The Guru

śrī dāsabodha adhyāya 2

(Dasbodh Dashak 2 in English (IAST))

Samartha Ramdas

Also known as Dasbodh · Dasbodh adhyay 2 · Shri Dasbodh

Dasbodh Dashak 2. The Dasbodh of Samartha Ramdas, spoken in the caves at Shivthar Ghal and set down by his disciple Kalyan Swami. Cast as a dialogue between guru and disciple across twenty dashaks, each of ten samasas, it moves from the discipline of listening through discrimination between the real and the unreal to the nature of the Self — practical throughout, and addressed to people living in the world. This dashak is named in its colophon for पढतमूर्खलक्षण.

#of 501
daśaka dusarā : mūrkhalakṣaṇāṃcā
samāsa pahilā : mūrkhalakṣaṇa || śrīrāma ||
samāsa dusarā : uttama lakṣaṇa || śrīrām ||
samāsa tisarā : kuvidyā lakṣaṇa || śrīrām ||
samāsa cavathā : bhakti nirūpaṇa || śrīrām ||
samāsa pācavā : rajoguṇa lakṣaṇa || śrīrām ||
samāsa sahāvā : tamoguṇa lakṣaṇa || śrīrām ||
samāsa sātavā : sattvaguṇa lakṣaṇa || śrīrām ||
samāsa āṭhavā : sadvidyā nirūpaṇa || śrīrām ||
samāsa navavā : virakta lakṣaṇa || śrīrām ||
samāsa dahāvā : paḍhatamurkha lakṣaṇa || śrīrām ||
samāsa pahilā : mūrkhalakṣaṇa || śrīrāma ||
oṃ namoji gajānanā | yekadaṃtā trinayanā |
kṛpādṛṣṭi bhaktajanā avalokāveṃ || 1||
tuja namūṃ vedamāte | śrīśārade brahmasute |
aṃtarī vase kṛpāvaṃte | sphūrtirūpeṃ || 2||
vaṃdūna sadgurucaraṇa | karūna raghunāthasmaraṇa |
tyāgārtha mūrkhalakṣaṇa | bolijela || 3||
yeka mūrkha yeka paḍhatamūrkha | ubhaya lakṣaṇīṃ kautuka |
śrotīṃ sādara viveka | kelā pāhije || 4||
paḍhatamūrkhāceṃ lakṣaṇa | puḍhile samāsīṃ nirūpaṇa |
sāavadha hoūni vicakṣaṇa | parisota puḍheṃ || 5||
ātāṃ prastuta vicāra | lakṣaṇeṃ sāṃgatāṃ apāra |
pari kāṃhīṃ yeka tatpara | hoūna aikā || 6||
je prapaṃcika jana | jayāṃsa nāhīṃ ātmajñāna |
je keval̤a ajñāna | tyāṃcīṃ lakṣaṇeṃ || 7||
janmalā jayāṃce udarīṃ | tayāsi jo virodha karī |
sakhī manilī aṃturī | to yeka mūrkha || 8||
sāṃḍūna sarvahī gota | strīādhena jīvita |
sāṃge aṃtarīṃcī māta | to yeka mūrkha || 9||
parastrīsīṃ premā dharī | śvaśuragṛhī vāsa karī |
kul̤eṃviṇa kanyā varī | to yeka mūrkha || 10||
samarthāvarī ahaṃtā | aṃtarīṃ mānī samatā |
sāmarthyeṃviṇa karī sattā | to yeka mūrkha || 11||
āpalī āpaṇa karī stutī | svadeśīṃ bhogī vipatti |
sāṃge vaḍilāṃcī kīrtī | to yeka mūrkha || 12||
akāraṇa hāsya karī | viveka sāṃgatāṃ na dharī |
jo bahutāṃcā vairī | to yeka mūrkha || 13||
āpulīṃ dharūniyāṃ durī | parāvyāsīṃ karī mītrī |
paranyūna bole rātrīṃ | to yeka mūrkha || 14||
bahuta jāgate jana | tayāṃmadhyeṃ karī śayana |
parasthal̤īṃ bahu bhojana- | karī, to yeka mūrkha || 15||
māna athavā apamāna | svayeṃ karī paricchinna |
sapta vesanīṃ jayāceṃ mana | to yeka mūrkha || 16||
dharūna parāvī āsa | pretna sāṃḍī sāvakāsa |
nisugāīcā saṃtoṣa- | mānī, to yeka mūrkha || 17||
gharīṃ viveka umaje | āṇi sabhemadhyeṃ lāje |
śabda bolatāṃ nirbuje | to yeka mūrkha || 18||
āpaṇāhūna jo śreṣṭha | tayāsīṃ atyaṃta nikaṭa |
sikaveṇecā mānī vīṭa | to yeka mūrkha || 19||
nāyeke tyāṃsī sikavī | vaḍilāṃsī jāṇīva dāvī |
jo ārajāsa govī | to yeka mūrkha || 20||
yekāyekīṃ yekasarā | jālā viṣaīṃ nilājirā |
maryādā sāṃḍūna sairā- | varte, to yeka mūrkha || 21||
auṣadha na ghe asona vethā | pathya na karī sarvathā |
na mil̤e āliyā padārthā | to yeka mūrkha || 22 |
saṃgeṃviṇa videśa karī | vol̤akhīviṇa saṃga dharī |
uḍī ghālī māhāpurīṃ | to yeka mūrkha || 23||
āpaṇāsa jetheṃ māna | tetheṃ akhaṃḍa karī gamana |
rakṣūṃ neṇe mānābhimāna | to yeka mūrkha || 24||
sevaka jālā lakṣmīvaṃta | tayācā hoya aṃkita |
sarvakāl̤a duścitta | to yeka mūrkha || 25||
vicāra na karitāṃ kāraṇa | daṃḍa karī aparādheṃviṇa |
svalpāsāṭhīṃ jo kṛpaṇa | to yeka mūrkha || 26||
devalaṃḍa pitṛlaṃḍa | śaktivīṇa karī toḍa |
jyāce mukhīṃ bhaṃḍaubhaṃḍa | to yeka mūrkha || 27||
gharīcyāvarī khāya dāḍhā | bāherī dīna bāpuḍā |
aisā jo kāṃ veḍa mūḍhā | to yeka mūrkha || 28||
nīca yātīsīṃ sāṃgāta | parāṃganesīṃ yekāṃta |
mārgeṃ jāya khāta khāta | to yeka mūrkha || 29||
svayeṃ neṇe paropakāra | upakārācā anopakāra |
karī thoḍeṃ bole phāra | to yeka mūrkha || 30||
tapīl̤a khādāḍa āl̤asī | kuścīl̤a kuṭīl̤a mānasīṃ |
dhārīṣṭa nāhīṃ jayāpāsīṃ | to yeka mūrkha || 31||
vidyā vaibhava nā dhana | puruṣārtha sāmarthya nā māna |
koraḍāca vāhe abhimāna | to yeka mūrkha || 32||
laṃḍī laṭikā lābāḍa | kukarmī kuṭīl̤a nicāḍa |
nidrā jayācī vāḍa | to yeka mūrkha || 33||
uṃcīṃ jāūna vastra nese | caubārāṃ bāherī baise |
sarvakāl̤a nagna dise | to yeka mūrkha || 34||
daṃta cakṣu āṇī ghrāṇa | pāṇī vasana āṇī caraṇa |
sarvakāl̤a jayāce mal̤iṇa | to yeka mūrkha || 35||
vaidhṛti āṇī vitipāta | nānā kumuhūrteṃ jāta |
apaśakuneṃ karī ghāta | to yeka mūrkha || 36||
krodheṃ apamāneṃ kubuddhi | āpaṇāsa āpaṇa vadhī |
jayāsa nāhīṃ dṛḍha buddhi | to yeka mūrkha || 37||
jivalagāṃsa parama khedī | sukhācā śabda tohi nedī |
nīca janāsa vaṃdī | to yeka mūrkha || 38||
āpaṇāsa rākhe paroparī | śaraṇāgatāṃsa avherī |
lakṣmīcā bharavasā dharī | to yeka mūrkha || 39||
putra kal̤atra āṇī dārā | itukāci mānuniyāṃ thārā |
visarona gelā īśvarā | to yeka mūrkha || 40||
jaiseṃ jaiseṃ karāveṃ | taiseṃ taiseṃ pāvāaveṃ |
he jayāsa neṇave | to yeka mūrkha || 41||
puruṣāceni aṣṭaguṇeṃ | striyāṃsa īśvarī deṇeṃ |
aiśā kelyā bahuta jeṇeṃ | to yeka mūrkha || 42||
durjanāceni boleṃ | maryādā sāṃḍūna cāle |
divasā jhāṃkile ḍol̤e | to yeka mūrkha || 43||
devadrohī gurudrohī | mātṛdrohī pitṛdrohī |
brahmadrohī svāmīdrohī | to yeka mūrkha || 44||
parapīḍeceṃ mānī sukha | pasasaṃtoṣāceṃ mānī duḥkha |
gele vastūcā karī śoka | to yeka mūrkha || 45||
ādareṃviṇa bolaṇeṃ | na pusatāṃ sāakṣa deṇeṃ |
niṃdya vastu āṃgikāraṇeṃ | to yeka mūrkha || 46||
tuka toḍūna bole | mārga sāṃḍūna cāle |
kukarmī mitra kele | to yeka mūrkha || 47||
patya rākhoṃ neṇeṃ kadā | vinoda karī sarvadā |
hāsatāṃ khije peṭe dvaṃdā | to yeka mūrkha || 48||
hoḍa ghālī avaghaḍa | kājeṃviṇa karī baḍabaḍa |
boloṃci neṇe mukhajaḍa | to yeka mūrkha || 49||
vastra śāstra donī nase | uṃce sthal̤īṃ jāūna baise |
jo gotrajāṃsa viśvāse | to yeka mūrkha || 50||
taśkarāsī vol̤akhī sāṃge | dekhilī vastu teci māge |
āpaleṃ ānhīta karī rāgeṃ | to yeka mūrkha || 51||
hīna janāsīṃ barobarī | bola bole sarottarīṃ |
vāmahasteṃ prāśana karī | to yeka mūrkha || 52||
samarthāsīṃ matsara dharī | alabhya vastūcā hevā karī |
gharīcā gharīṃ karī corī | to yeka mūrkha || 53||
sāṃḍūniyāṃ jagadīśā | manuṣyācā mānī bharvasā |
sārthakeṃviṇa veṃcī vayasā | to yeka mūrkha || 54||
saṃsāraduḥkhāceni guṇeṃ | devāsa gāl̤ī deṇeṃ |
maitrāceṃ bole uṇeṃ | to yeka mūrkha || 55||
alpa anyāya kṣmā na karī | sarvakāl̤a dhārakīṃ dharī |
jo visvāsaghāta karī | to yeka mūrkha || 56||
samarthāce manīṃce tuṭe | jayāceni sabhā viṭe |
kṣaṇā barā kṣaṇā pālaṭe | to yeka mūrkha || 57||
bahutāṃ divasāṃce sevaka | tyāgūna ṭhevī āṇika |
jyācī sabhā nirnāyeka | to yeka mūrkha || 58||
anītīneṃ dravya joḍī | dharma nīti nyāya soḍī |
saṃgatīceṃ manuṣya toḍī | to yeka mūrkha || 59||
gharīṃ asona suṃdarī | jo sadāṃcā paradvārī |
bahutāṃce ucchiṣṭa aṃgīkārī | to yeka mūrkha || 60||
āpuleṃ artha dusaryāpāsīṃ | āṇī dusaryāceṃ abhil̤āsī |
parvata karī hīnāsī | to yeka mūrkha || 61||
atitācā aṃta pāhe | kugrāmāmadheṃ rāhe |
sarvakāl̤a ciṃtā vāhe | to yeka mūrkha || 62||
doghe bolata asatī jetheṃ | tisarā jāūna baise tetheṃ |
ḍoī khājavī dohīṃ hāteṃ | to yeka mūrkha || 63||
udakāmadheṃ sāṃḍī gural̤ī | pāyeṃ pāyeṃ kāṃḍol̤ī |
sevā karī hīna kul̤īṃ | to yeka mūrkha || 64||
strī bāl̤akā salagī deṇeṃ | piśācyā sannidha baisaṇeṃ |
maryādeviṇa pāl̤ī suṇeṃ | to yeka mūrkha || 65||
parastrīsīṃ kal̤aha karī | mukī vastu nighāteṃ mārī |
mūrkhācī saṃgatī dharī | to yeka mūrkha || 66||
kal̤aha pāhāta ubhā rāhe | toḍavinā kautuka pāhe |
khareṃ astā khoṭeṃ sāhe | to yeka mūrkha || 67||
lakṣmī āliyāvarī | jo māgīla vol̤akhī na dharī |
devīṃ brāhmaṇīṃ sattā karī | to yeka mūrkha || 68||
āpaleṃ kāja hoye taṃvarī | bahusāla namratā dharī |
puḍhīlāṃceṃ kārya na karī | to yeka mūrkha || 69||
akṣareṃ gāl̤ūna vācī | kāṃ teṃ ghālī padaricīṃ |
nīghā na karī pustakācī | to yeka mūrkha || 70||
āpaṇa vācīnā kadhīṃ | koṇāsa vācāvayā nedī |
bāṃdhona ṭhevī baṃdīṃ | to yeka mūrkha || 71||
aisīṃ heṃ mūrkhalakṣaṇeṃ | śravaṇeṃ cāturya bāṇe |
cītta deuniyāṃ śahāṇe | aikatī sadā || 72||
lakṣaṇeṃ apāra asatī | parī kāṃhīṃ yeka yethāmatī |
tyāgārtha bolileṃ śrotīṃ | kṣmā keleṃ pāhije || 73||
uttama lakṣaṇeṃ ghyāvīṃ | mūrkhalakṣaṇeṃ tyāgāvīṃ |
puḍhile samāsī āghavīṃ | niropilīṃ || 74||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde mūrkhalakṣaṇanāma samāsa pahilā || 1||
samāsa dusarā : uttama lakṣaṇa || śrīrām ||
śrotāṃ vhāveṃ sāvadhāna | ātāṃ sāṃgatoṃ uttama guṇa |
jeṇeṃ karitāṃ bāṇe khuṇa | sarvajñapaṇācī || 1||
vāṭa pusalyāviṇa jāūṃ naye | phal̤a vol̤akhilyāviṇa khāūṃ naye |
paḍilī vastu gheūṃ naye | yekāyekīṃ || 2||
ati vāda karūṃ naye | poṭīṃ kapaṭa dharūṃ naye |
śodhalyāviṇa karūṃ naye | kul̤ahīna kāṃtā || 3||
vicāreṃviṇa boloṃ naye | vivaṃcaneviṇa cāloṃ naye |
maryādeviṇa hāloṃ naye | kāṃhīṃ yeka || 4||
prītīviṇa rusoṃ naye | corāsa vol̤akhī pusoṃ naye |
rātrī paṃtha kramūṃ naye | yekāyekīṃ || 5||
janīṃ ārjava toḍūṃ naye | pāpadravya joḍūṃ naye |
puṇyamārga soḍūṃ naye | kadākāl̤īṃ || 6||
niṃdā dveṣa karūṃ naye | asatsaṃga dharūṃ naye |
dravyadārā harūṃ naye | bal̤ātkāreṃ || 7||
vaktayāsa khodūṃ naye | aikyatesī phoḍūṃ naye |
vidyāabhyāsa soḍūṃ naye | kāṃhīṃ kelyā || 8||
toṃḍāl̤āsi bhāṃḍoṃ naye | vācāl̤āsī taṃḍoṃ naye |
saṃtasaṃga khaṃḍūṃ naye | aṃtaryāmīṃ || 9||
ati krodha karūṃ naye | jivalagāṃsa khedūṃ naye |
manīṃ vīṭa mānūṃ naye | sikavaṇecā || 10||
kṣaṇākṣaṇāṃ rusoṃ naye | laṭikā puruṣārtha boloṃ naye |
kelyāviṇa sāṃgoṃ naye | āpalā parākramu || 11||
bolilā bola visaroṃ naye | prasaṃgī sāmarthya cukoṃ naye |
kelyāviṇa nikhaṃdūṃ naye | puḍhilāṃsi kadā || 12||
āl̤aseṃ sukha mānūṃ naye | cāhāḍī manāsa āṇūṃ naye |
śodhiluāviṇa karūṃ naye | kārya kāṃhīṃ || 13||
sukhā āṃga deūṃ naye | pretna puruṣeṃ sāṃḍūṃ naye |
kaṣṭa karitāṃ trāsoṃ naye | niraṃtara || 14||
sabhemadhyeṃ lājoṃ naye | bāṣkal̤apaṇeṃ boloṃ naye |
paija hoḍa ghālūṃ naye | kāhīṃ kelyā || 15||
bahuta ciṃtā karūṃ naye | nisugapaṇeṃ rāhoṃ naye |
parastrīteṃ pāhoṃ naye | pāpabuddhī || 16||
koṇācā upakāra gheūṃ naye | ghetalā tarī rākhoṃ naye |
parapīḍā karūṃ naye | visvāsaghāta || 17||
śocyeṃviṇa asoṃ naye | mal̤iṇa vastra nesoṃ naye |
jaṇārāsa pusoṃ naye | koṭheṃ jātosa mhaṇaunī || 18||
vyāpakapaṇa sāṃḍūṃ naye | parādhena hoūṃ naye |
āpaleṃ vojheṃ ghālūṃ naye | koṇīyekāsī || 19||
patreṃviṇa parvata karūṃ naye | hīnāceṃ ruṇa gheūṃ naye |
gohīviṇa jāūṃ naye | rājadvārā || 20||
laṭikī jājū gheūṃ naye | sabhesa laṭikeṃ karūṃ naye |
ādara nastāṃ boloṃ naye | svabhāvika || 21||
ādakhaṇepaṇa karūṃ naye | anyāyeṃviṇa gāṃjūṃ naye |
avanītīneṃ vartoṃ naye | āṃgabal̤eṃ || 22||
bahuta anna khāūṃ naye | bahuta nidrā karūṃ naye |
bahuta divasa rāhūṃ naye | pisuṇācetheṃ || 23||
āpalyācī gohī deūṃ naye | āpalī kīrtī varṇūṃ naye |
āpaleṃ āpaṇa hāṃsoṃ naye | goṣṭī sāṃgonī || 24||
dhūmrapāna gheūṃ naye | unmatta dravya sevūṃ naye |
bahucakāsīṃ karūṃ naye | maitrī kadā || 25||
kāmeṃviṇa rāhoṃ naye | nīca uttara sāhoṃ naye |
āsudeṃ anna seūṃ naye | vaḍilāṃceṃhi || 26||
toṃḍīṃ sīvī asoṃ naye | dusaryāsa dekhona hāṃsoṃ naye |
uṇeṃ aṃgīṃ saṃcāroṃ naye | kul̤avaṃtāce || 27||
dekhilī vastu corūṃ naye | bahuta kṛpaṇa hoūṃ naye |
jivalagāṃsī karūṃ naye | kal̤aha kadā || 28||
yekācā ghāta karūṃ naye | laṭikī gohī deūṃ naye |
apramāṇa vartoṃ naye | kadākāl̤īṃ || 29||
cāhāḍī corī dharūṃ naye | paradvāra karūṃ naye |
māgeṃ uṇeṃ boloṃ naye | koṇīyekāceṃ || 30||
samaīṃ yāvā cukoṃ naye | satvaguṇa sāṃḍūṃ naye |
vairiyāṃsa daṃḍūṃ naye | śaraṇa āliyāṃ || 31||
alpadhaneṃ mājoṃ naye | haribhaktīsa lājoṃ naye |
maryādeviṇa cāloṃ naye | pavitra janīṃ || 32||
mūrkhāsīṃ saṃmaṃdha paḍoṃ naye | aṃdhārīṃ hāta ghālūṃ naye |
duścitapaṇeṃ visaroṃ naye | vastu āpulī || 33||
snānasaṃdhyā sāṃḍūṃ naye | kul̤ācāra khaṃḍūṃ naye |
anācāra māṃḍūṃ naye | cukurapaṇeṃ || 34||
harikathā sāṃḍūṃ naye | nirūpaṇa toḍūṃ naye |
paramārthāsa moḍūṃ naye | prapaṃcabal̤eṃ || 35||
devācā navasa buḍaūṃ naye | āpalā dharma uḍaūṃ naye |
bhalate bharīṃ bharoṃ naye | vicāreṃviṇa || 36||
niṣṭhurapaṇa dharūṃ naye | jīvahatyā karūṃ naye |
pāusa dekhona jāūṃ naye | athavā avakāl̤īṃ || 37||
sabhā dekhona gal̤oṃ naye | samaīṃ uttara ṭal̤oṃ naye |
dhiḥkāritāṃ cal̤oṃ naye | dhāriṣṭa āpuleṃ || 38||
guruvirahita asoṃ naye | nīca yātīcā guru karūṃ naye |
jiṇeṃ śāśvata mānūṃ naye | vaibhaveṃsīṃ || 39||
satyamārga sāṃḍūṃ naye | asatya paṃtheṃ jāūṃ naye |
kadā abhimāna gheūṃ naye | asatyācā || 40||
apakīrti te sāṃḍāvī | sadkīrti vāḍhavāvī |
vivekeṃ dṛḍha dharāvī | vāṭa satyācī || 41||
neghatāṃ he uttama guṇa | teṃ manuṣya avalakṣaṇa |
aika tayāṃce lakṣaṇa | puḍhile samāsīṃ || 42||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde uttāmalakṣaṇanāma samāsa dusarāa || 2||
samāsa tisarā : kuvidyā lakṣaṇa || śrīrām ||
aikā kuvidyecīṃ lakṣaṇeṃ | ati hīneṃ kulakṣaṇeṃ |
tyāgārtha bolilīṃ te śravaṇeṃ | tyāga ghaḍe || 1||
aikā kuvidyecā prāṇī | janmā yeūna kelī hānī |
sāṃgijela yehīṃ lakṣaṇīṃ | vol̤akhāvā || 2||
kuvidyecā prāṇī ase | to kaṭhiṇa nirūpaṇeṃ trāse |
avaguṇācī samṛddhi ase | mhaṇauniyāṃ || 3||
medskip śloka || daṃbho darpo | abhimānaśca krodhaḥ pāruṣyameva ca |
ajñānaṃ cābhijātasya pārtha saṃpadamāsurīm || medskip kāma krodha mada matsara |
lobha daṃbha tiraskāra | garva tāṭhā ahaṃkāra | dveṣa viṣāda vikalpī || 4||
āśā mamatā tṛṣṇā kalpanā | ciṃtā ahaṃtā kāmanā bhāvanā |
asūya avijñā īṣaṇā vāsanā | atṛptī lolaṃgatā || 5||
ichyā vāṃchyā cikichyā niṃdā | ānitya grāmaṇī mastī sadā |
jāṇīva avajñā vipattī āpadā | durvṛttī durvāsanā || 6||
spardhā khaṭapaṭa āṇi caṭacaṭa | taṟe jhaṭapaṭa āṇī vaṭavaṭa |
sadā khaṭapaṭa āṇī laṭapaṭa | parama vethā kuvidyā || 7||
kurūpa āṇī kulakṣaṇa | aśakta āṇī durjana |
daridrī āṇī kṛpaṇa | ātiśayeṃsīṃ || 8||
āl̤asī āṇī khādāḍa | durbal̤a āṇī lātāḍa |
tuṭaka āṇī lābāḍa | ātiśayeṃsīṃ || 9||
mūrkha āṇī tapīl̤a | veḍeṃ āṇī vācāl̤a |
laṭikeṃ āṇī toṃḍāl̤a | ātiśayeṃsīṃ ||10||
neṇe āṇī nāyake | na ye āṇī na sīke |
na karī āṇī na dekhe | abhyāsa dṛṣṭī || 11||
ajñāna āṇī avisvāsī | chal̤avādī āṇī doṣī |
abhakta āṇī bhaktāṃsī | dekhoṃ sakenā || 12||
pāpī āṇī niṃdaka | kaṣṭī āṇī ghātaka |
duḥkhī āṇī hiṃsaka | ātiśayeṃsīṃ || 13||
hīna āṇī kṛtrimī | rogī āṇī kukarmī |
ācaṃgula āṇī adharmī | vāsanā rame || 14||
hīna deha āṇī tāṭhā | apramāṇa āṇī phāṃṭā |
bāṣkal̤a āṇī karaṃṭā | viveka sāṃge || 15||
laṃḍī āṇī unmatta | nikāmī āṇī ḍullata |
bhyāḍa āṇī bolata | parākramu || 16||
kaniṣṭha āṇī garviṣṭha | nuparateṃ āṇī naṣṭa |
dveṣī āṇī bhraṣṭa | ātiśayeṃsīṃ || 17||
abhimānī āṇī nisaṃgal̤a | voḍagasta āṇī khal̤a |
daṃbhika āṇī anargal̤a | ātiśayeṃsīṃ || 18||
vokhaṭe āṇī vikārī | khoṭe āṇī anopakārī |
avalakṣṇa āṇī dhiḥkārī | prāṇimātrāṃsī || 19||
alpamatī āṇī vādaka | dīnarūpa āṇi bhedaka |
sūkṣma āṇī trāsaka | kuśabdeṃ karūni || 20||
kaṭhiṇavacanī karkaśavacanī | kāpaṭyavacanī saṃdehavacanī |
duḥkhavacanī tīvravacanī | krūra niṣṭhura durātmā || 21||
nyūnavacanī paiśūnyavacanī | aśubhavacanī anityavacanī |
dveṣavacanī anṛtyavacanī | bāṣkal̤avacanī dhiḥkāru || 22||
kaoaṭī kuṭīl̤a gāṭhyāl̤a | kurṭeṃ kucara naṭyāl̤a |
kopī kudhana ṭavāl̤a | ātiśayeṃsīṃ || 23||
tapīl̤a tāmasa avicāra | pāpī anarthī apasmāra |
bhūta samaṃdhī saṃcāra | āṃgīṃ vase || 24||
ātmahatyārā strīhatyārā | gohatyārā brahmahatyārā |
mātṛhatyārā pitṛhatyārā | māhāpāpī patita || 25||
uṇeṃ kupātra kutarkī | mitradrohī visvāsaghātakī |
kṛtaghna talpakī nārakī | atityāī jalpaka || 26||
kiṃta bhāṃḍaṇa jhagaḍā kal̤aho | adharma anarāhāṭī śokasaṃgraho |
cāhāḍa vesanī vigraho | nigrahakartā || 27||
dvāḍa āpesī voṃgal̤a | cāl̤aka cuṃbaka lacyāl̤a |
svārthī abhil̤āsī voḍhāl̤a | āddatta jhoḍa ādakhaṇā || 28||
śaṭha śuṃbha kātaru | laṃḍa tarmuṃḍa siṃtaru |
baṃḍa pāṣāṃḍa taśkaru | apahārakartā || 29||
dhīṭa sairāṭa mokāṭa | cāṭa cāvaṭa vājaṭa |
thoṭa uddhaṭa laṃpaṭa | baṭavāla kubuddhī || 30||
mārekarī varapekarī | daravaḍekarī khāṇorī |
maiṃda bhoṃdu paradvārī | bhurarekarī ceṭakī || 31||
niśaṃka nilājirā kal̤abhaṃṭa | ṭauṇapā lauṃda dhaṭa uddhaṭa |
ṭhasa ṭhoṃbasa khaṭa naṭa | jagabhāṃḍa vikārī || 32||
adhīra āl̤ikā anācārī | aṃdha paṃgu khokaleṃkarī |
thoṃṭā badhira damekarī | taṟhī tāṭhā na saṃḍī || 33||
vidyāhīna vaibhavahīna | kul̤ahīna lakṣmīhīna |
śaktihīna sāmarthyahīna | adṛṣṭahīna bhikārī || 34||
bal̤ahīna kal̤āhīna | mudrāhīna dīkṣāhīna |
lakṣaṇahīna lāvaṇyahīna | āṃgahīna vipārā || 35||
yuktihīna buddhihīna | ācārahīna vicārahīna |
kriyāhīna satvahīna | vivekahīna saṃśaī || 36||
bhaktihīna bhāvahīna | jñānahīna vairāgyahīna |
śāṃtihīna kṣmāhīna | sarvahīna kṣullaku || 37||
samayo neṇe prasaṃga neṇe | pretna neṇe abhyāsa neṇe |
ārjava neṇe maitrī neṇe | kāṃhīṃca neṇe abhāgī || 38||
aso aise nānā vikāra | kulakṣaṇāceṃ koṭhāra |
aisā kuvidyecā nara | śrotīṃ vol̤akhāvā || 39||
aisīṃ kuvidyecīṃ lakṣaṇeṃ | aikoni tyāgacī karaṇeṃ |
abhimānīṃ taṟheṃ bharaṇeṃ | heṃ vihita navheṃ || 40||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde kuvidyālakṣaṇanāma samāsa tisarā || 3||
samāsa cavathā : bhakti nirūpaṇa || śrīrām ||
nānā sukṛtāceṃ phal̤a | to hā naradeha keval̤a |
tyāhimadheṃ bhāgya saphal̤a | tarīca sanmārga lāge || 1||
naradehīṃ viśeṣa brāhmaṇa | tyāhīvarī saṃdhyāsnāna |
sadvāsanā bhagavadbhajana | ghaḍe pūrvapuṇyeṃ || 2||
bhagavadbhakti he uttama | tyāhivarī satsamāgama |
kāl̤a sārthaka hāci parama | lābha, jāṇāvā || 3||
premaprītīcā sadbhāva | āṇī bhaktāṃcā samudāva |
harikathā mohotsāva | teṇeṃ premā duṇāve || 4||
naradehīṃ āliyāṃ yeka | kāṃhī karāveṃ sārthaka |
jeṇeṃ pāvije paraloka | parama dullabha jo || 5||
vidhiyukta brahmakarma | athavā dayā dāna dharma |
athavā karaṇeṃ sugama | bhajana bhagavaṃtāceṃ || 6||
anutāpeṃ karāvā tyāga | athavā karaṇeṃ bhaktiyoga |
nāhīṃ tarī dharaṇeṃ saṃga | sādhujanācā || 7||
nānā śāstreṃ dhāṃḍol̤āvīṃ | athavā tīrthe tarī karāvīṃ |
athavā puraścaraṇeṃ baravīṃ | pāpakṣayākāraṇeṃ || 8||
athavā kīje paropakāra | athavā jñānācā vicāra |
nirūpaṇīṃ sārāsāra | viveka karaṇeṃ || 9||
pāl̤āvī vedāṃcī ājñā | karmakāṃḍa upāsanā |
jeṇeṃ hoije jñānā- | ādhikārapātra || 10||
kāyā vācā āṇī maneṃ | patreṃ puṣpeṃ phal̤eṃ jīvaneṃ |
kāṃhīṃ tarī yekā bhajaneṃ | sārthaka karāveṃ || 11||
janmā āliyāceṃ phal̤a | kāṃhīṃ karāveṃ saphal̤a |
aiseṃ na karitāṃ nirphal̤a | bhūmibhāra hoye || 12||
naradehāce ucita | kāṃhīṃ karāveṃ ātmahita |
yethānuśaktyā cittavitta | sarvottamīṃ lāvāveṃ || 13||
heṃ kāṃhīṃca na dharī jo manīṃ | to mṛtyaprāya varte janīṃ |
janmā yeūna teṇeṃ jananī | vāyāṃca kaṣṭavilī || 14||
nāhīṃ saṃdhyā nāhīṃ snāna | nāhīṃ bhajana devatārcana |
nāhīṃ maṃtra japa dhyāna | mānasapūjā || 15||
nāhīṃ bhakti nāhīṃ prema | nāhīṃ niṣṭhā nāhīṃ nema |
nāhīṃ deva nāhīṃ dharma | atīta abhyāgata || 16||
nāhīṃ sadbuddhi nāhīṃ guṇa | nāhīṃ kathā nāhīṃ śravaṇa |
nāhīṃ adhyātmanirūpaṇa | aikileṃ kadāṃ || 17||
nāhīṃ bhalyāṃcī saṃgatī | nāhīṃ śuddha cittavṛttī |
nāhīṃ kaivalyācī prāptī | mithyāmadeṃ || 18||
nāhīṃ nīti nāhīṃ nyāye | nāhīṃ puṇyācā upāye |
nāhīṃ paratrīcī soye | yuktāyukta kriyā || 19||
nāhīṃ vidyā nāhīṃ vaibhava | nāhīṃ cāturyācā bhāva |
nāhīṃ kal̤ā nāhīṃ lāghava | ramyasarasvatīceṃ || 20||
śāṃtī nāhīṃ kṣmā nāhīṃ | dīkṣā nāhīṃ maitrī nāhīṃ |
śubhāśubha kāṃhīṃca nāhīṃ | sādhanādika || 21||
suci nāhīṃ svadharma nāhīṃ | ācāra nāhīṃ vicāra nāhīṃ |
āratra nāhīṃ paratra nāhīṃ | mukta kriyā manācī || 22||
karma nāhīṃ upāsanā nāhīṃ | jñāna nāhīṃ vairāgya nāhīṃ |
yoga nāhīṃ dhāriṣṭa nāhīṃ | kāṃhīca nāhīṃ pāhātāṃ || 23||
uparatī nāhīṃ tyāga nāhīṃ | samatā nāhīṃ lakṣaṇa nāhīṃ |
ādara nāhīṃ prīti nāhīṃ | parameśvarācī || 24||
paraguṇācā saṃtoṣa nāhīṃ | paropakāreṃ sukha nāhīṃ |
haribhaktīcā leśa nāhīṃ | aṃtaryāmīṃ || 25||
aise prakārīce pāhātāṃ jana | te jītaci pretāsamāna |
tyāṃsīṃ na karāveṃ bhāṣaṇa | pavitra janīṃ || 26||
puṇyasāmagrī puratī | tayāsīca ghaḍeṃ bhagavadbhaktī |
jeṃ jeṃ jaiseṃ karitī | te pāvatī taiseṃci || 27||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde bhaktinirūpaṇaṇanāma samāsa cavathā || 4||
samāsa pācavā : rajoguṇa lakṣaṇa || śrīrām ||
mul̤īṃ deha triguṇācā | sattvarajatamācā |
tyāmadhyeṃ sattvācā | uttama guṇa || 1||
satvaguṇeṃ bhagavadbhaktī | rajoguṇeṃ punarāvṛttī |
tamoguṇeṃ adhogatī | pāvati prāṇī || 2||
śloka ||
ūrdhvaṃ gacchanti sattvasthā madhye tiṣṭhanti rājasāḥ |
jaghanyaguṇavṛttisthā adho gacchanti tāmasāḥ ||
tyāṃtahi śuddha āṇī sabal̤a | tehi bolijeti sakal̤a |
śuddha teṃci jeṃ nirmal̤a | sabal̤a bādhaka jāṇāveṃ || 3||
śuddhasabal̤āceṃ lakṣaṇa | sāvadha parisā vicakṣaṇa |
śuddha to paramārthī jāṇa | sabal̤a to saṃsārika || 4||
tayāṃ saṃsārikāṃcī sthitī | dehīṃ triguṇa vartatī |
yeka yetāṃ donī jātī | nighoniyāṃ || 5||
raja tama āṇī satva | yeṇeṃci cāle jīvitva |
rajoguṇāceṃ kartṛtva | dākhaūṃ ātā || 6||
rajoguṇa yetāṃ śarirīṃ | vartaṇuka kaisī karī |
sāvadha hoūnī caturīṃ | parisāveṃ || 7||
mājheṃ ghara mājhā saṃsāra | deva kaiṃcā āṇilā thora |
aisā karī jo nirdhāra | to rajoguṇa || 8||
mātā pitā āṇī kāṃtā | putra sunā āṇī duhitā |
itukiyāṃcī vāhe ciṃtā | to rajogoṇa || 9||
bareṃ khāveṃ bareṃ jevāveṃ | bareṃ lyāveṃ bareṃ nesāveṃ |
dusaryāceṃ abhil̤āṣāveṃ | to rajogoṇa || 10||
kaiṃcā dharma kaiṃceṃ dāna | kaiṃcā japa kaiṃceṃ dhyāna |
vicārīnā pāpapuṇya | to rajoguṇa || 11||
neṇe tīrtha neṇe vrata | neṇe atīta abhyāgata |
anācārīṃ manogata | to rajogoṇa || 12||
dhanadhānyāce saṃcita | mana hoye dravyāsakta |
atyaṃta kṛpaṇa jīvitva | to rajogoṇa || 13||
mī taruṇa mī suṃdara | mī balāḍhya mī catura |
mī sakal̤āṃmadhye thora- | mhaṇe, to rajoguṇa || 14||
mājhā deśa mājhā gāṃva | mājhā vāḍā mājhā ṭhāva |
aisī manīṃ dharī hāṃva | to rajogoṇa || 15||
dusaryāceṃ sarva jāveṃ | mājheceṃci bareṃ asāveṃ |
aiseṃ āṭhave svabhāveṃ | to rajogoṇa || 16||
kapaṭa āṇī matsara | uṭhe dehīṃ tiraskāra |
athavā kāmācā vikāra | to rajogoṇa || 17||
bāl̤akāvarī mamatāa | prītīneṃ āvaḍe kāṃtā |
lobha vāṭe samastāṃ | to rajogoṇa || 18||
jivalagāṃcī khaṃtī | jeṇeṃ kāl̤eṃ vāṭe cittīṃ |
teṇeṃ kāl̤eṃ sīghragatī | rajoguṇa ālā || 19||
saṃsārāce bahuta kaṣṭa | kaisā hoīla sevaṭa |
manāsa āṭhave saṃkaṭa | to rajogoṇa || 20||
kāṃ māgeṃ jeṃ jeṃ bhogileṃ | teṃ teṃ manīṃ āṭhavaleṃ |
duḥkha atyaṃta vāṭaleṃ | to rajogoṇa || 21||
vaibhava dekhoni dṛṣṭī | āvaḍī upajalī poṭīṃ |
āśāguṇeṃ hiṃpuṭī- | karī, to rajoguṇa || 22||
jeṃ jeṃ dṛṣṭī paḍileṃ | teṃ teṃ maneṃ māgitaleṃ |
labhya nastāṃ duḥkha jāleṃ | to rajogoṇa || 23||
vinodārthīṃ bhare mana | śṛṃghārika karī gāyena |
rāga raṃga tāna māna | to rajogoṇa || 24||
ṭavāl̤ī ḍhavāl̤ī niṃdā | sāṃgaṇeṃ ghaḍe vevādā |
hāsya vinoda karī sarvadā | to rajogoṇa || 25||
āl̤asa uṭhe prabal̤a | karmaṇukecā nānā khel̤a |
kāṃ upabhogāce goṃdhal̤a | to rajogoṇa || 26||
kal̤āvaṃta bahurūpī | naṭāvalokī sākṣepī |
nānā khel̤ī dāna arpī | to rajogoṇa || 27||
unmatta dravyāparī ati prītī | grāmajya āṭhave cittīṃ |
āvaḍe nīcācī saṃgatī | to rajoguṇa || 28||
taśkaravidyā jīvīṃ uṭhe | paranyūna bolāveṃ vāṭe |
nityanemāsa mana viṭe | to rajoguṇa || 29||
devakāraṇīṃ lājāl̤u | udarālāgīṃ kaṣṭāl̤u |
prapaṃcī jo snehāl̤u | to rajoguṇa || 30||
goḍagrāsīṃ āl̤akepaṇa | atyādareṃ piṃḍapoṣaṇa |
rajoguṇeṃ upoṣaṇa | keleṃ na vace || 31||
śṛṃgārika teṃ āvaḍe | bhaktī vairāgya nāvaḍe |
kal̤ālāghavīṃ pavāḍe | to rajoguṇa || 32||
neṇoniyāṃ paramātmā | sakal̤a padārthī premā |
bal̤ātkāreṃ ghālī janmā | to rajoguṇa || 33||
aso aisā rajoguṇa | lobheṃ dāvī janmamaraṇa |
prapaṃcī to sabal̤a jāṇa | dāruṇa duḥkha bhogavī || 34||
ātāṃ rajoguṇa hā suṭenā | saṃsārika heṃ tuṭenā |
prapaṃcīṃ guṃtalī vāsanā | yāsa upāya koṇa || 35||
upāye yeka bhagavadbhaktī | jarī ṭhākenā viraktī |
tarī yethānuśaktī | bhajana karāveṃ || 36||
kāyā vācā āṇī maneṃ | patreṃ puṣpeṃ phal̤eṃ jīvaneṃ |
īśvarīṃ arpūniyāṃ maneṃ | sārthaka karāveṃ || 37||
yethānuśaktī dānapuṇya | parī bhagavaṃtīṃ ananya |
sukhaduḥkheṃ parī ciṃtana | devāceṃci karāveṃ || 38||
ādiaṃtī yeka deva | madhyeṃci lāvilī māva |
mhaṇoniyāṃ pūrṇa bhāva | bhagavaṃtīṃ asāvā || 39||
aisā sabal̤a rajoguṇa | saṃkṣepeṃ keleṃ kathana |
ātāṃ śuddha to tūṃ jāṇa | paramārthika || 40||
tyāce vol̤akhīceṃ cinha | satvaguṇīṃ ase jāṇa |
to rajoguṇa paripūrṇa | bhajanamūl̤a || 41||
aisā rajoguṇa bolilā | śrotīṃ maneṃ anumānilā |
ātāṃ puḍheṃ parisilā | pāhije tamoguṇa || 42||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde rajoguṇalakṣaṇanāma samāsa pāṃcavā || 5||
samāsa sahāvā : tamoguṇa lakṣaṇa || śrīrām ||
māgāṃ bolilā rajoguṇa | kriyesahita lakṣaṇa |
ātāṃ aikā tamoguṇa | tohi sāṃgijela || 1||
saṃsārīṃ duḥkhasaṃmaṃdha | prāpta hotāṃ uṭhe kheda |
kāṃ adbhuta ālā krodha | to tamoguṇa || 2||
śerīrīṃ krodha bharatāṃ | nol̤akhe mātā pitā |
baṃdhu bahiṇa kāṃtā | tāḍī, to tamoguṇa || 3||
dusaryācā prāṇa ghyāvā | āpalā āpaṇa svayeṃ dyāvā |
visaravī jīvabhāvā | to tamoguṇa || 4||
bharaleṃ krodhāceṃ kāvireṃ | piśyācyāparī vāvare |
nānā upāyeṃ nāvare | to tamoguṇa || 5||
āpalā āpaṇa śastrapāta | parācā karī ghāta |
aisā samaya vartata | to tamoguṇa || 6||
ḍol̤ā yudhyaci pāhaveṃ | raṇa paḍileṃ tetheṃ jāveṃ |
aiseṃ ghetaleṃ jīveṃ | to tamoguṇa || 7||
akhaṃḍa bhrāṃtī paḍe | kelā niścaya vighaḍe |
atyaṃta nidrā āvaḍe | to tamoguṇa || 8||
kṣudhā jayācī vāḍa | neṇe kaḍu athavā goḍa |
atyaṃta jo kāṃ mūḍha | to tamoguṇa || 9||
prītipātra geleṃ maraṇeṃ | tayālāgīṃ jīva deṇeṃ |
svayeṃ ātmahatyā karaṇeṃ | to tamoguṇa || 10||
kiḍā muṃgī āṇī svāpada | yāṃcā karūṃ āvaḍe vadha |
atyaṃta jo kṛpāmaṃda | to tamoguṇa || 11||
strīhatyā bāl̤ahatyā | dravyālāgīṃ brahmatyā |
karūṃ āvaḍe gohatyā | to tamoguṇa || 12||
visal̤āceni neṭeṃ | vīṣa ghyāveṃseṃ vāṭe |
paravadha manīṃ uṭhe | to tamoguṇa || 13||
aṃtarīṃ dharūni kapaṭa | parāceṃ karī tal̤apaṭa |
sadā masta sadā uddhaṭa | to tamoguṇa || 14||
kal̤aha vhāvā aiseṃ vāṭe | jhoṃbī ghyāvī aiseṃ uṭhe |
antarī dveṣa pragaṭe | to tamoguṇa || 15||
yudhya dekhāveṃ aikāveṃ | svayeṃ yudhyaci karāveṃ |
mārāveṃ kīṃ marāveṃ | to tamoguṇa || 16||
matsareṃ bhakti moḍāvī | devāl̤ayeṃ vighaḍāvīṃ |
phal̤atīṃ jhāḍeṃ toḍāvīṃ | to tamoguṇa || 17||
satkarmeṃ te nāvaḍatī | nānā doṣa te āvaḍatī |
pāpabhaya nāhīṃ cittī | to tamoguṇa || 18||
brahmavṛttīcā ucheda | jīvamātrāsa deṇeṃ kheda |
karūṃ āvaḍe apramāda | to tamoguṇa || 19||
āgnapral̤aye śastrapral̤aye | bhūtapral̤aye vīṣapral̤aye |
matsareṃ karīṃ jīvakṣaye | to tamoguṇa || 20||
parapīḍecā saṃtoṣa | niṣṭhurapaṇācā havyāsa |
saṃsārācā naye trāsa | to tamoguṇa || 21||
bhāṃḍaṇa lāūna dyāveṃ | svayeṃ kautuka pāhāveṃ |
kubuddhi ghetalī jīveṃ | to tamoguṇa || 22||
prāpta jāliyāṃ saṃpattī | jīvāṃsa karī yātāyātī |
kal̤aval̤ā naye cittīṃ | to tamoguṇa || 23||
nāvaḍe bhakti nāvaḍe bhāva | nāvaḍe tīrtha nāvaḍe deva |
vedaśāstra nalage sarva | to tamoguṇa || 24||
snānasaṃdhyā nema nase | svadharmīṃ bhraṣṭalā dise |
akartavya karītase | to tamoguṇa || 25||
jeṣṭha baṃdhu bāpa māye | tyāṃcīṃ vacaneṃ na sāhe |
sīghrakopī nighona jāye | to tamoguṇa || 26||
ugeṃci khāveṃ ugeṃci asāveṃ | stabdha hoūna baisāveṃ |
kāṃhīṃca smarenā svabhāveṃ | to tamoguṇa || 27||
ceṭakavidyecā abhyāsa | śastravidyecā havyāsa |
mallavidyā vhāvī jyāsa | to tamoguṇa || 28||
kele gal̤āce navasa | raḍibeḍīce sāyāsa |
kāṣṭhayaṃtra chedī jivhesa | to tamoguṇa || 29||
mastakīṃ bhadeṃ jāl̤āveṃ | poteṃ āṃga hurapal̤āveṃ |
svayeṃ śastra ṭocūna ghyāveṃ | to tamoguṇa || 30||
devāsa sira vāhāveṃ | kāṃ teṃ āṃga samarpāveṃ |
paḍaṇīvarūna ghālūna ghyāve | to tamoguṇa || 31||
nigraha karūna dharaṇeṃ | kāṃ teṃ ṭāṃgūna gheṇeṃ |
devadvārīṃ jīva deṇeṃ | to tamoguṇa || 32||
nirāhāra upoṣaṇa | paṃcāgnī dhūmrapāna |
āpaṇāsa ghyāveṃ purūna | to tamoguṇa || 33||
sakāma jeṃ kā anuṣṭhāna | kāṃ teṃ vāyonirodhana |
athavā rāhāveṃ paḍona | to tamoguṇa || 34||
nakheṃ keśa vāḍhavāve | hastaci varte karāve |
athavā vāgsuṃnya vhāveṃ | to tamoguṇa || 35||
nānā nigraheṃ piḍāveṃ | dehaduḥkheṃ carphaḍāveṃ |
krodheṃ devāṃsa phoḍāveṃ | to tamoguṇa || 36||
devācī jo niṃdā karī | to āśābaddhi aghorī |
jo saṃtasaṃga na dharī | to tamoguṇa || 37||
aisā hā tamoguṇa | sāṃgatāṃ jo asādhāraṇa |
parī tyāgārtha nirūpaṇa | kāṃhīṃ yeka || 38||
aiseṃ varte to tamoguṇa | parī hā patanāsa kāraṇa |
mokṣaprāptīceṃ lakṣaṇa | navhe yeṇeṃ || 39||
kelyā karmāceṃ phal̤a | prāpta hoīla sakal̤a |
janma duḥkhāceṃ mūl̤a | tuṭenā kīṃ || 40||
vhāvayā janmāceṃ khaṃḍaṇa | pāhije to satvaguṇa |
teṃci ase nirupaṇa | puḍhile samāsīṃ || 41||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde tamoguṇalakṣaṇanāma samāsa sahāvā || 6||
samāsa sātavā : sattvaguṇa lakṣaṇa || śrīrām ||
māgāṃ bolilā tamoguṇa | jo duḥkhadāyaka dāruṇa |
ātāṃ aikā satvaguṇa | parama dullabha || 1||
jo bhajanācā ādhāra | jo yogiyāṃcī thāra |
jo nirasī saṃsāra | duḥkhamūl̤a jo || 2||
jeṇeṃ hoye uttama gatī | mārga phuṭe bhagavaṃtīṃ |
jeṇeṃ pāvije muktī | sāyojyatā te || 3||
jo bhaktāṃcā koṃvasā | jo bhavārṇavīṃcā bharvasā |
mokṣalakṣmīcī daśā | to satvaguṇa || 4||
jo paramārthāceṃ maṃḍaṇa | jo mahaṃtāṃceṃ bhūṣaṇa |
rajatamāceṃ nirśana | to satvaguṇa || 5||
jo paramasukhakārī | jo ānaṃdācī laharī |
deūniyāṃ, nivārī- | janmamṛtya || 6||
jo ajñānācā sevaṭa | jo puṇyāceṃ mūl̤a pīṭha |
jayāceni sāṃpaḍe vāṭa | paralokācī || 7||
aisā hā satvaguṇa | dehīṃ umaṭatāṃ āpaṇa |
taye kriyeceṃ lakṣaṇa | aiseṃ ase || 8||
īśvarīṃ premā adhika | prapaṃca saṃpādaṇe lokika |
sadā sannidha viveka | to satvaguṇa || 9||
saṃsāraduḥkha visaravī | bhaktimārga vimal̤a dāvī |
bhajanakriyā upajavī | to satvaguṇa || 10||
paramārthācī āvaḍī | uṭhe bhāvārthācī goḍī |
paropakārīṃ tāṃtaḍī | to satvaguṇa || 11||
snānasaṃdhyā puṇyasīl̤a | abhyāṃtarīṃcā nirmal̤a |
śarīra vastreṃ sojval̤a | to satvaguṇa || 12||
yejana āṇī yājana | ādhena āṇī adhyāpana |
svayeṃ karī dānapuṇya | to satvaguṇa || 13||
nirūpaṇācī āvaḍī | jayā harikathecī goḍī |
kriyā pālaṭe rokaḍī | to satvaguṇa || 14||
aśvadāneṃ gajadāneṃ | godāneṃ bhūmidāneṃ |
nānā ratnāṃcīṃ dāneṃ- | karī, to satvaguṇa || 15||
dhanadāna vastradāna | annadāna udakadāna |
karī brāhmaṇasaṃtarpaṇa | to satvaguṇa || 16||
kārtikasnāneṃ māghasnāneṃ | vrateṃ udyāpaneṃ dāneṃ |
niḥkāma tīrtheṃ upoṣaṇe | to satvaguṇa || 17||
sahasrabhojaneṃ lakṣabhojaneṃ | vividha prakārīṃcīṃ dāneṃ |
niḥkāma karī satvaguṇeṃ | kāmanā rajoguṇa || 18||
tīrthīṃ arpī jo agrāreṃ | bāṃdhe vāpī sarovareṃ |
bāṃdhe devāl̤ayeṃ sikhareṃ | to satvaguṇa || 19||
devadvārīṃ paḍaśāl̤ā | pāīrīyā dīpamāl̤ā |
vṛṃdāvaneṃ pāra piṃpal̤ā- | bāṃdhe, to satvaguṇa || 20||
lāvīṃ vaneṃ upavaneṃ | puṣpavāṭikā jīvaneṃ |
nivavī tāpasyāṃcīṃ maneṃ | to satvaguṇa || 21||
saṃdhyāmaṭha āṇi bhuyerīṃ | pāīrīyā nadītīrīṃ |
bhāṃḍāragṛheṃ devadvārīṃ | bāṃdheṃ, to satvaguṇa || 22 |
nānā devāṃcīṃ je sthāneṃ | tetheṃ naṃdādīpa ghālaṇeṃ |
vāhe āl̤aṃkāra bhūṣaṇeṃ | to satvaguṇa || 23||
jeṃgaṭa mṛdāṃga ṭāl̤a | damāme nagāre kāhal̤a |
nānā vādyāṃce kallol̤a | susvarādika || 24||
nānā samagrī suṃdara | devāl̤aīṃ ghālī nara |
haribhajanīṃ jo tatpara | to satvaguṇa || 25||
chetreṃ āṇī sukhāsaneṃ | diṃḍyā patākā niśāṇeṃ |
vāhe cāmareṃ sūryāpāneṃ | to satvaguṇa || 26||
vṛṃdāvaneṃ tul̤asīvane | raṃgamāl̤ā saṃmārjaneṃ |
aisī prīti ghetalī maneṃ | to satvaguṇa || 27||
suṃdareṃ nānā upakarṇeṃ | maṃḍapa cāṃdave āsaneṃ |
devāl̤aīṃ samarpaṇeṃ | to satvaguṇa || 28||
devākāraṇeṃ khādya | nānā prakārīṃ naivedya |
apūrva phal̤eṃ arpī sadya | to satvaguṇa || 29||
aisī bhaktīcī āvaḍī | nīca dāsyatvācī goḍī |
svayeṃ devadvāra jhāḍī | to satvaguṇa || 30||
tithī parva mohotsāva | tetheṃ jyācā aṃtarbhāva |
kāyā vācā maneṃ sarva- | arpī, to satvaguṇa || 31||
harikathesī tatpara | gaṃdheṃ māl̤ā āṇī dhuśara |
gheūna ubhīṃ niraṃtara | to satvaguṇa || 32||
nara athavā nārī | yethānuśakti sāmagrī |
gheūna ubhīṃ devadvārīṃ | to satvaguṇa || 33||
mahatkṛtya sāṃḍūna māgeṃ | devāsa ye lāgavegeṃ |
bhakti nikaṭa āṃtaraṃgeṃ | to satvaguṇa || 34||
thorapaṇa sāṃḍūna durī | nīca kṛtya āṃgīkārī |
tiṣṭhata ubhā devadvārīṃ | to satvaguṇa || 35||
devālāgīṃ upoṣaṇa | varjī tāṃbola bhojana |
nitya nema japa dhyāna- | karī, to satvaguṇa || 36||
śabda kaṭhīṇa na bole | atinemesī cāle |
yogū jeṇeṃ toṣavile | to satvaguṇa || 37||
sāṃḍūniyā abhimāna | niḥkāma karī kīrtana |
śveda romāṃca sphurāṇa | to satvaguṇa || 38||
aṃtarīṃ devāceṃ dhyāna | teṇeṃ niḍārale nayana |
paḍe dehāceṃ vismaraṇa | to satvaguṇa || 39||
harikathecī ati prīti | sarvathā naye vikṛtī |
ādika premā ādiaṃtīṃ | to satvaguṇa || 40||
mukhīṃ nāma hātīṃ ṭāl̤ī | nācata bole brīdāval̤ī |
gheūna lāvī pāyadhul̤ī | to satvaguṇa || 41||
dehābhimāna gal̤e | viṣaīṃ vairāgya prabal̤e |
mithyā māyā aiseṃ kal̤e | to satvaguṇa || 42||
kāṃhīṃ karāvā upāye | saṃsārīṃ guṃtona kāye |
ukalavī aiseṃ hṛdaye | to satvaguṇa || 43||
saṃsārāsī trāse mana | kāṃhīṃ karāveṃ bhajana |
aiseṃ manīṃ uṭhe jñāna | to satvaguṇa || 44||
asatāṃ āpule āśramīṃ | atyādareṃ nityanemī |
sadā prītī lāge rāmīṃ | to satvaguṇa || 45||
sakal̤āṃcā ālā vīṭa | paramārthīṃ jo nikaṭa |
āghātīṃ upaje dhāriṣṭa | to satvaguṇa || 46||
sarvakāl̤a udāsīna | nānā bhogīṃ viṭe mana |
āṭhave bhagavadbhajana | to satvaguṇa || 47||
padārthīṃ na baise citta | manīṃ āṭhave bhagavaṃta |
aisā dṛḍha bhāvārtha | to satvaguṇa || 48||
loka bolatī vikārī | tarī ādika premā dharī |
niścaya bāṇe aṃtarīṃ | to satvaguṇa || 49||
aṃtarīṃ sphūrtī sphure | sasvarūpīṃ tarka bhare |
naṣṭa saṃdeha nivāre | to satvaguṇa || 50||
śarīra lāvāveṃ kāraṇīṃ | sākṣepa uṭhe aṃtaḥkarṇī |
satvaguṇācī karaṇī | aisī ase || 51||
śāṃti kṣmā āṇi dayā | niścaya upaje jayā |
satvaguṇa jāṇāvā tayā | aṃtarīṃ ālā || 52||
āle atīta abhyāgata | jāūṃ nedī jo bhukista |
yethānuśaktī dāna dena | to satvaguṇa || 53||
taḍitāpaḍī dainyavāṇeṃ | āleṃ āśramāceni guṇeṃ |
tayālāgīṃ sthal̤a deṇeṃ | to satvaguṇa || 54||
āśramīṃ annacī āpadā | parī vimukha navhe kadā |
śaktinusāra de sarvadā | to satvaguṇa || 55||
jeṇeṃ jiṃkilī rasanā | tṛpta jayācī vāsanā |
jayāsa nāhīṃ kāmanā | to satvaguṇa || 56||
hoṇāra taiseṃ hota jāta | prapaṃcīṃ jālā āghāta |
ḍal̤amal̤inā jyāceṃ citta | to satvaguṇa || 57||
yekā bhagavaṃtākāraṇeṃ | sarva sukha soḍileṃ jeṇeṃ |
keleṃ dehāceṃ sāṃḍaṇeṃ | to satvaguṇa || 58||
viṣaīṃ dhāṃve vāsanā | parī to kadā ḍal̤amal̤inā |
jyāceṃ dhāriṣṭa cal̤enā | to satvaguṇa || 59||
deha āpadeneṃ pīḍalā | kṣudhe tṛṣeneṃ vosāvalā |
tarī niścayo rāhilā | to satvaguṇa || 60||
śravaṇa āṇī manana | nijadhyāseṃ samādhāna |
śuddha jāleṃ ātmajñāna | to satvaguṇa || 61||
jayāsa ahaṃkāra nase | nairāśatā vilase |
jayāpāsīṃ kṛpā vase | to satvaguṇa || 62||
sakal̤āṃsīṃ namra bole | maryādā dharūna cāle |
sarva jana toṣavile | to satvaguṇa || 63||
sakal̤a janāsīṃ ārjava | nāhīṃ virodhāsa ṭhāva |
paropakārīṃ vecī jīva | to satvaguṇa || 64||
āpakāryāhūna jīvīṃ | parakāryasiddhī karāvī |
marona kīrtī uravāvī | to satvaguṇa || 65||
parāvyāce doṣaguṇa | dṛṣṭīsa dekhe āpaṇa |
samudrāaisī sāṭhavaṇa | to satvaguṇa || 66||
nīca uttara sāhāṇeṃ | pratyottara na deṇeṃ |
ālā krodha sāvaraṇeṃ | to satvaguṇa || 67||
anyāyeṃvīṇa gāṃjitī | nānāparī pīḍā karitī |
titukeṃhi sāṭhavī cittīṃ | to satvaguṇa || 68||
śarīreṃ ghīsa sāhāṇeṃ | durjanāsīṃ mil̤ona jāṇeṃ |
niṃdakāsa upakāra karaṇeṃ | hā satvaguṇa || 69||
mana bhalatīkaḍe dhāveṃ | teṃ vivekeṃ āvarāaveṃ |
iṃdriyeṃ damana karāveṃ | to satvaguṇa || 70||
satkriyā ācarāvī | asatkriyā tyāgāvī |
vāṭa bhaktīcī dharāvī | to satvaguṇa || 71||
jayā āvaḍe prātaḥsnāna | āvaḍe purāṇaśravaṇa |
nānā maṃtrīṃ devatārcana- | karī, to satvaguṇa || 72||
parvakāl̤īṃ atisādara | vasaṃtapūjesa tatpara |
jayaṃtyāṃcī prītī thora | to satvaguṇa || 73||
videsiṃ meleṃ maraṇeṃ | tayāsa saṃskāra deṇeṃ |
athavā sādara hoṇeṃ | to satvaguṇa || 74||
koṇī yekāsa mārī | tayāsa jāūna vārī |
jīva baṃdhanamukta karī | to satvaguṇa || 75||
liṃgeṃ lāholīṃ abhiśeṣa | nāmasmaraṇīṃ viśvāsa |
devadarśanīṃ avakāśa | to satvaguṇa || 76||
saṃta dekhoni dhāveṃ | parama sukha helāve |
namaskārī sarvabhāveṃ | to satvaguṇa || 77||
saṃtakṛpā hoya jayāsa | teṇeṃ uddharilā vaṃśa |
to īśvarācā aṃśa | satvaguṇeṃ || 78||
sanmārga dākhavī janā | jo lāvī haribhajanā |
jñāna sikavī ajñānā | to satvaguṇa || 79||
āvaḍe puṇya saṃskāra | pradakṣaṇā namaskāra |
jayā rāhe pāṭhāṃtara | to satvaguṇa || 80||
bhaktīcā havyāsa bhārī | graṃthasāmagrī jo karī |
dhātumūrti nānāparī | pūjī, to satvaguṇa || 81||
jhal̤aphal̤ita upakarṇeṃ | māl̤ā gavāl̤ī āsaneṃ |
pavitre sojval̤eṃ vasaneṃ | to satvaguṇa || 82||
parapīḍeceṃ vāhe duḥkha | parasaṃtoṣāceṃ sukha |
vairāgya dekhona harikha- | mānī, to satvaguṇa || 83||
parabhūṣaṇeṃ bhūṣaṇa | paradūṣaṇeṃ dūṣaṇa |
paraduḥkheṃ siṇe jāṇa | to satvaguṇa || 84||
ātāṃ asoṃ heṃ bahuta | devīṃ dharmīṃ jyāceṃ citta |
bhaje kāmanārahita | to satvaguṇa || 85||
aisā hā satvaguṇa sātvika | saṃsārasāgarīṃ tāraka |
yeṇeṃ upaje viveka | jñānamārgācā || 86||
satvaguṇeṃ bhagavadbhaktī | satvaguṇeṃ jñānaprāptī |
satvaguṇeṃ sāyojyamuktī | pāvijete || 87||
aisī satvaguṇācī sthitī | svalpa bolileṃ yethāmatī |
sāvadha hoūna śrotīṃ | puḍheṃ avadhāna dyāveṃ || 88||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde satvaguṇanāma samāsa sātavā || 7||
samāsa āṭhavā : sadvidyā nirūpaṇa || śrīrām ||
aikā sadvidyecīṃ lakṣaṇeṃ | parama śuddha sulakṣaṇeṃ |
vicāra ghetāṃ bal̤eṃci bāṇe | sadvidyā āṃgīṃ || 1||
sadvidyecā jo puruṣa | to uttamalakṣaṇī viśeṣa |
tyāce guṇa aikatāṃ saṃtoṣa | parama vāṭe || 2||
bhāvika sātvika premal̤a | śāṃti kṣmā dayāsīl̤a |
līna tatpara keval̤a | amṛtavacanī || 3||
parama suṃdara āṇī catura | parama sabal̤a āṇī dhīra |
parama saṃpanna āṇī udāra | ātiśayeṃsīṃ || 4||
parama jñātā āṇī bhakta | māhā paṃḍīta āṇī virakta |
māhā tapasvī āṇī śāṃta | ātiśayeṃsīṃ || 5||
vaktā āṇī nairāśatā | sarvajña āṇī sādaratā |
śreṣṭha āṇī namratā | sarvatrāṃsī || 6||
rājā āṇī dhārmika | śūra āṇī viveka |
tāruṇya āṇī nemaka | ātiśayeṃsīṃ || 7||
vṛdhācārī kul̤ācārī | yuktāhārī nirvikārī |
dhanvaṃtarī paropakārī | padmahastī || 8||
kāryakartā nirābhimānī | gāyaka āṇī vaiṣṇava janī |
vaibhava āṇī bhagavadbhajanī | atyādareṃ || 9||
tatvajña āṇī udāsīna | bahuśruta āṇī sajjana |
maṃtrī āṇī saguṇa | nītivaṃta || 10||
ādhu pavitra puṇyasīl̤a | aṃtaraśuddha dharmātmā kṛpāl̤a |
karmaniṣṭha svadharmeṃ nirmal̤a | nirlobha anutāpī || 11||
goḍī āvaḍī paramārthaprītī | sanmārga satkriyā dhāraṇā dhṛtī |
śruti smṛtī līl̤ā yukti | stutī matī parīkṣā || 12||
dakṣa dhūrta yogya tārkika | satyasāhitya nemaka bhedaka |
kuśal̤a capal̤a camatkārika | nānā prakāreṃ || 13||
ādara sanmāna tārtamya jāṇe | prayogasamayo prasaṃga jāṇe |
kāryākāraṇa cinheṃ jāṇe | vicakṣaṇa bolikā || 14||
sāvadha sākṣepī sādhaka | āgama nigama śodhaka |
jñānavijñāna bodhaka | niścayātmaka || 15||
puraścaraṇī tīrthavāsī | dhṛḍhavratī kāyāklesī |
upāsaka, nigrahāsī- | karūṃ jāṇe || 16||
satyavacanī śubhavacanī | komal̤avacanī yekavacanī |
niścayavacanī saukhyavacanī | sarvakāl̤a || 17||
vāsanātṛpta sakhola yogī | bhavya suprasanna vītarāgī |
saumya sātvika śuddhamārgī | niḥkapaṭa nirvesanī || 18||
sugaḍa saṃgīta guṇagrāhī | anāpekṣī lokasaṃgrahī |
ārjava sakhya sarvahi | prāṇīmātrāsī || 19||
dravyasucī dārāsucī | nyāyasucī aṃtarasucī |
pravṛttisucī nivṛttisucī | sarvasucī niḥsaṃgapaṇeṃ || 20||
mitrapaṇeṃ parahitakārī | vāgmādhurya paraśokahārī |
sāmarthyapaṇeṃ vetradhārī | purūṣārtheṃ jagamitra || 21||
saṃśayachedaka viśāl̤a vaktā | sakal̤a kḷpta asonī śrotā |
kathānirūpaṇīṃ śabdārthā | jāūṃca nedī || 22||
vevādarahita saṃvādī | saṃgarahita niropādhī |
durāśārahita akrodhī | nirdoṣa nirmatsarī || 23||
vimal̤ajñānī niścayātmaka | samādhānī āṇī bhajaka |
siddha asonī sādhaka | sādhana rakṣī || 24||
sukharūpa saṃtoṣarūpa | ānaṃdarūpa hāsyarūpa |
aikyarūpa ātmarūpa | sarvatrāṃsī || 25||
bhāgyavaṃta jayavaṃta | rūpavaṃta guṇavaṃta |
ācāravaṃta kriyāvaṃta | vicāravaṃta sthitī || 26||
yeśavaṃta kirtivaṃta | śaktivaṃta sāmarthyavaṃta |
vīryavaṃta varadavaṃta | satyavaṃta sukṛtī || 27||
vidyāvaṃta kal̤āvaṃta | lakṣmīvaṃta lakṣṇavaṃta |
kul̤avaṃta suciṣmaṃta | bal̤avaṃta dayāl̤u || 28||
yuktivaṃta guṇavaṃta variṣṭha | buddhivaṃta bahudhāriṣṭa |
dīkṣāvaṃta sadāsaṃtuṣṭa | nispṛha vītarāgī || 29||
aso aise uttama guṇa | heṃ sadvidyaceṃ lakṣaṇa |
abhyāsāyā nirūpaṇa | alpamātra bolileṃ || 30||
rūpalāvaṇya abhyāsitāṃ na ye | sahajaguṇāsa na cale upāye |
kāṃhīṃ tarī dharāvī soye | agāṃtuka guṇācī || 31||
aisī sadvidyā baravī | sarvatrāṃpāsī asāvī |
parī viraktapuruṣeṃ abhyāsavī | agatyarūpa || 32||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde sadvidyānirūpaṇanāma samāsa āṭhavā || 8||
samāsa navavā : virakta lakṣaṇa || śrīrām ||
aikā viraktāṃcī lakṣaṇeṃ | virakteṃ asāveṃ koṇyā guṇeṃ |
jeṇeṃ āṃgīṃ sāmarthya bāṇeṃ | yogiyāceṃ || 1||
jeṇeṃ satkīrti vāḍhe | jeṇeṃ sārthakatā ghaḍe |
jeṇeṃkaritāṃ mahimā caḍhe | viraktāṃsī || 2||
jeṇeṃ paramārtha phāve | jeṇeṃ ānaṃda helāve |
jeṇeṃ virakti duṇāve | vivekeṃsahita || 3||
jeṇeṃ sukha ucaṃbal̤e | jeṇeṃ sadvidyā vol̤e |
jeṇeṃ bhāgyaśrī prabal̤e | mokṣeṃsahita || 4||
manoratha pūrṇa hotī | sakal̤a kāmanā puratī |
mukhīṃ rāhe sarasvatī | madhura bolāvayā || 5||
he lakṣaṇeṃ śravaṇa kīje | āṇī sadṛḍha jīvīṃ dharije |
tarī maga vikhyāta hoīje | bhūmaṃḍal̤īṃ || 6||
virakteṃ vivekeṃ asāveṃ | virakteṃ adhyātma vāḍhavāveṃ |
virakteṃ dhāriṣṭa dharāveṃ | damanaviṣaīṃ || 7||
virakteṃ rākhāveṃ sādhana | virakteṃ lāvāveṃ bhajana |
virakteṃ viśeṣa brahmajñāna | pragaṭavāveṃ || 8||
virakteṃ bhaktī vāḍhavāvī | virakte śāṃtī dākhavāvī |
virakteṃ yetneṃ karāvī | viraktī āpulī || 9||
virakteṃ sadkriyā pratiṣṭhāvī | virakteṃ nivṛtti vistārāvī |
virakteṃ nairāśatā dharāvī | sadṛḍha jiveṃsīṃ || 10||
virakteṃ dharmasthāpanā karāvī | virakteṃ nīti āvalaṃbāvī |
virakteṃ kṣmā sāṃbhāl̤āvī | atyādareṃsī || 11||
virakteṃ paramārtha ujal̤āvā | virakteṃ vicāra śodhāvā |
virakteṃ sannidha ṭhevāvā | sanmārga satvaguṇa || 12||
virakteṃ bhāvikeṃ sāṃbhāl̤āvīṃ | virakteṃ premal̤eṃ nivavāvīṃ |
virakteṃ sābaḍīṃ nupekṣāvīṃ | śaraṇāgateṃ || 13||
virakteṃ asāveṃ parama dakṣa | virakteṃ asāveṃ aṃtarasākṣa |
virakteṃ voḍhāvā kaipakṣa | paramārthācā || 14||
virakteṃ abhyāsa karāvā | virakteṃ sākṣepa dharāvā |
virakteṃ vagtrṛtveṃ ubhārāvā | moḍalā paramārtha || 15||
virakteṃ vimal̤ajñāna bolāveṃ | virakteṃ vairāgya stavīta jāveṃ |
virakteṃ niścayāceṃ karāveṃ | samādhāna || 16||
parveṃ karāvīṃ acāṭeṃ | cālavāvī bhaktāṃcī thāṭe |
nānā vaibhaveṃ kacāṭeṃ | upāsanāmārga || 17||
harikīrtaneṃ karāvīṃ | nirūpaṇeṃ mājavāvīṃ |
bhaktimārge lājavāvīṃ | niṃdaka durjaneṃ || 18||
bahutāṃsa karāve paropakāra | bhalepaṇācā jīrṇoddhāra |
puṇyamārgācā vistāra | bal̤eṃci karāvā || 19||
snāna saṃdhyā japa dhyāna | tīrthayātrā bhagavadbhajana |
nityanema pavitrapaṇa | aṃtaraśuddha asāveṃ || 20||
dṛḍha niścayo dharāvā | saṃsāra sukhācā karāvā |
viśvajana uddharāvā | saṃsargamātreṃ || 21||
virakteṃ asāveṃ dhīra | virakteṃ asāveṃ udāra |
virakteṃ asāveṃ tatpara | nirūpaṇaviṣaīṃ || 22||
virakteṃ sāvadha asāveṃ | virakteṃ śuddha mārgeṃ jāveṃ |
virakteṃ jhijona uravāveṃ | sadkīrtīsī || 23||
virakteṃ virakta dhuṃḍāve | virakteṃ sādhu vol̤akhāve |
virakteṃ mitra karāve | saṃta yogī sajjana || 24||
virakteṃ karāvīṃ puraścaraṇeṃ | virakteṃ phirāvīṃ tīrthāṭaṇeṃ |
virakteṃ karāvīṃ nānāsthāneṃ | parama ramaṇīya || 25||
virakteṃ upādhī karāvī | āṇi udāsavṛtti na saṃḍāvī |
durāśā jaḍo nedāvī | koṇayekaviṣaīṃ || 26||
virakteṃ asāveṃ aṃtaraniṣṭha | virakteṃ nasāveṃ kriyābhraṣṭa |
virakteṃ na vhāveṃ kaniṣṭha | parādhenapaṇeṃ || 27||
virakteṃ samaya jāṇāvā | virakteṃ prasaṃga vol̤akhāvā |
virakta catura asāavā | sarvaprakāreṃ || 28||
virakteṃ yekadesī nasāveṃ | virakteṃ sarva abhyāsāveṃ |
virakteṃ avagheṃ jāṇāveṃ | jyāceṃ tyāparī || 29||
harikathā nirūpaṇa | saguṇabhajana brahmajñāna |
piṃḍajñāna tatvajñāna | sarva jāṇāveṃ || 30||
karmamārga upāsanāmārga | jñānamārga siddhāṃtamārga |
pravṛttimārga nivṛttimārga | sakal̤a jāṇāveṃ || 31||
premal̤a sthitī udāsa sthitī | yogasthitī dhyānasthitī |
videha sthitī sahaja sthitī | sakal̤a jāṇāveṃ || 32 ||
dhvanī lakṣa mudrā āsaneṃ | maṃtra yaṃtra vidhī vidhāneṃ |
nānā matāṃceṃ dekhaṇeṃ | pāhona sāṃḍāveṃ || 33||
virakteṃ asāveṃ jagamitra | virakteṃ asāveṃ svataṃtra |
virakteṃ asāveṃ vicitra | bahuguṇī || 34||
virakteṃ asāveṃ virakta | virakteṃ asāveṃ haribhakta |
virakteṃ asāveṃ nityamukta | aliptapaṇeṃ || 35||
virakteṃ śāstreṃ dhāṃḍol̤āvīṃ | virakteṃ mateṃ vibhāṃḍāvīṃ |
virakteṃ mumukṣeṃ lāvāvīṃ | śuddhamārgeṃ || 36||
virakteṃ śuddhamārga sāṃgāvā | virakteṃ saṃśaya chedāvā |
virakteṃ āpalā mhaṇāvā | viśvajana || 37||
virakteṃ niṃdaka vaṃdāveṃ | virakteṃ sādhaka bodhāve |
virakteṃ baddha cevavāve- | mumukṣanirūpaṇeṃ || 38||
virakteṃ uttama guṇa ghyāve | virakteṃ avaguṇa tyāgāve |
nānā apāya bhaṃgāve | vivekabal̤eṃ || 39||
aisīṃ he uttama lakṣaṇeṃ | aikāvīṃ yekāgra maneṃ |
yācā avhera na karaṇeṃ | virakta puruṣeṃ || 40||
itukeṃ bolileṃ svabhāveṃ | tyāṃta mānela titukeṃ ghyāveṃ |
śrotīṃ udāsa na karāveṃ | bahu bolileṃ mhaṇaunī || 41||
paraṃtu lakṣaṇeṃ ne ghetāṃ | avalakṣaṇeṃ bāṣkal̤atā |
teṇeṃ tyāsa paḍhatamūrkhatā | yevoṃ pāhe || 42||
tyā paḍhatamūrkhāceṃ lakṣaṇa | puḍhile samāsīṃ nirūpaṇa |
bolileṃ ase sāvadhāna- | hoūna āikā || 43||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde viraktalakṣaṇanāma samāsa navavā || 9||
samāsa dahāvā : paḍhatamurkha lakṣaṇa || śrīrām ||
māgāṃ sāṃgitalīṃ lakṣaṇeṃ | mūrkhāāṃgī cāturya bāṇe |
ātāṃ aikā śāhāṇe- | asoni, mūrkha || 1||
tayā nāṃva paḍhatamūrkha | śrotīṃ na manāveṃ duḥkha |
avaguṇa tyāgitāṃ , sukha- | prāpta hoye || 2||
bahuśruta āṇi vitpanna | prāṃjal̤a bole brahmajñāna |
durāśā āṇi abhimāna | dharī, to yeka paḍhatamūrkha || 3||
muktakriyā pratipādī | saguṇabhakti uchedī |
svadharma āṇi sādhana niṃdī | to yeka paḍhatamūrkha || 4||
āpalena jñātepaṇeṃ | sakal̤āṃsa śabda ṭhevaṇeṃ |
prāṇīmātrāceṃ pāhe uṇeṃ | to yeka paḍhatamūrkha || 5||
śiṣyāsa avajñā ghaḍe | kāṃ to saṃkaṭīṃ paḍe |
jayāceni śabdeṃ mana moḍe | to yeka paḍhatamūrkha || 6||
rajoguṇī tamoguṇī | kapaṭī kuṭil̤a aṃtaḥkarṇī |
vaibhava dekhona vākhāṇī | to yeka paḍhatamūrkha || 7||
samūl̤a graṃtha pāhilyāviṇa | ugāca ṭhevī jo dūṣaṇa |
guṇa sāṃgatāṃ avaguṇa- | pāhe to yeka paḍhatamūrkha || 8||
lakṣaṇeṃ aikona mānī vīṭa | matsareṃ karī khaṭapaṭa |
nītinyāya uddhaṭa | to yeka paḍhatamūrkha || 9||
jāṇapaṇeṃ bharīṃ bhare | ālā krodha nāvare |
kriyā śabdāsa aṃtare | to yeka paḍhatamūrkha || 10||
vaktā adhikāreṃvīṇa | vagtrṛtvācā karī sīṇa |
vacana jayāceṃ kaṭhīṇa | to yeka paḍhatamūrkha || 11||
śrotā bahuśrutapaṇeṃ | vaktayāsa āṇī uṇeṃ |
vācāl̤apaṇāceni guṇeṃ | to yeka paḍhatamūrkha || 12||
doṣa ṭhevī puḍhilāṃsī | teṃci svayeṃ āpaṇāpāsīṃ |
aiseṃ kal̤enā jayāsī | to yeka paḍhatamūrkha || 13||
abhyāsāceni guṇeṃ | sakal̤a vidyā jāṇe |
janāsa nivaūṃ neṇeṃ | to yeka paḍhatamūrkha || 14||
hasta bāṃdhīje ūrṇataṃteṃ | lobheṃ mṛtya bhramarāteṃ |
aisā jo prapaṃcī guṃte | to yeka paḍhatamūrkha || 15||
striyaṃcā saṃga dharī | striyāṃsī nirūpaṇa karī |
niṃdya vastu āṃgikārī | to yeka paḍhatamūrkha || 16||
jeṇeṃ uṇīva ye āṃgāsī | teṃci dṛḍha dharī mānasīṃ |
dehabuddhi jayāpāsīṃ | to yeka paḍhatamūrkha || 17||
sāṃḍūniyāṃ śrīpatī | jo karī narastutī |
kāṃ dṛṣṭī paḍilyāṃcī kīrtī- | varṇī, to yeka paḍhatamūrkha || 18||
varṇī striyāṃce āveva | nānā nāṭakeṃ hāvabhāva |
devā visare jo mānava | to yeka paḍhatamūrkha || 19||
bharona vaibhavāce bharīṃ | jīvamātrāsa tuchya karī |
pāṣāṃḍamata thāvarī | to yeka paḍhatamūrkha || 20||
vitpanna āṇī vītarāgī | brahmajñānī māhāyogī |
bhaviṣya sāṃgoṃ lāge jagīṃ | to yeka paḍhatamūrkha || 21||
śravaṇa hotāṃ abhyāṃtarīṃ | guṇadoṣācī cāl̤aṇā karī |
parabhūṣaṇeṃ matsarī | to yeka paḍhatamūrkha || 22||
nāhīṃ bhaktīceṃ sādhana | nāhīṃ vairāgya nā bhajana |
kriyeviṇa brahmajñāna- | bole, to yeka paḍhatamūrkha || 23||
na manī tīrtha na manī kṣetra | na manī veda na manī śāstra |
pavitrakul̤īṃ jo apavitra | to yeka paḍhatamūrkha || 24||
ādara dekhoni mana dharī | kīrtīviṇa stutī karī |
saveṃci niṃdī anādarī | to yeka paḍhatamūrkha || 25||
māgeṃ yeka puḍheṃ yeka | aisā jayācā daṃḍaka |
bole yeka karī yeka | to yeka paḍhatamūrkha || 26||
prapaṃcaviśīṃ sādara | paramārthīṃ jyācā anādara |
jāṇapaṇeṃ ghe adhāra | to yeka paḍhatamūrkha || 27||
yethārtha sāṃḍūna vacana | jo rakṣūna bole mana |
jyāceṃ jiṇeṃ parādhena | to yeka paḍhatamūrkha || 28||
soṃga saṃpādhī varīvarī | karūṃ naye teṃci karī |
mārga cukona bhare bharīṃ | to yeka paḍhatamūrkha || 29||
rātraṃdivasa karī śravaṇa | na saṃḍī āpale avaguṇa |
svahita āpaleṃ āpaṇa | neṇe to yeka paḍhatamūrkha || 30||
nirūpaṇīṃ bhale bhale | śrote yeūna baisale |
kṣudreṃ lakṣunī bole | to yeka paḍhatamūrkha || 31||
śiṣya jālā anadhikārī | āpalī avajñā karī |
punhāṃ tyācī āśā dharī | to yeka paḍhatamūrkha || 32||
hota asatāṃ śravaṇa | dehāsa āleṃ uṇepaṇa |
krodheṃ karī ciṇaciṇa | to yeka paḍhatamūrkha || 33||
bharona vaibhavāce bharīṃ | sadgurūcī upekṣā karī |
guruparaṃparā corī | to yeka paḍhatamūrkha || 34||
jñāna bolona karī svārtha | kṛpaṇā aisā sāṃcī artha |
arthāsāṭhīṃ lāvī paramārtha | to yeka paḍhatamūrkha || 35||
vartalyāvīṇa sikavī | brahmajñāna lāvaṇī lāvī |
parādhena gosāvī | to yeka paḍhatamūrkha || 36||
bhaktimārga avaghā moḍe | āpaṇāmadhyeṃ upaṃḍhara paḍe |
aisiye karmīṃ pavāḍe | to yeka paḍhatamūrkha || 37||
prapaṃca gelā hātīcā | leśa nāhīṃ paramārthācā |
dveṣī devāṃ brāhmaṇācā | to yeka paḍhatamūrkha || 38||
tyāgāvayā avaguṇa | bolileṃ paḍhatamūrkhāceṃ lakṣaṇa |
vicakṣaṇeṃ nīuna pūrṇa | kṣmā keleṃ pāhije || 39||
parama mūrkhāmājī mūrkha | jo saṃsārīṃ mānī sukha |
yā saṃsāraduḥkhā aiseṃ duḥkha | āṇīka nāhīṃ ||40||
teṃci puḍheṃ nirūpaṇa | janmaduḥkhāceṃ lakṣaṇa |
garbhavāsa hā dāruṇa | puḍheṃ niropilā || 41||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde paḍhatamūrkhalakṣaṇanāma samāsa dahāvā || 10 ||
|| daśaka dusarā samāpta ||

Explore More