దశక దుసరా : మూర్ఖలక్షణాంచా
సమాస పహిలా : మూర్ఖలక్షణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస పహిలా : మూర్ఖలక్షణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస దుసరా : ఉత్తమ లక్షణ ॥ శ్రీరామ్ ॥
సమాస తిసరా : కువిద్యా లక్షణ ॥ శ్రీరామ్ ॥
సమాస చవథా : భక్తి నిరూపణ ॥ శ్రీరామ్ ॥
సమాస పాచవా : రజోగుణ లక్షణ ॥ శ్రీరామ్ ॥
సమాస సహావా : తమోగుణ లక్షణ ॥ శ్రీరామ్ ॥
సమాస సాతవా : సత్త్వగుణ లక్షణ ॥ శ్రీరామ్ ॥
సమాస ఆఠవా : సద్విద్యా నిరూపణ ॥ శ్రీరామ్ ॥
సమాస నవవా : విరక్త లక్షణ ॥ శ్రీరామ్ ॥
సమాస దహావా : పఢతముర్ఖ లక్షణ ॥ శ్రీరామ్ ॥
సమాస పహిలా : మూర్ఖలక్షణ ॥ శ్రీరామ ॥
ఓం నమోజి గజాననా । యేకదంతా త్రినయనా ।
కృపాదృష్టి భక్తజనా అవలోకావేం ॥ ౧॥
కృపాదృష్టి భక్తజనా అవలోకావేం ॥ ౧॥
తుజ నమూం వేదమాతే । శ్రీశారదే బ్రహ్మసుతే ।
అంతరీ వసే కృపావంతే । స్ఫూర్తిరూపేం ॥ ౨॥
అంతరీ వసే కృపావంతే । స్ఫూర్తిరూపేం ॥ ౨॥
వందూన సద్గురుచరణ । కరూన రఘునాథస్మరణ ।
త్యాగార్థ మూర్ఖలక్షణ । బోలిజేల ॥ ౩॥
త్యాగార్థ మూర్ఖలక్షణ । బోలిజేల ॥ ౩॥
యేక మూర్ఖ యేక పఢతమూర్ఖ । ఉభయ లక్షణీం కౌతుక ।
శ్రోతీం సాదర వివేక । కేలా పాహిజే ॥ ౪॥
శ్రోతీం సాదర వివేక । కేలా పాహిజే ॥ ౪॥
పఢతమూర్ఖాచేం లక్షణ । పుఢిలే సమాసీం నిరూపణ ।
సాఅవధ హోఊని విచక్షణ । పరిసోత పుఢేం ॥ ౫॥
సాఅవధ హోఊని విచక్షణ । పరిసోత పుఢేం ॥ ౫॥
ఆతాం ప్రస్తుత విచార । లక్షణేం సాంగతాం అపార ।
పరి కాంహీం యేక తత్పర । హోఊన ఐకా ॥ ౬॥
పరి కాంహీం యేక తత్పర । హోఊన ఐకా ॥ ౬॥
జే ప్రపంచిక జన । జయాంస నాహీం ఆత్మజ్ఞాన ।
జే కేవళ అజ్ఞాన । త్యాంచీం లక్షణేం ॥ ౭॥
జే కేవళ అజ్ఞాన । త్యాంచీం లక్షణేం ॥ ౭॥
జన్మలా జయాంచే ఉదరీం । తయాసి జో విరోధ కరీ ।
సఖీ మనిలీ అంతురీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౮॥
సఖీ మనిలీ అంతురీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౮॥
సాండూన సర్వహీ గోత । స్త్రీఆధేన జీవిత ।
సాంగే అంతరీంచీ మాత । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౯॥
సాంగే అంతరీంచీ మాత । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౯॥
పరస్త్రీసీం ప్రేమా ధరీ । శ్వశురగృహీ వాస కరీ ।
కుళేంవిణ కన్యా వరీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౧౦॥
కుళేంవిణ కన్యా వరీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౧౦॥
సమర్థావరీ అహంతా । అంతరీం మానీ సమతా ।
సామర్థ్యేంవిణ కరీ సత్తా । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౧౧॥
సామర్థ్యేంవిణ కరీ సత్తా । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౧౧॥
ఆపలీ ఆపణ కరీ స్తుతీ । స్వదేశీం భోగీ విపత్తి ।
సాంగే వడిలాంచీ కీర్తీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౧౨॥
సాంగే వడిలాంచీ కీర్తీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౧౨॥
అకారణ హాస్య కరీ । వివేక సాంగతాం న ధరీ ।
జో బహుతాంచా వైరీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౧౩॥
జో బహుతాంచా వైరీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౧౩॥
ఆపులీం ధరూనియాం దురీ । పరావ్యాసీం కరీ మీత్రీ ।
పరన్యూన బోలే రాత్రీం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౧౪॥
పరన్యూన బోలే రాత్రీం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౧౪॥
బహుత జాగతే జన । తయాంమధ్యేం కరీ శయన ।
పరస్థళీం బహు భోజన- । కరీ, తో యేక మూర్ఖ ॥ ౧౫॥
పరస్థళీం బహు భోజన- । కరీ, తో యేక మూర్ఖ ॥ ౧౫॥
మాన అథవా అపమాన । స్వయేం కరీ పరిచ్ఛిన్న ।
సప్త వేసనీం జయాచేం మన । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౧౬॥
సప్త వేసనీం జయాచేం మన । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౧౬॥
ధరూన పరావీ ఆస । ప్రేత్న సాండీ సావకాస ।
నిసుగాఈచా సంతోష- । మానీ, తో యేక మూర్ఖ ॥ ౧౭॥
నిసుగాఈచా సంతోష- । మానీ, తో యేక మూర్ఖ ॥ ౧౭॥
ఘరీం వివేక ఉమజే । ఆణి సభేమధ్యేం లాజే ।
శబ్ద బోలతాం నిర్బుజే । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౧౮॥
శబ్ద బోలతాం నిర్బుజే । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౧౮॥
ఆపణాహూన జో శ్రేష్ఠ । తయాసీం అత్యంత నికట ।
సికవేణేచా మానీ వీట । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౧౯॥
సికవేణేచా మానీ వీట । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౧౯॥
నాయేకే త్యాంసీ సికవీ । వడిలాంసీ జాణీవ దావీ ।
జో ఆరజాస గోవీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౨౦॥
జో ఆరజాస గోవీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౨౦॥
యేకాయేకీం యేకసరా । జాలా విషఈం నిలాజిరా ।
మర్యాదా సాండూన సైరా- । వర్తే, తో యేక మూర్ఖ ॥ ౨౧॥
మర్యాదా సాండూన సైరా- । వర్తే, తో యేక మూర్ఖ ॥ ౨౧॥
ఔషధ న ఘే అసోన వేథా । పథ్య న కరీ సర్వథా ।
న మిళే ఆలియా పదార్థా । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౨౨ ।
సంగేంవిణ విదేశ కరీ । వోళఖీవిణ సంగ ధరీ ।
ఉడీ ఘాలీ మాహాపురీం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౨౩॥
న మిళే ఆలియా పదార్థా । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౨౨ ।
సంగేంవిణ విదేశ కరీ । వోళఖీవిణ సంగ ధరీ ।
ఉడీ ఘాలీ మాహాపురీం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౨౩॥
ఆపణాస జేథేం మాన । తేథేం అఖండ కరీ గమన ।
రక్షూం నేణే మానాభిమాన । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౨౪॥
రక్షూం నేణే మానాభిమాన । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౨౪॥
సేవక జాలా లక్ష్మీవంత । తయాచా హోయ అంకిత ।
సర్వకాళ దుశ్చిత్త । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౨౫॥
సర్వకాళ దుశ్చిత్త । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౨౫॥
విచార న కరితాం కారణ । దండ కరీ అపరాధేంవిణ ।
స్వల్పాసాఠీం జో కృపణ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౨౬॥
స్వల్పాసాఠీం జో కృపణ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౨౬॥
దేవలండ పితృలండ । శక్తివీణ కరీ తోడ ।
జ్యాచే ముఖీం భండఉభండ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౨౭॥
జ్యాచే ముఖీం భండఉభండ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౨౭॥
ఘరీచ్యావరీ ఖాయ దాఢా । బాహేరీ దీన బాపుడా ।
ఐసా జో కాం వేడ మూఢా । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౨౮॥
ఐసా జో కాం వేడ మూఢా । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౨౮॥
నీచ యాతీసీం సాంగాత । పరాంగనేసీం యేకాంత ।
మార్గేం జాయ ఖాత ఖాత । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౨౯॥
మార్గేం జాయ ఖాత ఖాత । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౨౯॥
స్వయేం నేణే పరోపకార । ఉపకారాచా అనోపకార ।
కరీ థోడేం బోలే ఫార । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౩౦॥
కరీ థోడేం బోలే ఫార । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౩౦॥
తపీళ ఖాదాడ ఆళసీ । కుశ్చీళ కుటీళ మానసీం ।
ధారీష్ట నాహీం జయాపాసీం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౩౧॥
ధారీష్ట నాహీం జయాపాసీం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౩౧॥
విద్యా వైభవ నా ధన । పురుషార్థ సామర్థ్య నా మాన ।
కోరడాచ వాహే అభిమాన । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౩౨॥
కోరడాచ వాహే అభిమాన । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౩౨॥
లండీ లటికా లాబాడ । కుకర్మీ కుటీళ నిచాడ ।
నిద్రా జయాచీ వాడ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౩౩॥
నిద్రా జయాచీ వాడ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౩౩॥
ఉంచీం జాఊన వస్త్ర నేసే । చౌబారాం బాహేరీ బైసే ।
సర్వకాళ నగ్న దిసే । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౩౪॥
సర్వకాళ నగ్న దిసే । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౩౪॥
దంత చక్షు ఆణీ ఘ్రాణ । పాణీ వసన ఆణీ చరణ ।
సర్వకాళ జయాచే మళిణ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౩౫॥
సర్వకాళ జయాచే మళిణ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౩౫॥
వైధృతి ఆణీ వితిపాత । నానా కుముహూర్తేం జాత ।
అపశకునేం కరీ ఘాత । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౩౬॥
అపశకునేం కరీ ఘాత । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౩౬॥
క్రోధేం అపమానేం కుబుద్ధి । ఆపణాస ఆపణ వధీ ।
జయాస నాహీం దృఢ బుద్ధి । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౩౭॥
జయాస నాహీం దృఢ బుద్ధి । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౩౭॥
జివలగాంస పరమ ఖేదీ । సుఖాచా శబ్ద తోహి నేదీ ।
నీచ జనాస వందీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౩౮॥
నీచ జనాస వందీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౩౮॥
ఆపణాస రాఖే పరోపరీ । శరణాగతాంస అవ్హేరీ ।
లక్ష్మీచా భరవసా ధరీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౩౯॥
లక్ష్మీచా భరవసా ధరీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౩౯॥
పుత్ర కళత్ర ఆణీ దారా । ఇతుకాచి మానునియాం థారా ।
విసరోన గేలా ఈశ్వరా । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౪౦॥
విసరోన గేలా ఈశ్వరా । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౪౦॥
జైసేం జైసేం కరావేం । తైసేం తైసేం పావాఅవేం ।
హే జయాస నేణవే । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౪౧॥
హే జయాస నేణవే । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౪౧॥
పురుషాచేని అష్టగుణేం । స్త్రియాంస ఈశ్వరీ దేణేం ।
ఐశా కేల్యా బహుత జేణేం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౪౨॥
ఐశా కేల్యా బహుత జేణేం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౪౨॥
దుర్జనాచేని బోలేం । మర్యాదా సాండూన చాలే ।
దివసా ఝాంకిలే డోళే । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౪౩॥
దివసా ఝాంకిలే డోళే । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౪౩॥
దేవద్రోహీ గురుద్రోహీ । మాతృద్రోహీ పితృద్రోహీ ।
బ్రహ్మద్రోహీ స్వామీద్రోహీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౪౪॥
బ్రహ్మద్రోహీ స్వామీద్రోహీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౪౪॥
పరపీడేచేం మానీ సుఖ । పససంతోషాచేం మానీ దుఃఖ ।
గేలే వస్తూచా కరీ శోక । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౪౫॥
గేలే వస్తూచా కరీ శోక । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౪౫॥
ఆదరేంవిణ బోలణేం । న పుసతాం సాఅక్ష దేణేం ।
నింద్య వస్తు ఆంగికారణేం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౪౬॥
నింద్య వస్తు ఆంగికారణేం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౪౬॥
తుక తోడూన బోలే । మార్గ సాండూన చాలే ।
కుకర్మీ మిత్ర కేలే । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౪౭॥
కుకర్మీ మిత్ర కేలే । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౪౭॥
పత్య రాఖోం నేణేం కదా । వినోద కరీ సర్వదా ।
హాసతాం ఖిజే పేటే ద్వందా । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౪౮॥
హాసతాం ఖిజే పేటే ద్వందా । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౪౮॥
హోడ ఘాలీ అవఘడ । కాజేంవిణ కరీ బడబడ ।
బోలోంచి నేణే ముఖజడ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౪౯॥
బోలోంచి నేణే ముఖజడ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౪౯॥
వస్త్ర శాస్త్ర దోనీ నసే । ఉంచే స్థళీం జాఊన బైసే ।
జో గోత్రజాంస విశ్వాసే । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౫౦॥
జో గోత్రజాంస విశ్వాసే । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౫౦॥
తశ్కరాసీ వోళఖీ సాంగే । దేఖిలీ వస్తు తేచి మాగే ।
ఆపలేం ఆన్హీత కరీ రాగేం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౫౧॥
ఆపలేం ఆన్హీత కరీ రాగేం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౫౧॥
హీన జనాసీం బరోబరీ । బోల బోలే సరోత్తరీం ।
వామహస్తేం ప్రాశన కరీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౫౨॥
వామహస్తేం ప్రాశన కరీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౫౨॥
సమర్థాసీం మత్సర ధరీ । అలభ్య వస్తూచా హేవా కరీ ।
ఘరీచా ఘరీం కరీ చోరీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౫౩॥
ఘరీచా ఘరీం కరీ చోరీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౫౩॥
సాండూనియాం జగదీశా । మనుష్యాచా మానీ భర్వసా ।
సార్థకేంవిణ వేంచీ వయసా । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౫౪॥
సార్థకేంవిణ వేంచీ వయసా । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౫౪॥
సంసారదుఃఖాచేని గుణేం । దేవాస గాళీ దేణేం ।
మైత్రాచేం బోలే ఉణేం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౫౫॥
మైత్రాచేం బోలే ఉణేం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౫౫॥
అల్ప అన్యాయ క్ష్మా న కరీ । సర్వకాళ ధారకీం ధరీ ।
జో విస్వాసఘాత కరీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౫౬॥
జో విస్వాసఘాత కరీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౫౬॥
సమర్థాచే మనీంచే తుటే । జయాచేని సభా విటే ।
క్షణా బరా క్షణా పాలటే । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౫౭॥
క్షణా బరా క్షణా పాలటే । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౫౭॥
బహుతాం దివసాంచే సేవక । త్యాగూన ఠేవీ ఆణిక ।
జ్యాచీ సభా నిర్నాయేక । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౫౮॥
జ్యాచీ సభా నిర్నాయేక । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౫౮॥
అనీతీనేం ద్రవ్య జోడీ । ధర్మ నీతి న్యాయ సోడీ ।
సంగతీచేం మనుష్య తోడీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౫౯॥
సంగతీచేం మనుష్య తోడీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౫౯॥
ఘరీం అసోన సుందరీ । జో సదాంచా పరద్వారీ ।
బహుతాంచే ఉచ్ఛిష్ట అంగీకారీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౬౦॥
బహుతాంచే ఉచ్ఛిష్ట అంగీకారీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౬౦॥
ఆపులేం అర్థ దుసర్యాపాసీం । ఆణీ దుసర్యాచేం అభిళాసీ ।
పర్వత కరీ హీనాసీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౬౧॥
పర్వత కరీ హీనాసీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౬౧॥
అతితాచా అంత పాహే । కుగ్రామామధేం రాహే ।
సర్వకాళ చింతా వాహే । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౬౨॥
సర్వకాళ చింతా వాహే । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౬౨॥
దోఘే బోలత అసతీ జేథేం । తిసరా జాఊన బైసే తేథేం ।
డోఈ ఖాజవీ దోహీం హాతేం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౬౩॥
డోఈ ఖాజవీ దోహీం హాతేం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౬౩॥
ఉదకామధేం సాండీ గురళీ । పాయేం పాయేం కాండోళీ ।
సేవా కరీ హీన కుళీం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౬౪॥
సేవా కరీ హీన కుళీం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౬౪॥
స్త్రీ బాళకా సలగీ దేణేం । పిశాచ్యా సన్నిధ బైసణేం ।
మర్యాదేవిణ పాళీ సుణేం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౬౫॥
మర్యాదేవిణ పాళీ సుణేం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౬౫॥
పరస్త్రీసీం కళహ కరీ । ముకీ వస్తు నిఘాతేం మారీ ।
మూర్ఖాచీ సంగతీ ధరీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౬౬॥
మూర్ఖాచీ సంగతీ ధరీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౬౬॥
కళహ పాహాత ఉభా రాహే । తోడవినా కౌతుక పాహే ।
ఖరేం అస్తా ఖోటేం సాహే । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౬౭॥
ఖరేం అస్తా ఖోటేం సాహే । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౬౭॥
లక్ష్మీ ఆలియావరీ । జో మాగీల వోళఖీ న ధరీ ।
దేవీం బ్రాహ్మణీం సత్తా కరీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౬౮॥
దేవీం బ్రాహ్మణీం సత్తా కరీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౬౮॥
ఆపలేం కాజ హోయే తంవరీ । బహుసాల నమ్రతా ధరీ ।
పుఢీలాంచేం కార్య న కరీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౬౯॥
పుఢీలాంచేం కార్య న కరీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౬౯॥
అక్షరేం గాళూన వాచీ । కాం తేం ఘాలీ పదరిచీం ।
నీఘా న కరీ పుస్తకాచీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౭౦॥
నీఘా న కరీ పుస్తకాచీ । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౭౦॥
ఆపణ వాచీనా కధీం । కోణాస వాచావయా నేదీ ।
బాంధోన ఠేవీ బందీం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౭౧॥
బాంధోన ఠేవీ బందీం । తో యేక మూర్ఖ ॥ ౭౧॥
ఐసీం హేం మూర్ఖలక్షణేం । శ్రవణేం చాతుర్య బాణే ।
చీత్త దేఉనియాం శహాణే । ఐకతీ సదా ॥ ౭౨॥
చీత్త దేఉనియాం శహాణే । ఐకతీ సదా ॥ ౭౨॥
లక్షణేం అపార అసతీ । పరీ కాంహీం యేక యేథామతీ ।
త్యాగార్థ బోలిలేం శ్రోతీం । క్ష్మా కేలేం పాహిజే ॥ ౭౩॥
త్యాగార్థ బోలిలేం శ్రోతీం । క్ష్మా కేలేం పాహిజే ॥ ౭౩॥
ఉత్తమ లక్షణేం ఘ్యావీం । మూర్ఖలక్షణేం త్యాగావీం ।
పుఢిలే సమాసీ ఆఘవీం । నిరోపిలీం ॥ ౭౪॥
పుఢిలే సమాసీ ఆఘవీం । నిరోపిలీం ॥ ౭౪॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే మూర్ఖలక్షణనామ సమాస పహిలా ॥ ౧॥
సమాస దుసరా : ఉత్తమ లక్షణ ॥ శ్రీరామ్ ॥
శ్రోతాం వ్హావేం సావధాన । ఆతాం సాంగతోం ఉత్తమ గుణ ।
జేణేం కరితాం బాణే ఖుణ । సర్వజ్ఞపణాచీ ॥ ౧॥
జేణేం కరితాం బాణే ఖుణ । సర్వజ్ఞపణాచీ ॥ ౧॥
వాట పుసల్యావిణ జాఊం నయే । ఫళ వోళఖిల్యావిణ ఖాఊం నయే ।
పడిలీ వస్తు ఘేఊం నయే । యేకాయేకీం ॥ ౨॥
పడిలీ వస్తు ఘేఊం నయే । యేకాయేకీం ॥ ౨॥
అతి వాద కరూం నయే । పోటీం కపట ధరూం నయే ।
శోధల్యావిణ కరూం నయే । కుళహీన కాంతా ॥ ౩॥
శోధల్యావిణ కరూం నయే । కుళహీన కాంతా ॥ ౩॥
విచారేంవిణ బోలోం నయే । వివంచనేవిణ చాలోం నయే ।
మర్యాదేవిణ హాలోం నయే । కాంహీం యేక ॥ ౪॥
మర్యాదేవిణ హాలోం నయే । కాంహీం యేక ॥ ౪॥
ప్రీతీవిణ రుసోం నయే । చోరాస వోళఖీ పుసోం నయే ।
రాత్రీ పంథ క్రమూం నయే । యేకాయేకీం ॥ ౫॥
రాత్రీ పంథ క్రమూం నయే । యేకాయేకీం ॥ ౫॥
జనీం ఆర్జవ తోడూం నయే । పాపద్రవ్య జోడూం నయే ।
పుణ్యమార్గ సోడూం నయే । కదాకాళీం ॥ ౬॥
పుణ్యమార్గ సోడూం నయే । కదాకాళీం ॥ ౬॥
నిందా ద్వేష కరూం నయే । అసత్సంగ ధరూం నయే ।
ద్రవ్యదారా హరూం నయే । బళాత్కారేం ॥ ౭॥
ద్రవ్యదారా హరూం నయే । బళాత్కారేం ॥ ౭॥
వక్తయాస ఖోదూం నయే । ఐక్యతేసీ ఫోడూం నయే ।
విద్యాఅభ్యాస సోడూం నయే । కాంహీం కేల్యా ॥ ౮॥
విద్యాఅభ్యాస సోడూం నయే । కాంహీం కేల్యా ॥ ౮॥
తోండాళాసి భాండోం నయే । వాచాళాసీ తండోం నయే ।
సంతసంగ ఖండూం నయే । అంతర్యామీం ॥ ౯॥
సంతసంగ ఖండూం నయే । అంతర్యామీం ॥ ౯॥
అతి క్రోధ కరూం నయే । జివలగాంస ఖేదూం నయే ।
మనీం వీట మానూం నయే । సికవణేచా ॥ ౧౦॥
మనీం వీట మానూం నయే । సికవణేచా ॥ ౧౦॥
క్షణాక్షణాం రుసోం నయే । లటికా పురుషార్థ బోలోం నయే ।
కేల్యావిణ సాంగోం నయే । ఆపలా పరాక్రము ॥ ౧౧॥
కేల్యావిణ సాంగోం నయే । ఆపలా పరాక్రము ॥ ౧౧॥
బోలిలా బోల విసరోం నయే । ప్రసంగీ సామర్థ్య చుకోం నయే ।
కేల్యావిణ నిఖందూం నయే । పుఢిలాంసి కదా ॥ ౧౨॥
కేల్యావిణ నిఖందూం నయే । పుఢిలాంసి కదా ॥ ౧౨॥
ఆళసేం సుఖ మానూం నయే । చాహాడీ మనాస ఆణూం నయే ।
శోధిలుఆవిణ కరూం నయే । కార్య కాంహీం ॥ ౧౩॥
శోధిలుఆవిణ కరూం నయే । కార్య కాంహీం ॥ ౧౩॥
సుఖా ఆంగ దేఊం నయే । ప్రేత్న పురుషేం సాండూం నయే ।
కష్ట కరితాం త్రాసోం నయే । నిరంతర ॥ ౧౪॥
కష్ట కరితాం త్రాసోం నయే । నిరంతర ॥ ౧౪॥
సభేమధ్యేం లాజోం నయే । బాష్కళపణేం బోలోం నయే ।
పైజ హోడ ఘాలూం నయే । కాహీం కేల్యా ॥ ౧౫॥
పైజ హోడ ఘాలూం నయే । కాహీం కేల్యా ॥ ౧౫॥
బహుత చింతా కరూం నయే । నిసుగపణేం రాహోం నయే ।
పరస్త్రీతేం పాహోం నయే । పాపబుద్ధీ ॥ ౧౬॥
పరస్త్రీతేం పాహోం నయే । పాపబుద్ధీ ॥ ౧౬॥
కోణాచా ఉపకార ఘేఊం నయే । ఘేతలా తరీ రాఖోం నయే ।
పరపీడా కరూం నయే । విస్వాసఘాత ॥ ౧౭॥
పరపీడా కరూం నయే । విస్వాసఘాత ॥ ౧౭॥
శోచ్యేంవిణ అసోం నయే । మళిణ వస్త్ర నేసోం నయే ।
జణారాస పుసోం నయే । కోఠేం జాతోస మ్హణౌనీ ॥ ౧౮॥
జణారాస పుసోం నయే । కోఠేం జాతోస మ్హణౌనీ ॥ ౧౮॥
వ్యాపకపణ సాండూం నయే । పరాధేన హోఊం నయే ।
ఆపలేం వోఝేం ఘాలూం నయే । కోణీయేకాసీ ॥ ౧౯॥
ఆపలేం వోఝేం ఘాలూం నయే । కోణీయేకాసీ ॥ ౧౯॥
పత్రేంవిణ పర్వత కరూం నయే । హీనాచేం రుణ ఘేఊం నయే ।
గోహీవిణ జాఊం నయే । రాజద్వారా ॥ ౨౦॥
గోహీవిణ జాఊం నయే । రాజద్వారా ॥ ౨౦॥
లటికీ జాజూ ఘేఊం నయే । సభేస లటికేం కరూం నయే ।
ఆదర నస్తాం బోలోం నయే । స్వభావిక ॥ ౨౧॥
ఆదర నస్తాం బోలోం నయే । స్వభావిక ॥ ౨౧॥
ఆదఖణేపణ కరూం నయే । అన్యాయేంవిణ గాంజూం నయే ।
అవనీతీనేం వర్తోం నయే । ఆంగబళేం ॥ ౨౨॥
అవనీతీనేం వర్తోం నయే । ఆంగబళేం ॥ ౨౨॥
బహుత అన్న ఖాఊం నయే । బహుత నిద్రా కరూం నయే ।
బహుత దివస రాహూం నయే । పిసుణాచేథేం ॥ ౨౩॥
బహుత దివస రాహూం నయే । పిసుణాచేథేం ॥ ౨౩॥
ఆపల్యాచీ గోహీ దేఊం నయే । ఆపలీ కీర్తీ వర్ణూం నయే ।
ఆపలేం ఆపణ హాంసోం నయే । గోష్టీ సాంగోనీ ॥ ౨౪॥
ఆపలేం ఆపణ హాంసోం నయే । గోష్టీ సాంగోనీ ॥ ౨౪॥
ధూమ్రపాన ఘేఊం నయే । ఉన్మత్త ద్రవ్య సేవూం నయే ।
బహుచకాసీం కరూం నయే । మైత్రీ కదా ॥ ౨౫॥
బహుచకాసీం కరూం నయే । మైత్రీ కదా ॥ ౨౫॥
కామేంవిణ రాహోం నయే । నీచ ఉత్తర సాహోం నయే ।
ఆసుదేం అన్న సేఊం నయే । వడిలాంచేంహి ॥ ౨౬॥
ఆసుదేం అన్న సేఊం నయే । వడిలాంచేంహి ॥ ౨౬॥
తోండీం సీవీ అసోం నయే । దుసర్యాస దేఖోన హాంసోం నయే ।
ఉణేం అంగీం సంచారోం నయే । కుళవంతాచే ॥ ౨౭॥
ఉణేం అంగీం సంచారోం నయే । కుళవంతాచే ॥ ౨౭॥
దేఖిలీ వస్తు చోరూం నయే । బహుత కృపణ హోఊం నయే ।
జివలగాంసీ కరూం నయే । కళహ కదా ॥ ౨౮॥
జివలగాంసీ కరూం నయే । కళహ కదా ॥ ౨౮॥
యేకాచా ఘాత కరూం నయే । లటికీ గోహీ దేఊం నయే ।
అప్రమాణ వర్తోం నయే । కదాకాళీం ॥ ౨౯॥
అప్రమాణ వర్తోం నయే । కదాకాళీం ॥ ౨౯॥
చాహాడీ చోరీ ధరూం నయే । పరద్వార కరూం నయే ।
మాగేం ఉణేం బోలోం నయే । కోణీయేకాచేం ॥ ౩౦॥
మాగేం ఉణేం బోలోం నయే । కోణీయేకాచేం ॥ ౩౦॥
సమఈం యావా చుకోం నయే । సత్వగుణ సాండూం నయే ।
వైరియాంస దండూం నయే । శరణ ఆలియాం ॥ ౩౧॥
వైరియాంస దండూం నయే । శరణ ఆలియాం ॥ ౩౧॥
అల్పధనేం మాజోం నయే । హరిభక్తీస లాజోం నయే ।
మర్యాదేవిణ చాలోం నయే । పవిత్ర జనీం ॥ ౩౨॥
మర్యాదేవిణ చాలోం నయే । పవిత్ర జనీం ॥ ౩౨॥
మూర్ఖాసీం సంమంధ పడోం నయే । అంధారీం హాత ఘాలూం నయే ।
దుశ్చితపణేం విసరోం నయే । వస్తు ఆపులీ ॥ ౩౩॥
దుశ్చితపణేం విసరోం నయే । వస్తు ఆపులీ ॥ ౩౩॥
స్నానసంధ్యా సాండూం నయే । కుళాచార ఖండూం నయే ।
అనాచార మాండూం నయే । చుకురపణేం ॥ ౩౪॥
అనాచార మాండూం నయే । చుకురపణేం ॥ ౩౪॥
హరికథా సాండూం నయే । నిరూపణ తోడూం నయే ।
పరమార్థాస మోడూం నయే । ప్రపంచబళేం ॥ ౩౫॥
పరమార్థాస మోడూం నయే । ప్రపంచబళేం ॥ ౩౫॥
దేవాచా నవస బుడఊం నయే । ఆపలా ధర్మ ఉడఊం నయే ।
భలతే భరీం భరోం నయే । విచారేంవిణ ॥ ౩౬॥
భలతే భరీం భరోం నయే । విచారేంవిణ ॥ ౩౬॥
నిష్ఠురపణ ధరూం నయే । జీవహత్యా కరూం నయే ।
పాఉస దేఖోన జాఊం నయే । అథవా అవకాళీం ॥ ౩౭॥
పాఉస దేఖోన జాఊం నయే । అథవా అవకాళీం ॥ ౩౭॥
సభా దేఖోన గళోం నయే । సమఈం ఉత్తర టళోం నయే ।
ధిఃకారితాం చళోం నయే । ధారిష్ట ఆపులేం ॥ ౩౮॥
ధిఃకారితాం చళోం నయే । ధారిష్ట ఆపులేం ॥ ౩౮॥
గురువిరహిత అసోం నయే । నీచ యాతీచా గురు కరూం నయే ।
జిణేం శాశ్వత మానూం నయే । వైభవేంసీం ॥ ౩౯॥
జిణేం శాశ్వత మానూం నయే । వైభవేంసీం ॥ ౩౯॥
సత్యమార్గ సాండూం నయే । అసత్య పంథేం జాఊం నయే ।
కదా అభిమాన ఘేఊం నయే । అసత్యాచా ॥ ౪౦॥
కదా అభిమాన ఘేఊం నయే । అసత్యాచా ॥ ౪౦॥
అపకీర్తి తే సాండావీ । సద్కీర్తి వాఢవావీ ।
వివేకేం దృఢ ధరావీ । వాట సత్యాచీ ॥ ౪౧॥
వివేకేం దృఢ ధరావీ । వాట సత్యాచీ ॥ ౪౧॥
నేఘతాం హే ఉత్తమ గుణ । తేం మనుష్య అవలక్షణ ।
ఐక తయాంచే లక్షణ । పుఢిలే సమాసీం ॥ ౪౨॥
ఐక తయాంచే లక్షణ । పుఢిలే సమాసీం ॥ ౪౨॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే ఉత్తామలక్షణనామ సమాస దుసరాఅ ॥ ౨॥
సమాస తిసరా : కువిద్యా లక్షణ ॥ శ్రీరామ్ ॥
ఐకా కువిద్యేచీం లక్షణేం । అతి హీనేం కులక్షణేం ।
త్యాగార్థ బోలిలీం తే శ్రవణేం । త్యాగ ఘడే ॥ ౧॥
త్యాగార్థ బోలిలీం తే శ్రవణేం । త్యాగ ఘడే ॥ ౧॥
ఐకా కువిద్యేచా ప్రాణీ । జన్మా యేఊన కేలీ హానీ ।
సాంగిజేల యేహీం లక్షణీం । వోళఖావా ॥ ౨॥
సాంగిజేల యేహీం లక్షణీం । వోళఖావా ॥ ౨॥
కువిద్యేచా ప్రాణీ అసే । తో కఠిణ నిరూపణేం త్రాసే ।
అవగుణాచీ సమృద్ధి అసే । మ్హణౌనియాం ॥ ౩॥
అవగుణాచీ సమృద్ధి అసే । మ్హణౌనియాం ॥ ౩॥
మేద్స్కిప్ శ్లోక ॥ దంభో దర్పో । అభిమానశ్చ క్రోధః పారుష్యమేవ చ ।
అజ్ఞానం చాభిజాతస్య పార్థ సంపదమాసురీమ్ ॥ మేద్స్కిప్ కామ క్రోధ మద మత్సర ।
లోభ దంభ తిరస్కార । గర్వ తాఠా అహంకార । ద్వేష విషాద వికల్పీ ॥ ౪॥
అజ్ఞానం చాభిజాతస్య పార్థ సంపదమాసురీమ్ ॥ మేద్స్కిప్ కామ క్రోధ మద మత్సర ।
లోభ దంభ తిరస్కార । గర్వ తాఠా అహంకార । ద్వేష విషాద వికల్పీ ॥ ౪॥
ఆశా మమతా తృష్ణా కల్పనా । చింతా అహంతా కామనా భావనా ।
అసూయ అవిజ్ఞా ఈషణా వాసనా । అతృప్తీ లోలంగతా ॥ ౫॥
అసూయ అవిజ్ఞా ఈషణా వాసనా । అతృప్తీ లోలంగతా ॥ ౫॥
ఇఛ్యా వాంఛ్యా చికిఛ్యా నిందా । ఆనిత్య గ్రామణీ మస్తీ సదా ।
జాణీవ అవజ్ఞా విపత్తీ ఆపదా । దుర్వృత్తీ దుర్వాసనా ॥ ౬॥
జాణీవ అవజ్ఞా విపత్తీ ఆపదా । దుర్వృత్తీ దుర్వాసనా ॥ ౬॥
స్పర్ధా ఖటపట ఆణి చటచట । తఱే ఝటపట ఆణీ వటవట ।
సదా ఖటపట ఆణీ లటపట । పరమ వేథా కువిద్యా ॥ ౭॥
సదా ఖటపట ఆణీ లటపట । పరమ వేథా కువిద్యా ॥ ౭॥
కురూప ఆణీ కులక్షణ । అశక్త ఆణీ దుర్జన ।
దరిద్రీ ఆణీ కృపణ । ఆతిశయేంసీం ॥ ౮॥
దరిద్రీ ఆణీ కృపణ । ఆతిశయేంసీం ॥ ౮॥
ఆళసీ ఆణీ ఖాదాడ । దుర్బళ ఆణీ లాతాడ ।
తుటక ఆణీ లాబాడ । ఆతిశయేంసీం ॥ ౯॥
తుటక ఆణీ లాబాడ । ఆతిశయేంసీం ॥ ౯॥
మూర్ఖ ఆణీ తపీళ । వేడేం ఆణీ వాచాళ ।
లటికేం ఆణీ తోండాళ । ఆతిశయేంసీం ॥౧౦॥
లటికేం ఆణీ తోండాళ । ఆతిశయేంసీం ॥౧౦॥
నేణే ఆణీ నాయకే । న యే ఆణీ న సీకే ।
న కరీ ఆణీ న దేఖే । అభ్యాస దృష్టీ ॥ ౧౧॥
న కరీ ఆణీ న దేఖే । అభ్యాస దృష్టీ ॥ ౧౧॥
అజ్ఞాన ఆణీ అవిస్వాసీ । ఛళవాదీ ఆణీ దోషీ ।
అభక్త ఆణీ భక్తాంసీ । దేఖోం సకేనా ॥ ౧౨॥
అభక్త ఆణీ భక్తాంసీ । దేఖోం సకేనా ॥ ౧౨॥
పాపీ ఆణీ నిందక । కష్టీ ఆణీ ఘాతక ।
దుఃఖీ ఆణీ హింసక । ఆతిశయేంసీం ॥ ౧౩॥
దుఃఖీ ఆణీ హింసక । ఆతిశయేంసీం ॥ ౧౩॥
హీన ఆణీ కృత్రిమీ । రోగీ ఆణీ కుకర్మీ ।
ఆచంగుల ఆణీ అధర్మీ । వాసనా రమే ॥ ౧౪॥
ఆచంగుల ఆణీ అధర్మీ । వాసనా రమే ॥ ౧౪॥
హీన దేహ ఆణీ తాఠా । అప్రమాణ ఆణీ ఫాంటా ।
బాష్కళ ఆణీ కరంటా । వివేక సాంగే ॥ ౧౫॥
బాష్కళ ఆణీ కరంటా । వివేక సాంగే ॥ ౧౫॥
లండీ ఆణీ ఉన్మత్త । నికామీ ఆణీ డుల్లత ।
భ్యాడ ఆణీ బోలత । పరాక్రము ॥ ౧౬॥
భ్యాడ ఆణీ బోలత । పరాక్రము ॥ ౧౬॥
కనిష్ఠ ఆణీ గర్విష్ఠ । నుపరతేం ఆణీ నష్ట ।
ద్వేషీ ఆణీ భ్రష్ట । ఆతిశయేంసీం ॥ ౧౭॥
ద్వేషీ ఆణీ భ్రష్ట । ఆతిశయేంసీం ॥ ౧౭॥
అభిమానీ ఆణీ నిసంగళ । వోడగస్త ఆణీ ఖళ ।
దంభిక ఆణీ అనర్గళ । ఆతిశయేంసీం ॥ ౧౮॥
దంభిక ఆణీ అనర్గళ । ఆతిశయేంసీం ॥ ౧౮॥
వోఖటే ఆణీ వికారీ । ఖోటే ఆణీ అనోపకారీ ।
అవలక్ష్ణ ఆణీ ధిఃకారీ । ప్రాణిమాత్రాంసీ ॥ ౧౯॥
అవలక్ష్ణ ఆణీ ధిఃకారీ । ప్రాణిమాత్రాంసీ ॥ ౧౯॥
అల్పమతీ ఆణీ వాదక । దీనరూప ఆణి భేదక ।
సూక్ష్మ ఆణీ త్రాసక । కుశబ్దేం కరూని ॥ ౨౦॥
సూక్ష్మ ఆణీ త్రాసక । కుశబ్దేం కరూని ॥ ౨౦॥
కఠిణవచనీ కర్కశవచనీ । కాపట్యవచనీ సందేహవచనీ ।
దుఃఖవచనీ తీవ్రవచనీ । క్రూర నిష్ఠుర దురాత్మా ॥ ౨౧॥
దుఃఖవచనీ తీవ్రవచనీ । క్రూర నిష్ఠుర దురాత్మా ॥ ౨౧॥
న్యూనవచనీ పైశూన్యవచనీ । అశుభవచనీ అనిత్యవచనీ ।
ద్వేషవచనీ అనృత్యవచనీ । బాష్కళవచనీ ధిఃకారు ॥ ౨౨॥
ద్వేషవచనీ అనృత్యవచనీ । బాష్కళవచనీ ధిఃకారు ॥ ౨౨॥
కఓఅటీ కుటీళ గాఠ్యాళ । కుర్టేం కుచర నట్యాళ ।
కోపీ కుధన టవాళ । ఆతిశయేంసీం ॥ ౨౩॥
కోపీ కుధన టవాళ । ఆతిశయేంసీం ॥ ౨౩॥
తపీళ తామస అవిచార । పాపీ అనర్థీ అపస్మార ।
భూత సమంధీ సంచార । ఆంగీం వసే ॥ ౨౪॥
భూత సమంధీ సంచార । ఆంగీం వసే ॥ ౨౪॥
ఆత్మహత్యారా స్త్రీహత్యారా । గోహత్యారా బ్రహ్మహత్యారా ।
మాతృహత్యారా పితృహత్యారా । మాహాపాపీ పతిత ॥ ౨౫॥
మాతృహత్యారా పితృహత్యారా । మాహాపాపీ పతిత ॥ ౨౫॥
ఉణేం కుపాత్ర కుతర్కీ । మిత్రద్రోహీ విస్వాసఘాతకీ ।
కృతఘ్న తల్పకీ నారకీ । అతిత్యాఈ జల్పక ॥ ౨౬॥
కృతఘ్న తల్పకీ నారకీ । అతిత్యాఈ జల్పక ॥ ౨౬॥
కింత భాండణ ఝగడా కళహో । అధర్మ అనరాహాటీ శోకసంగ్రహో ।
చాహాడ వేసనీ విగ్రహో । నిగ్రహకర్తా ॥ ౨౭॥
చాహాడ వేసనీ విగ్రహో । నిగ్రహకర్తా ॥ ౨౭॥
ద్వాడ ఆపేసీ వోంగళ । చాళక చుంబక లచ్యాళ ।
స్వార్థీ అభిళాసీ వోఢాళ । ఆద్దత్త ఝోడ ఆదఖణా ॥ ౨౮॥
స్వార్థీ అభిళాసీ వోఢాళ । ఆద్దత్త ఝోడ ఆదఖణా ॥ ౨౮॥
శఠ శుంభ కాతరు । లండ తర్ముండ సింతరు ।
బండ పాషాండ తశ్కరు । అపహారకర్తా ॥ ౨౯॥
బండ పాషాండ తశ్కరు । అపహారకర్తా ॥ ౨౯॥
ధీట సైరాట మోకాట । చాట చావట వాజట ।
థోట ఉద్ధట లంపట । బటవాల కుబుద్ధీ ॥ ౩౦॥
థోట ఉద్ధట లంపట । బటవాల కుబుద్ధీ ॥ ౩౦॥
మారేకరీ వరపేకరీ । దరవడేకరీ ఖాణోరీ ।
మైంద భోందు పరద్వారీ । భురరేకరీ చేటకీ ॥ ౩౧॥
మైంద భోందు పరద్వారీ । భురరేకరీ చేటకీ ॥ ౩౧॥
నిశంక నిలాజిరా కళభంట । టౌణపా లౌంద ధట ఉద్ధట ।
ఠస ఠోంబస ఖట నట । జగభాండ వికారీ ॥ ౩౨॥
ఠస ఠోంబస ఖట నట । జగభాండ వికారీ ॥ ౩౨॥
అధీర ఆళికా అనాచారీ । అంధ పంగు ఖోకలేంకరీ ।
థోంటా బధిర దమేకరీ । తఱ్హీ తాఠా న సండీ ॥ ౩౩॥
థోంటా బధిర దమేకరీ । తఱ్హీ తాఠా న సండీ ॥ ౩౩॥
విద్యాహీన వైభవహీన । కుళహీన లక్ష్మీహీన ।
శక్తిహీన సామర్థ్యహీన । అదృష్టహీన భికారీ ॥ ౩౪॥
శక్తిహీన సామర్థ్యహీన । అదృష్టహీన భికారీ ॥ ౩౪॥
బళహీన కళాహీన । ముద్రాహీన దీక్షాహీన ।
లక్షణహీన లావణ్యహీన । ఆంగహీన విపారా ॥ ౩౫॥
లక్షణహీన లావణ్యహీన । ఆంగహీన విపారా ॥ ౩౫॥
యుక్తిహీన బుద్ధిహీన । ఆచారహీన విచారహీన ।
క్రియాహీన సత్వహీన । వివేకహీన సంశఈ ॥ ౩౬॥
క్రియాహీన సత్వహీన । వివేకహీన సంశఈ ॥ ౩౬॥
భక్తిహీన భావహీన । జ్ఞానహీన వైరాగ్యహీన ।
శాంతిహీన క్ష్మాహీన । సర్వహీన క్షుల్లకు ॥ ౩౭॥
శాంతిహీన క్ష్మాహీన । సర్వహీన క్షుల్లకు ॥ ౩౭॥
సమయో నేణే ప్రసంగ నేణే । ప్రేత్న నేణే అభ్యాస నేణే ।
ఆర్జవ నేణే మైత్రీ నేణే । కాంహీంచ నేణే అభాగీ ॥ ౩౮॥
ఆర్జవ నేణే మైత్రీ నేణే । కాంహీంచ నేణే అభాగీ ॥ ౩౮॥
అసో ఐసే నానా వికార । కులక్షణాచేం కోఠార ।
ఐసా కువిద్యేచా నర । శ్రోతీం వోళఖావా ॥ ౩౯॥
ఐసా కువిద్యేచా నర । శ్రోతీం వోళఖావా ॥ ౩౯॥
ఐసీం కువిద్యేచీం లక్షణేం । ఐకోని త్యాగచీ కరణేం ।
అభిమానీం తఱ్హేం భరణేం । హేం విహిత నవ్హేం ॥ ౪౦॥
అభిమానీం తఱ్హేం భరణేం । హేం విహిత నవ్హేం ॥ ౪౦॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే కువిద్యాలక్షణనామ సమాస తిసరా ॥ ౩॥
సమాస చవథా : భక్తి నిరూపణ ॥ శ్రీరామ్ ॥
నానా సుకృతాచేం ఫళ । తో హా నరదేహ కేవళ ।
త్యాహిమధేం భాగ్య సఫళ । తరీచ సన్మార్గ లాగే ॥ ౧॥
త్యాహిమధేం భాగ్య సఫళ । తరీచ సన్మార్గ లాగే ॥ ౧॥
నరదేహీం విశేష బ్రాహ్మణ । త్యాహీవరీ సంధ్యాస్నాన ।
సద్వాసనా భగవద్భజన । ఘడే పూర్వపుణ్యేం ॥ ౨॥
సద్వాసనా భగవద్భజన । ఘడే పూర్వపుణ్యేం ॥ ౨॥
భగవద్భక్తి హే ఉత్తమ । త్యాహివరీ సత్సమాగమ ।
కాళ సార్థక హాచి పరమ । లాభ, జాణావా ॥ ౩॥
కాళ సార్థక హాచి పరమ । లాభ, జాణావా ॥ ౩॥
ప్రేమప్రీతీచా సద్భావ । ఆణీ భక్తాంచా సముదావ ।
హరికథా మోహోత్సావ । తేణేం ప్రేమా దుణావే ॥ ౪॥
హరికథా మోహోత్సావ । తేణేం ప్రేమా దుణావే ॥ ౪॥
నరదేహీం ఆలియాం యేక । కాంహీ కరావేం సార్థక ।
జేణేం పావిజే పరలోక । పరమ దుల్లభ జో ॥ ౫॥
జేణేం పావిజే పరలోక । పరమ దుల్లభ జో ॥ ౫॥
విధియుక్త బ్రహ్మకర్మ । అథవా దయా దాన ధర్మ ।
అథవా కరణేం సుగమ । భజన భగవంతాచేం ॥ ౬॥
అథవా కరణేం సుగమ । భజన భగవంతాచేం ॥ ౬॥
అనుతాపేం కరావా త్యాగ । అథవా కరణేం భక్తియోగ ।
నాహీం తరీ ధరణేం సంగ । సాధుజనాచా ॥ ౭॥
నాహీం తరీ ధరణేం సంగ । సాధుజనాచా ॥ ౭॥
నానా శాస్త్రేం ధాండోళావీం । అథవా తీర్థే తరీ కరావీం ।
అథవా పురశ్చరణేం బరవీం । పాపక్షయాకారణేం ॥ ౮॥
అథవా పురశ్చరణేం బరవీం । పాపక్షయాకారణేం ॥ ౮॥
అథవా కీజే పరోపకార । అథవా జ్ఞానాచా విచార ।
నిరూపణీం సారాసార । వివేక కరణేం ॥ ౯॥
నిరూపణీం సారాసార । వివేక కరణేం ॥ ౯॥
పాళావీ వేదాంచీ ఆజ్ఞా । కర్మకాండ ఉపాసనా ।
జేణేం హోఇజే జ్ఞానా- । ఆధికారపాత్ర ॥ ౧౦॥
జేణేం హోఇజే జ్ఞానా- । ఆధికారపాత్ర ॥ ౧౦॥
కాయా వాచా ఆణీ మనేం । పత్రేం పుష్పేం ఫళేం జీవనేం ।
కాంహీం తరీ యేకా భజనేం । సార్థక కరావేం ॥ ౧౧॥
కాంహీం తరీ యేకా భజనేం । సార్థక కరావేం ॥ ౧౧॥
జన్మా ఆలియాచేం ఫళ । కాంహీం కరావేం సఫళ ।
ఐసేం న కరితాం నిర్ఫళ । భూమిభార హోయే ॥ ౧౨॥
ఐసేం న కరితాం నిర్ఫళ । భూమిభార హోయే ॥ ౧౨॥
నరదేహాచే ఉచిత । కాంహీం కరావేం ఆత్మహిత ।
యేథానుశక్త్యా చిత్తవిత్త । సర్వోత్తమీం లావావేం ॥ ౧౩॥
యేథానుశక్త్యా చిత్తవిత్త । సర్వోత్తమీం లావావేం ॥ ౧౩॥
హేం కాంహీంచ న ధరీ జో మనీం । తో మృత్యప్రాయ వర్తే జనీం ।
జన్మా యేఊన తేణేం జననీ । వాయాంచ కష్టవిలీ ॥ ౧౪॥
జన్మా యేఊన తేణేం జననీ । వాయాంచ కష్టవిలీ ॥ ౧౪॥
నాహీం సంధ్యా నాహీం స్నాన । నాహీం భజన దేవతార్చన ।
నాహీం మంత్ర జప ధ్యాన । మానసపూజా ॥ ౧౫॥
నాహీం మంత్ర జప ధ్యాన । మానసపూజా ॥ ౧౫॥
నాహీం భక్తి నాహీం ప్రేమ । నాహీం నిష్ఠా నాహీం నేమ ।
నాహీం దేవ నాహీం ధర్మ । అతీత అభ్యాగత ॥ ౧౬॥
నాహీం దేవ నాహీం ధర్మ । అతీత అభ్యాగత ॥ ౧౬॥
నాహీం సద్బుద్ధి నాహీం గుణ । నాహీం కథా నాహీం శ్రవణ ।
నాహీం అధ్యాత్మనిరూపణ । ఐకిలేం కదాం ॥ ౧౭॥
నాహీం అధ్యాత్మనిరూపణ । ఐకిలేం కదాం ॥ ౧౭॥
నాహీం భల్యాంచీ సంగతీ । నాహీం శుద్ధ చిత్తవృత్తీ ।
నాహీం కైవల్యాచీ ప్రాప్తీ । మిథ్యామదేం ॥ ౧౮॥
నాహీం కైవల్యాచీ ప్రాప్తీ । మిథ్యామదేం ॥ ౧౮॥
నాహీం నీతి నాహీం న్యాయే । నాహీం పుణ్యాచా ఉపాయే ।
నాహీం పరత్రీచీ సోయే । యుక్తాయుక్త క్రియా ॥ ౧౯॥
నాహీం పరత్రీచీ సోయే । యుక్తాయుక్త క్రియా ॥ ౧౯॥
నాహీం విద్యా నాహీం వైభవ । నాహీం చాతుర్యాచా భావ ।
నాహీం కళా నాహీం లాఘవ । రమ్యసరస్వతీచేం ॥ ౨౦॥
నాహీం కళా నాహీం లాఘవ । రమ్యసరస్వతీచేం ॥ ౨౦॥
శాంతీ నాహీం క్ష్మా నాహీం । దీక్షా నాహీం మైత్రీ నాహీం ।
శుభాశుభ కాంహీంచ నాహీం । సాధనాదిక ॥ ౨౧॥
శుభాశుభ కాంహీంచ నాహీం । సాధనాదిక ॥ ౨౧॥
సుచి నాహీం స్వధర్మ నాహీం । ఆచార నాహీం విచార నాహీం ।
ఆరత్ర నాహీం పరత్ర నాహీం । ముక్త క్రియా మనాచీ ॥ ౨౨॥
ఆరత్ర నాహీం పరత్ర నాహీం । ముక్త క్రియా మనాచీ ॥ ౨౨॥
కర్మ నాహీం ఉపాసనా నాహీం । జ్ఞాన నాహీం వైరాగ్య నాహీం ।
యోగ నాహీం ధారిష్ట నాహీం । కాంహీచ నాహీం పాహాతాం ॥ ౨౩॥
యోగ నాహీం ధారిష్ట నాహీం । కాంహీచ నాహీం పాహాతాం ॥ ౨౩॥
ఉపరతీ నాహీం త్యాగ నాహీం । సమతా నాహీం లక్షణ నాహీం ।
ఆదర నాహీం ప్రీతి నాహీం । పరమేశ్వరాచీ ॥ ౨౪॥
ఆదర నాహీం ప్రీతి నాహీం । పరమేశ్వరాచీ ॥ ౨౪॥
పరగుణాచా సంతోష నాహీం । పరోపకారేం సుఖ నాహీం ।
హరిభక్తీచా లేశ నాహీం । అంతర్యామీం ॥ ౨౫॥
హరిభక్తీచా లేశ నాహీం । అంతర్యామీం ॥ ౨౫॥
ఐసే ప్రకారీచే పాహాతాం జన । తే జీతచి ప్రేతాసమాన ।
త్యాంసీం న కరావేం భాషణ । పవిత్ర జనీం ॥ ౨౬॥
త్యాంసీం న కరావేం భాషణ । పవిత్ర జనీం ॥ ౨౬॥
పుణ్యసామగ్రీ పురతీ । తయాసీచ ఘడేం భగవద్భక్తీ ।
జేం జేం జైసేం కరితీ । తే పావతీ తైసేంచి ॥ ౨౭॥
జేం జేం జైసేం కరితీ । తే పావతీ తైసేంచి ॥ ౨౭॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే భక్తినిరూపణణనామ సమాస చవథా ॥ ౪॥
సమాస పాచవా : రజోగుణ లక్షణ ॥ శ్రీరామ్ ॥
ముళీం దేహ త్రిగుణాచా । సత్త్వరజతమాచా ।
త్యామధ్యేం సత్త్వాచా । ఉత్తమ గుణ ॥ ౧॥
త్యామధ్యేం సత్త్వాచా । ఉత్తమ గుణ ॥ ౧॥
సత్వగుణేం భగవద్భక్తీ । రజోగుణేం పునరావృత్తీ ।
తమోగుణేం అధోగతీ । పావతి ప్రాణీ ॥ ౨॥
తమోగుణేం అధోగతీ । పావతి ప్రాణీ ॥ ౨॥
శ్లోక ॥
ఊర్ధ్వం గచ్ఛన్తి సత్త్వస్థా మధ్యే తిష్ఠన్తి రాజసాః ।
జఘన్యగుణవృత్తిస్థా అధో గచ్ఛన్తి తామసాః ॥
జఘన్యగుణవృత్తిస్థా అధో గచ్ఛన్తి తామసాః ॥
త్యాంతహి శుద్ధ ఆణీ సబళ । తేహి బోలిజేతి సకళ ।
శుద్ధ తేంచి జేం నిర్మళ । సబళ బాధక జాణావేం ॥ ౩॥
శుద్ధ తేంచి జేం నిర్మళ । సబళ బాధక జాణావేం ॥ ౩॥
శుద్ధసబళాచేం లక్షణ । సావధ పరిసా విచక్షణ ।
శుద్ధ తో పరమార్థీ జాణ । సబళ తో సంసారిక ॥ ౪॥
శుద్ధ తో పరమార్థీ జాణ । సబళ తో సంసారిక ॥ ౪॥
తయాం సంసారికాంచీ స్థితీ । దేహీం త్రిగుణ వర్తతీ ।
యేక యేతాం దోనీ జాతీ । నిఘోనియాం ॥ ౫॥
యేక యేతాం దోనీ జాతీ । నిఘోనియాం ॥ ౫॥
రజ తమ ఆణీ సత్వ । యేణేంచి చాలే జీవిత్వ ।
రజోగుణాచేం కర్తృత్వ । దాఖఊం ఆతా ॥ ౬॥
రజోగుణాచేం కర్తృత్వ । దాఖఊం ఆతా ॥ ౬॥
రజోగుణ యేతాం శరిరీం । వర్తణుక కైసీ కరీ ।
సావధ హోఊనీ చతురీం । పరిసావేం ॥ ౭॥
సావధ హోఊనీ చతురీం । పరిసావేం ॥ ౭॥
మాఝేం ఘర మాఝా సంసార । దేవ కైంచా ఆణిలా థోర ।
ఐసా కరీ జో నిర్ధార । తో రజోగుణ ॥ ౮॥
ఐసా కరీ జో నిర్ధార । తో రజోగుణ ॥ ౮॥
మాతా పితా ఆణీ కాంతా । పుత్ర సునా ఆణీ దుహితా ।
ఇతుకియాంచీ వాహే చింతా । తో రజోగోణ ॥ ౯॥
ఇతుకియాంచీ వాహే చింతా । తో రజోగోణ ॥ ౯॥
బరేం ఖావేం బరేం జేవావేం । బరేం ల్యావేం బరేం నేసావేం ।
దుసర్యాచేం అభిళాషావేం । తో రజోగోణ ॥ ౧౦॥
దుసర్యాచేం అభిళాషావేం । తో రజోగోణ ॥ ౧౦॥
కైంచా ధర్మ కైంచేం దాన । కైంచా జప కైంచేం ధ్యాన ।
విచారీనా పాపపుణ్య । తో రజోగుణ ॥ ౧౧॥
విచారీనా పాపపుణ్య । తో రజోగుణ ॥ ౧౧॥
నేణే తీర్థ నేణే వ్రత । నేణే అతీత అభ్యాగత ।
అనాచారీం మనోగత । తో రజోగోణ ॥ ౧౨॥
అనాచారీం మనోగత । తో రజోగోణ ॥ ౧౨॥
ధనధాన్యాచే సంచిత । మన హోయే ద్రవ్యాసక్త ।
అత్యంత కృపణ జీవిత్వ । తో రజోగోణ ॥ ౧౩॥
అత్యంత కృపణ జీవిత్వ । తో రజోగోణ ॥ ౧౩॥
మీ తరుణ మీ సుందర । మీ బలాఢ్య మీ చతుర ।
మీ సకళాంమధ్యే థోర- । మ్హణే, తో రజోగుణ ॥ ౧౪॥
మీ సకళాంమధ్యే థోర- । మ్హణే, తో రజోగుణ ॥ ౧౪॥
మాఝా దేశ మాఝా గాంవ । మాఝా వాడా మాఝా ఠావ ।
ఐసీ మనీం ధరీ హాంవ । తో రజోగోణ ॥ ౧౫॥
ఐసీ మనీం ధరీ హాంవ । తో రజోగోణ ॥ ౧౫॥
దుసర్యాచేం సర్వ జావేం । మాఝేచేంచి బరేం అసావేం ।
ఐసేం ఆఠవే స్వభావేం । తో రజోగోణ ॥ ౧౬॥
ఐసేం ఆఠవే స్వభావేం । తో రజోగోణ ॥ ౧౬॥
కపట ఆణీ మత్సర । ఉఠే దేహీం తిరస్కార ।
అథవా కామాచా వికార । తో రజోగోణ ॥ ౧౭॥
అథవా కామాచా వికార । తో రజోగోణ ॥ ౧౭॥
బాళకావరీ మమతాఅ । ప్రీతీనేం ఆవడే కాంతా ।
లోభ వాటే సమస్తాం । తో రజోగోణ ॥ ౧౮॥
లోభ వాటే సమస్తాం । తో రజోగోణ ॥ ౧౮॥
జివలగాంచీ ఖంతీ । జేణేం కాళేం వాటే చిత్తీం ।
తేణేం కాళేం సీఘ్రగతీ । రజోగుణ ఆలా ॥ ౧౯॥
తేణేం కాళేం సీఘ్రగతీ । రజోగుణ ఆలా ॥ ౧౯॥
సంసారాచే బహుత కష్ట । కైసా హోఈల సేవట ।
మనాస ఆఠవే సంకట । తో రజోగోణ ॥ ౨౦॥
మనాస ఆఠవే సంకట । తో రజోగోణ ॥ ౨౦॥
కాం మాగేం జేం జేం భోగిలేం । తేం తేం మనీం ఆఠవలేం ।
దుఃఖ అత్యంత వాటలేం । తో రజోగోణ ॥ ౨౧॥
దుఃఖ అత్యంత వాటలేం । తో రజోగోణ ॥ ౨౧॥
వైభవ దేఖోని దృష్టీ । ఆవడీ ఉపజలీ పోటీం ।
ఆశాగుణేం హింపుటీ- । కరీ, తో రజోగుణ ॥ ౨౨॥
ఆశాగుణేం హింపుటీ- । కరీ, తో రజోగుణ ॥ ౨౨॥
జేం జేం దృష్టీ పడిలేం । తేం తేం మనేం మాగితలేం ।
లభ్య నస్తాం దుఃఖ జాలేం । తో రజోగోణ ॥ ౨౩॥
లభ్య నస్తాం దుఃఖ జాలేం । తో రజోగోణ ॥ ౨౩॥
వినోదార్థీం భరే మన । శృంఘారిక కరీ గాయేన ।
రాగ రంగ తాన మాన । తో రజోగోణ ॥ ౨౪॥
రాగ రంగ తాన మాన । తో రజోగోణ ॥ ౨౪॥
టవాళీ ఢవాళీ నిందా । సాంగణేం ఘడే వేవాదా ।
హాస్య వినోద కరీ సర్వదా । తో రజోగోణ ॥ ౨౫॥
హాస్య వినోద కరీ సర్వదా । తో రజోగోణ ॥ ౨౫॥
ఆళస ఉఠే ప్రబళ । కర్మణుకేచా నానా ఖేళ ।
కాం ఉపభోగాచే గోంధళ । తో రజోగోణ ॥ ౨౬॥
కాం ఉపభోగాచే గోంధళ । తో రజోగోణ ॥ ౨౬॥
కళావంత బహురూపీ । నటావలోకీ సాక్షేపీ ।
నానా ఖేళీ దాన అర్పీ । తో రజోగోణ ॥ ౨౭॥
నానా ఖేళీ దాన అర్పీ । తో రజోగోణ ॥ ౨౭॥
ఉన్మత్త ద్రవ్యాపరీ అతి ప్రీతీ । గ్రామజ్య ఆఠవే చిత్తీం ।
ఆవడే నీచాచీ సంగతీ । తో రజోగుణ ॥ ౨౮॥
ఆవడే నీచాచీ సంగతీ । తో రజోగుణ ॥ ౨౮॥
తశ్కరవిద్యా జీవీం ఉఠే । పరన్యూన బోలావేం వాటే ।
నిత్యనేమాస మన విటే । తో రజోగుణ ॥ ౨౯॥
నిత్యనేమాస మన విటే । తో రజోగుణ ॥ ౨౯॥
దేవకారణీం లాజాళు । ఉదరాలాగీం కష్టాళు ।
ప్రపంచీ జో స్నేహాళు । తో రజోగుణ ॥ ౩౦॥
ప్రపంచీ జో స్నేహాళు । తో రజోగుణ ॥ ౩౦॥
గోడగ్రాసీం ఆళకేపణ । అత్యాదరేం పిండపోషణ ।
రజోగుణేం ఉపోషణ । కేలేం న వచే ॥ ౩౧॥
రజోగుణేం ఉపోషణ । కేలేం న వచే ॥ ౩౧॥
శృంగారిక తేం ఆవడే । భక్తీ వైరాగ్య నావడే ।
కళాలాఘవీం పవాడే । తో రజోగుణ ॥ ౩౨॥
కళాలాఘవీం పవాడే । తో రజోగుణ ॥ ౩౨॥
నేణోనియాం పరమాత్మా । సకళ పదార్థీ ప్రేమా ।
బళాత్కారేం ఘాలీ జన్మా । తో రజోగుణ ॥ ౩౩॥
బళాత్కారేం ఘాలీ జన్మా । తో రజోగుణ ॥ ౩౩॥
అసో ఐసా రజోగుణ । లోభేం దావీ జన్మమరణ ।
ప్రపంచీ తో సబళ జాణ । దారుణ దుఃఖ భోగవీ ॥ ౩౪॥
ప్రపంచీ తో సబళ జాణ । దారుణ దుఃఖ భోగవీ ॥ ౩౪॥
ఆతాం రజోగుణ హా సుటేనా । సంసారిక హేం తుటేనా ।
ప్రపంచీం గుంతలీ వాసనా । యాస ఉపాయ కోణ ॥ ౩౫॥
ప్రపంచీం గుంతలీ వాసనా । యాస ఉపాయ కోణ ॥ ౩౫॥
ఉపాయే యేక భగవద్భక్తీ । జరీ ఠాకేనా విరక్తీ ।
తరీ యేథానుశక్తీ । భజన కరావేం ॥ ౩౬॥
తరీ యేథానుశక్తీ । భజన కరావేం ॥ ౩౬॥
కాయా వాచా ఆణీ మనేం । పత్రేం పుష్పేం ఫళేం జీవనేం ।
ఈశ్వరీం అర్పూనియాం మనేం । సార్థక కరావేం ॥ ౩౭॥
ఈశ్వరీం అర్పూనియాం మనేం । సార్థక కరావేం ॥ ౩౭॥
యేథానుశక్తీ దానపుణ్య । పరీ భగవంతీం అనన్య ।
సుఖదుఃఖేం పరీ చింతన । దేవాచేంచి కరావేం ॥ ౩౮॥
సుఖదుఃఖేం పరీ చింతన । దేవాచేంచి కరావేం ॥ ౩౮॥
ఆదిఅంతీ యేక దేవ । మధ్యేంచి లావిలీ మావ ।
మ్హణోనియాం పూర్ణ భావ । భగవంతీం అసావా ॥ ౩౯॥
మ్హణోనియాం పూర్ణ భావ । భగవంతీం అసావా ॥ ౩౯॥
ఐసా సబళ రజోగుణ । సంక్షేపేం కేలేం కథన ।
ఆతాం శుద్ధ తో తూం జాణ । పరమార్థిక ॥ ౪౦॥
ఆతాం శుద్ధ తో తూం జాణ । పరమార్థిక ॥ ౪౦॥
త్యాచే వోళఖీచేం చిన్హ । సత్వగుణీం అసే జాణ ।
తో రజోగుణ పరిపూర్ణ । భజనమూళ ॥ ౪౧॥
తో రజోగుణ పరిపూర్ణ । భజనమూళ ॥ ౪౧॥
ఐసా రజోగుణ బోలిలా । శ్రోతీం మనేం అనుమానిలా ।
ఆతాం పుఢేం పరిసిలా । పాహిజే తమోగుణ ॥ ౪౨॥
ఆతాం పుఢేం పరిసిలా । పాహిజే తమోగుణ ॥ ౪౨॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే రజోగుణలక్షణనామ సమాస పాంచవా ॥ ౫॥
సమాస సహావా : తమోగుణ లక్షణ ॥ శ్రీరామ్ ॥
మాగాం బోలిలా రజోగుణ । క్రియేసహిత లక్షణ ।
ఆతాం ఐకా తమోగుణ । తోహి సాంగిజేల ॥ ౧॥
ఆతాం ఐకా తమోగుణ । తోహి సాంగిజేల ॥ ౧॥
సంసారీం దుఃఖసంమంధ । ప్రాప్త హోతాం ఉఠే ఖేద ।
కాం అద్భుత ఆలా క్రోధ । తో తమోగుణ ॥ ౨॥
కాం అద్భుత ఆలా క్రోధ । తో తమోగుణ ॥ ౨॥
శేరీరీం క్రోధ భరతాం । నోళఖే మాతా పితా ।
బంధు బహిణ కాంతా । తాడీ, తో తమోగుణ ॥ ౩॥
బంధు బహిణ కాంతా । తాడీ, తో తమోగుణ ॥ ౩॥
దుసర్యాచా ప్రాణ ఘ్యావా । ఆపలా ఆపణ స్వయేం ద్యావా ।
విసరవీ జీవభావా । తో తమోగుణ ॥ ౪॥
విసరవీ జీవభావా । తో తమోగుణ ॥ ౪॥
భరలేం క్రోధాచేం కావిరేం । పిశ్యాచ్యాపరీ వావరే ।
నానా ఉపాయేం నావరే । తో తమోగుణ ॥ ౫॥
నానా ఉపాయేం నావరే । తో తమోగుణ ॥ ౫॥
ఆపలా ఆపణ శస్త్రపాత । పరాచా కరీ ఘాత ।
ఐసా సమయ వర్తత । తో తమోగుణ ॥ ౬॥
ఐసా సమయ వర్తత । తో తమోగుణ ॥ ౬॥
డోళా యుధ్యచి పాహవేం । రణ పడిలేం తేథేం జావేం ।
ఐసేం ఘేతలేం జీవేం । తో తమోగుణ ॥ ౭॥
ఐసేం ఘేతలేం జీవేం । తో తమోగుణ ॥ ౭॥
అఖండ భ్రాంతీ పడే । కేలా నిశ్చయ విఘడే ।
అత్యంత నిద్రా ఆవడే । తో తమోగుణ ॥ ౮॥
అత్యంత నిద్రా ఆవడే । తో తమోగుణ ॥ ౮॥
క్షుధా జయాచీ వాడ । నేణే కడు అథవా గోడ ।
అత్యంత జో కాం మూఢ । తో తమోగుణ ॥ ౯॥
అత్యంత జో కాం మూఢ । తో తమోగుణ ॥ ౯॥
ప్రీతిపాత్ర గేలేం మరణేం । తయాలాగీం జీవ దేణేం ।
స్వయేం ఆత్మహత్యా కరణేం । తో తమోగుణ ॥ ౧౦॥
స్వయేం ఆత్మహత్యా కరణేం । తో తమోగుణ ॥ ౧౦॥
కిడా ముంగీ ఆణీ స్వాపద । యాంచా కరూం ఆవడే వధ ।
అత్యంత జో కృపామంద । తో తమోగుణ ॥ ౧౧॥
అత్యంత జో కృపామంద । తో తమోగుణ ॥ ౧౧॥
స్త్రీహత్యా బాళహత్యా । ద్రవ్యాలాగీం బ్రహ్మత్యా ।
కరూం ఆవడే గోహత్యా । తో తమోగుణ ॥ ౧౨॥
కరూం ఆవడే గోహత్యా । తో తమోగుణ ॥ ౧౨॥
విసళాచేని నేటేం । వీష ఘ్యావేంసేం వాటే ।
పరవధ మనీం ఉఠే । తో తమోగుణ ॥ ౧౩॥
పరవధ మనీం ఉఠే । తో తమోగుణ ॥ ౧౩॥
అంతరీం ధరూని కపట । పరాచేం కరీ తళపట ।
సదా మస్త సదా ఉద్ధట । తో తమోగుణ ॥ ౧౪॥
సదా మస్త సదా ఉద్ధట । తో తమోగుణ ॥ ౧౪॥
కళహ వ్హావా ఐసేం వాటే । ఝోంబీ ఘ్యావీ ఐసేం ఉఠే ।
అన్తరీ ద్వేష ప్రగటే । తో తమోగుణ ॥ ౧౫॥
అన్తరీ ద్వేష ప్రగటే । తో తమోగుణ ॥ ౧౫॥
యుధ్య దేఖావేం ఐకావేం । స్వయేం యుధ్యచి కరావేం ।
మారావేం కీం మరావేం । తో తమోగుణ ॥ ౧౬॥
మారావేం కీం మరావేం । తో తమోగుణ ॥ ౧౬॥
మత్సరేం భక్తి మోడావీ । దేవాళయేం విఘడావీం ।
ఫళతీం ఝాడేం తోడావీం । తో తమోగుణ ॥ ౧౭॥
ఫళతీం ఝాడేం తోడావీం । తో తమోగుణ ॥ ౧౭॥
సత్కర్మేం తే నావడతీ । నానా దోష తే ఆవడతీ ।
పాపభయ నాహీం చిత్తీ । తో తమోగుణ ॥ ౧౮॥
పాపభయ నాహీం చిత్తీ । తో తమోగుణ ॥ ౧౮॥
బ్రహ్మవృత్తీచా ఉఛేద । జీవమాత్రాస దేణేం ఖేద ।
కరూం ఆవడే అప్రమాద । తో తమోగుణ ॥ ౧౯॥
కరూం ఆవడే అప్రమాద । తో తమోగుణ ॥ ౧౯॥
ఆగ్నప్రళయే శస్త్రప్రళయే । భూతప్రళయే వీషప్రళయే ।
మత్సరేం కరీం జీవక్షయే । తో తమోగుణ ॥ ౨౦॥
మత్సరేం కరీం జీవక్షయే । తో తమోగుణ ॥ ౨౦॥
పరపీడేచా సంతోష । నిష్ఠురపణాచా హవ్యాస ।
సంసారాచా నయే త్రాస । తో తమోగుణ ॥ ౨౧॥
సంసారాచా నయే త్రాస । తో తమోగుణ ॥ ౨౧॥
భాండణ లాఊన ద్యావేం । స్వయేం కౌతుక పాహావేం ।
కుబుద్ధి ఘేతలీ జీవేం । తో తమోగుణ ॥ ౨౨॥
కుబుద్ధి ఘేతలీ జీవేం । తో తమోగుణ ॥ ౨౨॥
ప్రాప్త జాలియాం సంపత్తీ । జీవాంస కరీ యాతాయాతీ ।
కళవళా నయే చిత్తీం । తో తమోగుణ ॥ ౨౩॥
కళవళా నయే చిత్తీం । తో తమోగుణ ॥ ౨౩॥
నావడే భక్తి నావడే భావ । నావడే తీర్థ నావడే దేవ ।
వేదశాస్త్ర నలగే సర్వ । తో తమోగుణ ॥ ౨౪॥
వేదశాస్త్ర నలగే సర్వ । తో తమోగుణ ॥ ౨౪॥
స్నానసంధ్యా నేమ నసే । స్వధర్మీం భ్రష్టలా దిసే ।
అకర్తవ్య కరీతసే । తో తమోగుణ ॥ ౨౫॥
అకర్తవ్య కరీతసే । తో తమోగుణ ॥ ౨౫॥
జేష్ఠ బంధు బాప మాయే । త్యాంచీం వచనేం న సాహే ।
సీఘ్రకోపీ నిఘోన జాయే । తో తమోగుణ ॥ ౨౬॥
సీఘ్రకోపీ నిఘోన జాయే । తో తమోగుణ ॥ ౨౬॥
ఉగేంచి ఖావేం ఉగేంచి అసావేం । స్తబ్ధ హోఊన బైసావేం ।
కాంహీంచ స్మరేనా స్వభావేం । తో తమోగుణ ॥ ౨౭॥
కాంహీంచ స్మరేనా స్వభావేం । తో తమోగుణ ॥ ౨౭॥
చేటకవిద్యేచా అభ్యాస । శస్త్రవిద్యేచా హవ్యాస ।
మల్లవిద్యా వ్హావీ జ్యాస । తో తమోగుణ ॥ ౨౮॥
మల్లవిద్యా వ్హావీ జ్యాస । తో తమోగుణ ॥ ౨౮॥
కేలే గళాచే నవస । రడిబేడీచే సాయాస ।
కాష్ఠయంత్ర ఛేదీ జివ్హేస । తో తమోగుణ ॥ ౨౯॥
కాష్ఠయంత్ర ఛేదీ జివ్హేస । తో తమోగుణ ॥ ౨౯॥
మస్తకీం భదేం జాళావేం । పోతేం ఆంగ హురపళావేం ।
స్వయేం శస్త్ర టోచూన ఘ్యావేం । తో తమోగుణ ॥ ౩౦॥
స్వయేం శస్త్ర టోచూన ఘ్యావేం । తో తమోగుణ ॥ ౩౦॥
దేవాస సిర వాహావేం । కాం తేం ఆంగ సమర్పావేం ।
పడణీవరూన ఘాలూన ఘ్యావే । తో తమోగుణ ॥ ౩౧॥
పడణీవరూన ఘాలూన ఘ్యావే । తో తమోగుణ ॥ ౩౧॥
నిగ్రహ కరూన ధరణేం । కాం తేం టాంగూన ఘేణేం ।
దేవద్వారీం జీవ దేణేం । తో తమోగుణ ॥ ౩౨॥
దేవద్వారీం జీవ దేణేం । తో తమోగుణ ॥ ౩౨॥
నిరాహార ఉపోషణ । పంచాగ్నీ ధూమ్రపాన ।
ఆపణాస ఘ్యావేం పురూన । తో తమోగుణ ॥ ౩౩॥
ఆపణాస ఘ్యావేం పురూన । తో తమోగుణ ॥ ౩౩॥
సకామ జేం కా అనుష్ఠాన । కాం తేం వాయోనిరోధన ।
అథవా రాహావేం పడోన । తో తమోగుణ ॥ ౩౪॥
అథవా రాహావేం పడోన । తో తమోగుణ ॥ ౩౪॥
నఖేం కేశ వాఢవావే । హస్తచి వర్తే కరావే ।
అథవా వాగ్సుంన్య వ్హావేం । తో తమోగుణ ॥ ౩౫॥
అథవా వాగ్సుంన్య వ్హావేం । తో తమోగుణ ॥ ౩౫॥
నానా నిగ్రహేం పిడావేం । దేహదుఃఖేం చర్ఫడావేం ।
క్రోధేం దేవాంస ఫోడావేం । తో తమోగుణ ॥ ౩౬॥
క్రోధేం దేవాంస ఫోడావేం । తో తమోగుణ ॥ ౩౬॥
దేవాచీ జో నిందా కరీ । తో ఆశాబద్ధి అఘోరీ ।
జో సంతసంగ న ధరీ । తో తమోగుణ ॥ ౩౭॥
జో సంతసంగ న ధరీ । తో తమోగుణ ॥ ౩౭॥
ఐసా హా తమోగుణ । సాంగతాం జో అసాధారణ ।
పరీ త్యాగార్థ నిరూపణ । కాంహీం యేక ॥ ౩౮॥
పరీ త్యాగార్థ నిరూపణ । కాంహీం యేక ॥ ౩౮॥
ఐసేం వర్తే తో తమోగుణ । పరీ హా పతనాస కారణ ।
మోక్షప్రాప్తీచేం లక్షణ । నవ్హే యేణేం ॥ ౩౯॥
మోక్షప్రాప్తీచేం లక్షణ । నవ్హే యేణేం ॥ ౩౯॥
కేల్యా కర్మాచేం ఫళ । ప్రాప్త హోఈల సకళ ।
జన్మ దుఃఖాచేం మూళ । తుటేనా కీం ॥ ౪౦॥
జన్మ దుఃఖాచేం మూళ । తుటేనా కీం ॥ ౪౦॥
వ్హావయా జన్మాచేం ఖండణ । పాహిజే తో సత్వగుణ ।
తేంచి అసే నిరుపణ । పుఢిలే సమాసీం ॥ ౪౧॥
తేంచి అసే నిరుపణ । పుఢిలే సమాసీం ॥ ౪౧॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే తమోగుణలక్షణనామ సమాస సహావా ॥ ౬॥
సమాస సాతవా : సత్త్వగుణ లక్షణ ॥ శ్రీరామ్ ॥
మాగాం బోలిలా తమోగుణ । జో దుఃఖదాయక దారుణ ।
ఆతాం ఐకా సత్వగుణ । పరమ దుల్లభ ॥ ౧॥
ఆతాం ఐకా సత్వగుణ । పరమ దుల్లభ ॥ ౧॥
జో భజనాచా ఆధార । జో యోగియాంచీ థార ।
జో నిరసీ సంసార । దుఃఖమూళ జో ॥ ౨॥
జో నిరసీ సంసార । దుఃఖమూళ జో ॥ ౨॥
జేణేం హోయే ఉత్తమ గతీ । మార్గ ఫుటే భగవంతీం ।
జేణేం పావిజే ముక్తీ । సాయోజ్యతా తే ॥ ౩॥
జేణేం పావిజే ముక్తీ । సాయోజ్యతా తే ॥ ౩॥
జో భక్తాంచా కోంవసా । జో భవార్ణవీంచా భర్వసా ।
మోక్షలక్ష్మీచీ దశా । తో సత్వగుణ ॥ ౪॥
మోక్షలక్ష్మీచీ దశా । తో సత్వగుణ ॥ ౪॥
జో పరమార్థాచేం మండణ । జో మహంతాంచేం భూషణ ।
రజతమాచేం నిర్శన । తో సత్వగుణ ॥ ౫॥
రజతమాచేం నిర్శన । తో సత్వగుణ ॥ ౫॥
జో పరమసుఖకారీ । జో ఆనందాచీ లహరీ ।
దేఊనియాం, నివారీ- । జన్మమృత్య ॥ ౬॥
దేఊనియాం, నివారీ- । జన్మమృత్య ॥ ౬॥
జో అజ్ఞానాచా సేవట । జో పుణ్యాచేం మూళ పీఠ ।
జయాచేని సాంపడే వాట । పరలోకాచీ ॥ ౭॥
జయాచేని సాంపడే వాట । పరలోకాచీ ॥ ౭॥
ఐసా హా సత్వగుణ । దేహీం ఉమటతాం ఆపణ ।
తయే క్రియేచేం లక్షణ । ఐసేం అసే ॥ ౮॥
తయే క్రియేచేం లక్షణ । ఐసేం అసే ॥ ౮॥
ఈశ్వరీం ప్రేమా అధిక । ప్రపంచ సంపాదణే లోకిక ।
సదా సన్నిధ వివేక । తో సత్వగుణ ॥ ౯॥
సదా సన్నిధ వివేక । తో సత్వగుణ ॥ ౯॥
సంసారదుఃఖ విసరవీ । భక్తిమార్గ విమళ దావీ ।
భజనక్రియా ఉపజవీ । తో సత్వగుణ ॥ ౧౦॥
భజనక్రియా ఉపజవీ । తో సత్వగుణ ॥ ౧౦॥
పరమార్థాచీ ఆవడీ । ఉఠే భావార్థాచీ గోడీ ।
పరోపకారీం తాంతడీ । తో సత్వగుణ ॥ ౧౧॥
పరోపకారీం తాంతడీ । తో సత్వగుణ ॥ ౧౧॥
స్నానసంధ్యా పుణ్యసీళ । అభ్యాంతరీంచా నిర్మళ ।
శరీర వస్త్రేం సోజ్వళ । తో సత్వగుణ ॥ ౧౨॥
శరీర వస్త్రేం సోజ్వళ । తో సత్వగుణ ॥ ౧౨॥
యేజన ఆణీ యాజన । ఆధేన ఆణీ అధ్యాపన ।
స్వయేం కరీ దానపుణ్య । తో సత్వగుణ ॥ ౧౩॥
స్వయేం కరీ దానపుణ్య । తో సత్వగుణ ॥ ౧౩॥
నిరూపణాచీ ఆవడీ । జయా హరికథేచీ గోడీ ।
క్రియా పాలటే రోకడీ । తో సత్వగుణ ॥ ౧౪॥
క్రియా పాలటే రోకడీ । తో సత్వగుణ ॥ ౧౪॥
అశ్వదానేం గజదానేం । గోదానేం భూమిదానేం ।
నానా రత్నాంచీం దానేం- । కరీ, తో సత్వగుణ ॥ ౧౫॥
నానా రత్నాంచీం దానేం- । కరీ, తో సత్వగుణ ॥ ౧౫॥
ధనదాన వస్త్రదాన । అన్నదాన ఉదకదాన ।
కరీ బ్రాహ్మణసంతర్పణ । తో సత్వగుణ ॥ ౧౬॥
కరీ బ్రాహ్మణసంతర్పణ । తో సత్వగుణ ॥ ౧౬॥
కార్తికస్నానేం మాఘస్నానేం । వ్రతేం ఉద్యాపనేం దానేం ।
నిఃకామ తీర్థేం ఉపోషణే । తో సత్వగుణ ॥ ౧౭॥
నిఃకామ తీర్థేం ఉపోషణే । తో సత్వగుణ ॥ ౧౭॥
సహస్రభోజనేం లక్షభోజనేం । వివిధ ప్రకారీంచీం దానేం ।
నిఃకామ కరీ సత్వగుణేం । కామనా రజోగుణ ॥ ౧౮॥
నిఃకామ కరీ సత్వగుణేం । కామనా రజోగుణ ॥ ౧౮॥
తీర్థీం అర్పీ జో అగ్రారేం । బాంధే వాపీ సరోవరేం ।
బాంధే దేవాళయేం సిఖరేం । తో సత్వగుణ ॥ ౧౯॥
బాంధే దేవాళయేం సిఖరేం । తో సత్వగుణ ॥ ౧౯॥
దేవద్వారీం పడశాళా । పాఈరీయా దీపమాళా ।
వృందావనేం పార పింపళా- । బాంధే, తో సత్వగుణ ॥ ౨౦॥
వృందావనేం పార పింపళా- । బాంధే, తో సత్వగుణ ॥ ౨౦॥
లావీం వనేం ఉపవనేం । పుష్పవాటికా జీవనేం ।
నివవీ తాపస్యాంచీం మనేం । తో సత్వగుణ ॥ ౨౧॥
నివవీ తాపస్యాంచీం మనేం । తో సత్వగుణ ॥ ౨౧॥
సంధ్యామఠ ఆణి భుయేరీం । పాఈరీయా నదీతీరీం ।
భాండారగృహేం దేవద్వారీం । బాంధేం, తో సత్వగుణ ॥ ౨౨ ।
నానా దేవాంచీం జే స్థానేం । తేథేం నందాదీప ఘాలణేం ।
వాహే ఆళంకార భూషణేం । తో సత్వగుణ ॥ ౨౩॥
భాండారగృహేం దేవద్వారీం । బాంధేం, తో సత్వగుణ ॥ ౨౨ ।
నానా దేవాంచీం జే స్థానేం । తేథేం నందాదీప ఘాలణేం ।
వాహే ఆళంకార భూషణేం । తో సత్వగుణ ॥ ౨౩॥
జేంగట మృదాంగ టాళ । దమామే నగారే కాహళ ।
నానా వాద్యాంచే కల్లోళ । సుస్వరాదిక ॥ ౨౪॥
నానా వాద్యాంచే కల్లోళ । సుస్వరాదిక ॥ ౨౪॥
నానా సమగ్రీ సుందర । దేవాళఈం ఘాలీ నర ।
హరిభజనీం జో తత్పర । తో సత్వగుణ ॥ ౨౫॥
హరిభజనీం జో తత్పర । తో సత్వగుణ ॥ ౨౫॥
ఛేత్రేం ఆణీ సుఖాసనేం । దిండ్యా పతాకా నిశాణేం ।
వాహే చామరేం సూర్యాపానేం । తో సత్వగుణ ॥ ౨౬॥
వాహే చామరేం సూర్యాపానేం । తో సత్వగుణ ॥ ౨౬॥
వృందావనేం తుళసీవనే । రంగమాళా సంమార్జనేం ।
ఐసీ ప్రీతి ఘేతలీ మనేం । తో సత్వగుణ ॥ ౨౭॥
ఐసీ ప్రీతి ఘేతలీ మనేం । తో సత్వగుణ ॥ ౨౭॥
సుందరేం నానా ఉపకర్ణేం । మండప చాందవే ఆసనేం ।
దేవాళఈం సమర్పణేం । తో సత్వగుణ ॥ ౨౮॥
దేవాళఈం సమర్పణేం । తో సత్వగుణ ॥ ౨౮॥
దేవాకారణేం ఖాద్య । నానా ప్రకారీం నైవేద్య ।
అపూర్వ ఫళేం అర్పీ సద్య । తో సత్వగుణ ॥ ౨౯॥
అపూర్వ ఫళేం అర్పీ సద్య । తో సత్వగుణ ॥ ౨౯॥
ఐసీ భక్తీచీ ఆవడీ । నీచ దాస్యత్వాచీ గోడీ ।
స్వయేం దేవద్వార ఝాడీ । తో సత్వగుణ ॥ ౩౦॥
స్వయేం దేవద్వార ఝాడీ । తో సత్వగుణ ॥ ౩౦॥
తిథీ పర్వ మోహోత్సావ । తేథేం జ్యాచా అంతర్భావ ।
కాయా వాచా మనేం సర్వ- । అర్పీ, తో సత్వగుణ ॥ ౩౧॥
కాయా వాచా మనేం సర్వ- । అర్పీ, తో సత్వగుణ ॥ ౩౧॥
హరికథేసీ తత్పర । గంధేం మాళా ఆణీ ధుశర ।
ఘేఊన ఉభీం నిరంతర । తో సత్వగుణ ॥ ౩౨॥
ఘేఊన ఉభీం నిరంతర । తో సత్వగుణ ॥ ౩౨॥
నర అథవా నారీ । యేథానుశక్తి సామగ్రీ ।
ఘేఊన ఉభీం దేవద్వారీం । తో సత్వగుణ ॥ ౩౩॥
ఘేఊన ఉభీం దేవద్వారీం । తో సత్వగుణ ॥ ౩౩॥
మహత్కృత్య సాండూన మాగేం । దేవాస యే లాగవేగేం ।
భక్తి నికట ఆంతరంగేం । తో సత్వగుణ ॥ ౩౪॥
భక్తి నికట ఆంతరంగేం । తో సత్వగుణ ॥ ౩౪॥
థోరపణ సాండూన దురీ । నీచ కృత్య ఆంగీకారీ ।
తిష్ఠత ఉభా దేవద్వారీం । తో సత్వగుణ ॥ ౩౫॥
తిష్ఠత ఉభా దేవద్వారీం । తో సత్వగుణ ॥ ౩౫॥
దేవాలాగీం ఉపోషణ । వర్జీ తాంబోల భోజన ।
నిత్య నేమ జప ధ్యాన- । కరీ, తో సత్వగుణ ॥ ౩౬॥
నిత్య నేమ జప ధ్యాన- । కరీ, తో సత్వగుణ ॥ ౩౬॥
శబ్ద కఠీణ న బోలే । అతినేమేసీ చాలే ।
యోగూ జేణేం తోషవిలే । తో సత్వగుణ ॥ ౩౭॥
యోగూ జేణేం తోషవిలే । తో సత్వగుణ ॥ ౩౭॥
సాండూనియా అభిమాన । నిఃకామ కరీ కీర్తన ।
శ్వేద రోమాంచ స్ఫురాణ । తో సత్వగుణ ॥ ౩౮॥
శ్వేద రోమాంచ స్ఫురాణ । తో సత్వగుణ ॥ ౩౮॥
అంతరీం దేవాచేం ధ్యాన । తేణేం నిడారలే నయన ।
పడే దేహాచేం విస్మరణ । తో సత్వగుణ ॥ ౩౯॥
పడే దేహాచేం విస్మరణ । తో సత్వగుణ ॥ ౩౯॥
హరికథేచీ అతి ప్రీతి । సర్వథా నయే వికృతీ ।
ఆదిక ప్రేమా ఆదిఅంతీం । తో సత్వగుణ ॥ ౪౦॥
ఆదిక ప్రేమా ఆదిఅంతీం । తో సత్వగుణ ॥ ౪౦॥
ముఖీం నామ హాతీం టాళీ । నాచత బోలే బ్రీదావళీ ।
ఘేఊన లావీ పాయధుళీ । తో సత్వగుణ ॥ ౪౧॥
ఘేఊన లావీ పాయధుళీ । తో సత్వగుణ ॥ ౪౧॥
దేహాభిమాన గళే । విషఈం వైరాగ్య ప్రబళే ।
మిథ్యా మాయా ఐసేం కళే । తో సత్వగుణ ॥ ౪౨॥
మిథ్యా మాయా ఐసేం కళే । తో సత్వగుణ ॥ ౪౨॥
కాంహీం కరావా ఉపాయే । సంసారీం గుంతోన కాయే ।
ఉకలవీ ఐసేం హృదయే । తో సత్వగుణ ॥ ౪౩॥
ఉకలవీ ఐసేం హృదయే । తో సత్వగుణ ॥ ౪౩॥
సంసారాసీ త్రాసే మన । కాంహీం కరావేం భజన ।
ఐసేం మనీం ఉఠే జ్ఞాన । తో సత్వగుణ ॥ ౪౪॥
ఐసేం మనీం ఉఠే జ్ఞాన । తో సత్వగుణ ॥ ౪౪॥
అసతాం ఆపులే ఆశ్రమీం । అత్యాదరేం నిత్యనేమీ ।
సదా ప్రీతీ లాగే రామీం । తో సత్వగుణ ॥ ౪౫॥
సదా ప్రీతీ లాగే రామీం । తో సత్వగుణ ॥ ౪౫॥
సకళాంచా ఆలా వీట । పరమార్థీం జో నికట ।
ఆఘాతీం ఉపజే ధారిష్ట । తో సత్వగుణ ॥ ౪౬॥
ఆఘాతీం ఉపజే ధారిష్ట । తో సత్వగుణ ॥ ౪౬॥
సర్వకాళ ఉదాసీన । నానా భోగీం విటే మన ।
ఆఠవే భగవద్భజన । తో సత్వగుణ ॥ ౪౭॥
ఆఠవే భగవద్భజన । తో సత్వగుణ ॥ ౪౭॥
పదార్థీం న బైసే చిత్త । మనీం ఆఠవే భగవంత ।
ఐసా దృఢ భావార్థ । తో సత్వగుణ ॥ ౪౮॥
ఐసా దృఢ భావార్థ । తో సత్వగుణ ॥ ౪౮॥
లోక బోలతీ వికారీ । తరీ ఆదిక ప్రేమా ధరీ ।
నిశ్చయ బాణే అంతరీం । తో సత్వగుణ ॥ ౪౯॥
నిశ్చయ బాణే అంతరీం । తో సత్వగుణ ॥ ౪౯॥
అంతరీం స్ఫూర్తీ స్ఫురే । సస్వరూపీం తర్క భరే ।
నష్ట సందేహ నివారే । తో సత్వగుణ ॥ ౫౦॥
నష్ట సందేహ నివారే । తో సత్వగుణ ॥ ౫౦॥
శరీర లావావేం కారణీం । సాక్షేప ఉఠే అంతఃకర్ణీ ।
సత్వగుణాచీ కరణీ । ఐసీ అసే ॥ ౫౧॥
సత్వగుణాచీ కరణీ । ఐసీ అసే ॥ ౫౧॥
శాంతి క్ష్మా ఆణి దయా । నిశ్చయ ఉపజే జయా ।
సత్వగుణ జాణావా తయా । అంతరీం ఆలా ॥ ౫౨॥
సత్వగుణ జాణావా తయా । అంతరీం ఆలా ॥ ౫౨॥
ఆలే అతీత అభ్యాగత । జాఊం నేదీ జో భుకిస్త ।
యేథానుశక్తీ దాన దేన । తో సత్వగుణ ॥ ౫౩॥
యేథానుశక్తీ దాన దేన । తో సత్వగుణ ॥ ౫౩॥
తడితాపడీ దైన్యవాణేం । ఆలేం ఆశ్రమాచేని గుణేం ।
తయాలాగీం స్థళ దేణేం । తో సత్వగుణ ॥ ౫౪॥
తయాలాగీం స్థళ దేణేం । తో సత్వగుణ ॥ ౫౪॥
ఆశ్రమీం అన్నచీ ఆపదా । పరీ విముఖ నవ్హే కదా ।
శక్తినుసార దే సర్వదా । తో సత్వగుణ ॥ ౫౫॥
శక్తినుసార దే సర్వదా । తో సత్వగుణ ॥ ౫౫॥
జేణేం జింకిలీ రసనా । తృప్త జయాచీ వాసనా ।
జయాస నాహీం కామనా । తో సత్వగుణ ॥ ౫౬॥
జయాస నాహీం కామనా । తో సత్వగుణ ॥ ౫౬॥
హోణార తైసేం హోత జాత । ప్రపంచీం జాలా ఆఘాత ।
డళమళినా జ్యాచేం చిత్త । తో సత్వగుణ ॥ ౫౭॥
డళమళినా జ్యాచేం చిత్త । తో సత్వగుణ ॥ ౫౭॥
యేకా భగవంతాకారణేం । సర్వ సుఖ సోడిలేం జేణేం ।
కేలేం దేహాచేం సాండణేం । తో సత్వగుణ ॥ ౫౮॥
కేలేం దేహాచేం సాండణేం । తో సత్వగుణ ॥ ౫౮॥
విషఈం ధాంవే వాసనా । పరీ తో కదా డళమళినా ।
జ్యాచేం ధారిష్ట చళేనా । తో సత్వగుణ ॥ ౫౯॥
జ్యాచేం ధారిష్ట చళేనా । తో సత్వగుణ ॥ ౫౯॥
దేహ ఆపదేనేం పీడలా । క్షుధే తృషేనేం వోసావలా ।
తరీ నిశ్చయో రాహిలా । తో సత్వగుణ ॥ ౬౦॥
తరీ నిశ్చయో రాహిలా । తో సత్వగుణ ॥ ౬౦॥
శ్రవణ ఆణీ మనన । నిజధ్యాసేం సమాధాన ।
శుద్ధ జాలేం ఆత్మజ్ఞాన । తో సత్వగుణ ॥ ౬౧॥
శుద్ధ జాలేం ఆత్మజ్ఞాన । తో సత్వగుణ ॥ ౬౧॥
జయాస అహంకార నసే । నైరాశతా విలసే ।
జయాపాసీం కృపా వసే । తో సత్వగుణ ॥ ౬౨॥
జయాపాసీం కృపా వసే । తో సత్వగుణ ॥ ౬౨॥
సకళాంసీం నమ్ర బోలే । మర్యాదా ధరూన చాలే ।
సర్వ జన తోషవిలే । తో సత్వగుణ ॥ ౬౩॥
సర్వ జన తోషవిలే । తో సత్వగుణ ॥ ౬౩॥
సకళ జనాసీం ఆర్జవ । నాహీం విరోధాస ఠావ ।
పరోపకారీం వేచీ జీవ । తో సత్వగుణ ॥ ౬౪॥
పరోపకారీం వేచీ జీవ । తో సత్వగుణ ॥ ౬౪॥
ఆపకార్యాహూన జీవీం । పరకార్యసిద్ధీ కరావీ ।
మరోన కీర్తీ ఉరవావీ । తో సత్వగుణ ॥ ౬౫॥
మరోన కీర్తీ ఉరవావీ । తో సత్వగుణ ॥ ౬౫॥
పరావ్యాచే దోషగుణ । దృష్టీస దేఖే ఆపణ ।
సముద్రాఐసీ సాఠవణ । తో సత్వగుణ ॥ ౬౬॥
సముద్రాఐసీ సాఠవణ । తో సత్వగుణ ॥ ౬౬॥
నీచ ఉత్తర సాహాణేం । ప్రత్యోత్తర న దేణేం ।
ఆలా క్రోధ సావరణేం । తో సత్వగుణ ॥ ౬౭॥
ఆలా క్రోధ సావరణేం । తో సత్వగుణ ॥ ౬౭॥
అన్యాయేంవీణ గాంజితీ । నానాపరీ పీడా కరితీ ।
తితుకేంహి సాఠవీ చిత్తీం । తో సత్వగుణ ॥ ౬౮॥
తితుకేంహి సాఠవీ చిత్తీం । తో సత్వగుణ ॥ ౬౮॥
శరీరేం ఘీస సాహాణేం । దుర్జనాసీం మిళోన జాణేం ।
నిందకాస ఉపకార కరణేం । హా సత్వగుణ ॥ ౬౯॥
నిందకాస ఉపకార కరణేం । హా సత్వగుణ ॥ ౬౯॥
మన భలతీకడే ధావేం । తేం వివేకేం ఆవరాఅవేం ।
ఇంద్రియేం దమన కరావేం । తో సత్వగుణ ॥ ౭౦॥
ఇంద్రియేం దమన కరావేం । తో సత్వగుణ ॥ ౭౦॥
సత్క్రియా ఆచరావీ । అసత్క్రియా త్యాగావీ ।
వాట భక్తీచీ ధరావీ । తో సత్వగుణ ॥ ౭౧॥
వాట భక్తీచీ ధరావీ । తో సత్వగుణ ॥ ౭౧॥
జయా ఆవడే ప్రాతఃస్నాన । ఆవడే పురాణశ్రవణ ।
నానా మంత్రీం దేవతార్చన- । కరీ, తో సత్వగుణ ॥ ౭౨॥
నానా మంత్రీం దేవతార్చన- । కరీ, తో సత్వగుణ ॥ ౭౨॥
పర్వకాళీం అతిసాదర । వసంతపూజేస తత్పర ।
జయంత్యాంచీ ప్రీతీ థోర । తో సత్వగుణ ॥ ౭౩॥
జయంత్యాంచీ ప్రీతీ థోర । తో సత్వగుణ ॥ ౭౩॥
విదేసిం మేలేం మరణేం । తయాస సంస్కార దేణేం ।
అథవా సాదర హోణేం । తో సత్వగుణ ॥ ౭౪॥
అథవా సాదర హోణేం । తో సత్వగుణ ॥ ౭౪॥
కోణీ యేకాస మారీ । తయాస జాఊన వారీ ।
జీవ బంధనముక్త కరీ । తో సత్వగుణ ॥ ౭౫॥
జీవ బంధనముక్త కరీ । తో సత్వగుణ ॥ ౭౫॥
లింగేం లాహోలీం అభిశేష । నామస్మరణీం విశ్వాస ।
దేవదర్శనీం అవకాశ । తో సత్వగుణ ॥ ౭౬॥
దేవదర్శనీం అవకాశ । తో సత్వగుణ ॥ ౭౬॥
సంత దేఖోని ధావేం । పరమ సుఖ హేలావే ।
నమస్కారీ సర్వభావేం । తో సత్వగుణ ॥ ౭౭॥
నమస్కారీ సర్వభావేం । తో సత్వగుణ ॥ ౭౭॥
సంతకృపా హోయ జయాస । తేణేం ఉద్ధరిలా వంశ ।
తో ఈశ్వరాచా అంశ । సత్వగుణేం ॥ ౭౮॥
తో ఈశ్వరాచా అంశ । సత్వగుణేం ॥ ౭౮॥
సన్మార్గ దాఖవీ జనా । జో లావీ హరిభజనా ।
జ్ఞాన సికవీ అజ్ఞానా । తో సత్వగుణ ॥ ౭౯॥
జ్ఞాన సికవీ అజ్ఞానా । తో సత్వగుణ ॥ ౭౯॥
ఆవడే పుణ్య సంస్కార । ప్రదక్షణా నమస్కార ।
జయా రాహే పాఠాంతర । తో సత్వగుణ ॥ ౮౦॥
జయా రాహే పాఠాంతర । తో సత్వగుణ ॥ ౮౦॥
భక్తీచా హవ్యాస భారీ । గ్రంథసామగ్రీ జో కరీ ।
ధాతుమూర్తి నానాపరీ । పూజీ, తో సత్వగుణ ॥ ౮౧॥
ధాతుమూర్తి నానాపరీ । పూజీ, తో సత్వగుణ ॥ ౮౧॥
ఝళఫళిత ఉపకర్ణేం । మాళా గవాళీ ఆసనేం ।
పవిత్రే సోజ్వళేం వసనేం । తో సత్వగుణ ॥ ౮౨॥
పవిత్రే సోజ్వళేం వసనేం । తో సత్వగుణ ॥ ౮౨॥
పరపీడేచేం వాహే దుఃఖ । పరసంతోషాచేం సుఖ ।
వైరాగ్య దేఖోన హరిఖ- । మానీ, తో సత్వగుణ ॥ ౮౩॥
వైరాగ్య దేఖోన హరిఖ- । మానీ, తో సత్వగుణ ॥ ౮౩॥
పరభూషణేం భూషణ । పరదూషణేం దూషణ ।
పరదుఃఖేం సిణే జాణ । తో సత్వగుణ ॥ ౮౪॥
పరదుఃఖేం సిణే జాణ । తో సత్వగుణ ॥ ౮౪॥
ఆతాం అసోం హేం బహుత । దేవీం ధర్మీం జ్యాచేం చిత్త ।
భజే కామనారహిత । తో సత్వగుణ ॥ ౮౫॥
భజే కామనారహిత । తో సత్వగుణ ॥ ౮౫॥
ఐసా హా సత్వగుణ సాత్విక । సంసారసాగరీం తారక ।
యేణేం ఉపజే వివేక । జ్ఞానమార్గాచా ॥ ౮౬॥
యేణేం ఉపజే వివేక । జ్ఞానమార్గాచా ॥ ౮౬॥
సత్వగుణేం భగవద్భక్తీ । సత్వగుణేం జ్ఞానప్రాప్తీ ।
సత్వగుణేం సాయోజ్యముక్తీ । పావిజేతే ॥ ౮౭॥
సత్వగుణేం సాయోజ్యముక్తీ । పావిజేతే ॥ ౮౭॥
ఐసీ సత్వగుణాచీ స్థితీ । స్వల్ప బోలిలేం యేథామతీ ।
సావధ హోఊన శ్రోతీం । పుఢేం అవధాన ద్యావేం ॥ ౮౮॥
సావధ హోఊన శ్రోతీం । పుఢేం అవధాన ద్యావేం ॥ ౮౮॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే సత్వగుణనామ సమాస సాతవా ॥ ౭॥
సమాస ఆఠవా : సద్విద్యా నిరూపణ ॥ శ్రీరామ్ ॥
ఐకా సద్విద్యేచీం లక్షణేం । పరమ శుద్ధ సులక్షణేం ।
విచార ఘేతాం బళేంచి బాణే । సద్విద్యా ఆంగీం ॥ ౧॥
విచార ఘేతాం బళేంచి బాణే । సద్విద్యా ఆంగీం ॥ ౧॥
సద్విద్యేచా జో పురుష । తో ఉత్తమలక్షణీ విశేష ।
త్యాచే గుణ ఐకతాం సంతోష । పరమ వాటే ॥ ౨॥
త్యాచే గుణ ఐకతాం సంతోష । పరమ వాటే ॥ ౨॥
భావిక సాత్విక ప్రేమళ । శాంతి క్ష్మా దయాసీళ ।
లీన తత్పర కేవళ । అమృతవచనీ ॥ ౩॥
లీన తత్పర కేవళ । అమృతవచనీ ॥ ౩॥
పరమ సుందర ఆణీ చతుర । పరమ సబళ ఆణీ ధీర ।
పరమ సంపన్న ఆణీ ఉదార । ఆతిశయేంసీం ॥ ౪॥
పరమ సంపన్న ఆణీ ఉదార । ఆతిశయేంసీం ॥ ౪॥
పరమ జ్ఞాతా ఆణీ భక్త । మాహా పండీత ఆణీ విరక్త ।
మాహా తపస్వీ ఆణీ శాంత । ఆతిశయేంసీం ॥ ౫॥
మాహా తపస్వీ ఆణీ శాంత । ఆతిశయేంసీం ॥ ౫॥
వక్తా ఆణీ నైరాశతా । సర్వజ్ఞ ఆణీ సాదరతా ।
శ్రేష్ఠ ఆణీ నమ్రతా । సర్వత్రాంసీ ॥ ౬॥
శ్రేష్ఠ ఆణీ నమ్రతా । సర్వత్రాంసీ ॥ ౬॥
రాజా ఆణీ ధార్మిక । శూర ఆణీ వివేక ।
తారుణ్య ఆణీ నేమక । ఆతిశయేంసీం ॥ ౭॥
తారుణ్య ఆణీ నేమక । ఆతిశయేంసీం ॥ ౭॥
వృధాచారీ కుళాచారీ । యుక్తాహారీ నిర్వికారీ ।
ధన్వంతరీ పరోపకారీ । పద్మహస్తీ ॥ ౮॥
ధన్వంతరీ పరోపకారీ । పద్మహస్తీ ॥ ౮॥
కార్యకర్తా నిరాభిమానీ । గాయక ఆణీ వైష్ణవ జనీ ।
వైభవ ఆణీ భగవద్భజనీ । అత్యాదరేం ॥ ౯॥
వైభవ ఆణీ భగవద్భజనీ । అత్యాదరేం ॥ ౯॥
తత్వజ్ఞ ఆణీ ఉదాసీన । బహుశ్రుత ఆణీ సజ్జన ।
మంత్రీ ఆణీ సగుణ । నీతివంత ॥ ౧౦॥
మంత్రీ ఆణీ సగుణ । నీతివంత ॥ ౧౦॥
ఆధు పవిత్ర పుణ్యసీళ । అంతరశుద్ధ ధర్మాత్మా కృపాళ ।
కర్మనిష్ఠ స్వధర్మేం నిర్మళ । నిర్లోభ అనుతాపీ ॥ ౧౧॥
కర్మనిష్ఠ స్వధర్మేం నిర్మళ । నిర్లోభ అనుతాపీ ॥ ౧౧॥
గోడీ ఆవడీ పరమార్థప్రీతీ । సన్మార్గ సత్క్రియా ధారణా ధృతీ ।
శ్రుతి స్మృతీ లీళా యుక్తి । స్తుతీ మతీ పరీక్షా ॥ ౧౨॥
శ్రుతి స్మృతీ లీళా యుక్తి । స్తుతీ మతీ పరీక్షా ॥ ౧౨॥
దక్ష ధూర్త యోగ్య తార్కిక । సత్యసాహిత్య నేమక భేదక ।
కుశళ చపళ చమత్కారిక । నానా ప్రకారేం ॥ ౧౩॥
కుశళ చపళ చమత్కారిక । నానా ప్రకారేం ॥ ౧౩॥
ఆదర సన్మాన తార్తమ్య జాణే । ప్రయోగసమయో ప్రసంగ జాణే ।
కార్యాకారణ చిన్హేం జాణే । విచక్షణ బోలికా ॥ ౧౪॥
కార్యాకారణ చిన్హేం జాణే । విచక్షణ బోలికా ॥ ౧౪॥
సావధ సాక్షేపీ సాధక । ఆగమ నిగమ శోధక ।
జ్ఞానవిజ్ఞాన బోధక । నిశ్చయాత్మక ॥ ౧౫॥
జ్ఞానవిజ్ఞాన బోధక । నిశ్చయాత్మక ॥ ౧౫॥
పురశ్చరణీ తీర్థవాసీ । ధృఢవ్రతీ కాయాక్లేసీ ।
ఉపాసక, నిగ్రహాసీ- । కరూం జాణే ॥ ౧౬॥
ఉపాసక, నిగ్రహాసీ- । కరూం జాణే ॥ ౧౬॥
సత్యవచనీ శుభవచనీ । కోమళవచనీ యేకవచనీ ।
నిశ్చయవచనీ సౌఖ్యవచనీ । సర్వకాళ ॥ ౧౭॥
నిశ్చయవచనీ సౌఖ్యవచనీ । సర్వకాళ ॥ ౧౭॥
వాసనాతృప్త సఖోల యోగీ । భవ్య సుప్రసన్న వీతరాగీ ।
సౌమ్య సాత్విక శుద్ధమార్గీ । నిఃకపట నిర్వేసనీ ॥ ౧౮॥
సౌమ్య సాత్విక శుద్ధమార్గీ । నిఃకపట నిర్వేసనీ ॥ ౧౮॥
సుగడ సంగీత గుణగ్రాహీ । అనాపేక్షీ లోకసంగ్రహీ ।
ఆర్జవ సఖ్య సర్వహి । ప్రాణీమాత్రాసీ ॥ ౧౯॥
ఆర్జవ సఖ్య సర్వహి । ప్రాణీమాత్రాసీ ॥ ౧౯॥
ద్రవ్యసుచీ దారాసుచీ । న్యాయసుచీ అంతరసుచీ ।
ప్రవృత్తిసుచీ నివృత్తిసుచీ । సర్వసుచీ నిఃసంగపణేం ॥ ౨౦॥
ప్రవృత్తిసుచీ నివృత్తిసుచీ । సర్వసుచీ నిఃసంగపణేం ॥ ౨౦॥
మిత్రపణేం పరహితకారీ । వాగ్మాధుర్య పరశోకహారీ ।
సామర్థ్యపణేం వేత్రధారీ । పురూషార్థేం జగమిత్ర ॥ ౨౧॥
సామర్థ్యపణేం వేత్రధారీ । పురూషార్థేం జగమిత్ర ॥ ౨౧॥
సంశయఛేదక విశాళ వక్తా । సకళ కౢప్త అసోనీ శ్రోతా ।
కథానిరూపణీం శబ్దార్థా । జాఊంచ నేదీ ॥ ౨౨॥
కథానిరూపణీం శబ్దార్థా । జాఊంచ నేదీ ॥ ౨౨॥
వేవాదరహిత సంవాదీ । సంగరహిత నిరోపాధీ ।
దురాశారహిత అక్రోధీ । నిర్దోష నిర్మత్సరీ ॥ ౨౩॥
దురాశారహిత అక్రోధీ । నిర్దోష నిర్మత్సరీ ॥ ౨౩॥
విమళజ్ఞానీ నిశ్చయాత్మక । సమాధానీ ఆణీ భజక ।
సిద్ధ అసోనీ సాధక । సాధన రక్షీ ॥ ౨౪॥
సిద్ధ అసోనీ సాధక । సాధన రక్షీ ॥ ౨౪॥
సుఖరూప సంతోషరూప । ఆనందరూప హాస్యరూప ।
ఐక్యరూప ఆత్మరూప । సర్వత్రాంసీ ॥ ౨౫॥
ఐక్యరూప ఆత్మరూప । సర్వత్రాంసీ ॥ ౨౫॥
భాగ్యవంత జయవంత । రూపవంత గుణవంత ।
ఆచారవంత క్రియావంత । విచారవంత స్థితీ ॥ ౨౬॥
ఆచారవంత క్రియావంత । విచారవంత స్థితీ ॥ ౨౬॥
యేశవంత కిర్తివంత । శక్తివంత సామర్థ్యవంత ।
వీర్యవంత వరదవంత । సత్యవంత సుకృతీ ॥ ౨౭॥
వీర్యవంత వరదవంత । సత్యవంత సుకృతీ ॥ ౨౭॥
విద్యావంత కళావంత । లక్ష్మీవంత లక్ష్ణవంత ।
కుళవంత సుచిష్మంత । బళవంత దయాళు ॥ ౨౮॥
కుళవంత సుచిష్మంత । బళవంత దయాళు ॥ ౨౮॥
యుక్తివంత గుణవంత వరిష్ఠ । బుద్ధివంత బహుధారిష్ట ।
దీక్షావంత సదాసంతుష్ట । నిస్పృహ వీతరాగీ ॥ ౨౯॥
దీక్షావంత సదాసంతుష్ట । నిస్పృహ వీతరాగీ ॥ ౨౯॥
అసో ఐసే ఉత్తమ గుణ । హేం సద్విద్యచేం లక్షణ ।
అభ్యాసాయా నిరూపణ । అల్పమాత్ర బోలిలేం ॥ ౩౦॥
అభ్యాసాయా నిరూపణ । అల్పమాత్ర బోలిలేం ॥ ౩౦॥
రూపలావణ్య అభ్యాసితాం న యే । సహజగుణాస న చలే ఉపాయే ।
కాంహీం తరీ ధరావీ సోయే । అగాంతుక గుణాచీ ॥ ౩౧॥
కాంహీం తరీ ధరావీ సోయే । అగాంతుక గుణాచీ ॥ ౩౧॥
ఐసీ సద్విద్యా బరవీ । సర్వత్రాంపాసీ అసావీ ।
పరీ విరక్తపురుషేం అభ్యాసవీ । అగత్యరూప ॥ ౩౨॥
పరీ విరక్తపురుషేం అభ్యాసవీ । అగత్యరూప ॥ ౩౨॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే సద్విద్యానిరూపణనామ సమాస ఆఠవా ॥ ౮॥
సమాస నవవా : విరక్త లక్షణ ॥ శ్రీరామ్ ॥
ఐకా విరక్తాంచీ లక్షణేం । విరక్తేం అసావేం కోణ్యా గుణేం ।
జేణేం ఆంగీం సామర్థ్య బాణేం । యోగియాచేం ॥ ౧॥
జేణేం ఆంగీం సామర్థ్య బాణేం । యోగియాచేం ॥ ౧॥
జేణేం సత్కీర్తి వాఢే । జేణేం సార్థకతా ఘడే ।
జేణేంకరితాం మహిమా చఢే । విరక్తాంసీ ॥ ౨॥
జేణేంకరితాం మహిమా చఢే । విరక్తాంసీ ॥ ౨॥
జేణేం పరమార్థ ఫావే । జేణేం ఆనంద హేలావే ।
జేణేం విరక్తి దుణావే । వివేకేంసహిత ॥ ౩॥
జేణేం విరక్తి దుణావే । వివేకేంసహిత ॥ ౩॥
జేణేం సుఖ ఉచంబళే । జేణేం సద్విద్యా వోళే ।
జేణేం భాగ్యశ్రీ ప్రబళే । మోక్షేంసహిత ॥ ౪॥
జేణేం భాగ్యశ్రీ ప్రబళే । మోక్షేంసహిత ॥ ౪॥
మనోరథ పూర్ణ హోతీ । సకళ కామనా పురతీ ।
ముఖీం రాహే సరస్వతీ । మధుర బోలావయా ॥ ౫॥
ముఖీం రాహే సరస్వతీ । మధుర బోలావయా ॥ ౫॥
హే లక్షణేం శ్రవణ కీజే । ఆణీ సదృఢ జీవీం ధరిజే ।
తరీ మగ విఖ్యాత హోఈజే । భూమండళీం ॥ ౬॥
తరీ మగ విఖ్యాత హోఈజే । భూమండళీం ॥ ౬॥
విరక్తేం వివేకేం అసావేం । విరక్తేం అధ్యాత్మ వాఢవావేం ।
విరక్తేం ధారిష్ట ధరావేం । దమనవిషఈం ॥ ౭॥
విరక్తేం ధారిష్ట ధరావేం । దమనవిషఈం ॥ ౭॥
విరక్తేం రాఖావేం సాధన । విరక్తేం లావావేం భజన ।
విరక్తేం విశేష బ్రహ్మజ్ఞాన । ప్రగటవావేం ॥ ౮॥
విరక్తేం విశేష బ్రహ్మజ్ఞాన । ప్రగటవావేం ॥ ౮॥
విరక్తేం భక్తీ వాఢవావీ । విరక్తే శాంతీ దాఖవావీ ।
విరక్తేం యేత్నేం కరావీ । విరక్తీ ఆపులీ ॥ ౯॥
విరక్తేం యేత్నేం కరావీ । విరక్తీ ఆపులీ ॥ ౯॥
విరక్తేం సద్క్రియా ప్రతిష్ఠావీ । విరక్తేం నివృత్తి విస్తారావీ ।
విరక్తేం నైరాశతా ధరావీ । సదృఢ జివేంసీం ॥ ౧౦॥
విరక్తేం నైరాశతా ధరావీ । సదృఢ జివేంసీం ॥ ౧౦॥
విరక్తేం ధర్మస్థాపనా కరావీ । విరక్తేం నీతి ఆవలంబావీ ।
విరక్తేం క్ష్మా సాంభాళావీ । అత్యాదరేంసీ ॥ ౧౧॥
విరక్తేం క్ష్మా సాంభాళావీ । అత్యాదరేంసీ ॥ ౧౧॥
విరక్తేం పరమార్థ ఉజళావా । విరక్తేం విచార శోధావా ।
విరక్తేం సన్నిధ ఠేవావా । సన్మార్గ సత్వగుణ ॥ ౧౨॥
విరక్తేం సన్నిధ ఠేవావా । సన్మార్గ సత్వగుణ ॥ ౧౨॥
విరక్తేం భావికేం సాంభాళావీం । విరక్తేం ప్రేమళేం నివవావీం ।
విరక్తేం సాబడీం నుపేక్షావీం । శరణాగతేం ॥ ౧౩॥
విరక్తేం సాబడీం నుపేక్షావీం । శరణాగతేం ॥ ౧౩॥
విరక్తేం అసావేం పరమ దక్ష । విరక్తేం అసావేం అంతరసాక్ష ।
విరక్తేం వోఢావా కైపక్ష । పరమార్థాచా ॥ ౧౪॥
విరక్తేం వోఢావా కైపక్ష । పరమార్థాచా ॥ ౧౪॥
విరక్తేం అభ్యాస కరావా । విరక్తేం సాక్షేప ధరావా ।
విరక్తేం వగ్త్రృత్వేం ఉభారావా । మోడలా పరమార్థ ॥ ౧౫॥
విరక్తేం వగ్త్రృత్వేం ఉభారావా । మోడలా పరమార్థ ॥ ౧౫॥
విరక్తేం విమళజ్ఞాన బోలావేం । విరక్తేం వైరాగ్య స్తవీత జావేం ।
విరక్తేం నిశ్చయాచేం కరావేం । సమాధాన ॥ ౧౬॥
విరక్తేం నిశ్చయాచేం కరావేం । సమాధాన ॥ ౧౬॥
పర్వేం కరావీం అచాటేం । చాలవావీ భక్తాంచీ థాటే ।
నానా వైభవేం కచాటేం । ఉపాసనామార్గ ॥ ౧౭॥
నానా వైభవేం కచాటేం । ఉపాసనామార్గ ॥ ౧౭॥
హరికీర్తనేం కరావీం । నిరూపణేం మాజవావీం ।
భక్తిమార్గే లాజవావీం । నిందక దుర్జనేం ॥ ౧౮॥
భక్తిమార్గే లాజవావీం । నిందక దుర్జనేం ॥ ౧౮॥
బహుతాంస కరావే పరోపకార । భలేపణాచా జీర్ణోద్ధార ।
పుణ్యమార్గాచా విస్తార । బళేంచి కరావా ॥ ౧౯॥
పుణ్యమార్గాచా విస్తార । బళేంచి కరావా ॥ ౧౯॥
స్నాన సంధ్యా జప ధ్యాన । తీర్థయాత్రా భగవద్భజన ।
నిత్యనేమ పవిత్రపణ । అంతరశుద్ధ అసావేం ॥ ౨౦॥
నిత్యనేమ పవిత్రపణ । అంతరశుద్ధ అసావేం ॥ ౨౦॥
దృఢ నిశ్చయో ధరావా । సంసార సుఖాచా కరావా ।
విశ్వజన ఉద్ధరావా । సంసర్గమాత్రేం ॥ ౨౧॥
విశ్వజన ఉద్ధరావా । సంసర్గమాత్రేం ॥ ౨౧॥
విరక్తేం అసావేం ధీర । విరక్తేం అసావేం ఉదార ।
విరక్తేం అసావేం తత్పర । నిరూపణవిషఈం ॥ ౨౨॥
విరక్తేం అసావేం తత్పర । నిరూపణవిషఈం ॥ ౨౨॥
విరక్తేం సావధ అసావేం । విరక్తేం శుద్ధ మార్గేం జావేం ।
విరక్తేం ఝిజోన ఉరవావేం । సద్కీర్తీసీ ॥ ౨౩॥
విరక్తేం ఝిజోన ఉరవావేం । సద్కీర్తీసీ ॥ ౨౩॥
విరక్తేం విరక్త ధుండావే । విరక్తేం సాధు వోళఖావే ।
విరక్తేం మిత్ర కరావే । సంత యోగీ సజ్జన ॥ ౨౪॥
విరక్తేం మిత్ర కరావే । సంత యోగీ సజ్జన ॥ ౨౪॥
విరక్తేం కరావీం పురశ్చరణేం । విరక్తేం ఫిరావీం తీర్థాటణేం ।
విరక్తేం కరావీం నానాస్థానేం । పరమ రమణీయ ॥ ౨౫॥
విరక్తేం కరావీం నానాస్థానేం । పరమ రమణీయ ॥ ౨౫॥
విరక్తేం ఉపాధీ కరావీ । ఆణి ఉదాసవృత్తి న సండావీ ।
దురాశా జడో నేదావీ । కోణయేకవిషఈం ॥ ౨౬॥
దురాశా జడో నేదావీ । కోణయేకవిషఈం ॥ ౨౬॥
విరక్తేం అసావేం అంతరనిష్ఠ । విరక్తేం నసావేం క్రియాభ్రష్ట ।
విరక్తేం న వ్హావేం కనిష్ఠ । పరాధేనపణేం ॥ ౨౭॥
విరక్తేం న వ్హావేం కనిష్ఠ । పరాధేనపణేం ॥ ౨౭॥
విరక్తేం సమయ జాణావా । విరక్తేం ప్రసంగ వోళఖావా ।
విరక్త చతుర అసాఅవా । సర్వప్రకారేం ॥ ౨౮॥
విరక్త చతుర అసాఅవా । సర్వప్రకారేం ॥ ౨౮॥
విరక్తేం యేకదేసీ నసావేం । విరక్తేం సర్వ అభ్యాసావేం ।
విరక్తేం అవఘేం జాణావేం । జ్యాచేం త్యాపరీ ॥ ౨౯॥
విరక్తేం అవఘేం జాణావేం । జ్యాచేం త్యాపరీ ॥ ౨౯॥
హరికథా నిరూపణ । సగుణభజన బ్రహ్మజ్ఞాన ।
పిండజ్ఞాన తత్వజ్ఞాన । సర్వ జాణావేం ॥ ౩౦॥
పిండజ్ఞాన తత్వజ్ఞాన । సర్వ జాణావేం ॥ ౩౦॥
కర్మమార్గ ఉపాసనామార్గ । జ్ఞానమార్గ సిద్ధాంతమార్గ ।
ప్రవృత్తిమార్గ నివృత్తిమార్గ । సకళ జాణావేం ॥ ౩౧॥
ప్రవృత్తిమార్గ నివృత్తిమార్గ । సకళ జాణావేం ॥ ౩౧॥
ప్రేమళ స్థితీ ఉదాస స్థితీ । యోగస్థితీ ధ్యానస్థితీ ।
విదేహ స్థితీ సహజ స్థితీ । సకళ జాణావేం ॥ ౩౨ ॥
విదేహ స్థితీ సహజ స్థితీ । సకళ జాణావేం ॥ ౩౨ ॥
ధ్వనీ లక్ష ముద్రా ఆసనేం । మంత్ర యంత్ర విధీ విధానేం ।
నానా మతాంచేం దేఖణేం । పాహోన సాండావేం ॥ ౩౩॥
నానా మతాంచేం దేఖణేం । పాహోన సాండావేం ॥ ౩౩॥
విరక్తేం అసావేం జగమిత్ర । విరక్తేం అసావేం స్వతంత్ర ।
విరక్తేం అసావేం విచిత్ర । బహుగుణీ ॥ ౩౪॥
విరక్తేం అసావేం విచిత్ర । బహుగుణీ ॥ ౩౪॥
విరక్తేం అసావేం విరక్త । విరక్తేం అసావేం హరిభక్త ।
విరక్తేం అసావేం నిత్యముక్త । అలిప్తపణేం ॥ ౩౫॥
విరక్తేం అసావేం నిత్యముక్త । అలిప్తపణేం ॥ ౩౫॥
విరక్తేం శాస్త్రేం ధాండోళావీం । విరక్తేం మతేం విభాండావీం ।
విరక్తేం ముముక్షేం లావావీం । శుద్ధమార్గేం ॥ ౩౬॥
విరక్తేం ముముక్షేం లావావీం । శుద్ధమార్గేం ॥ ౩౬॥
విరక్తేం శుద్ధమార్గ సాంగావా । విరక్తేం సంశయ ఛేదావా ।
విరక్తేం ఆపలా మ్హణావా । విశ్వజన ॥ ౩౭॥
విరక్తేం ఆపలా మ్హణావా । విశ్వజన ॥ ౩౭॥
విరక్తేం నిందక వందావేం । విరక్తేం సాధక బోధావే ।
విరక్తేం బద్ధ చేవవావే- । ముముక్షనిరూపణేం ॥ ౩౮॥
విరక్తేం బద్ధ చేవవావే- । ముముక్షనిరూపణేం ॥ ౩౮॥
విరక్తేం ఉత్తమ గుణ ఘ్యావే । విరక్తేం అవగుణ త్యాగావే ।
నానా అపాయ భంగావే । వివేకబళేం ॥ ౩౯॥
నానా అపాయ భంగావే । వివేకబళేం ॥ ౩౯॥
ఐసీం హే ఉత్తమ లక్షణేం । ఐకావీం యేకాగ్ర మనేం ।
యాచా అవ్హేర న కరణేం । విరక్త పురుషేం ॥ ౪౦॥
యాచా అవ్హేర న కరణేం । విరక్త పురుషేం ॥ ౪౦॥
ఇతుకేం బోలిలేం స్వభావేం । త్యాంత మానేల తితుకేం ఘ్యావేం ।
శ్రోతీం ఉదాస న కరావేం । బహు బోలిలేం మ్హణౌనీ ॥ ౪౧॥
శ్రోతీం ఉదాస న కరావేం । బహు బోలిలేం మ్హణౌనీ ॥ ౪౧॥
పరంతు లక్షణేం నే ఘేతాం । అవలక్షణేం బాష్కళతా ।
తేణేం త్యాస పఢతమూర్ఖతా । యేవోం పాహే ॥ ౪౨॥
తేణేం త్యాస పఢతమూర్ఖతా । యేవోం పాహే ॥ ౪౨॥
త్యా పఢతమూర్ఖాచేం లక్షణ । పుఢిలే సమాసీం నిరూపణ ।
బోలిలేం అసే సావధాన- । హోఊన ఆఇకా ॥ ౪౩॥
బోలిలేం అసే సావధాన- । హోఊన ఆఇకా ॥ ౪౩॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే విరక్తలక్షణనామ సమాస నవవా ॥ ౯॥
సమాస దహావా : పఢతముర్ఖ లక్షణ ॥ శ్రీరామ్ ॥
మాగాం సాంగితలీం లక్షణేం । మూర్ఖాఆంగీ చాతుర్య బాణే ।
ఆతాం ఐకా శాహాణే- । అసోని, మూర్ఖ ॥ ౧॥
ఆతాం ఐకా శాహాణే- । అసోని, మూర్ఖ ॥ ౧॥
తయా నాంవ పఢతమూర్ఖ । శ్రోతీం న మనావేం దుఃఖ ।
అవగుణ త్యాగితాం , సుఖ- । ప్రాప్త హోయే ॥ ౨॥
అవగుణ త్యాగితాం , సుఖ- । ప్రాప్త హోయే ॥ ౨॥
బహుశ్రుత ఆణి విత్పన్న । ప్రాంజళ బోలే బ్రహ్మజ్ఞాన ।
దురాశా ఆణి అభిమాన । ధరీ, తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౩॥
దురాశా ఆణి అభిమాన । ధరీ, తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౩॥
ముక్తక్రియా ప్రతిపాదీ । సగుణభక్తి ఉఛేదీ ।
స్వధర్మ ఆణి సాధన నిందీ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౪॥
స్వధర్మ ఆణి సాధన నిందీ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౪॥
ఆపలేన జ్ఞాతేపణేం । సకళాంస శబ్ద ఠేవణేం ।
ప్రాణీమాత్రాచేం పాహే ఉణేం । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౫॥
ప్రాణీమాత్రాచేం పాహే ఉణేం । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౫॥
శిష్యాస అవజ్ఞా ఘడే । కాం తో సంకటీం పడే ।
జయాచేని శబ్దేం మన మోడే । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౬॥
జయాచేని శబ్దేం మన మోడే । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౬॥
రజోగుణీ తమోగుణీ । కపటీ కుటిళ అంతఃకర్ణీ ।
వైభవ దేఖోన వాఖాణీ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౭॥
వైభవ దేఖోన వాఖాణీ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౭॥
సమూళ గ్రంథ పాహిల్యావిణ । ఉగాచ ఠేవీ జో దూషణ ।
గుణ సాంగతాం అవగుణ- । పాహే తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౮॥
గుణ సాంగతాం అవగుణ- । పాహే తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౮॥
లక్షణేం ఐకోన మానీ వీట । మత్సరేం కరీ ఖటపట ।
నీతిన్యాయ ఉద్ధట । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౯॥
నీతిన్యాయ ఉద్ధట । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౯॥
జాణపణేం భరీం భరే । ఆలా క్రోధ నావరే ।
క్రియా శబ్దాస అంతరే । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౧౦॥
క్రియా శబ్దాస అంతరే । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౧౦॥
వక్తా అధికారేంవీణ । వగ్త్రృత్వాచా కరీ సీణ ।
వచన జయాచేం కఠీణ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౧౧॥
వచన జయాచేం కఠీణ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౧౧॥
శ్రోతా బహుశ్రుతపణేం । వక్తయాస ఆణీ ఉణేం ।
వాచాళపణాచేని గుణేం । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౧౨॥
వాచాళపణాచేని గుణేం । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౧౨॥
దోష ఠేవీ పుఢిలాంసీ । తేంచి స్వయేం ఆపణాపాసీం ।
ఐసేం కళేనా జయాసీ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౧౩॥
ఐసేం కళేనా జయాసీ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౧౩॥
అభ్యాసాచేని గుణేం । సకళ విద్యా జాణే ।
జనాస నివఊం నేణేం । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౧౪॥
జనాస నివఊం నేణేం । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౧౪॥
హస్త బాంధీజే ఊర్ణతంతేం । లోభేం మృత్య భ్రమరాతేం ।
ఐసా జో ప్రపంచీ గుంతే । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౧౫॥
ఐసా జో ప్రపంచీ గుంతే । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౧౫॥
స్త్రియంచా సంగ ధరీ । స్త్రియాంసీ నిరూపణ కరీ ।
నింద్య వస్తు ఆంగికారీ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౧౬॥
నింద్య వస్తు ఆంగికారీ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౧౬॥
జేణేం ఉణీవ యే ఆంగాసీ । తేంచి దృఢ ధరీ మానసీం ।
దేహబుద్ధి జయాపాసీం । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౧౭॥
దేహబుద్ధి జయాపాసీం । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౧౭॥
సాండూనియాం శ్రీపతీ । జో కరీ నరస్తుతీ ।
కాం దృష్టీ పడిల్యాంచీ కీర్తీ- । వర్ణీ, తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౧౮॥
కాం దృష్టీ పడిల్యాంచీ కీర్తీ- । వర్ణీ, తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౧౮॥
వర్ణీ స్త్రియాంచే ఆవేవ । నానా నాటకేం హావభావ ।
దేవా విసరే జో మానవ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౧౯॥
దేవా విసరే జో మానవ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౧౯॥
భరోన వైభవాచే భరీం । జీవమాత్రాస తుఛ్య కరీ ।
పాషాండమత థావరీ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౨౦॥
పాషాండమత థావరీ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౨౦॥
విత్పన్న ఆణీ వీతరాగీ । బ్రహ్మజ్ఞానీ మాహాయోగీ ।
భవిష్య సాంగోం లాగే జగీం । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౨౧॥
భవిష్య సాంగోం లాగే జగీం । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౨౧॥
శ్రవణ హోతాం అభ్యాంతరీం । గుణదోషాచీ చాళణా కరీ ।
పరభూషణేం మత్సరీ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౨౨॥
పరభూషణేం మత్సరీ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౨౨॥
నాహీం భక్తీచేం సాధన । నాహీం వైరాగ్య నా భజన ।
క్రియేవిణ బ్రహ్మజ్ఞాన- । బోలే, తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౨౩॥
క్రియేవిణ బ్రహ్మజ్ఞాన- । బోలే, తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౨౩॥
న మనీ తీర్థ న మనీ క్షేత్ర । న మనీ వేద న మనీ శాస్త్ర ।
పవిత్రకుళీం జో అపవిత్ర । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౨౪॥
పవిత్రకుళీం జో అపవిత్ర । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౨౪॥
ఆదర దేఖోని మన ధరీ । కీర్తీవిణ స్తుతీ కరీ ।
సవేంచి నిందీ అనాదరీ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౨౫॥
సవేంచి నిందీ అనాదరీ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౨౫॥
మాగేం యేక పుఢేం యేక । ఐసా జయాచా దండక ।
బోలే యేక కరీ యేక । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౨౬॥
బోలే యేక కరీ యేక । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౨౬॥
ప్రపంచవిశీం సాదర । పరమార్థీం జ్యాచా అనాదర ।
జాణపణేం ఘే అధార । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౨౭॥
జాణపణేం ఘే అధార । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౨౭॥
యేథార్థ సాండూన వచన । జో రక్షూన బోలే మన ।
జ్యాచేం జిణేం పరాధేన । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౨౮॥
జ్యాచేం జిణేం పరాధేన । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౨౮॥
సోంగ సంపాధీ వరీవరీ । కరూం నయే తేంచి కరీ ।
మార్గ చుకోన భరే భరీం । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౨౯॥
మార్గ చుకోన భరే భరీం । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౨౯॥
రాత్రందివస కరీ శ్రవణ । న సండీ ఆపలే అవగుణ ।
స్వహిత ఆపలేం ఆపణ । నేణే తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౩౦॥
స్వహిత ఆపలేం ఆపణ । నేణే తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౩౦॥
నిరూపణీం భలే భలే । శ్రోతే యేఊన బైసలే ।
క్షుద్రేం లక్షునీ బోలే । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౩౧॥
క్షుద్రేం లక్షునీ బోలే । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౩౧॥
శిష్య జాలా అనధికారీ । ఆపలీ అవజ్ఞా కరీ ।
పున్హాం త్యాచీ ఆశా ధరీ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౩౨॥
పున్హాం త్యాచీ ఆశా ధరీ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౩౨॥
హోత అసతాం శ్రవణ । దేహాస ఆలేం ఉణేపణ ।
క్రోధేం కరీ చిణచిణ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౩౩॥
క్రోధేం కరీ చిణచిణ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౩౩॥
భరోన వైభవాచే భరీం । సద్గురూచీ ఉపేక్షా కరీ ।
గురుపరంపరా చోరీ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౩౪॥
గురుపరంపరా చోరీ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౩౪॥
జ్ఞాన బోలోన కరీ స్వార్థ । కృపణా ఐసా సాంచీ అర్థ ।
అర్థాసాఠీం లావీ పరమార్థ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౩౫॥
అర్థాసాఠీం లావీ పరమార్థ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౩౫॥
వర్తల్యావీణ సికవీ । బ్రహ్మజ్ఞాన లావణీ లావీ ।
పరాధేన గోసావీ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౩౬॥
పరాధేన గోసావీ । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౩౬॥
భక్తిమార్గ అవఘా మోడే । ఆపణామధ్యేం ఉపంఢర పడే ।
ఐసియే కర్మీం పవాడే । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౩౭॥
ఐసియే కర్మీం పవాడే । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౩౭॥
ప్రపంచ గేలా హాతీచా । లేశ నాహీం పరమార్థాచా ।
ద్వేషీ దేవాం బ్రాహ్మణాచా । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౩౮॥
ద్వేషీ దేవాం బ్రాహ్మణాచా । తో యేక పఢతమూర్ఖ ॥ ౩౮॥
త్యాగావయా అవగుణ । బోలిలేం పఢతమూర్ఖాచేం లక్షణ ।
విచక్షణేం నీఉన పూర్ణ । క్ష్మా కేలేం పాహిజే ॥ ౩౯॥
విచక్షణేం నీఉన పూర్ణ । క్ష్మా కేలేం పాహిజే ॥ ౩౯॥
పరమ మూర్ఖామాజీ మూర్ఖ । జో సంసారీం మానీ సుఖ ।
యా సంసారదుఃఖా ఐసేం దుఃఖ । ఆణీక నాహీం ॥౪౦॥
యా సంసారదుఃఖా ఐసేం దుఃఖ । ఆణీక నాహీం ॥౪౦॥
తేంచి పుఢేం నిరూపణ । జన్మదుఃఖాచేం లక్షణ ।
గర్భవాస హా దారుణ । పుఢేం నిరోపిలా ॥ ౪౧॥
గర్భవాస హా దారుణ । పుఢేం నిరోపిలా ॥ ౪౧॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే పఢతమూర్ఖలక్షణనామ సమాస దహావా ॥ ౧౦ ॥
॥ దశక దుసరా సమాప్త ॥