The Guru

ശ്രീ ദാസബോധ അധ്യായ 2

(Dasbodh Dashak 2 in Malayalam)

Samartha Ramdas

Also known as Dasbodh · Dasbodh adhyay 2 · Shri Dasbodh

Dasbodh Dashak 2. The Dasbodh of Samartha Ramdas, spoken in the caves at Shivthar Ghal and set down by his disciple Kalyan Swami. Cast as a dialogue between guru and disciple across twenty dashaks, each of ten samasas, it moves from the discipline of listening through discrimination between the real and the unreal to the nature of the Self — practical throughout, and addressed to people living in the world. This dashak is named in its colophon for पढतमूर्खलक्षण.

#of 501
ദശക ദുസരാ : മൂര്ഖലക്ഷണാംചാ
സമാസ പഹിലാ : മൂര്ഖലക്ഷണ ॥ ശ്രീരാമ ॥
സമാസ ദുസരാ : ഉത്തമ ലക്ഷണ ॥ ശ്രീരാമ് ॥
സമാസ തിസരാ : കുവിദ്യാ ലക്ഷണ ॥ ശ്രീരാമ് ॥
സമാസ ചവഥാ : ഭക്തി നിരൂപണ ॥ ശ്രീരാമ് ॥
സമാസ പാചവാ : രജോഗുണ ലക്ഷണ ॥ ശ്രീരാമ് ॥
സമാസ സഹാവാ : തമോഗുണ ലക്ഷണ ॥ ശ്രീരാമ് ॥
സമാസ സാതവാ : സത്ത്വഗുണ ലക്ഷണ ॥ ശ്രീരാമ് ॥
സമാസ ആഠവാ : സദ്വിദ്യാ നിരൂപണ ॥ ശ്രീരാമ് ॥
സമാസ നവവാ : വിരക്ത ലക്ഷണ ॥ ശ്രീരാമ് ॥
സമാസ ദഹാവാ : പഢതമുര്ഖ ലക്ഷണ ॥ ശ്രീരാമ് ॥
സമാസ പഹിലാ : മൂര്ഖലക്ഷണ ॥ ശ്രീരാമ ॥
ഓം നമോജി ഗജാനനാ । യേകദംതാ ത്രിനയനാ ।
കൃപാദൃഷ്ടി ഭക്തജനാ അവലോകാവേം ॥ ൧॥
തുജ നമൂം വേദമാതേ । ശ്രീശാരദേ ബ്രഹ്മസുതേ ।
അംതരീ വസേ കൃപാവംതേ । സ്ഫൂര്തിരൂപേം ॥ ൨॥
വംദൂന സദ്ഗുരുചരണ । കരൂന രഘുനാഥസ്മരണ ।
ത്യാഗാര്ഥ മൂര്ഖലക്ഷണ । ബോലിജേല ॥ ൩॥
യേക മൂര്ഖ യേക പഢതമൂര്ഖ । ഉഭയ ലക്ഷണീം കൌതുക ।
ശ്രോതീം സാദര വിവേക । കേലാ പാഹിജേ ॥ ൪॥
പഢതമൂര്ഖാചേം ലക്ഷണ । പുഢിലേ സമാസീം നിരൂപണ ।
സാഅവധ ഹോഊനി വിചക്ഷണ । പരിസോത പുഢേം ॥ ൫॥
ആതാം പ്രസ്തുത വിചാര । ലക്ഷണേം സാംഗതാം അപാര ।
പരി കാംഹീം യേക തത്പര । ഹോഊന ഐകാ ॥ ൬॥
ജേ പ്രപംചിക ജന । ജയാംസ നാഹീം ആത്മജ്ഞാന ।
ജേ കേവള അജ്ഞാന । ത്യാംചീം ലക്ഷണേം ॥ ൭॥
ജന്മലാ ജയാംചേ ഉദരീം । തയാസി ജോ വിരോധ കരീ ।
സഖീ മനിലീ അംതുരീ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൮॥
സാംഡൂന സര്വഹീ ഗോത । സ്ത്രീആധേന ജീവിത ।
സാംഗേ അംതരീംചീ മാത । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൯॥
പരസ്ത്രീസീം പ്രേമാ ധരീ । ശ്വശുരഗൃഹീ വാസ കരീ ।
കുളേംവിണ കന്യാ വരീ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൧൦॥
സമര്ഥാവരീ അഹംതാ । അംതരീം മാനീ സമതാ ।
സാമര്ഥ്യേംവിണ കരീ സത്താ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൧൧॥
ആപലീ ആപണ കരീ സ്തുതീ । സ്വദേശീം ഭോഗീ വിപത്തി ।
സാംഗേ വഡിലാംചീ കീര്തീ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൧൨॥
അകാരണ ഹാസ്യ കരീ । വിവേക സാംഗതാം ന ധരീ ।
ജോ ബഹുതാംചാ വൈരീ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൧൩॥
ആപുലീം ധരൂനിയാം ദുരീ । പരാവ്യാസീം കരീ മീത്രീ ।
പരന്യൂന ബോലേ രാത്രീം । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൧൪॥
ബഹുത ജാഗതേ ജന । തയാംമധ്യേം കരീ ശയന ।
പരസ്ഥളീം ബഹു ഭോജന- । കരീ, തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൧൫॥
മാന അഥവാ അപമാന । സ്വയേം കരീ പരിച്ഛിന്ന ।
സപ്ത വേസനീം ജയാചേം മന । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൧൬॥
ധരൂന പരാവീ ആസ । പ്രേത്ന സാംഡീ സാവകാസ ।
നിസുഗാഈചാ സംതോഷ- । മാനീ, തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൧൭॥
ഘരീം വിവേക ഉമജേ । ആണി സഭേമധ്യേം ലാജേ ।
ശബ്ദ ബോലതാം നിര്ബുജേ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൧൮॥
ആപണാഹൂന ജോ ശ്രേഷ്ഠ । തയാസീം അത്യംത നികട ।
സികവേണേചാ മാനീ വീട । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൧൯॥
നായേകേ ത്യാംസീ സികവീ । വഡിലാംസീ ജാണീവ ദാവീ ।
ജോ ആരജാസ ഗോവീ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൨൦॥
യേകായേകീം യേകസരാ । ജാലാ വിഷഈം നിലാജിരാ ।
മര്യാദാ സാംഡൂന സൈരാ- । വര്തേ, തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൨൧॥
ഔഷധ ന ഘേ അസോന വേഥാ । പഥ്യ ന കരീ സര്വഥാ ।
ന മിളേ ആലിയാ പദാര്ഥാ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൨൨ ।
സംഗേംവിണ വിദേശ കരീ । വോളഖീവിണ സംഗ ധരീ ।
ഉഡീ ഘാലീ മാഹാപുരീം । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൨൩॥
ആപണാസ ജേഥേം മാന । തേഥേം അഖംഡ കരീ ഗമന ।
രക്ഷൂം നേണേ മാനാഭിമാന । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൨൪॥
സേവക ജാലാ ലക്ഷ്മീവംത । തയാചാ ഹോയ അംകിത ।
സര്വകാള ദുശ്ചിത്ത । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൨൫॥
വിചാര ന കരിതാം കാരണ । ദംഡ കരീ അപരാധേംവിണ ।
സ്വല്പാസാഠീം ജോ കൃപണ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൨൬॥
ദേവലംഡ പിതൃലംഡ । ശക്തിവീണ കരീ തോഡ ।
ജ്യാചേ മുഖീം ഭംഡഉഭംഡ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൨൭॥
ഘരീച്യാവരീ ഖായ ദാഢാ । ബാഹേരീ ദീന ബാപുഡാ ।
ഐസാ ജോ കാം വേഡ മൂഢാ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൨൮॥
നീച യാതീസീം സാംഗാത । പരാംഗനേസീം യേകാംത ।
മാര്ഗേം ജായ ഖാത ഖാത । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൨൯॥
സ്വയേം നേണേ പരോപകാര । ഉപകാരാചാ അനോപകാര ।
കരീ ഥോഡേം ബോലേ ഫാര । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൩൦॥
തപീള ഖാദാഡ ആളസീ । കുശ്ചീള കുടീള മാനസീം ।
ധാരീഷ്ട നാഹീം ജയാപാസീം । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൩൧॥
വിദ്യാ വൈഭവ നാ ധന । പുരുഷാര്ഥ സാമര്ഥ്യ നാ മാന ।
കോരഡാച വാഹേ അഭിമാന । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൩൨॥
ലംഡീ ലടികാ ലാബാഡ । കുകര്മീ കുടീള നിചാഡ ।
നിദ്രാ ജയാചീ വാഡ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൩൩॥
ഉംചീം ജാഊന വസ്ത്ര നേസേ । ചൌബാരാം ബാഹേരീ ബൈസേ ।
സര്വകാള നഗ്ന ദിസേ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൩൪॥
ദംത ചക്ഷു ആണീ ഘ്രാണ । പാണീ വസന ആണീ ചരണ ।
സര്വകാള ജയാചേ മളിണ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൩൫॥
വൈധൃതി ആണീ വിതിപാത । നാനാ കുമുഹൂര്തേം ജാത ।
അപശകുനേം കരീ ഘാത । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൩൬॥
ക്രോധേം അപമാനേം കുബുദ്ധി । ആപണാസ ആപണ വധീ ।
ജയാസ നാഹീം ദൃഢ ബുദ്ധി । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൩൭॥
ജിവലഗാംസ പരമ ഖേദീ । സുഖാചാ ശബ്ദ തോഹി നേദീ ।
നീച ജനാസ വംദീ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൩൮॥
ആപണാസ രാഖേ പരോപരീ । ശരണാഗതാംസ അവ്ഹേരീ ।
ലക്ഷ്മീചാ ഭരവസാ ധരീ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൩൯॥
പുത്ര കളത്ര ആണീ ദാരാ । ഇതുകാചി മാനുനിയാം ഥാരാ ।
വിസരോന ഗേലാ ഈശ്വരാ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൪൦॥
ജൈസേം ജൈസേം കരാവേം । തൈസേം തൈസേം പാവാഅവേം ।
ഹേ ജയാസ നേണവേ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൪൧॥
പുരുഷാചേനി അഷ്ടഗുണേം । സ്ത്രിയാംസ ഈശ്വരീ ദേണേം ।
ഐശാ കേല്യാ ബഹുത ജേണേം । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൪൨॥
ദുര്ജനാചേനി ബോലേം । മര്യാദാ സാംഡൂന ചാലേ ।
ദിവസാ ഝാംകിലേ ഡോളേ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൪൩॥
ദേവദ്രോഹീ ഗുരുദ്രോഹീ । മാതൃദ്രോഹീ പിതൃദ്രോഹീ ।
ബ്രഹ്മദ്രോഹീ സ്വാമീദ്രോഹീ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൪൪॥
പരപീഡേചേം മാനീ സുഖ । പസസംതോഷാചേം മാനീ ദുഃഖ ।
ഗേലേ വസ്തൂചാ കരീ ശോക । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൪൫॥
ആദരേംവിണ ബോലണേം । ന പുസതാം സാഅക്ഷ ദേണേം ।
നിംദ്യ വസ്തു ആംഗികാരണേം । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൪൬॥
തുക തോഡൂന ബോലേ । മാര്ഗ സാംഡൂന ചാലേ ।
കുകര്മീ മിത്ര കേലേ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൪൭॥
പത്യ രാഖോം നേണേം കദാ । വിനോദ കരീ സര്വദാ ।
ഹാസതാം ഖിജേ പേടേ ദ്വംദാ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൪൮॥
ഹോഡ ഘാലീ അവഘഡ । കാജേംവിണ കരീ ബഡബഡ ।
ബോലോംചി നേണേ മുഖജഡ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൪൯॥
വസ്ത്ര ശാസ്ത്ര ദോനീ നസേ । ഉംചേ സ്ഥളീം ജാഊന ബൈസേ ।
ജോ ഗോത്രജാംസ വിശ്വാസേ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൫൦॥
തശ്കരാസീ വോളഖീ സാംഗേ । ദേഖിലീ വസ്തു തേചി മാഗേ ।
ആപലേം ആന്ഹീത കരീ രാഗേം । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൫൧॥
ഹീന ജനാസീം ബരോബരീ । ബോല ബോലേ സരോത്തരീം ।
വാമഹസ്തേം പ്രാശന കരീ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൫൨॥
സമര്ഥാസീം മത്സര ധരീ । അലഭ്യ വസ്തൂചാ ഹേവാ കരീ ।
ഘരീചാ ഘരീം കരീ ചോരീ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൫൩॥
സാംഡൂനിയാം ജഗദീശാ । മനുഷ്യാചാ മാനീ ഭര്വസാ ।
സാര്ഥകേംവിണ വേംചീ വയസാ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൫൪॥
സംസാരദുഃഖാചേനി ഗുണേം । ദേവാസ ഗാളീ ദേണേം ।
മൈത്രാചേം ബോലേ ഉണേം । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൫൫॥
അല്പ അന്യായ ക്ഷ്മാ ന കരീ । സര്വകാള ധാരകീം ധരീ ।
ജോ വിസ്വാസഘാത കരീ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൫൬॥
സമര്ഥാചേ മനീംചേ തുടേ । ജയാചേനി സഭാ വിടേ ।
ക്ഷണാ ബരാ ക്ഷണാ പാലടേ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൫൭॥
ബഹുതാം ദിവസാംചേ സേവക । ത്യാഗൂന ഠേവീ ആണിക ।
ജ്യാചീ സഭാ നിര്നായേക । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൫൮॥
അനീതീനേം ദ്രവ്യ ജോഡീ । ധര്മ നീതി ന്യായ സോഡീ ।
സംഗതീചേം മനുഷ്യ തോഡീ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൫൯॥
ഘരീം അസോന സുംദരീ । ജോ സദാംചാ പരദ്വാരീ ।
ബഹുതാംചേ ഉച്ഛിഷ്ട അംഗീകാരീ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൬൦॥
ആപുലേം അര്ഥ ദുസര്യാപാസീം । ആണീ ദുസര്യാചേം അഭിളാസീ ।
പര്വത കരീ ഹീനാസീ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൬൧॥
അതിതാചാ അംത പാഹേ । കുഗ്രാമാമധേം രാഹേ ।
സര്വകാള ചിംതാ വാഹേ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൬൨॥
ദോഘേ ബോലത അസതീ ജേഥേം । തിസരാ ജാഊന ബൈസേ തേഥേം ।
ഡോഈ ഖാജവീ ദോഹീം ഹാതേം । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൬൩॥
ഉദകാമധേം സാംഡീ ഗുരളീ । പായേം പായേം കാംഡോളീ ।
സേവാ കരീ ഹീന കുളീം । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൬൪॥
സ്ത്രീ ബാളകാ സലഗീ ദേണേം । പിശാച്യാ സന്നിധ ബൈസണേം ।
മര്യാദേവിണ പാളീ സുണേം । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൬൫॥
പരസ്ത്രീസീം കളഹ കരീ । മുകീ വസ്തു നിഘാതേം മാരീ ।
മൂര്ഖാചീ സംഗതീ ധരീ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൬൬॥
കളഹ പാഹാത ഉഭാ രാഹേ । തോഡവിനാ കൌതുക പാഹേ ।
ഖരേം അസ്താ ഖോടേം സാഹേ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൬൭॥
ലക്ഷ്മീ ആലിയാവരീ । ജോ മാഗീല വോളഖീ ന ധരീ ।
ദേവീം ബ്രാഹ്മണീം സത്താ കരീ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൬൮॥
ആപലേം കാജ ഹോയേ തംവരീ । ബഹുസാല നമ്രതാ ധരീ ।
പുഢീലാംചേം കാര്യ ന കരീ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൬൯॥
അക്ഷരേം ഗാളൂന വാചീ । കാം തേം ഘാലീ പദരിചീം ।
നീഘാ ന കരീ പുസ്തകാചീ । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൭൦॥
ആപണ വാചീനാ കധീം । കോണാസ വാചാവയാ നേദീ ।
ബാംധോന ഠേവീ ബംദീം । തോ യേക മൂര്ഖ ॥ ൭൧॥
ഐസീം ഹേം മൂര്ഖലക്ഷണേം । ശ്രവണേം ചാതുര്യ ബാണേ ।
ചീത്ത ദേഉനിയാം ശഹാണേ । ഐകതീ സദാ ॥ ൭൨॥
ലക്ഷണേം അപാര അസതീ । പരീ കാംഹീം യേക യേഥാമതീ ।
ത്യാഗാര്ഥ ബോലിലേം ശ്രോതീം । ക്ഷ്മാ കേലേം പാഹിജേ ॥ ൭൩॥
ഉത്തമ ലക്ഷണേം ഘ്യാവീം । മൂര്ഖലക്ഷണേം ത്യാഗാവീം ।
പുഢിലേ സമാസീ ആഘവീം । നിരോപിലീം ॥ ൭൪॥
ഇതി ശ്രീദാസബോധേ ഗുരുശിഷ്യസംവാദേ മൂര്ഖലക്ഷണനാമ സമാസ പഹിലാ ॥ ൧॥
സമാസ ദുസരാ : ഉത്തമ ലക്ഷണ ॥ ശ്രീരാമ് ॥
ശ്രോതാം വ്ഹാവേം സാവധാന । ആതാം സാംഗതോം ഉത്തമ ഗുണ ।
ജേണേം കരിതാം ബാണേ ഖുണ । സര്വജ്ഞപണാചീ ॥ ൧॥
വാട പുസല്യാവിണ ജാഊം നയേ । ഫള വോളഖില്യാവിണ ഖാഊം നയേ ।
പഡിലീ വസ്തു ഘേഊം നയേ । യേകായേകീം ॥ ൨॥
അതി വാദ കരൂം നയേ । പോടീം കപട ധരൂം നയേ ।
ശോധല്യാവിണ കരൂം നയേ । കുളഹീന കാംതാ ॥ ൩॥
വിചാരേംവിണ ബോലോം നയേ । വിവംചനേവിണ ചാലോം നയേ ।
മര്യാദേവിണ ഹാലോം നയേ । കാംഹീം യേക ॥ ൪॥
പ്രീതീവിണ രുസോം നയേ । ചോരാസ വോളഖീ പുസോം നയേ ।
രാത്രീ പംഥ ക്രമൂം നയേ । യേകായേകീം ॥ ൫॥
ജനീം ആര്ജവ തോഡൂം നയേ । പാപദ്രവ്യ ജോഡൂം നയേ ।
പുണ്യമാര്ഗ സോഡൂം നയേ । കദാകാളീം ॥ ൬॥
നിംദാ ദ്വേഷ കരൂം നയേ । അസത്സംഗ ധരൂം നയേ ।
ദ്രവ്യദാരാ ഹരൂം നയേ । ബളാത്കാരേം ॥ ൭॥
വക്തയാസ ഖോദൂം നയേ । ഐക്യതേസീ ഫോഡൂം നയേ ।
വിദ്യാഅഭ്യാസ സോഡൂം നയേ । കാംഹീം കേല്യാ ॥ ൮॥
തോംഡാളാസി ഭാംഡോം നയേ । വാചാളാസീ തംഡോം നയേ ।
സംതസംഗ ഖംഡൂം നയേ । അംതര്യാമീം ॥ ൯॥
അതി ക്രോധ കരൂം നയേ । ജിവലഗാംസ ഖേദൂം നയേ ।
മനീം വീട മാനൂം നയേ । സികവണേചാ ॥ ൧൦॥
ക്ഷണാക്ഷണാം രുസോം നയേ । ലടികാ പുരുഷാര്ഥ ബോലോം നയേ ।
കേല്യാവിണ സാംഗോം നയേ । ആപലാ പരാക്രമു ॥ ൧൧॥
ബോലിലാ ബോല വിസരോം നയേ । പ്രസംഗീ സാമര്ഥ്യ ചുകോം നയേ ।
കേല്യാവിണ നിഖംദൂം നയേ । പുഢിലാംസി കദാ ॥ ൧൨॥
ആളസേം സുഖ മാനൂം നയേ । ചാഹാഡീ മനാസ ആണൂം നയേ ।
ശോധിലുആവിണ കരൂം നയേ । കാര്യ കാംഹീം ॥ ൧൩॥
സുഖാ ആംഗ ദേഊം നയേ । പ്രേത്ന പുരുഷേം സാംഡൂം നയേ ।
കഷ്ട കരിതാം ത്രാസോം നയേ । നിരംതര ॥ ൧൪॥
സഭേമധ്യേം ലാജോം നയേ । ബാഷ്കളപണേം ബോലോം നയേ ।
പൈജ ഹോഡ ഘാലൂം നയേ । കാഹീം കേല്യാ ॥ ൧൫॥
ബഹുത ചിംതാ കരൂം നയേ । നിസുഗപണേം രാഹോം നയേ ।
പരസ്ത്രീതേം പാഹോം നയേ । പാപബുദ്ധീ ॥ ൧൬॥
കോണാചാ ഉപകാര ഘേഊം നയേ । ഘേതലാ തരീ രാഖോം നയേ ।
പരപീഡാ കരൂം നയേ । വിസ്വാസഘാത ॥ ൧൭॥
ശോച്യേംവിണ അസോം നയേ । മളിണ വസ്ത്ര നേസോം നയേ ।
ജണാരാസ പുസോം നയേ । കോഠേം ജാതോസ മ്ഹണൌനീ ॥ ൧൮॥
വ്യാപകപണ സാംഡൂം നയേ । പരാധേന ഹോഊം നയേ ।
ആപലേം വോഝേം ഘാലൂം നയേ । കോണീയേകാസീ ॥ ൧൯॥
പത്രേംവിണ പര്വത കരൂം നയേ । ഹീനാചേം രുണ ഘേഊം നയേ ।
ഗോഹീവിണ ജാഊം നയേ । രാജദ്വാരാ ॥ ൨൦॥
ലടികീ ജാജൂ ഘേഊം നയേ । സഭേസ ലടികേം കരൂം നയേ ।
ആദര നസ്താം ബോലോം നയേ । സ്വഭാവിക ॥ ൨൧॥
ആദഖണേപണ കരൂം നയേ । അന്യായേംവിണ ഗാംജൂം നയേ ।
അവനീതീനേം വര്തോം നയേ । ആംഗബളേം ॥ ൨൨॥
ബഹുത അന്ന ഖാഊം നയേ । ബഹുത നിദ്രാ കരൂം നയേ ।
ബഹുത ദിവസ രാഹൂം നയേ । പിസുണാചേഥേം ॥ ൨൩॥
ആപല്യാചീ ഗോഹീ ദേഊം നയേ । ആപലീ കീര്തീ വര്ണൂം നയേ ।
ആപലേം ആപണ ഹാംസോം നയേ । ഗോഷ്ടീ സാംഗോനീ ॥ ൨൪॥
ധൂമ്രപാന ഘേഊം നയേ । ഉന്മത്ത ദ്രവ്യ സേവൂം നയേ ।
ബഹുചകാസീം കരൂം നയേ । മൈത്രീ കദാ ॥ ൨൫॥
കാമേംവിണ രാഹോം നയേ । നീച ഉത്തര സാഹോം നയേ ।
ആസുദേം അന്ന സേഊം നയേ । വഡിലാംചേംഹി ॥ ൨൬॥
തോംഡീം സീവീ അസോം നയേ । ദുസര്യാസ ദേഖോന ഹാംസോം നയേ ।
ഉണേം അംഗീം സംചാരോം നയേ । കുളവംതാചേ ॥ ൨൭॥
ദേഖിലീ വസ്തു ചോരൂം നയേ । ബഹുത കൃപണ ഹോഊം നയേ ।
ജിവലഗാംസീ കരൂം നയേ । കളഹ കദാ ॥ ൨൮॥
യേകാചാ ഘാത കരൂം നയേ । ലടികീ ഗോഹീ ദേഊം നയേ ।
അപ്രമാണ വര്തോം നയേ । കദാകാളീം ॥ ൨൯॥
ചാഹാഡീ ചോരീ ധരൂം നയേ । പരദ്വാര കരൂം നയേ ।
മാഗേം ഉണേം ബോലോം നയേ । കോണീയേകാചേം ॥ ൩൦॥
സമഈം യാവാ ചുകോം നയേ । സത്വഗുണ സാംഡൂം നയേ ।
വൈരിയാംസ ദംഡൂം നയേ । ശരണ ആലിയാം ॥ ൩൧॥
അല്പധനേം മാജോം നയേ । ഹരിഭക്തീസ ലാജോം നയേ ।
മര്യാദേവിണ ചാലോം നയേ । പവിത്ര ജനീം ॥ ൩൨॥
മൂര്ഖാസീം സംമംധ പഡോം നയേ । അംധാരീം ഹാത ഘാലൂം നയേ ।
ദുശ്ചിതപണേം വിസരോം നയേ । വസ്തു ആപുലീ ॥ ൩൩॥
സ്നാനസംധ്യാ സാംഡൂം നയേ । കുളാചാര ഖംഡൂം നയേ ।
അനാചാര മാംഡൂം നയേ । ചുകുരപണേം ॥ ൩൪॥
ഹരികഥാ സാംഡൂം നയേ । നിരൂപണ തോഡൂം നയേ ।
പരമാര്ഥാസ മോഡൂം നയേ । പ്രപംചബളേം ॥ ൩൫॥
ദേവാചാ നവസ ബുഡഊം നയേ । ആപലാ ധര്മ ഉഡഊം നയേ ।
ഭലതേ ഭരീം ഭരോം നയേ । വിചാരേംവിണ ॥ ൩൬॥
നിഷ്ഠുരപണ ധരൂം നയേ । ജീവഹത്യാ കരൂം നയേ ।
പാഉസ ദേഖോന ജാഊം നയേ । അഥവാ അവകാളീം ॥ ൩൭॥
സഭാ ദേഖോന ഗളോം നയേ । സമഈം ഉത്തര ടളോം നയേ ।
ധിഃകാരിതാം ചളോം നയേ । ധാരിഷ്ട ആപുലേം ॥ ൩൮॥
ഗുരുവിരഹിത അസോം നയേ । നീച യാതീചാ ഗുരു കരൂം നയേ ।
ജിണേം ശാശ്വത മാനൂം നയേ । വൈഭവേംസീം ॥ ൩൯॥
സത്യമാര്ഗ സാംഡൂം നയേ । അസത്യ പംഥേം ജാഊം നയേ ।
കദാ അഭിമാന ഘേഊം നയേ । അസത്യാചാ ॥ ൪൦॥
അപകീര്തി തേ സാംഡാവീ । സദ്കീര്തി വാഢവാവീ ।
വിവേകേം ദൃഢ ധരാവീ । വാട സത്യാചീ ॥ ൪൧॥
നേഘതാം ഹേ ഉത്തമ ഗുണ । തേം മനുഷ്യ അവലക്ഷണ ।
ഐക തയാംചേ ലക്ഷണ । പുഢിലേ സമാസീം ॥ ൪൨॥
ഇതി ശ്രീദാസബോധേ ഗുരുശിഷ്യസംവാദേ ഉത്താമലക്ഷണനാമ സമാസ ദുസരാഅ ॥ ൨॥
സമാസ തിസരാ : കുവിദ്യാ ലക്ഷണ ॥ ശ്രീരാമ് ॥
ഐകാ കുവിദ്യേചീം ലക്ഷണേം । അതി ഹീനേം കുലക്ഷണേം ।
ത്യാഗാര്ഥ ബോലിലീം തേ ശ്രവണേം । ത്യാഗ ഘഡേ ॥ ൧॥
ഐകാ കുവിദ്യേചാ പ്രാണീ । ജന്മാ യേഊന കേലീ ഹാനീ ।
സാംഗിജേല യേഹീം ലക്ഷണീം । വോളഖാവാ ॥ ൨॥
കുവിദ്യേചാ പ്രാണീ അസേ । തോ കഠിണ നിരൂപണേം ത്രാസേ ।
അവഗുണാചീ സമൃദ്ധി അസേ । മ്ഹണൌനിയാം ॥ ൩॥
മേദ്സ്കിപ് ശ്ലോക ॥ ദംഭോ ദര്പോ । അഭിമാനശ്ച ക്രോധഃ പാരുഷ്യമേവ ച ।
അജ്ഞാനം ചാഭിജാതസ്യ പാര്ഥ സംപദമാസുരീമ് ॥ മേദ്സ്കിപ് കാമ ക്രോധ മദ മത്സര ।
ലോഭ ദംഭ തിരസ്കാര । ഗര്വ താഠാ അഹംകാര । ദ്വേഷ വിഷാദ വികല്പീ ॥ ൪॥
ആശാ മമതാ തൃഷ്ണാ കല്പനാ । ചിംതാ അഹംതാ കാമനാ ഭാവനാ ।
അസൂയ അവിജ്ഞാ ഈഷണാ വാസനാ । അതൃപ്തീ ലോലംഗതാ ॥ ൫॥
ഇഛ്യാ വാംഛ്യാ ചികിഛ്യാ നിംദാ । ആനിത്യ ഗ്രാമണീ മസ്തീ സദാ ।
ജാണീവ അവജ്ഞാ വിപത്തീ ആപദാ । ദുര്വൃത്തീ ദുര്വാസനാ ॥ ൬॥
സ്പര്ധാ ഖടപട ആണി ചടചട । തറേ ഝടപട ആണീ വടവട ।
സദാ ഖടപട ആണീ ലടപട । പരമ വേഥാ കുവിദ്യാ ॥ ൭॥
കുരൂപ ആണീ കുലക്ഷണ । അശക്ത ആണീ ദുര്ജന ।
ദരിദ്രീ ആണീ കൃപണ । ആതിശയേംസീം ॥ ൮॥
ആളസീ ആണീ ഖാദാഡ । ദുര്ബള ആണീ ലാതാഡ ।
തുടക ആണീ ലാബാഡ । ആതിശയേംസീം ॥ ൯॥
മൂര്ഖ ആണീ തപീള । വേഡേം ആണീ വാചാള ।
ലടികേം ആണീ തോംഡാള । ആതിശയേംസീം ॥൧൦॥
നേണേ ആണീ നായകേ । ന യേ ആണീ ന സീകേ ।
ന കരീ ആണീ ന ദേഖേ । അഭ്യാസ ദൃഷ്ടീ ॥ ൧൧॥
അജ്ഞാന ആണീ അവിസ്വാസീ । ഛളവാദീ ആണീ ദോഷീ ।
അഭക്ത ആണീ ഭക്താംസീ । ദേഖോം സകേനാ ॥ ൧൨॥
പാപീ ആണീ നിംദക । കഷ്ടീ ആണീ ഘാതക ।
ദുഃഖീ ആണീ ഹിംസക । ആതിശയേംസീം ॥ ൧൩॥
ഹീന ആണീ കൃത്രിമീ । രോഗീ ആണീ കുകര്മീ ।
ആചംഗുല ആണീ അധര്മീ । വാസനാ രമേ ॥ ൧൪॥
ഹീന ദേഹ ആണീ താഠാ । അപ്രമാണ ആണീ ഫാംടാ ।
ബാഷ്കള ആണീ കരംടാ । വിവേക സാംഗേ ॥ ൧൫॥
ലംഡീ ആണീ ഉന്മത്ത । നികാമീ ആണീ ഡുല്ലത ।
ഭ്യാഡ ആണീ ബോലത । പരാക്രമു ॥ ൧൬॥
കനിഷ്ഠ ആണീ ഗര്വിഷ്ഠ । നുപരതേം ആണീ നഷ്ട ।
ദ്വേഷീ ആണീ ഭ്രഷ്ട । ആതിശയേംസീം ॥ ൧൭॥
അഭിമാനീ ആണീ നിസംഗള । വോഡഗസ്ത ആണീ ഖള ।
ദംഭിക ആണീ അനര്ഗള । ആതിശയേംസീം ॥ ൧൮॥
വോഖടേ ആണീ വികാരീ । ഖോടേ ആണീ അനോപകാരീ ।
അവലക്ഷ്ണ ആണീ ധിഃകാരീ । പ്രാണിമാത്രാംസീ ॥ ൧൯॥
അല്പമതീ ആണീ വാദക । ദീനരൂപ ആണി ഭേദക ।
സൂക്ഷ്മ ആണീ ത്രാസക । കുശബ്ദേം കരൂനി ॥ ൨൦॥
കഠിണവചനീ കര്കശവചനീ । കാപട്യവചനീ സംദേഹവചനീ ।
ദുഃഖവചനീ തീവ്രവചനീ । ക്രൂര നിഷ്ഠുര ദുരാത്മാ ॥ ൨൧॥
ന്യൂനവചനീ പൈശൂന്യവചനീ । അശുഭവചനീ അനിത്യവചനീ ।
ദ്വേഷവചനീ അനൃത്യവചനീ । ബാഷ്കളവചനീ ധിഃകാരു ॥ ൨൨॥
കഓഅടീ കുടീള ഗാഠ്യാള । കുര്ടേം കുചര നട്യാള ।
കോപീ കുധന ടവാള । ആതിശയേംസീം ॥ ൨൩॥
തപീള താമസ അവിചാര । പാപീ അനര്ഥീ അപസ്മാര ।
ഭൂത സമംധീ സംചാര । ആംഗീം വസേ ॥ ൨൪॥
ആത്മഹത്യാരാ സ്ത്രീഹത്യാരാ । ഗോഹത്യാരാ ബ്രഹ്മഹത്യാരാ ।
മാതൃഹത്യാരാ പിതൃഹത്യാരാ । മാഹാപാപീ പതിത ॥ ൨൫॥
ഉണേം കുപാത്ര കുതര്കീ । മിത്രദ്രോഹീ വിസ്വാസഘാതകീ ।
കൃതഘ്ന തല്പകീ നാരകീ । അതിത്യാഈ ജല്പക ॥ ൨൬॥
കിംത ഭാംഡണ ഝഗഡാ കളഹോ । അധര്മ അനരാഹാടീ ശോകസംഗ്രഹോ ।
ചാഹാഡ വേസനീ വിഗ്രഹോ । നിഗ്രഹകര്താ ॥ ൨൭॥
ദ്വാഡ ആപേസീ വോംഗള । ചാളക ചുംബക ലച്യാള ।
സ്വാര്ഥീ അഭിളാസീ വോഢാള । ആദ്ദത്ത ഝോഡ ആദഖണാ ॥ ൨൮॥
ശഠ ശുംഭ കാതരു । ലംഡ തര്മുംഡ സിംതരു ।
ബംഡ പാഷാംഡ തശ്കരു । അപഹാരകര്താ ॥ ൨൯॥
ധീട സൈരാട മോകാട । ചാട ചാവട വാജട ।
ഥോട ഉദ്ധട ലംപട । ബടവാല കുബുദ്ധീ ॥ ൩൦॥
മാരേകരീ വരപേകരീ । ദരവഡേകരീ ഖാണോരീ ।
മൈംദ ഭോംദു പരദ്വാരീ । ഭുരരേകരീ ചേടകീ ॥ ൩൧॥
നിശംക നിലാജിരാ കളഭംട । ടൌണപാ ലൌംദ ധട ഉദ്ധട ।
ഠസ ഠോംബസ ഖട നട । ജഗഭാംഡ വികാരീ ॥ ൩൨॥
അധീര ആളികാ അനാചാരീ । അംധ പംഗു ഖോകലേംകരീ ।
ഥോംടാ ബധിര ദമേകരീ । തറ്ഹീ താഠാ ന സംഡീ ॥ ൩൩॥
വിദ്യാഹീന വൈഭവഹീന । കുളഹീന ലക്ഷ്മീഹീന ।
ശക്തിഹീന സാമര്ഥ്യഹീന । അദൃഷ്ടഹീന ഭികാരീ ॥ ൩൪॥
ബളഹീന കളാഹീന । മുദ്രാഹീന ദീക്ഷാഹീന ।
ലക്ഷണഹീന ലാവണ്യഹീന । ആംഗഹീന വിപാരാ ॥ ൩൫॥
യുക്തിഹീന ബുദ്ധിഹീന । ആചാരഹീന വിചാരഹീന ।
ക്രിയാഹീന സത്വഹീന । വിവേകഹീന സംശഈ ॥ ൩൬॥
ഭക്തിഹീന ഭാവഹീന । ജ്ഞാനഹീന വൈരാഗ്യഹീന ।
ശാംതിഹീന ക്ഷ്മാഹീന । സര്വഹീന ക്ഷുല്ലകു ॥ ൩൭॥
സമയോ നേണേ പ്രസംഗ നേണേ । പ്രേത്ന നേണേ അഭ്യാസ നേണേ ।
ആര്ജവ നേണേ മൈത്രീ നേണേ । കാംഹീംച നേണേ അഭാഗീ ॥ ൩൮॥
അസോ ഐസേ നാനാ വികാര । കുലക്ഷണാചേം കോഠാര ।
ഐസാ കുവിദ്യേചാ നര । ശ്രോതീം വോളഖാവാ ॥ ൩൯॥
ഐസീം കുവിദ്യേചീം ലക്ഷണേം । ഐകോനി ത്യാഗചീ കരണേം ।
അഭിമാനീം തറ്ഹേം ഭരണേം । ഹേം വിഹിത നവ്ഹേം ॥ ൪൦॥
ഇതി ശ്രീദാസബോധേ ഗുരുശിഷ്യസംവാദേ കുവിദ്യാലക്ഷണനാമ സമാസ തിസരാ ॥ ൩॥
സമാസ ചവഥാ : ഭക്തി നിരൂപണ ॥ ശ്രീരാമ് ॥
നാനാ സുകൃതാചേം ഫള । തോ ഹാ നരദേഹ കേവള ।
ത്യാഹിമധേം ഭാഗ്യ സഫള । തരീച സന്മാര്ഗ ലാഗേ ॥ ൧॥
നരദേഹീം വിശേഷ ബ്രാഹ്മണ । ത്യാഹീവരീ സംധ്യാസ്നാന ।
സദ്വാസനാ ഭഗവദ്ഭജന । ഘഡേ പൂര്വപുണ്യേം ॥ ൨॥
ഭഗവദ്ഭക്തി ഹേ ഉത്തമ । ത്യാഹിവരീ സത്സമാഗമ ।
കാള സാര്ഥക ഹാചി പരമ । ലാഭ, ജാണാവാ ॥ ൩॥
പ്രേമപ്രീതീചാ സദ്ഭാവ । ആണീ ഭക്താംചാ സമുദാവ ।
ഹരികഥാ മോഹോത്സാവ । തേണേം പ്രേമാ ദുണാവേ ॥ ൪॥
നരദേഹീം ആലിയാം യേക । കാംഹീ കരാവേം സാര്ഥക ।
ജേണേം പാവിജേ പരലോക । പരമ ദുല്ലഭ ജോ ॥ ൫॥
വിധിയുക്ത ബ്രഹ്മകര്മ । അഥവാ ദയാ ദാന ധര്മ ।
അഥവാ കരണേം സുഗമ । ഭജന ഭഗവംതാചേം ॥ ൬॥
അനുതാപേം കരാവാ ത്യാഗ । അഥവാ കരണേം ഭക്തിയോഗ ।
നാഹീം തരീ ധരണേം സംഗ । സാധുജനാചാ ॥ ൭॥
നാനാ ശാസ്ത്രേം ധാംഡോളാവീം । അഥവാ തീര്ഥേ തരീ കരാവീം ।
അഥവാ പുരശ്ചരണേം ബരവീം । പാപക്ഷയാകാരണേം ॥ ൮॥
അഥവാ കീജേ പരോപകാര । അഥവാ ജ്ഞാനാചാ വിചാര ।
നിരൂപണീം സാരാസാര । വിവേക കരണേം ॥ ൯॥
പാളാവീ വേദാംചീ ആജ്ഞാ । കര്മകാംഡ ഉപാസനാ ।
ജേണേം ഹോഇജേ ജ്ഞാനാ- । ആധികാരപാത്ര ॥ ൧൦॥
കായാ വാചാ ആണീ മനേം । പത്രേം പുഷ്പേം ഫളേം ജീവനേം ।
കാംഹീം തരീ യേകാ ഭജനേം । സാര്ഥക കരാവേം ॥ ൧൧॥
ജന്മാ ആലിയാചേം ഫള । കാംഹീം കരാവേം സഫള ।
ഐസേം ന കരിതാം നിര്ഫള । ഭൂമിഭാര ഹോയേ ॥ ൧൨॥
നരദേഹാചേ ഉചിത । കാംഹീം കരാവേം ആത്മഹിത ।
യേഥാനുശക്ത്യാ ചിത്തവിത്ത । സര്വോത്തമീം ലാവാവേം ॥ ൧൩॥
ഹേം കാംഹീംച ന ധരീ ജോ മനീം । തോ മൃത്യപ്രായ വര്തേ ജനീം ।
ജന്മാ യേഊന തേണേം ജനനീ । വായാംച കഷ്ടവിലീ ॥ ൧൪॥
നാഹീം സംധ്യാ നാഹീം സ്നാന । നാഹീം ഭജന ദേവതാര്ചന ।
നാഹീം മംത്ര ജപ ധ്യാന । മാനസപൂജാ ॥ ൧൫॥
നാഹീം ഭക്തി നാഹീം പ്രേമ । നാഹീം നിഷ്ഠാ നാഹീം നേമ ।
നാഹീം ദേവ നാഹീം ധര്മ । അതീത അഭ്യാഗത ॥ ൧൬॥
നാഹീം സദ്ബുദ്ധി നാഹീം ഗുണ । നാഹീം കഥാ നാഹീം ശ്രവണ ।
നാഹീം അധ്യാത്മനിരൂപണ । ഐകിലേം കദാം ॥ ൧൭॥
നാഹീം ഭല്യാംചീ സംഗതീ । നാഹീം ശുദ്ധ ചിത്തവൃത്തീ ।
നാഹീം കൈവല്യാചീ പ്രാപ്തീ । മിഥ്യാമദേം ॥ ൧൮॥
നാഹീം നീതി നാഹീം ന്യായേ । നാഹീം പുണ്യാചാ ഉപായേ ।
നാഹീം പരത്രീചീ സോയേ । യുക്തായുക്ത ക്രിയാ ॥ ൧൯॥
നാഹീം വിദ്യാ നാഹീം വൈഭവ । നാഹീം ചാതുര്യാചാ ഭാവ ।
നാഹീം കളാ നാഹീം ലാഘവ । രമ്യസരസ്വതീചേം ॥ ൨൦॥
ശാംതീ നാഹീം ക്ഷ്മാ നാഹീം । ദീക്ഷാ നാഹീം മൈത്രീ നാഹീം ।
ശുഭാശുഭ കാംഹീംച നാഹീം । സാധനാദിക ॥ ൨൧॥
സുചി നാഹീം സ്വധര്മ നാഹീം । ആചാര നാഹീം വിചാര നാഹീം ।
ആരത്ര നാഹീം പരത്ര നാഹീം । മുക്ത ക്രിയാ മനാചീ ॥ ൨൨॥
കര്മ നാഹീം ഉപാസനാ നാഹീം । ജ്ഞാന നാഹീം വൈരാഗ്യ നാഹീം ।
യോഗ നാഹീം ധാരിഷ്ട നാഹീം । കാംഹീച നാഹീം പാഹാതാം ॥ ൨൩॥
ഉപരതീ നാഹീം ത്യാഗ നാഹീം । സമതാ നാഹീം ലക്ഷണ നാഹീം ।
ആദര നാഹീം പ്രീതി നാഹീം । പരമേശ്വരാചീ ॥ ൨൪॥
പരഗുണാചാ സംതോഷ നാഹീം । പരോപകാരേം സുഖ നാഹീം ।
ഹരിഭക്തീചാ ലേശ നാഹീം । അംതര്യാമീം ॥ ൨൫॥
ഐസേ പ്രകാരീചേ പാഹാതാം ജന । തേ ജീതചി പ്രേതാസമാന ।
ത്യാംസീം ന കരാവേം ഭാഷണ । പവിത്ര ജനീം ॥ ൨൬॥
പുണ്യസാമഗ്രീ പുരതീ । തയാസീച ഘഡേം ഭഗവദ്ഭക്തീ ।
ജേം ജേം ജൈസേം കരിതീ । തേ പാവതീ തൈസേംചി ॥ ൨൭॥
ഇതി ശ്രീദാസബോധേ ഗുരുശിഷ്യസംവാദേ ഭക്തിനിരൂപണണനാമ സമാസ ചവഥാ ॥ ൪॥
സമാസ പാചവാ : രജോഗുണ ലക്ഷണ ॥ ശ്രീരാമ് ॥
മുളീം ദേഹ ത്രിഗുണാചാ । സത്ത്വരജതമാചാ ।
ത്യാമധ്യേം സത്ത്വാചാ । ഉത്തമ ഗുണ ॥ ൧॥
സത്വഗുണേം ഭഗവദ്ഭക്തീ । രജോഗുണേം പുനരാവൃത്തീ ।
തമോഗുണേം അധോഗതീ । പാവതി പ്രാണീ ॥ ൨॥
ശ്ലോക ॥
ഊര്ധ്വം ഗച്ഛന്തി സത്ത്വസ്ഥാ മധ്യേ തിഷ്ഠന്തി രാജസാഃ ।
ജഘന്യഗുണവൃത്തിസ്ഥാ അധോ ഗച്ഛന്തി താമസാഃ ॥
ത്യാംതഹി ശുദ്ധ ആണീ സബള । തേഹി ബോലിജേതി സകള ।
ശുദ്ധ തേംചി ജേം നിര്മള । സബള ബാധക ജാണാവേം ॥ ൩॥
ശുദ്ധസബളാചേം ലക്ഷണ । സാവധ പരിസാ വിചക്ഷണ ।
ശുദ്ധ തോ പരമാര്ഥീ ജാണ । സബള തോ സംസാരിക ॥ ൪॥
തയാം സംസാരികാംചീ സ്ഥിതീ । ദേഹീം ത്രിഗുണ വര്തതീ ।
യേക യേതാം ദോനീ ജാതീ । നിഘോനിയാം ॥ ൫॥
രജ തമ ആണീ സത്വ । യേണേംചി ചാലേ ജീവിത്വ ।
രജോഗുണാചേം കര്തൃത്വ । ദാഖഊം ആതാ ॥ ൬॥
രജോഗുണ യേതാം ശരിരീം । വര്തണുക കൈസീ കരീ ।
സാവധ ഹോഊനീ ചതുരീം । പരിസാവേം ॥ ൭॥
മാഝേം ഘര മാഝാ സംസാര । ദേവ കൈംചാ ആണിലാ ഥോര ।
ഐസാ കരീ ജോ നിര്ധാര । തോ രജോഗുണ ॥ ൮॥
മാതാ പിതാ ആണീ കാംതാ । പുത്ര സുനാ ആണീ ദുഹിതാ ।
ഇതുകിയാംചീ വാഹേ ചിംതാ । തോ രജോഗോണ ॥ ൯॥
ബരേം ഖാവേം ബരേം ജേവാവേം । ബരേം ല്യാവേം ബരേം നേസാവേം ।
ദുസര്യാചേം അഭിളാഷാവേം । തോ രജോഗോണ ॥ ൧൦॥
കൈംചാ ധര്മ കൈംചേം ദാന । കൈംചാ ജപ കൈംചേം ധ്യാന ।
വിചാരീനാ പാപപുണ്യ । തോ രജോഗുണ ॥ ൧൧॥
നേണേ തീര്ഥ നേണേ വ്രത । നേണേ അതീത അഭ്യാഗത ।
അനാചാരീം മനോഗത । തോ രജോഗോണ ॥ ൧൨॥
ധനധാന്യാചേ സംചിത । മന ഹോയേ ദ്രവ്യാസക്ത ।
അത്യംത കൃപണ ജീവിത്വ । തോ രജോഗോണ ॥ ൧൩॥
മീ തരുണ മീ സുംദര । മീ ബലാഢ്യ മീ ചതുര ।
മീ സകളാംമധ്യേ ഥോര- । മ്ഹണേ, തോ രജോഗുണ ॥ ൧൪॥
മാഝാ ദേശ മാഝാ ഗാംവ । മാഝാ വാഡാ മാഝാ ഠാവ ।
ഐസീ മനീം ധരീ ഹാംവ । തോ രജോഗോണ ॥ ൧൫॥
ദുസര്യാചേം സര്വ ജാവേം । മാഝേചേംചി ബരേം അസാവേം ।
ഐസേം ആഠവേ സ്വഭാവേം । തോ രജോഗോണ ॥ ൧൬॥
കപട ആണീ മത്സര । ഉഠേ ദേഹീം തിരസ്കാര ।
അഥവാ കാമാചാ വികാര । തോ രജോഗോണ ॥ ൧൭॥
ബാളകാവരീ മമതാഅ । പ്രീതീനേം ആവഡേ കാംതാ ।
ലോഭ വാടേ സമസ്താം । തോ രജോഗോണ ॥ ൧൮॥
ജിവലഗാംചീ ഖംതീ । ജേണേം കാളേം വാടേ ചിത്തീം ।
തേണേം കാളേം സീഘ്രഗതീ । രജോഗുണ ആലാ ॥ ൧൯॥
സംസാരാചേ ബഹുത കഷ്ട । കൈസാ ഹോഈല സേവട ।
മനാസ ആഠവേ സംകട । തോ രജോഗോണ ॥ ൨൦॥
കാം മാഗേം ജേം ജേം ഭോഗിലേം । തേം തേം മനീം ആഠവലേം ।
ദുഃഖ അത്യംത വാടലേം । തോ രജോഗോണ ॥ ൨൧॥
വൈഭവ ദേഖോനി ദൃഷ്ടീ । ആവഡീ ഉപജലീ പോടീം ।
ആശാഗുണേം ഹിംപുടീ- । കരീ, തോ രജോഗുണ ॥ ൨൨॥
ജേം ജേം ദൃഷ്ടീ പഡിലേം । തേം തേം മനേം മാഗിതലേം ।
ലഭ്യ നസ്താം ദുഃഖ ജാലേം । തോ രജോഗോണ ॥ ൨൩॥
വിനോദാര്ഥീം ഭരേ മന । ശൃംഘാരിക കരീ ഗായേന ।
രാഗ രംഗ താന മാന । തോ രജോഗോണ ॥ ൨൪॥
ടവാളീ ഢവാളീ നിംദാ । സാംഗണേം ഘഡേ വേവാദാ ।
ഹാസ്യ വിനോദ കരീ സര്വദാ । തോ രജോഗോണ ॥ ൨൫॥
ആളസ ഉഠേ പ്രബള । കര്മണുകേചാ നാനാ ഖേള ।
കാം ഉപഭോഗാചേ ഗോംധള । തോ രജോഗോണ ॥ ൨൬॥
കളാവംത ബഹുരൂപീ । നടാവലോകീ സാക്ഷേപീ ।
നാനാ ഖേളീ ദാന അര്പീ । തോ രജോഗോണ ॥ ൨൭॥
ഉന്മത്ത ദ്രവ്യാപരീ അതി പ്രീതീ । ഗ്രാമജ്യ ആഠവേ ചിത്തീം ।
ആവഡേ നീചാചീ സംഗതീ । തോ രജോഗുണ ॥ ൨൮॥
തശ്കരവിദ്യാ ജീവീം ഉഠേ । പരന്യൂന ബോലാവേം വാടേ ।
നിത്യനേമാസ മന വിടേ । തോ രജോഗുണ ॥ ൨൯॥
ദേവകാരണീം ലാജാളു । ഉദരാലാഗീം കഷ്ടാളു ।
പ്രപംചീ ജോ സ്നേഹാളു । തോ രജോഗുണ ॥ ൩൦॥
ഗോഡഗ്രാസീം ആളകേപണ । അത്യാദരേം പിംഡപോഷണ ।
രജോഗുണേം ഉപോഷണ । കേലേം ന വചേ ॥ ൩൧॥
ശൃംഗാരിക തേം ആവഡേ । ഭക്തീ വൈരാഗ്യ നാവഡേ ।
കളാലാഘവീം പവാഡേ । തോ രജോഗുണ ॥ ൩൨॥
നേണോനിയാം പരമാത്മാ । സകള പദാര്ഥീ പ്രേമാ ।
ബളാത്കാരേം ഘാലീ ജന്മാ । തോ രജോഗുണ ॥ ൩൩॥
അസോ ഐസാ രജോഗുണ । ലോഭേം ദാവീ ജന്മമരണ ।
പ്രപംചീ തോ സബള ജാണ । ദാരുണ ദുഃഖ ഭോഗവീ ॥ ൩൪॥
ആതാം രജോഗുണ ഹാ സുടേനാ । സംസാരിക ഹേം തുടേനാ ।
പ്രപംചീം ഗുംതലീ വാസനാ । യാസ ഉപായ കോണ ॥ ൩൫॥
ഉപായേ യേക ഭഗവദ്ഭക്തീ । ജരീ ഠാകേനാ വിരക്തീ ।
തരീ യേഥാനുശക്തീ । ഭജന കരാവേം ॥ ൩൬॥
കായാ വാചാ ആണീ മനേം । പത്രേം പുഷ്പേം ഫളേം ജീവനേം ।
ഈശ്വരീം അര്പൂനിയാം മനേം । സാര്ഥക കരാവേം ॥ ൩൭॥
യേഥാനുശക്തീ ദാനപുണ്യ । പരീ ഭഗവംതീം അനന്യ ।
സുഖദുഃഖേം പരീ ചിംതന । ദേവാചേംചി കരാവേം ॥ ൩൮॥
ആദിഅംതീ യേക ദേവ । മധ്യേംചി ലാവിലീ മാവ ।
മ്ഹണോനിയാം പൂര്ണ ഭാവ । ഭഗവംതീം അസാവാ ॥ ൩൯॥
ഐസാ സബള രജോഗുണ । സംക്ഷേപേം കേലേം കഥന ।
ആതാം ശുദ്ധ തോ തൂം ജാണ । പരമാര്ഥിക ॥ ൪൦॥
ത്യാചേ വോളഖീചേം ചിന്ഹ । സത്വഗുണീം അസേ ജാണ ।
തോ രജോഗുണ പരിപൂര്ണ । ഭജനമൂള ॥ ൪൧॥
ഐസാ രജോഗുണ ബോലിലാ । ശ്രോതീം മനേം അനുമാനിലാ ।
ആതാം പുഢേം പരിസിലാ । പാഹിജേ തമോഗുണ ॥ ൪൨॥
ഇതി ശ്രീദാസബോധേ ഗുരുശിഷ്യസംവാദേ രജോഗുണലക്ഷണനാമ സമാസ പാംചവാ ॥ ൫॥
സമാസ സഹാവാ : തമോഗുണ ലക്ഷണ ॥ ശ്രീരാമ് ॥
മാഗാം ബോലിലാ രജോഗുണ । ക്രിയേസഹിത ലക്ഷണ ।
ആതാം ഐകാ തമോഗുണ । തോഹി സാംഗിജേല ॥ ൧॥
സംസാരീം ദുഃഖസംമംധ । പ്രാപ്ത ഹോതാം ഉഠേ ഖേദ ।
കാം അദ്ഭുത ആലാ ക്രോധ । തോ തമോഗുണ ॥ ൨॥
ശേരീരീം ക്രോധ ഭരതാം । നോളഖേ മാതാ പിതാ ।
ബംധു ബഹിണ കാംതാ । താഡീ, തോ തമോഗുണ ॥ ൩॥
ദുസര്യാചാ പ്രാണ ഘ്യാവാ । ആപലാ ആപണ സ്വയേം ദ്യാവാ ।
വിസരവീ ജീവഭാവാ । തോ തമോഗുണ ॥ ൪॥
ഭരലേം ക്രോധാചേം കാവിരേം । പിശ്യാച്യാപരീ വാവരേ ।
നാനാ ഉപായേം നാവരേ । തോ തമോഗുണ ॥ ൫॥
ആപലാ ആപണ ശസ്ത്രപാത । പരാചാ കരീ ഘാത ।
ഐസാ സമയ വര്തത । തോ തമോഗുണ ॥ ൬॥
ഡോളാ യുധ്യചി പാഹവേം । രണ പഡിലേം തേഥേം ജാവേം ।
ഐസേം ഘേതലേം ജീവേം । തോ തമോഗുണ ॥ ൭॥
അഖംഡ ഭ്രാംതീ പഡേ । കേലാ നിശ്ചയ വിഘഡേ ।
അത്യംത നിദ്രാ ആവഡേ । തോ തമോഗുണ ॥ ൮॥
ക്ഷുധാ ജയാചീ വാഡ । നേണേ കഡു അഥവാ ഗോഡ ।
അത്യംത ജോ കാം മൂഢ । തോ തമോഗുണ ॥ ൯॥
പ്രീതിപാത്ര ഗേലേം മരണേം । തയാലാഗീം ജീവ ദേണേം ।
സ്വയേം ആത്മഹത്യാ കരണേം । തോ തമോഗുണ ॥ ൧൦॥
കിഡാ മുംഗീ ആണീ സ്വാപദ । യാംചാ കരൂം ആവഡേ വധ ।
അത്യംത ജോ കൃപാമംദ । തോ തമോഗുണ ॥ ൧൧॥
സ്ത്രീഹത്യാ ബാളഹത്യാ । ദ്രവ്യാലാഗീം ബ്രഹ്മത്യാ ।
കരൂം ആവഡേ ഗോഹത്യാ । തോ തമോഗുണ ॥ ൧൨॥
വിസളാചേനി നേടേം । വീഷ ഘ്യാവേംസേം വാടേ ।
പരവധ മനീം ഉഠേ । തോ തമോഗുണ ॥ ൧൩॥
അംതരീം ധരൂനി കപട । പരാചേം കരീ തളപട ।
സദാ മസ്ത സദാ ഉദ്ധട । തോ തമോഗുണ ॥ ൧൪॥
കളഹ വ്ഹാവാ ഐസേം വാടേ । ഝോംബീ ഘ്യാവീ ഐസേം ഉഠേ ।
അന്തരീ ദ്വേഷ പ്രഗടേ । തോ തമോഗുണ ॥ ൧൫॥
യുധ്യ ദേഖാവേം ഐകാവേം । സ്വയേം യുധ്യചി കരാവേം ।
മാരാവേം കീം മരാവേം । തോ തമോഗുണ ॥ ൧൬॥
മത്സരേം ഭക്തി മോഡാവീ । ദേവാളയേം വിഘഡാവീം ।
ഫളതീം ഝാഡേം തോഡാവീം । തോ തമോഗുണ ॥ ൧൭॥
സത്കര്മേം തേ നാവഡതീ । നാനാ ദോഷ തേ ആവഡതീ ।
പാപഭയ നാഹീം ചിത്തീ । തോ തമോഗുണ ॥ ൧൮॥
ബ്രഹ്മവൃത്തീചാ ഉഛേദ । ജീവമാത്രാസ ദേണേം ഖേദ ।
കരൂം ആവഡേ അപ്രമാദ । തോ തമോഗുണ ॥ ൧൯॥
ആഗ്നപ്രളയേ ശസ്ത്രപ്രളയേ । ഭൂതപ്രളയേ വീഷപ്രളയേ ।
മത്സരേം കരീം ജീവക്ഷയേ । തോ തമോഗുണ ॥ ൨൦॥
പരപീഡേചാ സംതോഷ । നിഷ്ഠുരപണാചാ ഹവ്യാസ ।
സംസാരാചാ നയേ ത്രാസ । തോ തമോഗുണ ॥ ൨൧॥
ഭാംഡണ ലാഊന ദ്യാവേം । സ്വയേം കൌതുക പാഹാവേം ।
കുബുദ്ധി ഘേതലീ ജീവേം । തോ തമോഗുണ ॥ ൨൨॥
പ്രാപ്ത ജാലിയാം സംപത്തീ । ജീവാംസ കരീ യാതായാതീ ।
കളവളാ നയേ ചിത്തീം । തോ തമോഗുണ ॥ ൨൩॥
നാവഡേ ഭക്തി നാവഡേ ഭാവ । നാവഡേ തീര്ഥ നാവഡേ ദേവ ।
വേദശാസ്ത്ര നലഗേ സര്വ । തോ തമോഗുണ ॥ ൨൪॥
സ്നാനസംധ്യാ നേമ നസേ । സ്വധര്മീം ഭ്രഷ്ടലാ ദിസേ ।
അകര്തവ്യ കരീതസേ । തോ തമോഗുണ ॥ ൨൫॥
ജേഷ്ഠ ബംധു ബാപ മായേ । ത്യാംചീം വചനേം ന സാഹേ ।
സീഘ്രകോപീ നിഘോന ജായേ । തോ തമോഗുണ ॥ ൨൬॥
ഉഗേംചി ഖാവേം ഉഗേംചി അസാവേം । സ്തബ്ധ ഹോഊന ബൈസാവേം ।
കാംഹീംച സ്മരേനാ സ്വഭാവേം । തോ തമോഗുണ ॥ ൨൭॥
ചേടകവിദ്യേചാ അഭ്യാസ । ശസ്ത്രവിദ്യേചാ ഹവ്യാസ ।
മല്ലവിദ്യാ വ്ഹാവീ ജ്യാസ । തോ തമോഗുണ ॥ ൨൮॥
കേലേ ഗളാചേ നവസ । രഡിബേഡീചേ സായാസ ।
കാഷ്ഠയംത്ര ഛേദീ ജിവ്ഹേസ । തോ തമോഗുണ ॥ ൨൯॥
മസ്തകീം ഭദേം ജാളാവേം । പോതേം ആംഗ ഹുരപളാവേം ।
സ്വയേം ശസ്ത്ര ടോചൂന ഘ്യാവേം । തോ തമോഗുണ ॥ ൩൦॥
ദേവാസ സിര വാഹാവേം । കാം തേം ആംഗ സമര്പാവേം ।
പഡണീവരൂന ഘാലൂന ഘ്യാവേ । തോ തമോഗുണ ॥ ൩൧॥
നിഗ്രഹ കരൂന ധരണേം । കാം തേം ടാംഗൂന ഘേണേം ।
ദേവദ്വാരീം ജീവ ദേണേം । തോ തമോഗുണ ॥ ൩൨॥
നിരാഹാര ഉപോഷണ । പംചാഗ്നീ ധൂമ്രപാന ।
ആപണാസ ഘ്യാവേം പുരൂന । തോ തമോഗുണ ॥ ൩൩॥
സകാമ ജേം കാ അനുഷ്ഠാന । കാം തേം വായോനിരോധന ।
അഥവാ രാഹാവേം പഡോന । തോ തമോഗുണ ॥ ൩൪॥
നഖേം കേശ വാഢവാവേ । ഹസ്തചി വര്തേ കരാവേ ।
അഥവാ വാഗ്സുംന്യ വ്ഹാവേം । തോ തമോഗുണ ॥ ൩൫॥
നാനാ നിഗ്രഹേം പിഡാവേം । ദേഹദുഃഖേം ചര്ഫഡാവേം ।
ക്രോധേം ദേവാംസ ഫോഡാവേം । തോ തമോഗുണ ॥ ൩൬॥
ദേവാചീ ജോ നിംദാ കരീ । തോ ആശാബദ്ധി അഘോരീ ।
ജോ സംതസംഗ ന ധരീ । തോ തമോഗുണ ॥ ൩൭॥
ഐസാ ഹാ തമോഗുണ । സാംഗതാം ജോ അസാധാരണ ।
പരീ ത്യാഗാര്ഥ നിരൂപണ । കാംഹീം യേക ॥ ൩൮॥
ഐസേം വര്തേ തോ തമോഗുണ । പരീ ഹാ പതനാസ കാരണ ।
മോക്ഷപ്രാപ്തീചേം ലക്ഷണ । നവ്ഹേ യേണേം ॥ ൩൯॥
കേല്യാ കര്മാചേം ഫള । പ്രാപ്ത ഹോഈല സകള ।
ജന്മ ദുഃഖാചേം മൂള । തുടേനാ കീം ॥ ൪൦॥
വ്ഹാവയാ ജന്മാചേം ഖംഡണ । പാഹിജേ തോ സത്വഗുണ ।
തേംചി അസേ നിരുപണ । പുഢിലേ സമാസീം ॥ ൪൧॥
ഇതി ശ്രീദാസബോധേ ഗുരുശിഷ്യസംവാദേ തമോഗുണലക്ഷണനാമ സമാസ സഹാവാ ॥ ൬॥
സമാസ സാതവാ : സത്ത്വഗുണ ലക്ഷണ ॥ ശ്രീരാമ് ॥
മാഗാം ബോലിലാ തമോഗുണ । ജോ ദുഃഖദായക ദാരുണ ।
ആതാം ഐകാ സത്വഗുണ । പരമ ദുല്ലഭ ॥ ൧॥
ജോ ഭജനാചാ ആധാര । ജോ യോഗിയാംചീ ഥാര ।
ജോ നിരസീ സംസാര । ദുഃഖമൂള ജോ ॥ ൨॥
ജേണേം ഹോയേ ഉത്തമ ഗതീ । മാര്ഗ ഫുടേ ഭഗവംതീം ।
ജേണേം പാവിജേ മുക്തീ । സായോജ്യതാ തേ ॥ ൩॥
ജോ ഭക്താംചാ കോംവസാ । ജോ ഭവാര്ണവീംചാ ഭര്വസാ ।
മോക്ഷലക്ഷ്മീചീ ദശാ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൪॥
ജോ പരമാര്ഥാചേം മംഡണ । ജോ മഹംതാംചേം ഭൂഷണ ।
രജതമാചേം നിര്ശന । തോ സത്വഗുണ ॥ ൫॥
ജോ പരമസുഖകാരീ । ജോ ആനംദാചീ ലഹരീ ।
ദേഊനിയാം, നിവാരീ- । ജന്മമൃത്യ ॥ ൬॥
ജോ അജ്ഞാനാചാ സേവട । ജോ പുണ്യാചേം മൂള പീഠ ।
ജയാചേനി സാംപഡേ വാട । പരലോകാചീ ॥ ൭॥
ഐസാ ഹാ സത്വഗുണ । ദേഹീം ഉമടതാം ആപണ ।
തയേ ക്രിയേചേം ലക്ഷണ । ഐസേം അസേ ॥ ൮॥
ഈശ്വരീം പ്രേമാ അധിക । പ്രപംച സംപാദണേ ലോകിക ।
സദാ സന്നിധ വിവേക । തോ സത്വഗുണ ॥ ൯॥
സംസാരദുഃഖ വിസരവീ । ഭക്തിമാര്ഗ വിമള ദാവീ ।
ഭജനക്രിയാ ഉപജവീ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൧൦॥
പരമാര്ഥാചീ ആവഡീ । ഉഠേ ഭാവാര്ഥാചീ ഗോഡീ ।
പരോപകാരീം താംതഡീ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൧൧॥
സ്നാനസംധ്യാ പുണ്യസീള । അഭ്യാംതരീംചാ നിര്മള ।
ശരീര വസ്ത്രേം സോജ്വള । തോ സത്വഗുണ ॥ ൧൨॥
യേജന ആണീ യാജന । ആധേന ആണീ അധ്യാപന ।
സ്വയേം കരീ ദാനപുണ്യ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൧൩॥
നിരൂപണാചീ ആവഡീ । ജയാ ഹരികഥേചീ ഗോഡീ ।
ക്രിയാ പാലടേ രോകഡീ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൧൪॥
അശ്വദാനേം ഗജദാനേം । ഗോദാനേം ഭൂമിദാനേം ।
നാനാ രത്നാംചീം ദാനേം- । കരീ, തോ സത്വഗുണ ॥ ൧൫॥
ധനദാന വസ്ത്രദാന । അന്നദാന ഉദകദാന ।
കരീ ബ്രാഹ്മണസംതര്പണ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൧൬॥
കാര്തികസ്നാനേം മാഘസ്നാനേം । വ്രതേം ഉദ്യാപനേം ദാനേം ।
നിഃകാമ തീര്ഥേം ഉപോഷണേ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൧൭॥
സഹസ്രഭോജനേം ലക്ഷഭോജനേം । വിവിധ പ്രകാരീംചീം ദാനേം ।
നിഃകാമ കരീ സത്വഗുണേം । കാമനാ രജോഗുണ ॥ ൧൮॥
തീര്ഥീം അര്പീ ജോ അഗ്രാരേം । ബാംധേ വാപീ സരോവരേം ।
ബാംധേ ദേവാളയേം സിഖരേം । തോ സത്വഗുണ ॥ ൧൯॥
ദേവദ്വാരീം പഡശാളാ । പാഈരീയാ ദീപമാളാ ।
വൃംദാവനേം പാര പിംപളാ- । ബാംധേ, തോ സത്വഗുണ ॥ ൨൦॥
ലാവീം വനേം ഉപവനേം । പുഷ്പവാടികാ ജീവനേം ।
നിവവീ താപസ്യാംചീം മനേം । തോ സത്വഗുണ ॥ ൨൧॥
സംധ്യാമഠ ആണി ഭുയേരീം । പാഈരീയാ നദീതീരീം ।
ഭാംഡാരഗൃഹേം ദേവദ്വാരീം । ബാംധേം, തോ സത്വഗുണ ॥ ൨൨ ।
നാനാ ദേവാംചീം ജേ സ്ഥാനേം । തേഥേം നംദാദീപ ഘാലണേം ।
വാഹേ ആളംകാര ഭൂഷണേം । തോ സത്വഗുണ ॥ ൨൩॥
ജേംഗട മൃദാംഗ ടാള । ദമാമേ നഗാരേ കാഹള ।
നാനാ വാദ്യാംചേ കല്ലോള । സുസ്വരാദിക ॥ ൨൪॥
നാനാ സമഗ്രീ സുംദര । ദേവാളഈം ഘാലീ നര ।
ഹരിഭജനീം ജോ തത്പര । തോ സത്വഗുണ ॥ ൨൫॥
ഛേത്രേം ആണീ സുഖാസനേം । ദിംഡ്യാ പതാകാ നിശാണേം ।
വാഹേ ചാമരേം സൂര്യാപാനേം । തോ സത്വഗുണ ॥ ൨൬॥
വൃംദാവനേം തുളസീവനേ । രംഗമാളാ സംമാര്ജനേം ।
ഐസീ പ്രീതി ഘേതലീ മനേം । തോ സത്വഗുണ ॥ ൨൭॥
സുംദരേം നാനാ ഉപകര്ണേം । മംഡപ ചാംദവേ ആസനേം ।
ദേവാളഈം സമര്പണേം । തോ സത്വഗുണ ॥ ൨൮॥
ദേവാകാരണേം ഖാദ്യ । നാനാ പ്രകാരീം നൈവേദ്യ ।
അപൂര്വ ഫളേം അര്പീ സദ്യ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൨൯॥
ഐസീ ഭക്തീചീ ആവഡീ । നീച ദാസ്യത്വാചീ ഗോഡീ ।
സ്വയേം ദേവദ്വാര ഝാഡീ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൩൦॥
തിഥീ പര്വ മോഹോത്സാവ । തേഥേം ജ്യാചാ അംതര്ഭാവ ।
കായാ വാചാ മനേം സര്വ- । അര്പീ, തോ സത്വഗുണ ॥ ൩൧॥
ഹരികഥേസീ തത്പര । ഗംധേം മാളാ ആണീ ധുശര ।
ഘേഊന ഉഭീം നിരംതര । തോ സത്വഗുണ ॥ ൩൨॥
നര അഥവാ നാരീ । യേഥാനുശക്തി സാമഗ്രീ ।
ഘേഊന ഉഭീം ദേവദ്വാരീം । തോ സത്വഗുണ ॥ ൩൩॥
മഹത്കൃത്യ സാംഡൂന മാഗേം । ദേവാസ യേ ലാഗവേഗേം ।
ഭക്തി നികട ആംതരംഗേം । തോ സത്വഗുണ ॥ ൩൪॥
ഥോരപണ സാംഡൂന ദുരീ । നീച കൃത്യ ആംഗീകാരീ ।
തിഷ്ഠത ഉഭാ ദേവദ്വാരീം । തോ സത്വഗുണ ॥ ൩൫॥
ദേവാലാഗീം ഉപോഷണ । വര്ജീ താംബോല ഭോജന ।
നിത്യ നേമ ജപ ധ്യാന- । കരീ, തോ സത്വഗുണ ॥ ൩൬॥
ശബ്ദ കഠീണ ന ബോലേ । അതിനേമേസീ ചാലേ ।
യോഗൂ ജേണേം തോഷവിലേ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൩൭॥
സാംഡൂനിയാ അഭിമാന । നിഃകാമ കരീ കീര്തന ।
ശ്വേദ രോമാംച സ്ഫുരാണ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൩൮॥
അംതരീം ദേവാചേം ധ്യാന । തേണേം നിഡാരലേ നയന ।
പഡേ ദേഹാചേം വിസ്മരണ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൩൯॥
ഹരികഥേചീ അതി പ്രീതി । സര്വഥാ നയേ വികൃതീ ।
ആദിക പ്രേമാ ആദിഅംതീം । തോ സത്വഗുണ ॥ ൪൦॥
മുഖീം നാമ ഹാതീം ടാളീ । നാചത ബോലേ ബ്രീദാവളീ ।
ഘേഊന ലാവീ പായധുളീ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൪൧॥
ദേഹാഭിമാന ഗളേ । വിഷഈം വൈരാഗ്യ പ്രബളേ ।
മിഥ്യാ മായാ ഐസേം കളേ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൪൨॥
കാംഹീം കരാവാ ഉപായേ । സംസാരീം ഗുംതോന കായേ ।
ഉകലവീ ഐസേം ഹൃദയേ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൪൩॥
സംസാരാസീ ത്രാസേ മന । കാംഹീം കരാവേം ഭജന ।
ഐസേം മനീം ഉഠേ ജ്ഞാന । തോ സത്വഗുണ ॥ ൪൪॥
അസതാം ആപുലേ ആശ്രമീം । അത്യാദരേം നിത്യനേമീ ।
സദാ പ്രീതീ ലാഗേ രാമീം । തോ സത്വഗുണ ॥ ൪൫॥
സകളാംചാ ആലാ വീട । പരമാര്ഥീം ജോ നികട ।
ആഘാതീം ഉപജേ ധാരിഷ്ട । തോ സത്വഗുണ ॥ ൪൬॥
സര്വകാള ഉദാസീന । നാനാ ഭോഗീം വിടേ മന ।
ആഠവേ ഭഗവദ്ഭജന । തോ സത്വഗുണ ॥ ൪൭॥
പദാര്ഥീം ന ബൈസേ ചിത്ത । മനീം ആഠവേ ഭഗവംത ।
ഐസാ ദൃഢ ഭാവാര്ഥ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൪൮॥
ലോക ബോലതീ വികാരീ । തരീ ആദിക പ്രേമാ ധരീ ।
നിശ്ചയ ബാണേ അംതരീം । തോ സത്വഗുണ ॥ ൪൯॥
അംതരീം സ്ഫൂര്തീ സ്ഫുരേ । സസ്വരൂപീം തര്ക ഭരേ ।
നഷ്ട സംദേഹ നിവാരേ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൫൦॥
ശരീര ലാവാവേം കാരണീം । സാക്ഷേപ ഉഠേ അംതഃകര്ണീ ।
സത്വഗുണാചീ കരണീ । ഐസീ അസേ ॥ ൫൧॥
ശാംതി ക്ഷ്മാ ആണി ദയാ । നിശ്ചയ ഉപജേ ജയാ ।
സത്വഗുണ ജാണാവാ തയാ । അംതരീം ആലാ ॥ ൫൨॥
ആലേ അതീത അഭ്യാഗത । ജാഊം നേദീ ജോ ഭുകിസ്ത ।
യേഥാനുശക്തീ ദാന ദേന । തോ സത്വഗുണ ॥ ൫൩॥
തഡിതാപഡീ ദൈന്യവാണേം । ആലേം ആശ്രമാചേനി ഗുണേം ।
തയാലാഗീം സ്ഥള ദേണേം । തോ സത്വഗുണ ॥ ൫൪॥
ആശ്രമീം അന്നചീ ആപദാ । പരീ വിമുഖ നവ്ഹേ കദാ ।
ശക്തിനുസാര ദേ സര്വദാ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൫൫॥
ജേണേം ജിംകിലീ രസനാ । തൃപ്ത ജയാചീ വാസനാ ।
ജയാസ നാഹീം കാമനാ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൫൬॥
ഹോണാര തൈസേം ഹോത ജാത । പ്രപംചീം ജാലാ ആഘാത ।
ഡളമളിനാ ജ്യാചേം ചിത്ത । തോ സത്വഗുണ ॥ ൫൭॥
യേകാ ഭഗവംതാകാരണേം । സര്വ സുഖ സോഡിലേം ജേണേം ।
കേലേം ദേഹാചേം സാംഡണേം । തോ സത്വഗുണ ॥ ൫൮॥
വിഷഈം ധാംവേ വാസനാ । പരീ തോ കദാ ഡളമളിനാ ।
ജ്യാചേം ധാരിഷ്ട ചളേനാ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൫൯॥
ദേഹ ആപദേനേം പീഡലാ । ക്ഷുധേ തൃഷേനേം വോസാവലാ ।
തരീ നിശ്ചയോ രാഹിലാ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൬൦॥
ശ്രവണ ആണീ മനന । നിജധ്യാസേം സമാധാന ।
ശുദ്ധ ജാലേം ആത്മജ്ഞാന । തോ സത്വഗുണ ॥ ൬൧॥
ജയാസ അഹംകാര നസേ । നൈരാശതാ വിലസേ ।
ജയാപാസീം കൃപാ വസേ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൬൨॥
സകളാംസീം നമ്ര ബോലേ । മര്യാദാ ധരൂന ചാലേ ।
സര്വ ജന തോഷവിലേ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൬൩॥
സകള ജനാസീം ആര്ജവ । നാഹീം വിരോധാസ ഠാവ ।
പരോപകാരീം വേചീ ജീവ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൬൪॥
ആപകാര്യാഹൂന ജീവീം । പരകാര്യസിദ്ധീ കരാവീ ।
മരോന കീര്തീ ഉരവാവീ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൬൫॥
പരാവ്യാചേ ദോഷഗുണ । ദൃഷ്ടീസ ദേഖേ ആപണ ।
സമുദ്രാഐസീ സാഠവണ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൬൬॥
നീച ഉത്തര സാഹാണേം । പ്രത്യോത്തര ന ദേണേം ।
ആലാ ക്രോധ സാവരണേം । തോ സത്വഗുണ ॥ ൬൭॥
അന്യായേംവീണ ഗാംജിതീ । നാനാപരീ പീഡാ കരിതീ ।
തിതുകേംഹി സാഠവീ ചിത്തീം । തോ സത്വഗുണ ॥ ൬൮॥
ശരീരേം ഘീസ സാഹാണേം । ദുര്ജനാസീം മിളോന ജാണേം ।
നിംദകാസ ഉപകാര കരണേം । ഹാ സത്വഗുണ ॥ ൬൯॥
മന ഭലതീകഡേ ധാവേം । തേം വിവേകേം ആവരാഅവേം ।
ഇംദ്രിയേം ദമന കരാവേം । തോ സത്വഗുണ ॥ ൭൦॥
സത്ക്രിയാ ആചരാവീ । അസത്ക്രിയാ ത്യാഗാവീ ।
വാട ഭക്തീചീ ധരാവീ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൭൧॥
ജയാ ആവഡേ പ്രാതഃസ്നാന । ആവഡേ പുരാണശ്രവണ ।
നാനാ മംത്രീം ദേവതാര്ചന- । കരീ, തോ സത്വഗുണ ॥ ൭൨॥
പര്വകാളീം അതിസാദര । വസംതപൂജേസ തത്പര ।
ജയംത്യാംചീ പ്രീതീ ഥോര । തോ സത്വഗുണ ॥ ൭൩॥
വിദേസിം മേലേം മരണേം । തയാസ സംസ്കാര ദേണേം ।
അഥവാ സാദര ഹോണേം । തോ സത്വഗുണ ॥ ൭൪॥
കോണീ യേകാസ മാരീ । തയാസ ജാഊന വാരീ ।
ജീവ ബംധനമുക്ത കരീ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൭൫॥
ലിംഗേം ലാഹോലീം അഭിശേഷ । നാമസ്മരണീം വിശ്വാസ ।
ദേവദര്ശനീം അവകാശ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൭൬॥
സംത ദേഖോനി ധാവേം । പരമ സുഖ ഹേലാവേ ।
നമസ്കാരീ സര്വഭാവേം । തോ സത്വഗുണ ॥ ൭൭॥
സംതകൃപാ ഹോയ ജയാസ । തേണേം ഉദ്ധരിലാ വംശ ।
തോ ഈശ്വരാചാ അംശ । സത്വഗുണേം ॥ ൭൮॥
സന്മാര്ഗ ദാഖവീ ജനാ । ജോ ലാവീ ഹരിഭജനാ ।
ജ്ഞാന സികവീ അജ്ഞാനാ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൭൯॥
ആവഡേ പുണ്യ സംസ്കാര । പ്രദക്ഷണാ നമസ്കാര ।
ജയാ രാഹേ പാഠാംതര । തോ സത്വഗുണ ॥ ൮൦॥
ഭക്തീചാ ഹവ്യാസ ഭാരീ । ഗ്രംഥസാമഗ്രീ ജോ കരീ ।
ധാതുമൂര്തി നാനാപരീ । പൂജീ, തോ സത്വഗുണ ॥ ൮൧॥
ഝളഫളിത ഉപകര്ണേം । മാളാ ഗവാളീ ആസനേം ।
പവിത്രേ സോജ്വളേം വസനേം । തോ സത്വഗുണ ॥ ൮൨॥
പരപീഡേചേം വാഹേ ദുഃഖ । പരസംതോഷാചേം സുഖ ।
വൈരാഗ്യ ദേഖോന ഹരിഖ- । മാനീ, തോ സത്വഗുണ ॥ ൮൩॥
പരഭൂഷണേം ഭൂഷണ । പരദൂഷണേം ദൂഷണ ।
പരദുഃഖേം സിണേ ജാണ । തോ സത്വഗുണ ॥ ൮൪॥
ആതാം അസോം ഹേം ബഹുത । ദേവീം ധര്മീം ജ്യാചേം ചിത്ത ।
ഭജേ കാമനാരഹിത । തോ സത്വഗുണ ॥ ൮൫॥
ഐസാ ഹാ സത്വഗുണ സാത്വിക । സംസാരസാഗരീം താരക ।
യേണേം ഉപജേ വിവേക । ജ്ഞാനമാര്ഗാചാ ॥ ൮൬॥
സത്വഗുണേം ഭഗവദ്ഭക്തീ । സത്വഗുണേം ജ്ഞാനപ്രാപ്തീ ।
സത്വഗുണേം സായോജ്യമുക്തീ । പാവിജേതേ ॥ ൮൭॥
ഐസീ സത്വഗുണാചീ സ്ഥിതീ । സ്വല്പ ബോലിലേം യേഥാമതീ ।
സാവധ ഹോഊന ശ്രോതീം । പുഢേം അവധാന ദ്യാവേം ॥ ൮൮॥
ഇതി ശ്രീദാസബോധേ ഗുരുശിഷ്യസംവാദേ സത്വഗുണനാമ സമാസ സാതവാ ॥ ൭॥
സമാസ ആഠവാ : സദ്വിദ്യാ നിരൂപണ ॥ ശ്രീരാമ് ॥
ഐകാ സദ്വിദ്യേചീം ലക്ഷണേം । പരമ ശുദ്ധ സുലക്ഷണേം ।
വിചാര ഘേതാം ബളേംചി ബാണേ । സദ്വിദ്യാ ആംഗീം ॥ ൧॥
സദ്വിദ്യേചാ ജോ പുരുഷ । തോ ഉത്തമലക്ഷണീ വിശേഷ ।
ത്യാചേ ഗുണ ഐകതാം സംതോഷ । പരമ വാടേ ॥ ൨॥
ഭാവിക സാത്വിക പ്രേമള । ശാംതി ക്ഷ്മാ ദയാസീള ।
ലീന തത്പര കേവള । അമൃതവചനീ ॥ ൩॥
പരമ സുംദര ആണീ ചതുര । പരമ സബള ആണീ ധീര ।
പരമ സംപന്ന ആണീ ഉദാര । ആതിശയേംസീം ॥ ൪॥
പരമ ജ്ഞാതാ ആണീ ഭക്ത । മാഹാ പംഡീത ആണീ വിരക്ത ।
മാഹാ തപസ്വീ ആണീ ശാംത । ആതിശയേംസീം ॥ ൫॥
വക്താ ആണീ നൈരാശതാ । സര്വജ്ഞ ആണീ സാദരതാ ।
ശ്രേഷ്ഠ ആണീ നമ്രതാ । സര്വത്രാംസീ ॥ ൬॥
രാജാ ആണീ ധാര്മിക । ശൂര ആണീ വിവേക ।
താരുണ്യ ആണീ നേമക । ആതിശയേംസീം ॥ ൭॥
വൃധാചാരീ കുളാചാരീ । യുക്താഹാരീ നിര്വികാരീ ।
ധന്വംതരീ പരോപകാരീ । പദ്മഹസ്തീ ॥ ൮॥
കാര്യകര്താ നിരാഭിമാനീ । ഗായക ആണീ വൈഷ്ണവ ജനീ ।
വൈഭവ ആണീ ഭഗവദ്ഭജനീ । അത്യാദരേം ॥ ൯॥
തത്വജ്ഞ ആണീ ഉദാസീന । ബഹുശ്രുത ആണീ സജ്ജന ।
മംത്രീ ആണീ സഗുണ । നീതിവംത ॥ ൧൦॥
ആധു പവിത്ര പുണ്യസീള । അംതരശുദ്ധ ധര്മാത്മാ കൃപാള ।
കര്മനിഷ്ഠ സ്വധര്മേം നിര്മള । നിര്ലോഭ അനുതാപീ ॥ ൧൧॥
ഗോഡീ ആവഡീ പരമാര്ഥപ്രീതീ । സന്മാര്ഗ സത്ക്രിയാ ധാരണാ ധൃതീ ।
ശ്രുതി സ്മൃതീ ലീളാ യുക്തി । സ്തുതീ മതീ പരീക്ഷാ ॥ ൧൨॥
ദക്ഷ ധൂര്ത യോഗ്യ താര്കിക । സത്യസാഹിത്യ നേമക ഭേദക ।
കുശള ചപള ചമത്കാരിക । നാനാ പ്രകാരേം ॥ ൧൩॥
ആദര സന്മാന താര്തമ്യ ജാണേ । പ്രയോഗസമയോ പ്രസംഗ ജാണേ ।
കാര്യാകാരണ ചിന്ഹേം ജാണേ । വിചക്ഷണ ബോലികാ ॥ ൧൪॥
സാവധ സാക്ഷേപീ സാധക । ആഗമ നിഗമ ശോധക ।
ജ്ഞാനവിജ്ഞാന ബോധക । നിശ്ചയാത്മക ॥ ൧൫॥
പുരശ്ചരണീ തീര്ഥവാസീ । ധൃഢവ്രതീ കായാക്ലേസീ ।
ഉപാസക, നിഗ്രഹാസീ- । കരൂം ജാണേ ॥ ൧൬॥
സത്യവചനീ ശുഭവചനീ । കോമളവചനീ യേകവചനീ ।
നിശ്ചയവചനീ സൌഖ്യവചനീ । സര്വകാള ॥ ൧൭॥
വാസനാതൃപ്ത സഖോല യോഗീ । ഭവ്യ സുപ്രസന്ന വീതരാഗീ ।
സൌമ്യ സാത്വിക ശുദ്ധമാര്ഗീ । നിഃകപട നിര്വേസനീ ॥ ൧൮॥
സുഗഡ സംഗീത ഗുണഗ്രാഹീ । അനാപേക്ഷീ ലോകസംഗ്രഹീ ।
ആര്ജവ സഖ്യ സര്വഹി । പ്രാണീമാത്രാസീ ॥ ൧൯॥
ദ്രവ്യസുചീ ദാരാസുചീ । ന്യായസുചീ അംതരസുചീ ।
പ്രവൃത്തിസുചീ നിവൃത്തിസുചീ । സര്വസുചീ നിഃസംഗപണേം ॥ ൨൦॥
മിത്രപണേം പരഹിതകാരീ । വാഗ്മാധുര്യ പരശോകഹാരീ ।
സാമര്ഥ്യപണേം വേത്രധാരീ । പുരൂഷാര്ഥേം ജഗമിത്ര ॥ ൨൧॥
സംശയഛേദക വിശാള വക്താ । സകള കൢപ്ത അസോനീ ശ്രോതാ ।
കഥാനിരൂപണീം ശബ്ദാര്ഥാ । ജാഊംച നേദീ ॥ ൨൨॥
വേവാദരഹിത സംവാദീ । സംഗരഹിത നിരോപാധീ ।
ദുരാശാരഹിത അക്രോധീ । നിര്ദോഷ നിര്മത്സരീ ॥ ൨൩॥
വിമളജ്ഞാനീ നിശ്ചയാത്മക । സമാധാനീ ആണീ ഭജക ।
സിദ്ധ അസോനീ സാധക । സാധന രക്ഷീ ॥ ൨൪॥
സുഖരൂപ സംതോഷരൂപ । ആനംദരൂപ ഹാസ്യരൂപ ।
ഐക്യരൂപ ആത്മരൂപ । സര്വത്രാംസീ ॥ ൨൫॥
ഭാഗ്യവംത ജയവംത । രൂപവംത ഗുണവംത ।
ആചാരവംത ക്രിയാവംത । വിചാരവംത സ്ഥിതീ ॥ ൨൬॥
യേശവംത കിര്തിവംത । ശക്തിവംത സാമര്ഥ്യവംത ।
വീര്യവംത വരദവംത । സത്യവംത സുകൃതീ ॥ ൨൭॥
വിദ്യാവംത കളാവംത । ലക്ഷ്മീവംത ലക്ഷ്ണവംത ।
കുളവംത സുചിഷ്മംത । ബളവംത ദയാളു ॥ ൨൮॥
യുക്തിവംത ഗുണവംത വരിഷ്ഠ । ബുദ്ധിവംത ബഹുധാരിഷ്ട ।
ദീക്ഷാവംത സദാസംതുഷ്ട । നിസ്പൃഹ വീതരാഗീ ॥ ൨൯॥
അസോ ഐസേ ഉത്തമ ഗുണ । ഹേം സദ്വിദ്യചേം ലക്ഷണ ।
അഭ്യാസായാ നിരൂപണ । അല്പമാത്ര ബോലിലേം ॥ ൩൦॥
രൂപലാവണ്യ അഭ്യാസിതാം ന യേ । സഹജഗുണാസ ന ചലേ ഉപായേ ।
കാംഹീം തരീ ധരാവീ സോയേ । അഗാംതുക ഗുണാചീ ॥ ൩൧॥
ഐസീ സദ്വിദ്യാ ബരവീ । സര്വത്രാംപാസീ അസാവീ ।
പരീ വിരക്തപുരുഷേം അഭ്യാസവീ । അഗത്യരൂപ ॥ ൩൨॥
ഇതി ശ്രീദാസബോധേ ഗുരുശിഷ്യസംവാദേ സദ്വിദ്യാനിരൂപണനാമ സമാസ ആഠവാ ॥ ൮॥
സമാസ നവവാ : വിരക്ത ലക്ഷണ ॥ ശ്രീരാമ് ॥
ഐകാ വിരക്താംചീ ലക്ഷണേം । വിരക്തേം അസാവേം കോണ്യാ ഗുണേം ।
ജേണേം ആംഗീം സാമര്ഥ്യ ബാണേം । യോഗിയാചേം ॥ ൧॥
ജേണേം സത്കീര്തി വാഢേ । ജേണേം സാര്ഥകതാ ഘഡേ ।
ജേണേംകരിതാം മഹിമാ ചഢേ । വിരക്താംസീ ॥ ൨॥
ജേണേം പരമാര്ഥ ഫാവേ । ജേണേം ആനംദ ഹേലാവേ ।
ജേണേം വിരക്തി ദുണാവേ । വിവേകേംസഹിത ॥ ൩॥
ജേണേം സുഖ ഉചംബളേ । ജേണേം സദ്വിദ്യാ വോളേ ।
ജേണേം ഭാഗ്യശ്രീ പ്രബളേ । മോക്ഷേംസഹിത ॥ ൪॥
മനോരഥ പൂര്ണ ഹോതീ । സകള കാമനാ പുരതീ ।
മുഖീം രാഹേ സരസ്വതീ । മധുര ബോലാവയാ ॥ ൫॥
ഹേ ലക്ഷണേം ശ്രവണ കീജേ । ആണീ സദൃഢ ജീവീം ധരിജേ ।
തരീ മഗ വിഖ്യാത ഹോഈജേ । ഭൂമംഡളീം ॥ ൬॥
വിരക്തേം വിവേകേം അസാവേം । വിരക്തേം അധ്യാത്മ വാഢവാവേം ।
വിരക്തേം ധാരിഷ്ട ധരാവേം । ദമനവിഷഈം ॥ ൭॥
വിരക്തേം രാഖാവേം സാധന । വിരക്തേം ലാവാവേം ഭജന ।
വിരക്തേം വിശേഷ ബ്രഹ്മജ്ഞാന । പ്രഗടവാവേം ॥ ൮॥
വിരക്തേം ഭക്തീ വാഢവാവീ । വിരക്തേ ശാംതീ ദാഖവാവീ ।
വിരക്തേം യേത്നേം കരാവീ । വിരക്തീ ആപുലീ ॥ ൯॥
വിരക്തേം സദ്ക്രിയാ പ്രതിഷ്ഠാവീ । വിരക്തേം നിവൃത്തി വിസ്താരാവീ ।
വിരക്തേം നൈരാശതാ ധരാവീ । സദൃഢ ജിവേംസീം ॥ ൧൦॥
വിരക്തേം ധര്മസ്ഥാപനാ കരാവീ । വിരക്തേം നീതി ആവലംബാവീ ।
വിരക്തേം ക്ഷ്മാ സാംഭാളാവീ । അത്യാദരേംസീ ॥ ൧൧॥
വിരക്തേം പരമാര്ഥ ഉജളാവാ । വിരക്തേം വിചാര ശോധാവാ ।
വിരക്തേം സന്നിധ ഠേവാവാ । സന്മാര്ഗ സത്വഗുണ ॥ ൧൨॥
വിരക്തേം ഭാവികേം സാംഭാളാവീം । വിരക്തേം പ്രേമളേം നിവവാവീം ।
വിരക്തേം സാബഡീം നുപേക്ഷാവീം । ശരണാഗതേം ॥ ൧൩॥
വിരക്തേം അസാവേം പരമ ദക്ഷ । വിരക്തേം അസാവേം അംതരസാക്ഷ ।
വിരക്തേം വോഢാവാ കൈപക്ഷ । പരമാര്ഥാചാ ॥ ൧൪॥
വിരക്തേം അഭ്യാസ കരാവാ । വിരക്തേം സാക്ഷേപ ധരാവാ ।
വിരക്തേം വഗ്ത്രൃത്വേം ഉഭാരാവാ । മോഡലാ പരമാര്ഥ ॥ ൧൫॥
വിരക്തേം വിമളജ്ഞാന ബോലാവേം । വിരക്തേം വൈരാഗ്യ സ്തവീത ജാവേം ।
വിരക്തേം നിശ്ചയാചേം കരാവേം । സമാധാന ॥ ൧൬॥
പര്വേം കരാവീം അചാടേം । ചാലവാവീ ഭക്താംചീ ഥാടേ ।
നാനാ വൈഭവേം കചാടേം । ഉപാസനാമാര്ഗ ॥ ൧൭॥
ഹരികീര്തനേം കരാവീം । നിരൂപണേം മാജവാവീം ।
ഭക്തിമാര്ഗേ ലാജവാവീം । നിംദക ദുര്ജനേം ॥ ൧൮॥
ബഹുതാംസ കരാവേ പരോപകാര । ഭലേപണാചാ ജീര്ണോദ്ധാര ।
പുണ്യമാര്ഗാചാ വിസ്താര । ബളേംചി കരാവാ ॥ ൧൯॥
സ്നാന സംധ്യാ ജപ ധ്യാന । തീര്ഥയാത്രാ ഭഗവദ്ഭജന ।
നിത്യനേമ പവിത്രപണ । അംതരശുദ്ധ അസാവേം ॥ ൨൦॥
ദൃഢ നിശ്ചയോ ധരാവാ । സംസാര സുഖാചാ കരാവാ ।
വിശ്വജന ഉദ്ധരാവാ । സംസര്ഗമാത്രേം ॥ ൨൧॥
വിരക്തേം അസാവേം ധീര । വിരക്തേം അസാവേം ഉദാര ।
വിരക്തേം അസാവേം തത്പര । നിരൂപണവിഷഈം ॥ ൨൨॥
വിരക്തേം സാവധ അസാവേം । വിരക്തേം ശുദ്ധ മാര്ഗേം ജാവേം ।
വിരക്തേം ഝിജോന ഉരവാവേം । സദ്കീര്തീസീ ॥ ൨൩॥
വിരക്തേം വിരക്ത ധുംഡാവേ । വിരക്തേം സാധു വോളഖാവേ ।
വിരക്തേം മിത്ര കരാവേ । സംത യോഗീ സജ്ജന ॥ ൨൪॥
വിരക്തേം കരാവീം പുരശ്ചരണേം । വിരക്തേം ഫിരാവീം തീര്ഥാടണേം ।
വിരക്തേം കരാവീം നാനാസ്ഥാനേം । പരമ രമണീയ ॥ ൨൫॥
വിരക്തേം ഉപാധീ കരാവീ । ആണി ഉദാസവൃത്തി ന സംഡാവീ ।
ദുരാശാ ജഡോ നേദാവീ । കോണയേകവിഷഈം ॥ ൨൬॥
വിരക്തേം അസാവേം അംതരനിഷ്ഠ । വിരക്തേം നസാവേം ക്രിയാഭ്രഷ്ട ।
വിരക്തേം ന വ്ഹാവേം കനിഷ്ഠ । പരാധേനപണേം ॥ ൨൭॥
വിരക്തേം സമയ ജാണാവാ । വിരക്തേം പ്രസംഗ വോളഖാവാ ।
വിരക്ത ചതുര അസാഅവാ । സര്വപ്രകാരേം ॥ ൨൮॥
വിരക്തേം യേകദേസീ നസാവേം । വിരക്തേം സര്വ അഭ്യാസാവേം ।
വിരക്തേം അവഘേം ജാണാവേം । ജ്യാചേം ത്യാപരീ ॥ ൨൯॥
ഹരികഥാ നിരൂപണ । സഗുണഭജന ബ്രഹ്മജ്ഞാന ।
പിംഡജ്ഞാന തത്വജ്ഞാന । സര്വ ജാണാവേം ॥ ൩൦॥
കര്മമാര്ഗ ഉപാസനാമാര്ഗ । ജ്ഞാനമാര്ഗ സിദ്ധാംതമാര്ഗ ।
പ്രവൃത്തിമാര്ഗ നിവൃത്തിമാര്ഗ । സകള ജാണാവേം ॥ ൩൧॥
പ്രേമള സ്ഥിതീ ഉദാസ സ്ഥിതീ । യോഗസ്ഥിതീ ധ്യാനസ്ഥിതീ ।
വിദേഹ സ്ഥിതീ സഹജ സ്ഥിതീ । സകള ജാണാവേം ॥ ൩൨ ॥
ധ്വനീ ലക്ഷ മുദ്രാ ആസനേം । മംത്ര യംത്ര വിധീ വിധാനേം ।
നാനാ മതാംചേം ദേഖണേം । പാഹോന സാംഡാവേം ॥ ൩൩॥
വിരക്തേം അസാവേം ജഗമിത്ര । വിരക്തേം അസാവേം സ്വതംത്ര ।
വിരക്തേം അസാവേം വിചിത്ര । ബഹുഗുണീ ॥ ൩൪॥
വിരക്തേം അസാവേം വിരക്ത । വിരക്തേം അസാവേം ഹരിഭക്ത ।
വിരക്തേം അസാവേം നിത്യമുക്ത । അലിപ്തപണേം ॥ ൩൫॥
വിരക്തേം ശാസ്ത്രേം ധാംഡോളാവീം । വിരക്തേം മതേം വിഭാംഡാവീം ।
വിരക്തേം മുമുക്ഷേം ലാവാവീം । ശുദ്ധമാര്ഗേം ॥ ൩൬॥
വിരക്തേം ശുദ്ധമാര്ഗ സാംഗാവാ । വിരക്തേം സംശയ ഛേദാവാ ।
വിരക്തേം ആപലാ മ്ഹണാവാ । വിശ്വജന ॥ ൩൭॥
വിരക്തേം നിംദക വംദാവേം । വിരക്തേം സാധക ബോധാവേ ।
വിരക്തേം ബദ്ധ ചേവവാവേ- । മുമുക്ഷനിരൂപണേം ॥ ൩൮॥
വിരക്തേം ഉത്തമ ഗുണ ഘ്യാവേ । വിരക്തേം അവഗുണ ത്യാഗാവേ ।
നാനാ അപായ ഭംഗാവേ । വിവേകബളേം ॥ ൩൯॥
ഐസീം ഹേ ഉത്തമ ലക്ഷണേം । ഐകാവീം യേകാഗ്ര മനേം ।
യാചാ അവ്ഹേര ന കരണേം । വിരക്ത പുരുഷേം ॥ ൪൦॥
ഇതുകേം ബോലിലേം സ്വഭാവേം । ത്യാംത മാനേല തിതുകേം ഘ്യാവേം ।
ശ്രോതീം ഉദാസ ന കരാവേം । ബഹു ബോലിലേം മ്ഹണൌനീ ॥ ൪൧॥
പരംതു ലക്ഷണേം നേ ഘേതാം । അവലക്ഷണേം ബാഷ്കളതാ ।
തേണേം ത്യാസ പഢതമൂര്ഖതാ । യേവോം പാഹേ ॥ ൪൨॥
ത്യാ പഢതമൂര്ഖാചേം ലക്ഷണ । പുഢിലേ സമാസീം നിരൂപണ ।
ബോലിലേം അസേ സാവധാന- । ഹോഊന ആഇകാ ॥ ൪൩॥
ഇതി ശ്രീദാസബോധേ ഗുരുശിഷ്യസംവാദേ വിരക്തലക്ഷണനാമ സമാസ നവവാ ॥ ൯॥
സമാസ ദഹാവാ : പഢതമുര്ഖ ലക്ഷണ ॥ ശ്രീരാമ് ॥
മാഗാം സാംഗിതലീം ലക്ഷണേം । മൂര്ഖാആംഗീ ചാതുര്യ ബാണേ ।
ആതാം ഐകാ ശാഹാണേ- । അസോനി, മൂര്ഖ ॥ ൧॥
തയാ നാംവ പഢതമൂര്ഖ । ശ്രോതീം ന മനാവേം ദുഃഖ ।
അവഗുണ ത്യാഗിതാം , സുഖ- । പ്രാപ്ത ഹോയേ ॥ ൨॥
ബഹുശ്രുത ആണി വിത്പന്ന । പ്രാംജള ബോലേ ബ്രഹ്മജ്ഞാന ।
ദുരാശാ ആണി അഭിമാന । ധരീ, തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൩॥
മുക്തക്രിയാ പ്രതിപാദീ । സഗുണഭക്തി ഉഛേദീ ।
സ്വധര്മ ആണി സാധന നിംദീ । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൪॥
ആപലേന ജ്ഞാതേപണേം । സകളാംസ ശബ്ദ ഠേവണേം ।
പ്രാണീമാത്രാചേം പാഹേ ഉണേം । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൫॥
ശിഷ്യാസ അവജ്ഞാ ഘഡേ । കാം തോ സംകടീം പഡേ ।
ജയാചേനി ശബ്ദേം മന മോഡേ । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൬॥
രജോഗുണീ തമോഗുണീ । കപടീ കുടിള അംതഃകര്ണീ ।
വൈഭവ ദേഖോന വാഖാണീ । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൭॥
സമൂള ഗ്രംഥ പാഹില്യാവിണ । ഉഗാച ഠേവീ ജോ ദൂഷണ ।
ഗുണ സാംഗതാം അവഗുണ- । പാഹേ തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൮॥
ലക്ഷണേം ഐകോന മാനീ വീട । മത്സരേം കരീ ഖടപട ।
നീതിന്യായ ഉദ്ധട । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൯॥
ജാണപണേം ഭരീം ഭരേ । ആലാ ക്രോധ നാവരേ ।
ക്രിയാ ശബ്ദാസ അംതരേ । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൧൦॥
വക്താ അധികാരേംവീണ । വഗ്ത്രൃത്വാചാ കരീ സീണ ।
വചന ജയാചേം കഠീണ । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൧൧॥
ശ്രോതാ ബഹുശ്രുതപണേം । വക്തയാസ ആണീ ഉണേം ।
വാചാളപണാചേനി ഗുണേം । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൧൨॥
ദോഷ ഠേവീ പുഢിലാംസീ । തേംചി സ്വയേം ആപണാപാസീം ।
ഐസേം കളേനാ ജയാസീ । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൧൩॥
അഭ്യാസാചേനി ഗുണേം । സകള വിദ്യാ ജാണേ ।
ജനാസ നിവഊം നേണേം । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൧൪॥
ഹസ്ത ബാംധീജേ ഊര്ണതംതേം । ലോഭേം മൃത്യ ഭ്രമരാതേം ।
ഐസാ ജോ പ്രപംചീ ഗുംതേ । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൧൫॥
സ്ത്രിയംചാ സംഗ ധരീ । സ്ത്രിയാംസീ നിരൂപണ കരീ ।
നിംദ്യ വസ്തു ആംഗികാരീ । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൧൬॥
ജേണേം ഉണീവ യേ ആംഗാസീ । തേംചി ദൃഢ ധരീ മാനസീം ।
ദേഹബുദ്ധി ജയാപാസീം । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൧൭॥
സാംഡൂനിയാം ശ്രീപതീ । ജോ കരീ നരസ്തുതീ ।
കാം ദൃഷ്ടീ പഡില്യാംചീ കീര്തീ- । വര്ണീ, തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൧൮॥
വര്ണീ സ്ത്രിയാംചേ ആവേവ । നാനാ നാടകേം ഹാവഭാവ ।
ദേവാ വിസരേ ജോ മാനവ । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൧൯॥
ഭരോന വൈഭവാചേ ഭരീം । ജീവമാത്രാസ തുഛ്യ കരീ ।
പാഷാംഡമത ഥാവരീ । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൨൦॥
വിത്പന്ന ആണീ വീതരാഗീ । ബ്രഹ്മജ്ഞാനീ മാഹായോഗീ ।
ഭവിഷ്യ സാംഗോം ലാഗേ ജഗീം । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൨൧॥
ശ്രവണ ഹോതാം അഭ്യാംതരീം । ഗുണദോഷാചീ ചാളണാ കരീ ।
പരഭൂഷണേം മത്സരീ । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൨൨॥
നാഹീം ഭക്തീചേം സാധന । നാഹീം വൈരാഗ്യ നാ ഭജന ।
ക്രിയേവിണ ബ്രഹ്മജ്ഞാന- । ബോലേ, തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൨൩॥
ന മനീ തീര്ഥ ന മനീ ക്ഷേത്ര । ന മനീ വേദ ന മനീ ശാസ്ത്ര ।
പവിത്രകുളീം ജോ അപവിത്ര । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൨൪॥
ആദര ദേഖോനി മന ധരീ । കീര്തീവിണ സ്തുതീ കരീ ।
സവേംചി നിംദീ അനാദരീ । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൨൫॥
മാഗേം യേക പുഢേം യേക । ഐസാ ജയാചാ ദംഡക ।
ബോലേ യേക കരീ യേക । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൨൬॥
പ്രപംചവിശീം സാദര । പരമാര്ഥീം ജ്യാചാ അനാദര ।
ജാണപണേം ഘേ അധാര । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൨൭॥
യേഥാര്ഥ സാംഡൂന വചന । ജോ രക്ഷൂന ബോലേ മന ।
ജ്യാചേം ജിണേം പരാധേന । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൨൮॥
സോംഗ സംപാധീ വരീവരീ । കരൂം നയേ തേംചി കരീ ।
മാര്ഗ ചുകോന ഭരേ ഭരീം । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൨൯॥
രാത്രംദിവസ കരീ ശ്രവണ । ന സംഡീ ആപലേ അവഗുണ ।
സ്വഹിത ആപലേം ആപണ । നേണേ തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൩൦॥
നിരൂപണീം ഭലേ ഭലേ । ശ്രോതേ യേഊന ബൈസലേ ।
ക്ഷുദ്രേം ലക്ഷുനീ ബോലേ । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൩൧॥
ശിഷ്യ ജാലാ അനധികാരീ । ആപലീ അവജ്ഞാ കരീ ।
പുന്ഹാം ത്യാചീ ആശാ ധരീ । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൩൨॥
ഹോത അസതാം ശ്രവണ । ദേഹാസ ആലേം ഉണേപണ ।
ക്രോധേം കരീ ചിണചിണ । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൩൩॥
ഭരോന വൈഭവാചേ ഭരീം । സദ്ഗുരൂചീ ഉപേക്ഷാ കരീ ।
ഗുരുപരംപരാ ചോരീ । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൩൪॥
ജ്ഞാന ബോലോന കരീ സ്വാര്ഥ । കൃപണാ ഐസാ സാംചീ അര്ഥ ।
അര്ഥാസാഠീം ലാവീ പരമാര്ഥ । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൩൫॥
വര്തല്യാവീണ സികവീ । ബ്രഹ്മജ്ഞാന ലാവണീ ലാവീ ।
പരാധേന ഗോസാവീ । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൩൬॥
ഭക്തിമാര്ഗ അവഘാ മോഡേ । ആപണാമധ്യേം ഉപംഢര പഡേ ।
ഐസിയേ കര്മീം പവാഡേ । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൩൭॥
പ്രപംച ഗേലാ ഹാതീചാ । ലേശ നാഹീം പരമാര്ഥാചാ ।
ദ്വേഷീ ദേവാം ബ്രാഹ്മണാചാ । തോ യേക പഢതമൂര്ഖ ॥ ൩൮॥
ത്യാഗാവയാ അവഗുണ । ബോലിലേം പഢതമൂര്ഖാചേം ലക്ഷണ ।
വിചക്ഷണേം നീഉന പൂര്ണ । ക്ഷ്മാ കേലേം പാഹിജേ ॥ ൩൯॥
പരമ മൂര്ഖാമാജീ മൂര്ഖ । ജോ സംസാരീം മാനീ സുഖ ।
യാ സംസാരദുഃഖാ ഐസേം ദുഃഖ । ആണീക നാഹീം ॥൪൦॥
തേംചി പുഢേം നിരൂപണ । ജന്മദുഃഖാചേം ലക്ഷണ ।
ഗര്ഭവാസ ഹാ ദാരുണ । പുഢേം നിരോപിലാ ॥ ൪൧॥
ഇതി ശ്രീദാസബോധേ ഗുരുശിഷ്യസംവാദേ പഢതമൂര്ഖലക്ഷണനാമ സമാസ ദഹാവാ ॥ ൧൦ ॥
॥ ദശക ദുസരാ സമാപ്ത ॥

Explore More