહીંચ ઉમજેના ।
હિસેબઝાડાચિ પાહીના । દિવાળખોર ॥ ૩ ॥
હિસેબઝાડાચિ પાહીના । દિવાળખોર ॥ ૩ ॥
યેક મિરાસી સાધિતી । યેક સીધ્યા ગવાવિતી ।
વ્યાપકપણાચી સ્થિતી । ઐસી આહે ॥ ૪ ॥
વ્યાપકપણાચી સ્થિતી । ઐસી આહે ॥ ૪ ॥
જેણેં જેં જેં મનીં ધરિલેં । તેં તેં આધીંચ સમજલેં ।
કૃત્રિમ અવઘેંચિ ખુંટલેં । સહજચિ યેણેં ॥ ૫ ॥
કૃત્રિમ અવઘેંચિ ખુંટલેં । સહજચિ યેણેં ॥ ૫ ॥
અખંડ રાહતાં સલગી હોતે । અતિપરિચયેં અવજ્ઞા ઘડતે ।
યાકારણેં વિશ્રાંતી તે । ઘેતાં નયે ॥ ૬ ॥
યાકારણેં વિશ્રાંતી તે । ઘેતાં નયે ॥ ૬ ॥
આળસેં આળસ કેલા । તરી મગ કારબારચિ બુડાલા ।
અંતરહેત ચુકત ગેલા । સમુદાયાચા ॥ ૭ ॥
અંતરહેત ચુકત ગેલા । સમુદાયાચા ॥ ૭ ॥
ઉદંડ ઉપાસનેચીં કામેં । લાવીત જાવીં નિત્યનેમેં ।
અવકાશ કૈંચા કૃત્રિમેં । કરાવયાસી ॥ ૮ ॥
અવકાશ કૈંચા કૃત્રિમેં । કરાવયાસી ॥ ૮ ॥
ચોર ભાંડારી કરાવા । ઘસરતાંચ સાંભાળાવા ।
ગોવા મૂર્ખપણાચા કાઢાવા । હળુ હળુ ॥ ૯ ॥
ગોવા મૂર્ખપણાચા કાઢાવા । હળુ હળુ ॥ ૯ ॥
યા અવઘ્યા પહિલ્યાચ ગોષ્ટી । પ્રાણી કોણી નવ્હતા કષ્ટી ।
રાજકારણેં મંડળ વેષ્ટી । ચહુંકડે ॥ ૧૦ ॥
રાજકારણેં મંડળ વેષ્ટી । ચહુંકડે ॥ ૧૦ ॥
નષ્ટાસી નષ્ટ યોજાવે । વાચળાસી વાચાળ આણાવે ।
આપણાવરી વિકલ્પાચે ગોવે । પડોંચ નેદી ॥ ૧૧ ॥
આપણાવરી વિકલ્પાચે ગોવે । પડોંચ નેદી ॥ ૧૧ ॥
કાંટીનેં કાંટી ઝાડાવી । ઝાડાવી પરી તે કળોં નેદાવી ।
કળકટેપણાચી પદવી । અસોં દ્યાવી ॥ ૧૨ ॥
કળકટેપણાચી પદવી । અસોં દ્યાવી ॥ ૧૨ ॥
ન કળતાં કરી કાર્ય જેં તેં । તેં કામ તત્કાળચિ હોતેં ।
ગચગચેંત પડતાં તેં । ચમત્કારેં નવ્હે ॥ ૧૩ ॥
ગચગચેંત પડતાં તેં । ચમત્કારેં નવ્હે ॥ ૧૩ ॥
ઐકોની આવડી લાગાવી । દેખોની બળકટચિ વ્હાવી ।
સલગીનેં આપલી પદવી । સેવકામધેં ॥ ૧૪ ॥
સલગીનેં આપલી પદવી । સેવકામધેં ॥ ૧૪ ॥
કોણીયેક કામ કરિતાં હોતેં । ન કરિતાં તેં માગેં પડતેં ।
યા કારણેં ઢિલેપણ તેં । અસોંચિ નયે ॥ ૧૫ ॥
યા કારણેં ઢિલેપણ તેં । અસોંચિ નયે ॥ ૧૫ ॥
જો દુસર્યાવરી વિશ્વાસલા । ત્યાચા કાર્યભાગ બુડાલા ।
જો આપણચિ કષ્ટત ગેલા । તોચિ ભલા ॥ ૧૬ ॥
જો આપણચિ કષ્ટત ગેલા । તોચિ ભલા ॥ ૧૬ ॥
અવઘ્યાસ અવઘેં કળલેં । તેવ્હાં તેં રિતેં પડિલેં ।
યાકારણેં ઐસેં ઘડલેં । ન પાહિજે કીં ॥ ૧૭ ॥
યાકારણેં ઐસેં ઘડલેં । ન પાહિજે કીં ॥ ૧૭ ॥
મુખ્ય સૂત્ર હાતીં ઘ્યાવેં । કરણેં તેં લોકાંકરવીં કરવાવેં ।
કિત્તેક ખલક ઉગવાવે । રાજકારણામધેં ॥ ૧૮ ॥
કિત્તેક ખલક ઉગવાવે । રાજકારણામધેં ॥ ૧૮ ॥
બોલકે પહિલવાન કળકટે । તયાસીચ ઘ્યાવે ઝટે ।
દુર્જનેં રાજકારણ દાટે । ઐસેં ન કરાવેં ॥ ૧૯ ॥
દુર્જનેં રાજકારણ દાટે । ઐસેં ન કરાવેં ॥ ૧૯ ॥
ગ્રામણ્ય વર્મીં સાંપડાવેં । રગડૂન પીઠચિ કરાવેં ।
કરૂનિ માગુતી સાંવરાવેં । બુડઊં નયે ॥ ૨૦ ॥
કરૂનિ માગુતી સાંવરાવેં । બુડઊં નયે ॥ ૨૦ ॥
ખળદુર્જનાસી ભ્યાલેં । રાજકારણ નાહીં રાખિલેં ।
તેણેં અવઘેં પ્રગટ જાલેં । બરેં વાઈટ ॥ ૨૧ ॥
તેણેં અવઘેં પ્રગટ જાલેં । બરેં વાઈટ ॥ ૨૧ ॥
સમુદાવ પાહિજે મોઠા । તરી તનાવા અસાવ્યા બળકટા ।
મઠ કરુની તાઠા । ધરૂં નયે ॥ ૨૨ ॥
મઠ કરુની તાઠા । ધરૂં નયે ॥ ૨૨ ॥
દુર્જન પ્રાણી સમજાવે । પરી તે પ્રગટ ન કરાવે ।
સજ્જનાપરીસ આળવાવે । મહત્વ દેઉની ॥ ૨૩ ॥
સજ્જનાપરીસ આળવાવે । મહત્વ દેઉની ॥ ૨૩ ॥
જનામધેં દુર્જન પ્રગટ । તરી મગ અખંડ ખટખટ ।
યાકારણેં તે વાટ । બુઝૂનિ ટાકાવી ॥ ૨૪ ॥
યાકારણેં તે વાટ । બુઝૂનિ ટાકાવી ॥ ૨૪ ॥
ગનીમાચ્યા દેખતાં ફૌજા । રણશૂરાંચ્યા ફુર્ફુરિતી ભુજા ।
ઐસા પાહિજે કિં રાજા । કૈપક્ષી પરમાર્થી ॥ ૨૫ ॥
ઐસા પાહિજે કિં રાજા । કૈપક્ષી પરમાર્થી ॥ ૨૫ ॥
તયાસ દેખતાં દુર્જન ધાકે । બૈસવી પ્રચિતીચે તડાખે ।
બંડપાષાંડાચે વાખે । સહજચિ હોતી ॥ ૨૬ ॥
બંડપાષાંડાચે વાખે । સહજચિ હોતી ॥ ૨૬ ॥
હે ધૂર્તપણાચીં કામેં । રાજકારણ કરાવેં નેમેં ।
ઢિલેપણાચ્યા સંભ્રમેં । જાઊં નયે ॥ ૨૭ ॥
ઢિલેપણાચ્યા સંભ્રમેં । જાઊં નયે ॥ ૨૭ ॥
કોઠેંચ પડેના દૃષ્ટીં । ઠાઈં ઠાઈં ત્યાચ્યા ગોષ્ટી ।
વાગ્વિળાસેં સકળ સૃષ્ટી । વેધિલી તેણેં ॥ ૨૮ ॥
વાગ્વિળાસેં સકળ સૃષ્ટી । વેધિલી તેણેં ॥ ૨૮ ॥
હુંબ્યાસીં હુંબા લાઊન દ્યાવા । ટોણપ્યાસ ટોણપા આણાવા ।
લૌંદાસ પુઢેં ઉભા કરાવા । દુસરા લૌંદ ॥ ૨૯ ॥
લૌંદાસ પુઢેં ઉભા કરાવા । દુસરા લૌંદ ॥ ૨૯ ॥
ધટાસી આણાવા ધટ । ઉત્ધટાસી પાહિજે ઉત્ધટ ।
ખટનટાસી ખટનટ । અગત્ય કરી ॥ ૩૦ ॥
ખટનટાસી ખટનટ । અગત્ય કરી ॥ ૩૦ ॥
જૈશાસ તૈસા જેવ્હાં ભેટે । તેવ્હાં મજ્યાલસી થાટે ।
ઇતુકેં હોતેં પરી ધની કોઠેં । દૃષ્ટીસ ન પડે ॥ ૩૧ ॥
ઇતુકેં હોતેં પરી ધની કોઠેં । દૃષ્ટીસ ન પડે ॥ ૩૧ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે રાજકારણનિરૂપણનામ સમાસ નવવા ॥
સમાસ દહાવા : વિવેકલક્ષણનિરૂપણ ॥ શ્રીરામસમર્થ ॥
જેથેં અખંડ નાના ચાળણા । જેથેં અખંડ નાના ધારણા ।
જેથેં અખંડ રાજકારણા । મનાસી આણિતી ॥ ૧ ॥
જેથેં અખંડ રાજકારણા । મનાસી આણિતી ॥ ૧ ॥
સૃષ્ટીમધેં ઉત્તમ ગુણ । તિતુકેં ચાલે નિરૂપણ ।
નિરૂપણાવિણ ક્ષણ । રિકામા નાહીં ॥ ૨ ॥
નિરૂપણાવિણ ક્ષણ । રિકામા નાહીં ॥ ૨ ॥
ચર્ચા આશંકા પ્રત્યોત્તરેં । કોણ ખોટેં કોણ ખરેં ।
નાના વગત્રુત્વેં શાસ્ત્રાધારેં । નાના ચર્ચા ॥ ૩ ॥
નાના વગત્રુત્વેં શાસ્ત્રાધારેં । નાના ચર્ચા ॥ ૩ ॥
ભક્તિમાર્ગ વિશદ કળે । ઉપાસનામાર્ગ આકળે ।
જ્ઞાનવિચાર નિવળે । અંતર્યામીં ॥ ૪ ॥
જ્ઞાનવિચાર નિવળે । અંતર્યામીં ॥ ૪ ॥
વૈરાગ્યાચી બહુ આવડી । ઉદાસ વૃત્તીચી ગોડી ।
ઉદંડ ઉપાધી તરી સોડી । લાગોંચ નેદી ॥ ૫ ॥
ઉદંડ ઉપાધી તરી સોડી । લાગોંચ નેદી ॥ ૫ ॥
પ્રબંદાચીં પાઠાંતરેં । ઉત્તરાસી સંગીત ઉત્તરેં ।
નેમક બોલતાં અંતરેં । નિવવી સકળાંચીં ॥ ૬ ॥
નેમક બોલતાં અંતરેં । નિવવી સકળાંચીં ॥ ૬ ॥
આવડી લાગલી બહુ જના । તેથેં કોણાચેં કાંહીં ચાલેના ।
દળવટ પડિલા અનુમાના । યેઈલ કૈસા ॥ ૭ ॥
દળવટ પડિલા અનુમાના । યેઈલ કૈસા ॥ ૭ ॥
ઉપાસના કરૂનિયાં પુઢેં । પુરવલેં પાહિજે ચહુંકડે ।
ભૂમંડળીં જિકડે તિકડે । જાણતી તયા ॥ ૮ ॥
ભૂમંડળીં જિકડે તિકડે । જાણતી તયા ॥ ૮ ॥
જાણતી પરી આડળેના । કાયે કરિતો તેં કળેના ।
નાના દેસીચે લોક નાના। યેઊન જાતી ॥ ૯ ॥
નાના દેસીચે લોક નાના। યેઊન જાતી ॥ ૯ ॥
તિતુક્યાંચીં અંતરેં ધરાવીં । વિવેકેં વિચારેં ભરાવીં ।
કડોવિકડીચીં વિવરાવીં । અંતઃકર્ણેં ॥ ૧૦ ॥
કડોવિકડીચીં વિવરાવીં । અંતઃકર્ણેં ॥ ૧૦ ॥
કિતી લોક તેં કળેના । કિતી સમુદાવ આકળેના ।
સકળ લોક શ્રવણમનના । મધ્યેં ઘાલી ॥ ૧૧ ॥
સકળ લોક શ્રવણમનના । મધ્યેં ઘાલી ॥ ૧૧ ॥
ફડ સમજાવિસી કરણેં । ગદ્યપદ્ય સાંગણેં ।
પરાંતરાસી રાખણેં । સર્વકાળ ॥ ૧૨ ॥
પરાંતરાસી રાખણેં । સર્વકાળ ॥ ૧૨ ॥
ઐસા જ્યાચા દંડક । અખંડ પાહાણેં વિવેક ।
સાવધાપુઢેં અવિવેક । યેઈલ કૈચા ॥ ૧૩ ॥
સાવધાપુઢેં અવિવેક । યેઈલ કૈચા ॥ ૧૩ ॥
જિતુકેં કાંહીં આપણાસી ઠાવેં । તિતુકેં હળુહળુ સિકવાવેં ।
શાહાણેં કરૂની સોડાવે । બહુત જન ॥ ૧૪ ॥
શાહાણેં કરૂની સોડાવે । બહુત જન ॥ ૧૪ ॥
પરોપરીં સિકવણેં । આડણુકા સાંગત જાણેં ।
નિવળ કરુની સોડણેં । નિસ્પૃહાસી ॥ ૧૫ ॥
નિવળ કરુની સોડણેં । નિસ્પૃહાસી ॥ ૧૫ ॥
હોઈલ તેં આપણ કરાવેં । ન હોતાં જનાકરવીં કરવાવેં ।
ભગવદ્ભજન રાહાવેં । હા ધર્મ નવ્હે ॥ ૧૬ ॥
ભગવદ્ભજન રાહાવેં । હા ધર્મ નવ્હે ॥ ૧૬ ॥
આપણ કરાવેં કરવાવેં । આપણ વિવરાવેં વિવરવાવેં ।
આપણ ધરાવેં ધરવાવેં । ભજનમાર્ગાસી ॥ ૧૭ ॥
આપણ ધરાવેં ધરવાવેં । ભજનમાર્ગાસી ॥ ૧૭ ॥
જુન્યા લોકાંચા કંટાળા આલા । તરી નૂતન પ્રાંત પાહિજે ધરિલા ।
જિતુકેં હોઈલ તિતુક્યાલા । આળસ કરૂં નયે ॥ ૧૮ ॥
જિતુકેં હોઈલ તિતુક્યાલા । આળસ કરૂં નયે ॥ ૧૮ ॥
દેહ્યાચા અભ્યાસ બુડાલા । મ્હણિજે મહંત બુડાલા ।
લાગવેગેં નૂતન લોકાંલા । શાહાણે કરાવેં ॥ ૧૯ ॥
લાગવેગેં નૂતન લોકાંલા । શાહાણે કરાવેં ॥ ૧૯ ॥
ઉપાધીંત સાંપડોં નયે । ઉપાધીસ કંટાળોં નયે ।
નિસુગપણ કામા નયે । કોણીયેકવિષીં ॥ ૨૦ ॥
નિસુગપણ કામા નયે । કોણીયેકવિષીં ॥ ૨૦ ॥
કામ નાસણાર નાસતેં । આપણ વેડેં ઉગેં ચ પાહાતેં ।
આળસી હૃદયસુન્ય તેં । કાયે કરૂં જાણેં ॥ ૨૧ ॥
આળસી હૃદયસુન્ય તેં । કાયે કરૂં જાણેં ॥ ૨૧ ॥
ધકાધકીચા મામલા । કૈસા ઘડે અશક્તાલા ।
નાના બુદ્ધિ શક્તાલા । મ્હણોની શિકવાવ્યા ॥ ૨૨ ॥
નાના બુદ્ધિ શક્તાલા । મ્હણોની શિકવાવ્યા ॥ ૨૨ ॥
વ્યાપ હોઈલ તોં રાહાવેં । વ્યાપ રાહાતાં ઉઠોન જાવેં ।
આનંદરૂપ ફિરાવેં । કોઠેં તર઼્હી ॥ ૨૩ ॥
આનંદરૂપ ફિરાવેં । કોઠેં તર઼્હી ॥ ૨૩ ॥
ઉપાધીપાસૂન સુટલા । તો નિસ્પૃહપણેં બળાવલા ।
જિકડે સાનુકૂળ તિકડે ચાલિલા । સાવકાસ ॥ ૨૪ ॥
જિકડે સાનુકૂળ તિકડે ચાલિલા । સાવકાસ ॥ ૨૪ ॥
કીર્તિ પાહાતં સુખ નાહીં । સુખ પાહાતાં કીર્તિ નાહીં ।
કેલ્યાવિણ કાંહીંચ નાહીં । કોઠેં તર઼્હી ॥ ૨૫ ॥
કેલ્યાવિણ કાંહીંચ નાહીં । કોઠેં તર઼્હી ॥ ૨૫ ॥
યેરવીં કાય રાહાતેં । હોણાર તિતુકેં હોઊન જાતેં ।
પ્રાણી માત્ર અશક્ત તેં । પુઢેં આહે ॥ ૨૬ ॥
પ્રાણી માત્ર અશક્ત તેં । પુઢેં આહે ॥ ૨૬ ॥
અધીંચ તકવા સોડિલા । મધેંચિ ધીવસા સાંડિલા ।
તરી સંસાર હા સેવટાલા । કૈસા પાવે ॥ ૨૭ ॥
તરી સંસાર હા સેવટાલા । કૈસા પાવે ॥ ૨૭ ॥
સંસાર મુળીંચ નાસકા । વિવેકેં કરાવા નેટકા ।
નેટકા કરિતાં ફિકા । હોત જાતો ॥ ૨૮ ॥
નેટકા કરિતાં ફિકા । હોત જાતો ॥ ૨૮ ॥
ઐસા યાચા જિનસાના । પાહાતાં કળોં યેતેં મના ।
પરંતુ ધીર સાંડાવાના । કોણીયેકેં ॥ ૨૯ ॥
પરંતુ ધીર સાંડાવાના । કોણીયેકેં ॥ ૨૯ ॥
ધીર સાંડિતાં કયે હોતેં । અવઘેં સોસાવેં લાગતેં ।
નાના બુદ્ધિ નાના મતેં । શાહાણા જાણે ॥ ૩૦ ॥
નાના બુદ્ધિ નાના મતેં । શાહાણા જાણે ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે વિવેકલક્ષણનિરૂપણનામ સમાસ દહાવા ॥
દશક એકોણવિસાવા સમાપ્ત ॥