દશક દુસરા : મૂર્ખલક્ષણાંચા
સમાસ પહિલા : મૂર્ખલક્ષણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પહિલા : મૂર્ખલક્ષણ ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ દુસરા : ઉત્તમ લક્ષણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ તિસરા : કુવિદ્યા લક્ષણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ ચવથા : ભક્તિ નિરૂપણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ પાચવા : રજોગુણ લક્ષણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ સહાવા : તમોગુણ લક્ષણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ સાતવા : સત્ત્વગુણ લક્ષણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ આઠવા : સદ્વિદ્યા નિરૂપણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ નવવા : વિરક્ત લક્ષણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ દહાવા : પઢતમુર્ખ લક્ષણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ પહિલા : મૂર્ખલક્ષણ ॥ શ્રીરામ ॥
ૐ નમોજિ ગજાનના । યેકદંતા ત્રિનયના ।
કૃપાદૃષ્ટિ ભક્તજના અવલોકાવેં ॥ ૧॥
કૃપાદૃષ્ટિ ભક્તજના અવલોકાવેં ॥ ૧॥
તુજ નમૂં વેદમાતે । શ્રીશારદે બ્રહ્મસુતે ।
અંતરી વસે કૃપાવંતે । સ્ફૂર્તિરૂપેં ॥ ૨॥
અંતરી વસે કૃપાવંતે । સ્ફૂર્તિરૂપેં ॥ ૨॥
વંદૂન સદ્ગુરુચરણ । કરૂન રઘુનાથસ્મરણ ।
ત્યાગાર્થ મૂર્ખલક્ષણ । બોલિજેલ ॥ ૩॥
ત્યાગાર્થ મૂર્ખલક્ષણ । બોલિજેલ ॥ ૩॥
યેક મૂર્ખ યેક પઢતમૂર્ખ । ઉભય લક્ષણીં કૌતુક ।
શ્રોતીં સાદર વિવેક । કેલા પાહિજે ॥ ૪॥
શ્રોતીં સાદર વિવેક । કેલા પાહિજે ॥ ૪॥
પઢતમૂર્ખાચેં લક્ષણ । પુઢિલે સમાસીં નિરૂપણ ।
સાઅવધ હોઊનિ વિચક્ષણ । પરિસોત પુઢેં ॥ ૫॥
સાઅવધ હોઊનિ વિચક્ષણ । પરિસોત પુઢેં ॥ ૫॥
આતાં પ્રસ્તુત વિચાર । લક્ષણેં સાંગતાં અપાર ।
પરિ કાંહીં યેક તત્પર । હોઊન ઐકા ॥ ૬॥
પરિ કાંહીં યેક તત્પર । હોઊન ઐકા ॥ ૬॥
જે પ્રપંચિક જન । જયાંસ નાહીં આત્મજ્ઞાન ।
જે કેવળ અજ્ઞાન । ત્યાંચીં લક્ષણેં ॥ ૭॥
જે કેવળ અજ્ઞાન । ત્યાંચીં લક્ષણેં ॥ ૭॥
જન્મલા જયાંચે ઉદરીં । તયાસિ જો વિરોધ કરી ।
સખી મનિલી અંતુરી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૮॥
સખી મનિલી અંતુરી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૮॥
સાંડૂન સર્વહી ગોત । સ્ત્રીઆધેન જીવિત ।
સાંગે અંતરીંચી માત । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૯॥
સાંગે અંતરીંચી માત । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૯॥
પરસ્ત્રીસીં પ્રેમા ધરી । શ્વશુરગૃહી વાસ કરી ।
કુળેંવિણ કન્યા વરી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૧૦॥
કુળેંવિણ કન્યા વરી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૧૦॥
સમર્થાવરી અહંતા । અંતરીં માની સમતા ।
સામર્થ્યેંવિણ કરી સત્તા । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૧૧॥
સામર્થ્યેંવિણ કરી સત્તા । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૧૧॥
આપલી આપણ કરી સ્તુતી । સ્વદેશીં ભોગી વિપત્તિ ।
સાંગે વડિલાંચી કીર્તી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૧૨॥
સાંગે વડિલાંચી કીર્તી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૧૨॥
અકારણ હાસ્ય કરી । વિવેક સાંગતાં ન ધરી ।
જો બહુતાંચા વૈરી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૧૩॥
જો બહુતાંચા વૈરી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૧૩॥
આપુલીં ધરૂનિયાં દુરી । પરાવ્યાસીં કરી મીત્રી ।
પરન્યૂન બોલે રાત્રીં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૧૪॥
પરન્યૂન બોલે રાત્રીં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૧૪॥
બહુત જાગતે જન । તયાંમધ્યેં કરી શયન ।
પરસ્થળીં બહુ ભોજન- । કરી, તો યેક મૂર્ખ ॥ ૧૫॥
પરસ્થળીં બહુ ભોજન- । કરી, તો યેક મૂર્ખ ॥ ૧૫॥
માન અથવા અપમાન । સ્વયેં કરી પરિચ્છિન્ન ।
સપ્ત વેસનીં જયાચેં મન । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૧૬॥
સપ્ત વેસનીં જયાચેં મન । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૧૬॥
ધરૂન પરાવી આસ । પ્રેત્ન સાંડી સાવકાસ ।
નિસુગાઈચા સંતોષ- । માની, તો યેક મૂર્ખ ॥ ૧૭॥
નિસુગાઈચા સંતોષ- । માની, તો યેક મૂર્ખ ॥ ૧૭॥
ઘરીં વિવેક ઉમજે । આણિ સભેમધ્યેં લાજે ।
શબ્દ બોલતાં નિર્બુજે । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૧૮॥
શબ્દ બોલતાં નિર્બુજે । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૧૮॥
આપણાહૂન જો શ્રેષ્ઠ । તયાસીં અત્યંત નિકટ ।
સિકવેણેચા માની વીટ । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૧૯॥
સિકવેણેચા માની વીટ । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૧૯॥
નાયેકે ત્યાંસી સિકવી । વડિલાંસી જાણીવ દાવી ।
જો આરજાસ ગોવી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૨૦॥
જો આરજાસ ગોવી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૨૦॥
યેકાયેકીં યેકસરા । જાલા વિષઈં નિલાજિરા ।
મર્યાદા સાંડૂન સૈરા- । વર્તે, તો યેક મૂર્ખ ॥ ૨૧॥
મર્યાદા સાંડૂન સૈરા- । વર્તે, તો યેક મૂર્ખ ॥ ૨૧॥
ઔષધ ન ઘે અસોન વેથા । પથ્ય ન કરી સર્વથા ।
ન મિળે આલિયા પદાર્થા । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૨૨ ।
સંગેંવિણ વિદેશ કરી । વોળખીવિણ સંગ ધરી ।
ઉડી ઘાલી માહાપુરીં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૨૩॥
ન મિળે આલિયા પદાર્થા । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૨૨ ।
સંગેંવિણ વિદેશ કરી । વોળખીવિણ સંગ ધરી ।
ઉડી ઘાલી માહાપુરીં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૨૩॥
આપણાસ જેથેં માન । તેથેં અખંડ કરી ગમન ।
રક્ષૂં નેણે માનાભિમાન । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૨૪॥
રક્ષૂં નેણે માનાભિમાન । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૨૪॥
સેવક જાલા લક્ષ્મીવંત । તયાચા હોય અંકિત ।
સર્વકાળ દુશ્ચિત્ત । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૨૫॥
સર્વકાળ દુશ્ચિત્ત । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૨૫॥
વિચાર ન કરિતાં કારણ । દંડ કરી અપરાધેંવિણ ।
સ્વલ્પાસાઠીં જો કૃપણ । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૨૬॥
સ્વલ્પાસાઠીં જો કૃપણ । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૨૬॥
દેવલંડ પિતૃલંડ । શક્તિવીણ કરી તોડ ।
જ્યાચે મુખીં ભંડઉભંડ । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૨૭॥
જ્યાચે મુખીં ભંડઉભંડ । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૨૭॥
ઘરીચ્યાવરી ખાય દાઢા । બાહેરી દીન બાપુડા ।
ઐસા જો કાં વેડ મૂઢા । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૨૮॥
ઐસા જો કાં વેડ મૂઢા । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૨૮॥
નીચ યાતીસીં સાંગાત । પરાંગનેસીં યેકાંત ।
માર્ગેં જાય ખાત ખાત । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૨૯॥
માર્ગેં જાય ખાત ખાત । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૨૯॥
સ્વયેં નેણે પરોપકાર । ઉપકારાચા અનોપકાર ।
કરી થોડેં બોલે ફાર । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૩૦॥
કરી થોડેં બોલે ફાર । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૩૦॥
તપીળ ખાદાડ આળસી । કુશ્ચીળ કુટીળ માનસીં ।
ધારીષ્ટ નાહીં જયાપાસીં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૩૧॥
ધારીષ્ટ નાહીં જયાપાસીં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૩૧॥
વિદ્યા વૈભવ ના ધન । પુરુષાર્થ સામર્થ્ય ના માન ।
કોરડાચ વાહે અભિમાન । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૩૨॥
કોરડાચ વાહે અભિમાન । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૩૨॥
લંડી લટિકા લાબાડ । કુકર્મી કુટીળ નિચાડ ।
નિદ્રા જયાચી વાડ । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૩૩॥
નિદ્રા જયાચી વાડ । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૩૩॥
ઉંચીં જાઊન વસ્ત્ર નેસે । ચૌબારાં બાહેરી બૈસે ।
સર્વકાળ નગ્ન દિસે । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૩૪॥
સર્વકાળ નગ્ન દિસે । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૩૪॥
દંત ચક્ષુ આણી ઘ્રાણ । પાણી વસન આણી ચરણ ।
સર્વકાળ જયાચે મળિણ । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૩૫॥
સર્વકાળ જયાચે મળિણ । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૩૫॥
વૈધૃતિ આણી વિતિપાત । નાના કુમુહૂર્તેં જાત ।
અપશકુનેં કરી ઘાત । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૩૬॥
અપશકુનેં કરી ઘાત । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૩૬॥
ક્રોધેં અપમાનેં કુબુદ્ધિ । આપણાસ આપણ વધી ।
જયાસ નાહીં દૃઢ બુદ્ધિ । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૩૭॥
જયાસ નાહીં દૃઢ બુદ્ધિ । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૩૭॥
જિવલગાંસ પરમ ખેદી । સુખાચા શબ્દ તોહિ નેદી ।
નીચ જનાસ વંદી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૩૮॥
નીચ જનાસ વંદી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૩૮॥
આપણાસ રાખે પરોપરી । શરણાગતાંસ અવ્હેરી ।
લક્ષ્મીચા ભરવસા ધરી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૩૯॥
લક્ષ્મીચા ભરવસા ધરી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૩૯॥
પુત્ર કળત્ર આણી દારા । ઇતુકાચિ માનુનિયાં થારા ।
વિસરોન ગેલા ઈશ્વરા । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૪૦॥
વિસરોન ગેલા ઈશ્વરા । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૪૦॥
જૈસેં જૈસેં કરાવેં । તૈસેં તૈસેં પાવાઅવેં ।
હે જયાસ નેણવે । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૪૧॥
હે જયાસ નેણવે । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૪૧॥
પુરુષાચેનિ અષ્ટગુણેં । સ્ત્રિયાંસ ઈશ્વરી દેણેં ।
ઐશા કેલ્યા બહુત જેણેં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૪૨॥
ઐશા કેલ્યા બહુત જેણેં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૪૨॥
દુર્જનાચેનિ બોલેં । મર્યાદા સાંડૂન ચાલે ।
દિવસા ઝાંકિલે ડોળે । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૪૩॥
દિવસા ઝાંકિલે ડોળે । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૪૩॥
દેવદ્રોહી ગુરુદ્રોહી । માતૃદ્રોહી પિતૃદ્રોહી ।
બ્રહ્મદ્રોહી સ્વામીદ્રોહી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૪૪॥
બ્રહ્મદ્રોહી સ્વામીદ્રોહી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૪૪॥
પરપીડેચેં માની સુખ । પસસંતોષાચેં માની દુઃખ ।
ગેલે વસ્તૂચા કરી શોક । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૪૫॥
ગેલે વસ્તૂચા કરી શોક । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૪૫॥
આદરેંવિણ બોલણેં । ન પુસતાં સાઅક્ષ દેણેં ।
નિંદ્ય વસ્તુ આંગિકારણેં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૪૬॥
નિંદ્ય વસ્તુ આંગિકારણેં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૪૬॥
તુક તોડૂન બોલે । માર્ગ સાંડૂન ચાલે ।
કુકર્મી મિત્ર કેલે । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૪૭॥
કુકર્મી મિત્ર કેલે । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૪૭॥
પત્ય રાખોં નેણેં કદા । વિનોદ કરી સર્વદા ।
હાસતાં ખિજે પેટે દ્વંદા । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૪૮॥
હાસતાં ખિજે પેટે દ્વંદા । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૪૮॥
હોડ ઘાલી અવઘડ । કાજેંવિણ કરી બડબડ ।
બોલોંચિ નેણે મુખજડ । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૪૯॥
બોલોંચિ નેણે મુખજડ । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૪૯॥
વસ્ત્ર શાસ્ત્ર દોની નસે । ઉંચે સ્થળીં જાઊન બૈસે ।
જો ગોત્રજાંસ વિશ્વાસે । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૫૦॥
જો ગોત્રજાંસ વિશ્વાસે । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૫૦॥
તશ્કરાસી વોળખી સાંગે । દેખિલી વસ્તુ તેચિ માગે ।
આપલેં આન્હીત કરી રાગેં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૫૧॥
આપલેં આન્હીત કરી રાગેં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૫૧॥
હીન જનાસીં બરોબરી । બોલ બોલે સરોત્તરીં ।
વામહસ્તેં પ્રાશન કરી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૫૨॥
વામહસ્તેં પ્રાશન કરી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૫૨॥
સમર્થાસીં મત્સર ધરી । અલભ્ય વસ્તૂચા હેવા કરી ।
ઘરીચા ઘરીં કરી ચોરી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૫૩॥
ઘરીચા ઘરીં કરી ચોરી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૫૩॥
સાંડૂનિયાં જગદીશા । મનુષ્યાચા માની ભર્વસા ।
સાર્થકેંવિણ વેંચી વયસા । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૫૪॥
સાર્થકેંવિણ વેંચી વયસા । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૫૪॥
સંસારદુઃખાચેનિ ગુણેં । દેવાસ ગાળી દેણેં ।
મૈત્રાચેં બોલે ઉણેં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૫૫॥
મૈત્રાચેં બોલે ઉણેં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૫૫॥
અલ્પ અન્યાય ક્ષ્મા ન કરી । સર્વકાળ ધારકીં ધરી ।
જો વિસ્વાસઘાત કરી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૫૬॥
જો વિસ્વાસઘાત કરી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૫૬॥
સમર્થાચે મનીંચે તુટે । જયાચેનિ સભા વિટે ।
ક્ષણા બરા ક્ષણા પાલટે । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૫૭॥
ક્ષણા બરા ક્ષણા પાલટે । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૫૭॥
બહુતાં દિવસાંચે સેવક । ત્યાગૂન ઠેવી આણિક ।
જ્યાચી સભા નિર્નાયેક । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૫૮॥
જ્યાચી સભા નિર્નાયેક । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૫૮॥
અનીતીનેં દ્રવ્ય જોડી । ધર્મ નીતિ ન્યાય સોડી ।
સંગતીચેં મનુષ્ય તોડી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૫૯॥
સંગતીચેં મનુષ્ય તોડી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૫૯॥
ઘરીં અસોન સુંદરી । જો સદાંચા પરદ્વારી ।
બહુતાંચે ઉચ્છિષ્ટ અંગીકારી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૬૦॥
બહુતાંચે ઉચ્છિષ્ટ અંગીકારી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૬૦॥
આપુલેં અર્થ દુસર્યાપાસીં । આણી દુસર્યાચેં અભિળાસી ।
પર્વત કરી હીનાસી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૬૧॥
પર્વત કરી હીનાસી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૬૧॥
અતિતાચા અંત પાહે । કુગ્રામામધેં રાહે ।
સર્વકાળ ચિંતા વાહે । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૬૨॥
સર્વકાળ ચિંતા વાહે । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૬૨॥
દોઘે બોલત અસતી જેથેં । તિસરા જાઊન બૈસે તેથેં ।
ડોઈ ખાજવી દોહીં હાતેં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૬૩॥
ડોઈ ખાજવી દોહીં હાતેં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૬૩॥
ઉદકામધેં સાંડી ગુરળી । પાયેં પાયેં કાંડોળી ।
સેવા કરી હીન કુળીં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૬૪॥
સેવા કરી હીન કુળીં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૬૪॥
સ્ત્રી બાળકા સલગી દેણેં । પિશાચ્યા સન્નિધ બૈસણેં ।
મર્યાદેવિણ પાળી સુણેં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૬૫॥
મર્યાદેવિણ પાળી સુણેં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૬૫॥
પરસ્ત્રીસીં કળહ કરી । મુકી વસ્તુ નિઘાતેં મારી ।
મૂર્ખાચી સંગતી ધરી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૬૬॥
મૂર્ખાચી સંગતી ધરી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૬૬॥
કળહ પાહાત ઉભા રાહે । તોડવિના કૌતુક પાહે ।
ખરેં અસ્તા ખોટેં સાહે । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૬૭॥
ખરેં અસ્તા ખોટેં સાહે । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૬૭॥
લક્ષ્મી આલિયાવરી । જો માગીલ વોળખી ન ધરી ।
દેવીં બ્રાહ્મણીં સત્તા કરી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૬૮॥
દેવીં બ્રાહ્મણીં સત્તા કરી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૬૮॥
આપલેં કાજ હોયે તંવરી । બહુસાલ નમ્રતા ધરી ।
પુઢીલાંચેં કાર્ય ન કરી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૬૯॥
પુઢીલાંચેં કાર્ય ન કરી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૬૯॥
અક્ષરેં ગાળૂન વાચી । કાં તેં ઘાલી પદરિચીં ।
નીઘા ન કરી પુસ્તકાચી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૭૦॥
નીઘા ન કરી પુસ્તકાચી । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૭૦॥
આપણ વાચીના કધીં । કોણાસ વાચાવયા નેદી ।
બાંધોન ઠેવી બંદીં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૭૧॥
બાંધોન ઠેવી બંદીં । તો યેક મૂર્ખ ॥ ૭૧॥
ઐસીં હેં મૂર્ખલક્ષણેં । શ્રવણેં ચાતુર્ય બાણે ।
ચીત્ત દેઉનિયાં શહાણે । ઐકતી સદા ॥ ૭૨॥
ચીત્ત દેઉનિયાં શહાણે । ઐકતી સદા ॥ ૭૨॥
લક્ષણેં અપાર અસતી । પરી કાંહીં યેક યેથામતી ।
ત્યાગાર્થ બોલિલેં શ્રોતીં । ક્ષ્મા કેલેં પાહિજે ॥ ૭૩॥
ત્યાગાર્થ બોલિલેં શ્રોતીં । ક્ષ્મા કેલેં પાહિજે ॥ ૭૩॥
ઉત્તમ લક્ષણેં ઘ્યાવીં । મૂર્ખલક્ષણેં ત્યાગાવીં ।
પુઢિલે સમાસી આઘવીં । નિરોપિલીં ॥ ૭૪॥
પુઢિલે સમાસી આઘવીં । નિરોપિલીં ॥ ૭૪॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે મૂર્ખલક્ષણનામ સમાસ પહિલા ॥ ૧॥
સમાસ દુસરા : ઉત્તમ લક્ષણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
શ્રોતાં વ્હાવેં સાવધાન । આતાં સાંગતોં ઉત્તમ ગુણ ।
જેણેં કરિતાં બાણે ખુણ । સર્વજ્ઞપણાચી ॥ ૧॥
જેણેં કરિતાં બાણે ખુણ । સર્વજ્ઞપણાચી ॥ ૧॥
વાટ પુસલ્યાવિણ જાઊં નયે । ફળ વોળખિલ્યાવિણ ખાઊં નયે ।
પડિલી વસ્તુ ઘેઊં નયે । યેકાયેકીં ॥ ૨॥
પડિલી વસ્તુ ઘેઊં નયે । યેકાયેકીં ॥ ૨॥
અતિ વાદ કરૂં નયે । પોટીં કપટ ધરૂં નયે ।
શોધલ્યાવિણ કરૂં નયે । કુળહીન કાંતા ॥ ૩॥
શોધલ્યાવિણ કરૂં નયે । કુળહીન કાંતા ॥ ૩॥
વિચારેંવિણ બોલોં નયે । વિવંચનેવિણ ચાલોં નયે ।
મર્યાદેવિણ હાલોં નયે । કાંહીં યેક ॥ ૪॥
મર્યાદેવિણ હાલોં નયે । કાંહીં યેક ॥ ૪॥
પ્રીતીવિણ રુસોં નયે । ચોરાસ વોળખી પુસોં નયે ।
રાત્રી પંથ ક્રમૂં નયે । યેકાયેકીં ॥ ૫॥
રાત્રી પંથ ક્રમૂં નયે । યેકાયેકીં ॥ ૫॥
જનીં આર્જવ તોડૂં નયે । પાપદ્રવ્ય જોડૂં નયે ।
પુણ્યમાર્ગ સોડૂં નયે । કદાકાળીં ॥ ૬॥
પુણ્યમાર્ગ સોડૂં નયે । કદાકાળીં ॥ ૬॥
નિંદા દ્વેષ કરૂં નયે । અસત્સંગ ધરૂં નયે ।
દ્રવ્યદારા હરૂં નયે । બળાત્કારેં ॥ ૭॥
દ્રવ્યદારા હરૂં નયે । બળાત્કારેં ॥ ૭॥
વક્તયાસ ખોદૂં નયે । ઐક્યતેસી ફોડૂં નયે ।
વિદ્યાઅભ્યાસ સોડૂં નયે । કાંહીં કેલ્યા ॥ ૮॥
વિદ્યાઅભ્યાસ સોડૂં નયે । કાંહીં કેલ્યા ॥ ૮॥
તોંડાળાસિ ભાંડોં નયે । વાચાળાસી તંડોં નયે ।
સંતસંગ ખંડૂં નયે । અંતર્યામીં ॥ ૯॥
સંતસંગ ખંડૂં નયે । અંતર્યામીં ॥ ૯॥
અતિ ક્રોધ કરૂં નયે । જિવલગાંસ ખેદૂં નયે ।
મનીં વીટ માનૂં નયે । સિકવણેચા ॥ ૧૦॥
મનીં વીટ માનૂં નયે । સિકવણેચા ॥ ૧૦॥
ક્ષણાક્ષણાં રુસોં નયે । લટિકા પુરુષાર્થ બોલોં નયે ।
કેલ્યાવિણ સાંગોં નયે । આપલા પરાક્રમુ ॥ ૧૧॥
કેલ્યાવિણ સાંગોં નયે । આપલા પરાક્રમુ ॥ ૧૧॥
બોલિલા બોલ વિસરોં નયે । પ્રસંગી સામર્થ્ય ચુકોં નયે ।
કેલ્યાવિણ નિખંદૂં નયે । પુઢિલાંસિ કદા ॥ ૧૨॥
કેલ્યાવિણ નિખંદૂં નયે । પુઢિલાંસિ કદા ॥ ૧૨॥
આળસેં સુખ માનૂં નયે । ચાહાડી મનાસ આણૂં નયે ।
શોધિલુઆવિણ કરૂં નયે । કાર્ય કાંહીં ॥ ૧૩॥
શોધિલુઆવિણ કરૂં નયે । કાર્ય કાંહીં ॥ ૧૩॥
સુખા આંગ દેઊં નયે । પ્રેત્ન પુરુષેં સાંડૂં નયે ।
કષ્ટ કરિતાં ત્રાસોં નયે । નિરંતર ॥ ૧૪॥
કષ્ટ કરિતાં ત્રાસોં નયે । નિરંતર ॥ ૧૪॥
સભેમધ્યેં લાજોં નયે । બાષ્કળપણેં બોલોં નયે ।
પૈજ હોડ ઘાલૂં નયે । કાહીં કેલ્યા ॥ ૧૫॥
પૈજ હોડ ઘાલૂં નયે । કાહીં કેલ્યા ॥ ૧૫॥
બહુત ચિંતા કરૂં નયે । નિસુગપણેં રાહોં નયે ।
પરસ્ત્રીતેં પાહોં નયે । પાપબુદ્ધી ॥ ૧૬॥
પરસ્ત્રીતેં પાહોં નયે । પાપબુદ્ધી ॥ ૧૬॥
કોણાચા ઉપકાર ઘેઊં નયે । ઘેતલા તરી રાખોં નયે ।
પરપીડા કરૂં નયે । વિસ્વાસઘાત ॥ ૧૭॥
પરપીડા કરૂં નયે । વિસ્વાસઘાત ॥ ૧૭॥
શોચ્યેંવિણ અસોં નયે । મળિણ વસ્ત્ર નેસોં નયે ।
જણારાસ પુસોં નયે । કોઠેં જાતોસ મ્હણૌની ॥ ૧૮॥
જણારાસ પુસોં નયે । કોઠેં જાતોસ મ્હણૌની ॥ ૧૮॥
વ્યાપકપણ સાંડૂં નયે । પરાધેન હોઊં નયે ।
આપલેં વોઝેં ઘાલૂં નયે । કોણીયેકાસી ॥ ૧૯॥
આપલેં વોઝેં ઘાલૂં નયે । કોણીયેકાસી ॥ ૧૯॥
પત્રેંવિણ પર્વત કરૂં નયે । હીનાચેં રુણ ઘેઊં નયે ।
ગોહીવિણ જાઊં નયે । રાજદ્વારા ॥ ૨૦॥
ગોહીવિણ જાઊં નયે । રાજદ્વારા ॥ ૨૦॥
લટિકી જાજૂ ઘેઊં નયે । સભેસ લટિકેં કરૂં નયે ।
આદર નસ્તાં બોલોં નયે । સ્વભાવિક ॥ ૨૧॥
આદર નસ્તાં બોલોં નયે । સ્વભાવિક ॥ ૨૧॥
આદખણેપણ કરૂં નયે । અન્યાયેંવિણ ગાંજૂં નયે ।
અવનીતીનેં વર્તોં નયે । આંગબળેં ॥ ૨૨॥
અવનીતીનેં વર્તોં નયે । આંગબળેં ॥ ૨૨॥
બહુત અન્ન ખાઊં નયે । બહુત નિદ્રા કરૂં નયે ।
બહુત દિવસ રાહૂં નયે । પિસુણાચેથેં ॥ ૨૩॥
બહુત દિવસ રાહૂં નયે । પિસુણાચેથેં ॥ ૨૩॥
આપલ્યાચી ગોહી દેઊં નયે । આપલી કીર્તી વર્ણૂં નયે ।
આપલેં આપણ હાંસોં નયે । ગોષ્ટી સાંગોની ॥ ૨૪॥
આપલેં આપણ હાંસોં નયે । ગોષ્ટી સાંગોની ॥ ૨૪॥
ધૂમ્રપાન ઘેઊં નયે । ઉન્મત્ત દ્રવ્ય સેવૂં નયે ।
બહુચકાસીં કરૂં નયે । મૈત્રી કદા ॥ ૨૫॥
બહુચકાસીં કરૂં નયે । મૈત્રી કદા ॥ ૨૫॥
કામેંવિણ રાહોં નયે । નીચ ઉત્તર સાહોં નયે ।
આસુદેં અન્ન સેઊં નયે । વડિલાંચેંહિ ॥ ૨૬॥
આસુદેં અન્ન સેઊં નયે । વડિલાંચેંહિ ॥ ૨૬॥
તોંડીં સીવી અસોં નયે । દુસર્યાસ દેખોન હાંસોં નયે ।
ઉણેં અંગીં સંચારોં નયે । કુળવંતાચે ॥ ૨૭॥
ઉણેં અંગીં સંચારોં નયે । કુળવંતાચે ॥ ૨૭॥
દેખિલી વસ્તુ ચોરૂં નયે । બહુત કૃપણ હોઊં નયે ।
જિવલગાંસી કરૂં નયે । કળહ કદા ॥ ૨૮॥
જિવલગાંસી કરૂં નયે । કળહ કદા ॥ ૨૮॥
યેકાચા ઘાત કરૂં નયે । લટિકી ગોહી દેઊં નયે ।
અપ્રમાણ વર્તોં નયે । કદાકાળીં ॥ ૨૯॥
અપ્રમાણ વર્તોં નયે । કદાકાળીં ॥ ૨૯॥
ચાહાડી ચોરી ધરૂં નયે । પરદ્વાર કરૂં નયે ।
માગેં ઉણેં બોલોં નયે । કોણીયેકાચેં ॥ ૩૦॥
માગેં ઉણેં બોલોં નયે । કોણીયેકાચેં ॥ ૩૦॥
સમઈં યાવા ચુકોં નયે । સત્વગુણ સાંડૂં નયે ।
વૈરિયાંસ દંડૂં નયે । શરણ આલિયાં ॥ ૩૧॥
વૈરિયાંસ દંડૂં નયે । શરણ આલિયાં ॥ ૩૧॥
અલ્પધનેં માજોં નયે । હરિભક્તીસ લાજોં નયે ।
મર્યાદેવિણ ચાલોં નયે । પવિત્ર જનીં ॥ ૩૨॥
મર્યાદેવિણ ચાલોં નયે । પવિત્ર જનીં ॥ ૩૨॥
મૂર્ખાસીં સંમંધ પડોં નયે । અંધારીં હાત ઘાલૂં નયે ।
દુશ્ચિતપણેં વિસરોં નયે । વસ્તુ આપુલી ॥ ૩૩॥
દુશ્ચિતપણેં વિસરોં નયે । વસ્તુ આપુલી ॥ ૩૩॥
સ્નાનસંધ્યા સાંડૂં નયે । કુળાચાર ખંડૂં નયે ।
અનાચાર માંડૂં નયે । ચુકુરપણેં ॥ ૩૪॥
અનાચાર માંડૂં નયે । ચુકુરપણેં ॥ ૩૪॥
હરિકથા સાંડૂં નયે । નિરૂપણ તોડૂં નયે ।
પરમાર્થાસ મોડૂં નયે । પ્રપંચબળેં ॥ ૩૫॥
પરમાર્થાસ મોડૂં નયે । પ્રપંચબળેં ॥ ૩૫॥
દેવાચા નવસ બુડઊં નયે । આપલા ધર્મ ઉડઊં નયે ।
ભલતે ભરીં ભરોં નયે । વિચારેંવિણ ॥ ૩૬॥
ભલતે ભરીં ભરોં નયે । વિચારેંવિણ ॥ ૩૬॥
નિષ્ઠુરપણ ધરૂં નયે । જીવહત્યા કરૂં નયે ।
પાઉસ દેખોન જાઊં નયે । અથવા અવકાળીં ॥ ૩૭॥
પાઉસ દેખોન જાઊં નયે । અથવા અવકાળીં ॥ ૩૭॥
સભા દેખોન ગળોં નયે । સમઈં ઉત્તર ટળોં નયે ।
ધિઃકારિતાં ચળોં નયે । ધારિષ્ટ આપુલેં ॥ ૩૮॥
ધિઃકારિતાં ચળોં નયે । ધારિષ્ટ આપુલેં ॥ ૩૮॥
ગુરુવિરહિત અસોં નયે । નીચ યાતીચા ગુરુ કરૂં નયે ।
જિણેં શાશ્વત માનૂં નયે । વૈભવેંસીં ॥ ૩૯॥
જિણેં શાશ્વત માનૂં નયે । વૈભવેંસીં ॥ ૩૯॥
સત્યમાર્ગ સાંડૂં નયે । અસત્ય પંથેં જાઊં નયે ।
કદા અભિમાન ઘેઊં નયે । અસત્યાચા ॥ ૪૦॥
કદા અભિમાન ઘેઊં નયે । અસત્યાચા ॥ ૪૦॥
અપકીર્તિ તે સાંડાવી । સદ્કીર્તિ વાઢવાવી ।
વિવેકેં દૃઢ ધરાવી । વાટ સત્યાચી ॥ ૪૧॥
વિવેકેં દૃઢ ધરાવી । વાટ સત્યાચી ॥ ૪૧॥
નેઘતાં હે ઉત્તમ ગુણ । તેં મનુષ્ય અવલક્ષણ ।
ઐક તયાંચે લક્ષણ । પુઢિલે સમાસીં ॥ ૪૨॥
ઐક તયાંચે લક્ષણ । પુઢિલે સમાસીં ॥ ૪૨॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ઉત્તામલક્ષણનામ સમાસ દુસરાઅ ॥ ૨॥
સમાસ તિસરા : કુવિદ્યા લક્ષણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
ઐકા કુવિદ્યેચીં લક્ષણેં । અતિ હીનેં કુલક્ષણેં ।
ત્યાગાર્થ બોલિલીં તે શ્રવણેં । ત્યાગ ઘડે ॥ ૧॥
ત્યાગાર્થ બોલિલીં તે શ્રવણેં । ત્યાગ ઘડે ॥ ૧॥
ઐકા કુવિદ્યેચા પ્રાણી । જન્મા યેઊન કેલી હાની ।
સાંગિજેલ યેહીં લક્ષણીં । વોળખાવા ॥ ૨॥
સાંગિજેલ યેહીં લક્ષણીં । વોળખાવા ॥ ૨॥
કુવિદ્યેચા પ્રાણી અસે । તો કઠિણ નિરૂપણેં ત્રાસે ।
અવગુણાચી સમૃદ્ધિ અસે । મ્હણૌનિયાં ॥ ૩॥
અવગુણાચી સમૃદ્ધિ અસે । મ્હણૌનિયાં ॥ ૩॥
મેદ્સ્કિપ્ શ્લોક ॥ દંભો દર્પો । અભિમાનશ્ચ ક્રોધઃ પારુષ્યમેવ ચ ।
અજ્ઞાનં ચાભિજાતસ્ય પાર્થ સંપદમાસુરીમ્ ॥ મેદ્સ્કિપ્ કામ ક્રોધ મદ મત્સર ।
લોભ દંભ તિરસ્કાર । ગર્વ તાઠા અહંકાર । દ્વેષ વિષાદ વિકલ્પી ॥ ૪॥
અજ્ઞાનં ચાભિજાતસ્ય પાર્થ સંપદમાસુરીમ્ ॥ મેદ્સ્કિપ્ કામ ક્રોધ મદ મત્સર ।
લોભ દંભ તિરસ્કાર । ગર્વ તાઠા અહંકાર । દ્વેષ વિષાદ વિકલ્પી ॥ ૪॥
આશા મમતા તૃષ્ણા કલ્પના । ચિંતા અહંતા કામના ભાવના ।
અસૂય અવિજ્ઞા ઈષણા વાસના । અતૃપ્તી લોલંગતા ॥ ૫॥
અસૂય અવિજ્ઞા ઈષણા વાસના । અતૃપ્તી લોલંગતા ॥ ૫॥
ઇછ્યા વાંછ્યા ચિકિછ્યા નિંદા । આનિત્ય ગ્રામણી મસ્તી સદા ।
જાણીવ અવજ્ઞા વિપત્તી આપદા । દુર્વૃત્તી દુર્વાસના ॥ ૬॥
જાણીવ અવજ્ઞા વિપત્તી આપદા । દુર્વૃત્તી દુર્વાસના ॥ ૬॥
સ્પર્ધા ખટપટ આણિ ચટચટ । તર઼ે ઝટપટ આણી વટવટ ।
સદા ખટપટ આણી લટપટ । પરમ વેથા કુવિદ્યા ॥ ૭॥
સદા ખટપટ આણી લટપટ । પરમ વેથા કુવિદ્યા ॥ ૭॥
કુરૂપ આણી કુલક્ષણ । અશક્ત આણી દુર્જન ।
દરિદ્રી આણી કૃપણ । આતિશયેંસીં ॥ ૮॥
દરિદ્રી આણી કૃપણ । આતિશયેંસીં ॥ ૮॥
આળસી આણી ખાદાડ । દુર્બળ આણી લાતાડ ।
તુટક આણી લાબાડ । આતિશયેંસીં ॥ ૯॥
તુટક આણી લાબાડ । આતિશયેંસીં ॥ ૯॥
મૂર્ખ આણી તપીળ । વેડેં આણી વાચાળ ।
લટિકેં આણી તોંડાળ । આતિશયેંસીં ॥૧૦॥
લટિકેં આણી તોંડાળ । આતિશયેંસીં ॥૧૦॥
નેણે આણી નાયકે । ન યે આણી ન સીકે ।
ન કરી આણી ન દેખે । અભ્યાસ દૃષ્ટી ॥ ૧૧॥
ન કરી આણી ન દેખે । અભ્યાસ દૃષ્ટી ॥ ૧૧॥
અજ્ઞાન આણી અવિસ્વાસી । છળવાદી આણી દોષી ।
અભક્ત આણી ભક્તાંસી । દેખોં સકેના ॥ ૧૨॥
અભક્ત આણી ભક્તાંસી । દેખોં સકેના ॥ ૧૨॥
પાપી આણી નિંદક । કષ્ટી આણી ઘાતક ।
દુઃખી આણી હિંસક । આતિશયેંસીં ॥ ૧૩॥
દુઃખી આણી હિંસક । આતિશયેંસીં ॥ ૧૩॥
હીન આણી કૃત્રિમી । રોગી આણી કુકર્મી ।
આચંગુલ આણી અધર્મી । વાસના રમે ॥ ૧૪॥
આચંગુલ આણી અધર્મી । વાસના રમે ॥ ૧૪॥
હીન દેહ આણી તાઠા । અપ્રમાણ આણી ફાંટા ।
બાષ્કળ આણી કરંટા । વિવેક સાંગે ॥ ૧૫॥
બાષ્કળ આણી કરંટા । વિવેક સાંગે ॥ ૧૫॥
લંડી આણી ઉન્મત્ત । નિકામી આણી ડુલ્લત ।
ભ્યાડ આણી બોલત । પરાક્રમુ ॥ ૧૬॥
ભ્યાડ આણી બોલત । પરાક્રમુ ॥ ૧૬॥
કનિષ્ઠ આણી ગર્વિષ્ઠ । નુપરતેં આણી નષ્ટ ।
દ્વેષી આણી ભ્રષ્ટ । આતિશયેંસીં ॥ ૧૭॥
દ્વેષી આણી ભ્રષ્ટ । આતિશયેંસીં ॥ ૧૭॥
અભિમાની આણી નિસંગળ । વોડગસ્ત આણી ખળ ।
દંભિક આણી અનર્ગળ । આતિશયેંસીં ॥ ૧૮॥
દંભિક આણી અનર્ગળ । આતિશયેંસીં ॥ ૧૮॥
વોખટે આણી વિકારી । ખોટે આણી અનોપકારી ।
અવલક્ષ્ણ આણી ધિઃકારી । પ્રાણિમાત્રાંસી ॥ ૧૯॥
અવલક્ષ્ણ આણી ધિઃકારી । પ્રાણિમાત્રાંસી ॥ ૧૯॥
અલ્પમતી આણી વાદક । દીનરૂપ આણિ ભેદક ।
સૂક્ષ્મ આણી ત્રાસક । કુશબ્દેં કરૂનિ ॥ ૨૦॥
સૂક્ષ્મ આણી ત્રાસક । કુશબ્દેં કરૂનિ ॥ ૨૦॥
કઠિણવચની કર્કશવચની । કાપટ્યવચની સંદેહવચની ।
દુઃખવચની તીવ્રવચની । ક્રૂર નિષ્ઠુર દુરાત્મા ॥ ૨૧॥
દુઃખવચની તીવ્રવચની । ક્રૂર નિષ્ઠુર દુરાત્મા ॥ ૨૧॥
ન્યૂનવચની પૈશૂન્યવચની । અશુભવચની અનિત્યવચની ।
દ્વેષવચની અનૃત્યવચની । બાષ્કળવચની ધિઃકારુ ॥ ૨૨॥
દ્વેષવચની અનૃત્યવચની । બાષ્કળવચની ધિઃકારુ ॥ ૨૨॥
કઓઅટી કુટીળ ગાઠ્યાળ । કુર્ટેં કુચર નટ્યાળ ।
કોપી કુધન ટવાળ । આતિશયેંસીં ॥ ૨૩॥
કોપી કુધન ટવાળ । આતિશયેંસીં ॥ ૨૩॥
તપીળ તામસ અવિચાર । પાપી અનર્થી અપસ્માર ।
ભૂત સમંધી સંચાર । આંગીં વસે ॥ ૨૪॥
ભૂત સમંધી સંચાર । આંગીં વસે ॥ ૨૪॥
આત્મહત્યારા સ્ત્રીહત્યારા । ગોહત્યારા બ્રહ્મહત્યારા ।
માતૃહત્યારા પિતૃહત્યારા । માહાપાપી પતિત ॥ ૨૫॥
માતૃહત્યારા પિતૃહત્યારા । માહાપાપી પતિત ॥ ૨૫॥
ઉણેં કુપાત્ર કુતર્કી । મિત્રદ્રોહી વિસ્વાસઘાતકી ।
કૃતઘ્ન તલ્પકી નારકી । અતિત્યાઈ જલ્પક ॥ ૨૬॥
કૃતઘ્ન તલ્પકી નારકી । અતિત્યાઈ જલ્પક ॥ ૨૬॥
કિંત ભાંડણ ઝગડા કળહો । અધર્મ અનરાહાટી શોકસંગ્રહો ।
ચાહાડ વેસની વિગ્રહો । નિગ્રહકર્તા ॥ ૨૭॥
ચાહાડ વેસની વિગ્રહો । નિગ્રહકર્તા ॥ ૨૭॥
દ્વાડ આપેસી વોંગળ । ચાળક ચુંબક લચ્યાળ ।
સ્વાર્થી અભિળાસી વોઢાળ । આદ્દત્ત ઝોડ આદખણા ॥ ૨૮॥
સ્વાર્થી અભિળાસી વોઢાળ । આદ્દત્ત ઝોડ આદખણા ॥ ૨૮॥
શઠ શુંભ કાતરુ । લંડ તર્મુંડ સિંતરુ ।
બંડ પાષાંડ તશ્કરુ । અપહારકર્તા ॥ ૨૯॥
બંડ પાષાંડ તશ્કરુ । અપહારકર્તા ॥ ૨૯॥
ધીટ સૈરાટ મોકાટ । ચાટ ચાવટ વાજટ ।
થોટ ઉદ્ધટ લંપટ । બટવાલ કુબુદ્ધી ॥ ૩૦॥
થોટ ઉદ્ધટ લંપટ । બટવાલ કુબુદ્ધી ॥ ૩૦॥
મારેકરી વરપેકરી । દરવડેકરી ખાણોરી ।
મૈંદ ભોંદુ પરદ્વારી । ભુરરેકરી ચેટકી ॥ ૩૧॥
મૈંદ ભોંદુ પરદ્વારી । ભુરરેકરી ચેટકી ॥ ૩૧॥
નિશંક નિલાજિરા કળભંટ । ટૌણપા લૌંદ ધટ ઉદ્ધટ ।
ઠસ ઠોંબસ ખટ નટ । જગભાંડ વિકારી ॥ ૩૨॥
ઠસ ઠોંબસ ખટ નટ । જગભાંડ વિકારી ॥ ૩૨॥
અધીર આળિકા અનાચારી । અંધ પંગુ ખોકલેંકરી ।
થોંટા બધિર દમેકરી । તર઼્હી તાઠા ન સંડી ॥ ૩૩॥
થોંટા બધિર દમેકરી । તર઼્હી તાઠા ન સંડી ॥ ૩૩॥
વિદ્યાહીન વૈભવહીન । કુળહીન લક્ષ્મીહીન ।
શક્તિહીન સામર્થ્યહીન । અદૃષ્ટહીન ભિકારી ॥ ૩૪॥
શક્તિહીન સામર્થ્યહીન । અદૃષ્ટહીન ભિકારી ॥ ૩૪॥
બળહીન કળાહીન । મુદ્રાહીન દીક્ષાહીન ।
લક્ષણહીન લાવણ્યહીન । આંગહીન વિપારા ॥ ૩૫॥
લક્ષણહીન લાવણ્યહીન । આંગહીન વિપારા ॥ ૩૫॥
યુક્તિહીન બુદ્ધિહીન । આચારહીન વિચારહીન ।
ક્રિયાહીન સત્વહીન । વિવેકહીન સંશઈ ॥ ૩૬॥
ક્રિયાહીન સત્વહીન । વિવેકહીન સંશઈ ॥ ૩૬॥
ભક્તિહીન ભાવહીન । જ્ઞાનહીન વૈરાગ્યહીન ।
શાંતિહીન ક્ષ્માહીન । સર્વહીન ક્ષુલ્લકુ ॥ ૩૭॥
શાંતિહીન ક્ષ્માહીન । સર્વહીન ક્ષુલ્લકુ ॥ ૩૭॥
સમયો નેણે પ્રસંગ નેણે । પ્રેત્ન નેણે અભ્યાસ નેણે ।
આર્જવ નેણે મૈત્રી નેણે । કાંહીંચ નેણે અભાગી ॥ ૩૮॥
આર્જવ નેણે મૈત્રી નેણે । કાંહીંચ નેણે અભાગી ॥ ૩૮॥
અસો ઐસે નાના વિકાર । કુલક્ષણાચેં કોઠાર ।
ઐસા કુવિદ્યેચા નર । શ્રોતીં વોળખાવા ॥ ૩૯॥
ઐસા કુવિદ્યેચા નર । શ્રોતીં વોળખાવા ॥ ૩૯॥
ઐસીં કુવિદ્યેચીં લક્ષણેં । ઐકોનિ ત્યાગચી કરણેં ।
અભિમાનીં તર઼્હેં ભરણેં । હેં વિહિત નવ્હેં ॥ ૪૦॥
અભિમાનીં તર઼્હેં ભરણેં । હેં વિહિત નવ્હેં ॥ ૪૦॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે કુવિદ્યાલક્ષણનામ સમાસ તિસરા ॥ ૩॥
સમાસ ચવથા : ભક્તિ નિરૂપણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
નાના સુકૃતાચેં ફળ । તો હા નરદેહ કેવળ ।
ત્યાહિમધેં ભાગ્ય સફળ । તરીચ સન્માર્ગ લાગે ॥ ૧॥
ત્યાહિમધેં ભાગ્ય સફળ । તરીચ સન્માર્ગ લાગે ॥ ૧॥
નરદેહીં વિશેષ બ્રાહ્મણ । ત્યાહીવરી સંધ્યાસ્નાન ।
સદ્વાસના ભગવદ્ભજન । ઘડે પૂર્વપુણ્યેં ॥ ૨॥
સદ્વાસના ભગવદ્ભજન । ઘડે પૂર્વપુણ્યેં ॥ ૨॥
ભગવદ્ભક્તિ હે ઉત્તમ । ત્યાહિવરી સત્સમાગમ ।
કાળ સાર્થક હાચિ પરમ । લાભ, જાણાવા ॥ ૩॥
કાળ સાર્થક હાચિ પરમ । લાભ, જાણાવા ॥ ૩॥
પ્રેમપ્રીતીચા સદ્ભાવ । આણી ભક્તાંચા સમુદાવ ।
હરિકથા મોહોત્સાવ । તેણેં પ્રેમા દુણાવે ॥ ૪॥
હરિકથા મોહોત્સાવ । તેણેં પ્રેમા દુણાવે ॥ ૪॥
નરદેહીં આલિયાં યેક । કાંહી કરાવેં સાર્થક ।
જેણેં પાવિજે પરલોક । પરમ દુલ્લભ જો ॥ ૫॥
જેણેં પાવિજે પરલોક । પરમ દુલ્લભ જો ॥ ૫॥
વિધિયુક્ત બ્રહ્મકર્મ । અથવા દયા દાન ધર્મ ।
અથવા કરણેં સુગમ । ભજન ભગવંતાચેં ॥ ૬॥
અથવા કરણેં સુગમ । ભજન ભગવંતાચેં ॥ ૬॥
અનુતાપેં કરાવા ત્યાગ । અથવા કરણેં ભક્તિયોગ ।
નાહીં તરી ધરણેં સંગ । સાધુજનાચા ॥ ૭॥
નાહીં તરી ધરણેં સંગ । સાધુજનાચા ॥ ૭॥
નાના શાસ્ત્રેં ધાંડોળાવીં । અથવા તીર્થે તરી કરાવીં ।
અથવા પુરશ્ચરણેં બરવીં । પાપક્ષયાકારણેં ॥ ૮॥
અથવા પુરશ્ચરણેં બરવીં । પાપક્ષયાકારણેં ॥ ૮॥
અથવા કીજે પરોપકાર । અથવા જ્ઞાનાચા વિચાર ।
નિરૂપણીં સારાસાર । વિવેક કરણેં ॥ ૯॥
નિરૂપણીં સારાસાર । વિવેક કરણેં ॥ ૯॥
પાળાવી વેદાંચી આજ્ઞા । કર્મકાંડ ઉપાસના ।
જેણેં હોઇજે જ્ઞાના- । આધિકારપાત્ર ॥ ૧૦॥
જેણેં હોઇજે જ્ઞાના- । આધિકારપાત્ર ॥ ૧૦॥
કાયા વાચા આણી મનેં । પત્રેં પુષ્પેં ફળેં જીવનેં ।
કાંહીં તરી યેકા ભજનેં । સાર્થક કરાવેં ॥ ૧૧॥
કાંહીં તરી યેકા ભજનેં । સાર્થક કરાવેં ॥ ૧૧॥
જન્મા આલિયાચેં ફળ । કાંહીં કરાવેં સફળ ।
ઐસેં ન કરિતાં નિર્ફળ । ભૂમિભાર હોયે ॥ ૧૨॥
ઐસેં ન કરિતાં નિર્ફળ । ભૂમિભાર હોયે ॥ ૧૨॥
નરદેહાચે ઉચિત । કાંહીં કરાવેં આત્મહિત ।
યેથાનુશક્ત્યા ચિત્તવિત્ત । સર્વોત્તમીં લાવાવેં ॥ ૧૩॥
યેથાનુશક્ત્યા ચિત્તવિત્ત । સર્વોત્તમીં લાવાવેં ॥ ૧૩॥
હેં કાંહીંચ ન ધરી જો મનીં । તો મૃત્યપ્રાય વર્તે જનીં ।
જન્મા યેઊન તેણેં જનની । વાયાંચ કષ્ટવિલી ॥ ૧૪॥
જન્મા યેઊન તેણેં જનની । વાયાંચ કષ્ટવિલી ॥ ૧૪॥
નાહીં સંધ્યા નાહીં સ્નાન । નાહીં ભજન દેવતાર્ચન ।
નાહીં મંત્ર જપ ધ્યાન । માનસપૂજા ॥ ૧૫॥
નાહીં મંત્ર જપ ધ્યાન । માનસપૂજા ॥ ૧૫॥
નાહીં ભક્તિ નાહીં પ્રેમ । નાહીં નિષ્ઠા નાહીં નેમ ।
નાહીં દેવ નાહીં ધર્મ । અતીત અભ્યાગત ॥ ૧૬॥
નાહીં દેવ નાહીં ધર્મ । અતીત અભ્યાગત ॥ ૧૬॥
નાહીં સદ્બુદ્ધિ નાહીં ગુણ । નાહીં કથા નાહીં શ્રવણ ।
નાહીં અધ્યાત્મનિરૂપણ । ઐકિલેં કદાં ॥ ૧૭॥
નાહીં અધ્યાત્મનિરૂપણ । ઐકિલેં કદાં ॥ ૧૭॥
નાહીં ભલ્યાંચી સંગતી । નાહીં શુદ્ધ ચિત્તવૃત્તી ।
નાહીં કૈવલ્યાચી પ્રાપ્તી । મિથ્યામદેં ॥ ૧૮॥
નાહીં કૈવલ્યાચી પ્રાપ્તી । મિથ્યામદેં ॥ ૧૮॥
નાહીં નીતિ નાહીં ન્યાયે । નાહીં પુણ્યાચા ઉપાયે ।
નાહીં પરત્રીચી સોયે । યુક્તાયુક્ત ક્રિયા ॥ ૧૯॥
નાહીં પરત્રીચી સોયે । યુક્તાયુક્ત ક્રિયા ॥ ૧૯॥
નાહીં વિદ્યા નાહીં વૈભવ । નાહીં ચાતુર્યાચા ભાવ ।
નાહીં કળા નાહીં લાઘવ । રમ્યસરસ્વતીચેં ॥ ૨૦॥
નાહીં કળા નાહીં લાઘવ । રમ્યસરસ્વતીચેં ॥ ૨૦॥
શાંતી નાહીં ક્ષ્મા નાહીં । દીક્ષા નાહીં મૈત્રી નાહીં ।
શુભાશુભ કાંહીંચ નાહીં । સાધનાદિક ॥ ૨૧॥
શુભાશુભ કાંહીંચ નાહીં । સાધનાદિક ॥ ૨૧॥
સુચિ નાહીં સ્વધર્મ નાહીં । આચાર નાહીં વિચાર નાહીં ।
આરત્ર નાહીં પરત્ર નાહીં । મુક્ત ક્રિયા મનાચી ॥ ૨૨॥
આરત્ર નાહીં પરત્ર નાહીં । મુક્ત ક્રિયા મનાચી ॥ ૨૨॥
કર્મ નાહીં ઉપાસના નાહીં । જ્ઞાન નાહીં વૈરાગ્ય નાહીં ।
યોગ નાહીં ધારિષ્ટ નાહીં । કાંહીચ નાહીં પાહાતાં ॥ ૨૩॥
યોગ નાહીં ધારિષ્ટ નાહીં । કાંહીચ નાહીં પાહાતાં ॥ ૨૩॥
ઉપરતી નાહીં ત્યાગ નાહીં । સમતા નાહીં લક્ષણ નાહીં ।
આદર નાહીં પ્રીતિ નાહીં । પરમેશ્વરાચી ॥ ૨૪॥
આદર નાહીં પ્રીતિ નાહીં । પરમેશ્વરાચી ॥ ૨૪॥
પરગુણાચા સંતોષ નાહીં । પરોપકારેં સુખ નાહીં ।
હરિભક્તીચા લેશ નાહીં । અંતર્યામીં ॥ ૨૫॥
હરિભક્તીચા લેશ નાહીં । અંતર્યામીં ॥ ૨૫॥
ઐસે પ્રકારીચે પાહાતાં જન । તે જીતચિ પ્રેતાસમાન ।
ત્યાંસીં ન કરાવેં ભાષણ । પવિત્ર જનીં ॥ ૨૬॥
ત્યાંસીં ન કરાવેં ભાષણ । પવિત્ર જનીં ॥ ૨૬॥
પુણ્યસામગ્રી પુરતી । તયાસીચ ઘડેં ભગવદ્ભક્તી ।
જેં જેં જૈસેં કરિતી । તે પાવતી તૈસેંચિ ॥ ૨૭॥
જેં જેં જૈસેં કરિતી । તે પાવતી તૈસેંચિ ॥ ૨૭॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ભક્તિનિરૂપણણનામ સમાસ ચવથા ॥ ૪॥
સમાસ પાચવા : રજોગુણ લક્ષણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
મુળીં દેહ ત્રિગુણાચા । સત્ત્વરજતમાચા ।
ત્યામધ્યેં સત્ત્વાચા । ઉત્તમ ગુણ ॥ ૧॥
ત્યામધ્યેં સત્ત્વાચા । ઉત્તમ ગુણ ॥ ૧॥
સત્વગુણેં ભગવદ્ભક્તી । રજોગુણેં પુનરાવૃત્તી ।
તમોગુણેં અધોગતી । પાવતિ પ્રાણી ॥ ૨॥
તમોગુણેં અધોગતી । પાવતિ પ્રાણી ॥ ૨॥
શ્લોક ॥
ઊર્ધ્વં ગચ્છન્તિ સત્ત્વસ્થા મધ્યે તિષ્ઠન્તિ રાજસાઃ ।
જઘન્યગુણવૃત્તિસ્થા અધો ગચ્છન્તિ તામસાઃ ॥
જઘન્યગુણવૃત્તિસ્થા અધો ગચ્છન્તિ તામસાઃ ॥
ત્યાંતહિ શુદ્ધ આણી સબળ । તેહિ બોલિજેતિ સકળ ।
શુદ્ધ તેંચિ જેં નિર્મળ । સબળ બાધક જાણાવેં ॥ ૩॥
શુદ્ધ તેંચિ જેં નિર્મળ । સબળ બાધક જાણાવેં ॥ ૩॥
શુદ્ધસબળાચેં લક્ષણ । સાવધ પરિસા વિચક્ષણ ।
શુદ્ધ તો પરમાર્થી જાણ । સબળ તો સંસારિક ॥ ૪॥
શુદ્ધ તો પરમાર્થી જાણ । સબળ તો સંસારિક ॥ ૪॥
તયાં સંસારિકાંચી સ્થિતી । દેહીં ત્રિગુણ વર્તતી ।
યેક યેતાં દોની જાતી । નિઘોનિયાં ॥ ૫॥
યેક યેતાં દોની જાતી । નિઘોનિયાં ॥ ૫॥
રજ તમ આણી સત્વ । યેણેંચિ ચાલે જીવિત્વ ।
રજોગુણાચેં કર્તૃત્વ । દાખઊં આતા ॥ ૬॥
રજોગુણાચેં કર્તૃત્વ । દાખઊં આતા ॥ ૬॥
રજોગુણ યેતાં શરિરીં । વર્તણુક કૈસી કરી ।
સાવધ હોઊની ચતુરીં । પરિસાવેં ॥ ૭॥
સાવધ હોઊની ચતુરીં । પરિસાવેં ॥ ૭॥
માઝેં ઘર માઝા સંસાર । દેવ કૈંચા આણિલા થોર ।
ઐસા કરી જો નિર્ધાર । તો રજોગુણ ॥ ૮॥
ઐસા કરી જો નિર્ધાર । તો રજોગુણ ॥ ૮॥
માતા પિતા આણી કાંતા । પુત્ર સુના આણી દુહિતા ।
ઇતુકિયાંચી વાહે ચિંતા । તો રજોગોણ ॥ ૯॥
ઇતુકિયાંચી વાહે ચિંતા । તો રજોગોણ ॥ ૯॥
બરેં ખાવેં બરેં જેવાવેં । બરેં લ્યાવેં બરેં નેસાવેં ।
દુસર્યાચેં અભિળાષાવેં । તો રજોગોણ ॥ ૧૦॥
દુસર્યાચેં અભિળાષાવેં । તો રજોગોણ ॥ ૧૦॥
કૈંચા ધર્મ કૈંચેં દાન । કૈંચા જપ કૈંચેં ધ્યાન ।
વિચારીના પાપપુણ્ય । તો રજોગુણ ॥ ૧૧॥
વિચારીના પાપપુણ્ય । તો રજોગુણ ॥ ૧૧॥
નેણે તીર્થ નેણે વ્રત । નેણે અતીત અભ્યાગત ।
અનાચારીં મનોગત । તો રજોગોણ ॥ ૧૨॥
અનાચારીં મનોગત । તો રજોગોણ ॥ ૧૨॥
ધનધાન્યાચે સંચિત । મન હોયે દ્રવ્યાસક્ત ।
અત્યંત કૃપણ જીવિત્વ । તો રજોગોણ ॥ ૧૩॥
અત્યંત કૃપણ જીવિત્વ । તો રજોગોણ ॥ ૧૩॥
મી તરુણ મી સુંદર । મી બલાઢ્ય મી ચતુર ।
મી સકળાંમધ્યે થોર- । મ્હણે, તો રજોગુણ ॥ ૧૪॥
મી સકળાંમધ્યે થોર- । મ્હણે, તો રજોગુણ ॥ ૧૪॥
માઝા દેશ માઝા ગાંવ । માઝા વાડા માઝા ઠાવ ।
ઐસી મનીં ધરી હાંવ । તો રજોગોણ ॥ ૧૫॥
ઐસી મનીં ધરી હાંવ । તો રજોગોણ ॥ ૧૫॥
દુસર્યાચેં સર્વ જાવેં । માઝેચેંચિ બરેં અસાવેં ।
ઐસેં આઠવે સ્વભાવેં । તો રજોગોણ ॥ ૧૬॥
ઐસેં આઠવે સ્વભાવેં । તો રજોગોણ ॥ ૧૬॥
કપટ આણી મત્સર । ઉઠે દેહીં તિરસ્કાર ।
અથવા કામાચા વિકાર । તો રજોગોણ ॥ ૧૭॥
અથવા કામાચા વિકાર । તો રજોગોણ ॥ ૧૭॥
બાળકાવરી મમતાઅ । પ્રીતીનેં આવડે કાંતા ।
લોભ વાટે સમસ્તાં । તો રજોગોણ ॥ ૧૮॥
લોભ વાટે સમસ્તાં । તો રજોગોણ ॥ ૧૮॥
જિવલગાંચી ખંતી । જેણેં કાળેં વાટે ચિત્તીં ।
તેણેં કાળેં સીઘ્રગતી । રજોગુણ આલા ॥ ૧૯॥
તેણેં કાળેં સીઘ્રગતી । રજોગુણ આલા ॥ ૧૯॥
સંસારાચે બહુત કષ્ટ । કૈસા હોઈલ સેવટ ।
મનાસ આઠવે સંકટ । તો રજોગોણ ॥ ૨૦॥
મનાસ આઠવે સંકટ । તો રજોગોણ ॥ ૨૦॥
કાં માગેં જેં જેં ભોગિલેં । તેં તેં મનીં આઠવલેં ।
દુઃખ અત્યંત વાટલેં । તો રજોગોણ ॥ ૨૧॥
દુઃખ અત્યંત વાટલેં । તો રજોગોણ ॥ ૨૧॥
વૈભવ દેખોનિ દૃષ્ટી । આવડી ઉપજલી પોટીં ।
આશાગુણેં હિંપુટી- । કરી, તો રજોગુણ ॥ ૨૨॥
આશાગુણેં હિંપુટી- । કરી, તો રજોગુણ ॥ ૨૨॥
જેં જેં દૃષ્ટી પડિલેં । તેં તેં મનેં માગિતલેં ।
લભ્ય નસ્તાં દુઃખ જાલેં । તો રજોગોણ ॥ ૨૩॥
લભ્ય નસ્તાં દુઃખ જાલેં । તો રજોગોણ ॥ ૨૩॥
વિનોદાર્થીં ભરે મન । શૃંઘારિક કરી ગાયેન ।
રાગ રંગ તાન માન । તો રજોગોણ ॥ ૨૪॥
રાગ રંગ તાન માન । તો રજોગોણ ॥ ૨૪॥
ટવાળી ઢવાળી નિંદા । સાંગણેં ઘડે વેવાદા ।
હાસ્ય વિનોદ કરી સર્વદા । તો રજોગોણ ॥ ૨૫॥
હાસ્ય વિનોદ કરી સર્વદા । તો રજોગોણ ॥ ૨૫॥
આળસ ઉઠે પ્રબળ । કર્મણુકેચા નાના ખેળ ।
કાં ઉપભોગાચે ગોંધળ । તો રજોગોણ ॥ ૨૬॥
કાં ઉપભોગાચે ગોંધળ । તો રજોગોણ ॥ ૨૬॥
કળાવંત બહુરૂપી । નટાવલોકી સાક્ષેપી ।
નાના ખેળી દાન અર્પી । તો રજોગોણ ॥ ૨૭॥
નાના ખેળી દાન અર્પી । તો રજોગોણ ॥ ૨૭॥
ઉન્મત્ત દ્રવ્યાપરી અતિ પ્રીતી । ગ્રામજ્ય આઠવે ચિત્તીં ।
આવડે નીચાચી સંગતી । તો રજોગુણ ॥ ૨૮॥
આવડે નીચાચી સંગતી । તો રજોગુણ ॥ ૨૮॥
તશ્કરવિદ્યા જીવીં ઉઠે । પરન્યૂન બોલાવેં વાટે ।
નિત્યનેમાસ મન વિટે । તો રજોગુણ ॥ ૨૯॥
નિત્યનેમાસ મન વિટે । તો રજોગુણ ॥ ૨૯॥
દેવકારણીં લાજાળુ । ઉદરાલાગીં કષ્ટાળુ ।
પ્રપંચી જો સ્નેહાળુ । તો રજોગુણ ॥ ૩૦॥
પ્રપંચી જો સ્નેહાળુ । તો રજોગુણ ॥ ૩૦॥
ગોડગ્રાસીં આળકેપણ । અત્યાદરેં પિંડપોષણ ।
રજોગુણેં ઉપોષણ । કેલેં ન વચે ॥ ૩૧॥
રજોગુણેં ઉપોષણ । કેલેં ન વચે ॥ ૩૧॥
શૃંગારિક તેં આવડે । ભક્તી વૈરાગ્ય નાવડે ।
કળાલાઘવીં પવાડે । તો રજોગુણ ॥ ૩૨॥
કળાલાઘવીં પવાડે । તો રજોગુણ ॥ ૩૨॥
નેણોનિયાં પરમાત્મા । સકળ પદાર્થી પ્રેમા ।
બળાત્કારેં ઘાલી જન્મા । તો રજોગુણ ॥ ૩૩॥
બળાત્કારેં ઘાલી જન્મા । તો રજોગુણ ॥ ૩૩॥
અસો ઐસા રજોગુણ । લોભેં દાવી જન્મમરણ ।
પ્રપંચી તો સબળ જાણ । દારુણ દુઃખ ભોગવી ॥ ૩૪॥
પ્રપંચી તો સબળ જાણ । દારુણ દુઃખ ભોગવી ॥ ૩૪॥
આતાં રજોગુણ હા સુટેના । સંસારિક હેં તુટેના ।
પ્રપંચીં ગુંતલી વાસના । યાસ ઉપાય કોણ ॥ ૩૫॥
પ્રપંચીં ગુંતલી વાસના । યાસ ઉપાય કોણ ॥ ૩૫॥
ઉપાયે યેક ભગવદ્ભક્તી । જરી ઠાકેના વિરક્તી ।
તરી યેથાનુશક્તી । ભજન કરાવેં ॥ ૩૬॥
તરી યેથાનુશક્તી । ભજન કરાવેં ॥ ૩૬॥
કાયા વાચા આણી મનેં । પત્રેં પુષ્પેં ફળેં જીવનેં ।
ઈશ્વરીં અર્પૂનિયાં મનેં । સાર્થક કરાવેં ॥ ૩૭॥
ઈશ્વરીં અર્પૂનિયાં મનેં । સાર્થક કરાવેં ॥ ૩૭॥
યેથાનુશક્તી દાનપુણ્ય । પરી ભગવંતીં અનન્ય ।
સુખદુઃખેં પરી ચિંતન । દેવાચેંચિ કરાવેં ॥ ૩૮॥
સુખદુઃખેં પરી ચિંતન । દેવાચેંચિ કરાવેં ॥ ૩૮॥
આદિઅંતી યેક દેવ । મધ્યેંચિ લાવિલી માવ ।
મ્હણોનિયાં પૂર્ણ ભાવ । ભગવંતીં અસાવા ॥ ૩૯॥
મ્હણોનિયાં પૂર્ણ ભાવ । ભગવંતીં અસાવા ॥ ૩૯॥
ઐસા સબળ રજોગુણ । સંક્ષેપેં કેલેં કથન ।
આતાં શુદ્ધ તો તૂં જાણ । પરમાર્થિક ॥ ૪૦॥
આતાં શુદ્ધ તો તૂં જાણ । પરમાર્થિક ॥ ૪૦॥
ત્યાચે વોળખીચેં ચિન્હ । સત્વગુણીં અસે જાણ ।
તો રજોગુણ પરિપૂર્ણ । ભજનમૂળ ॥ ૪૧॥
તો રજોગુણ પરિપૂર્ણ । ભજનમૂળ ॥ ૪૧॥
ઐસા રજોગુણ બોલિલા । શ્રોતીં મનેં અનુમાનિલા ।
આતાં પુઢેં પરિસિલા । પાહિજે તમોગુણ ॥ ૪૨॥
આતાં પુઢેં પરિસિલા । પાહિજે તમોગુણ ॥ ૪૨॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે રજોગુણલક્ષણનામ સમાસ પાંચવા ॥ ૫॥
સમાસ સહાવા : તમોગુણ લક્ષણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
માગાં બોલિલા રજોગુણ । ક્રિયેસહિત લક્ષણ ।
આતાં ઐકા તમોગુણ । તોહિ સાંગિજેલ ॥ ૧॥
આતાં ઐકા તમોગુણ । તોહિ સાંગિજેલ ॥ ૧॥
સંસારીં દુઃખસંમંધ । પ્રાપ્ત હોતાં ઉઠે ખેદ ।
કાં અદ્ભુત આલા ક્રોધ । તો તમોગુણ ॥ ૨॥
કાં અદ્ભુત આલા ક્રોધ । તો તમોગુણ ॥ ૨॥
શેરીરીં ક્રોધ ભરતાં । નોળખે માતા પિતા ।
બંધુ બહિણ કાંતા । તાડી, તો તમોગુણ ॥ ૩॥
બંધુ બહિણ કાંતા । તાડી, તો તમોગુણ ॥ ૩॥
દુસર્યાચા પ્રાણ ઘ્યાવા । આપલા આપણ સ્વયેં દ્યાવા ।
વિસરવી જીવભાવા । તો તમોગુણ ॥ ૪॥
વિસરવી જીવભાવા । તો તમોગુણ ॥ ૪॥
ભરલેં ક્રોધાચેં કાવિરેં । પિશ્યાચ્યાપરી વાવરે ।
નાના ઉપાયેં નાવરે । તો તમોગુણ ॥ ૫॥
નાના ઉપાયેં નાવરે । તો તમોગુણ ॥ ૫॥
આપલા આપણ શસ્ત્રપાત । પરાચા કરી ઘાત ।
ઐસા સમય વર્તત । તો તમોગુણ ॥ ૬॥
ઐસા સમય વર્તત । તો તમોગુણ ॥ ૬॥
ડોળા યુધ્યચિ પાહવેં । રણ પડિલેં તેથેં જાવેં ।
ઐસેં ઘેતલેં જીવેં । તો તમોગુણ ॥ ૭॥
ઐસેં ઘેતલેં જીવેં । તો તમોગુણ ॥ ૭॥
અખંડ ભ્રાંતી પડે । કેલા નિશ્ચય વિઘડે ।
અત્યંત નિદ્રા આવડે । તો તમોગુણ ॥ ૮॥
અત્યંત નિદ્રા આવડે । તો તમોગુણ ॥ ૮॥
ક્ષુધા જયાચી વાડ । નેણે કડુ અથવા ગોડ ।
અત્યંત જો કાં મૂઢ । તો તમોગુણ ॥ ૯॥
અત્યંત જો કાં મૂઢ । તો તમોગુણ ॥ ૯॥
પ્રીતિપાત્ર ગેલેં મરણેં । તયાલાગીં જીવ દેણેં ।
સ્વયેં આત્મહત્યા કરણેં । તો તમોગુણ ॥ ૧૦॥
સ્વયેં આત્મહત્યા કરણેં । તો તમોગુણ ॥ ૧૦॥
કિડા મુંગી આણી સ્વાપદ । યાંચા કરૂં આવડે વધ ।
અત્યંત જો કૃપામંદ । તો તમોગુણ ॥ ૧૧॥
અત્યંત જો કૃપામંદ । તો તમોગુણ ॥ ૧૧॥
સ્ત્રીહત્યા બાળહત્યા । દ્રવ્યાલાગીં બ્રહ્મત્યા ।
કરૂં આવડે ગોહત્યા । તો તમોગુણ ॥ ૧૨॥
કરૂં આવડે ગોહત્યા । તો તમોગુણ ॥ ૧૨॥
વિસળાચેનિ નેટેં । વીષ ઘ્યાવેંસેં વાટે ।
પરવધ મનીં ઉઠે । તો તમોગુણ ॥ ૧૩॥
પરવધ મનીં ઉઠે । તો તમોગુણ ॥ ૧૩॥
અંતરીં ધરૂનિ કપટ । પરાચેં કરી તળપટ ।
સદા મસ્ત સદા ઉદ્ધટ । તો તમોગુણ ॥ ૧૪॥
સદા મસ્ત સદા ઉદ્ધટ । તો તમોગુણ ॥ ૧૪॥
કળહ વ્હાવા ઐસેં વાટે । ઝોંબી ઘ્યાવી ઐસેં ઉઠે ।
અન્તરી દ્વેષ પ્રગટે । તો તમોગુણ ॥ ૧૫॥
અન્તરી દ્વેષ પ્રગટે । તો તમોગુણ ॥ ૧૫॥
યુધ્ય દેખાવેં ઐકાવેં । સ્વયેં યુધ્યચિ કરાવેં ।
મારાવેં કીં મરાવેં । તો તમોગુણ ॥ ૧૬॥
મારાવેં કીં મરાવેં । તો તમોગુણ ॥ ૧૬॥
મત્સરેં ભક્તિ મોડાવી । દેવાળયેં વિઘડાવીં ।
ફળતીં ઝાડેં તોડાવીં । તો તમોગુણ ॥ ૧૭॥
ફળતીં ઝાડેં તોડાવીં । તો તમોગુણ ॥ ૧૭॥
સત્કર્મેં તે નાવડતી । નાના દોષ તે આવડતી ।
પાપભય નાહીં ચિત્તી । તો તમોગુણ ॥ ૧૮॥
પાપભય નાહીં ચિત્તી । તો તમોગુણ ॥ ૧૮॥
બ્રહ્મવૃત્તીચા ઉછેદ । જીવમાત્રાસ દેણેં ખેદ ।
કરૂં આવડે અપ્રમાદ । તો તમોગુણ ॥ ૧૯॥
કરૂં આવડે અપ્રમાદ । તો તમોગુણ ॥ ૧૯॥
આગ્નપ્રળયે શસ્ત્રપ્રળયે । ભૂતપ્રળયે વીષપ્રળયે ।
મત્સરેં કરીં જીવક્ષયે । તો તમોગુણ ॥ ૨૦॥
મત્સરેં કરીં જીવક્ષયે । તો તમોગુણ ॥ ૨૦॥
પરપીડેચા સંતોષ । નિષ્ઠુરપણાચા હવ્યાસ ।
સંસારાચા નયે ત્રાસ । તો તમોગુણ ॥ ૨૧॥
સંસારાચા નયે ત્રાસ । તો તમોગુણ ॥ ૨૧॥
ભાંડણ લાઊન દ્યાવેં । સ્વયેં કૌતુક પાહાવેં ।
કુબુદ્ધિ ઘેતલી જીવેં । તો તમોગુણ ॥ ૨૨॥
કુબુદ્ધિ ઘેતલી જીવેં । તો તમોગુણ ॥ ૨૨॥
પ્રાપ્ત જાલિયાં સંપત્તી । જીવાંસ કરી યાતાયાતી ।
કળવળા નયે ચિત્તીં । તો તમોગુણ ॥ ૨૩॥
કળવળા નયે ચિત્તીં । તો તમોગુણ ॥ ૨૩॥
નાવડે ભક્તિ નાવડે ભાવ । નાવડે તીર્થ નાવડે દેવ ।
વેદશાસ્ત્ર નલગે સર્વ । તો તમોગુણ ॥ ૨૪॥
વેદશાસ્ત્ર નલગે સર્વ । તો તમોગુણ ॥ ૨૪॥
સ્નાનસંધ્યા નેમ નસે । સ્વધર્મીં ભ્રષ્ટલા દિસે ।
અકર્તવ્ય કરીતસે । તો તમોગુણ ॥ ૨૫॥
અકર્તવ્ય કરીતસે । તો તમોગુણ ॥ ૨૫॥
જેષ્ઠ બંધુ બાપ માયે । ત્યાંચીં વચનેં ન સાહે ।
સીઘ્રકોપી નિઘોન જાયે । તો તમોગુણ ॥ ૨૬॥
સીઘ્રકોપી નિઘોન જાયે । તો તમોગુણ ॥ ૨૬॥
ઉગેંચિ ખાવેં ઉગેંચિ અસાવેં । સ્તબ્ધ હોઊન બૈસાવેં ।
કાંહીંચ સ્મરેના સ્વભાવેં । તો તમોગુણ ॥ ૨૭॥
કાંહીંચ સ્મરેના સ્વભાવેં । તો તમોગુણ ॥ ૨૭॥
ચેટકવિદ્યેચા અભ્યાસ । શસ્ત્રવિદ્યેચા હવ્યાસ ।
મલ્લવિદ્યા વ્હાવી જ્યાસ । તો તમોગુણ ॥ ૨૮॥
મલ્લવિદ્યા વ્હાવી જ્યાસ । તો તમોગુણ ॥ ૨૮॥
કેલે ગળાચે નવસ । રડિબેડીચે સાયાસ ।
કાષ્ઠયંત્ર છેદી જિવ્હેસ । તો તમોગુણ ॥ ૨૯॥
કાષ્ઠયંત્ર છેદી જિવ્હેસ । તો તમોગુણ ॥ ૨૯॥
મસ્તકીં ભદેં જાળાવેં । પોતેં આંગ હુરપળાવેં ।
સ્વયેં શસ્ત્ર ટોચૂન ઘ્યાવેં । તો તમોગુણ ॥ ૩૦॥
સ્વયેં શસ્ત્ર ટોચૂન ઘ્યાવેં । તો તમોગુણ ॥ ૩૦॥
દેવાસ સિર વાહાવેં । કાં તેં આંગ સમર્પાવેં ।
પડણીવરૂન ઘાલૂન ઘ્યાવે । તો તમોગુણ ॥ ૩૧॥
પડણીવરૂન ઘાલૂન ઘ્યાવે । તો તમોગુણ ॥ ૩૧॥
નિગ્રહ કરૂન ધરણેં । કાં તેં ટાંગૂન ઘેણેં ।
દેવદ્વારીં જીવ દેણેં । તો તમોગુણ ॥ ૩૨॥
દેવદ્વારીં જીવ દેણેં । તો તમોગુણ ॥ ૩૨॥
નિરાહાર ઉપોષણ । પંચાગ્ની ધૂમ્રપાન ।
આપણાસ ઘ્યાવેં પુરૂન । તો તમોગુણ ॥ ૩૩॥
આપણાસ ઘ્યાવેં પુરૂન । તો તમોગુણ ॥ ૩૩॥
સકામ જેં કા અનુષ્ઠાન । કાં તેં વાયોનિરોધન ।
અથવા રાહાવેં પડોન । તો તમોગુણ ॥ ૩૪॥
અથવા રાહાવેં પડોન । તો તમોગુણ ॥ ૩૪॥
નખેં કેશ વાઢવાવે । હસ્તચિ વર્તે કરાવે ।
અથવા વાગ્સુંન્ય વ્હાવેં । તો તમોગુણ ॥ ૩૫॥
અથવા વાગ્સુંન્ય વ્હાવેં । તો તમોગુણ ॥ ૩૫॥
નાના નિગ્રહેં પિડાવેં । દેહદુઃખેં ચર્ફડાવેં ।
ક્રોધેં દેવાંસ ફોડાવેં । તો તમોગુણ ॥ ૩૬॥
ક્રોધેં દેવાંસ ફોડાવેં । તો તમોગુણ ॥ ૩૬॥
દેવાચી જો નિંદા કરી । તો આશાબદ્ધિ અઘોરી ।
જો સંતસંગ ન ધરી । તો તમોગુણ ॥ ૩૭॥
જો સંતસંગ ન ધરી । તો તમોગુણ ॥ ૩૭॥
ઐસા હા તમોગુણ । સાંગતાં જો અસાધારણ ।
પરી ત્યાગાર્થ નિરૂપણ । કાંહીં યેક ॥ ૩૮॥
પરી ત્યાગાર્થ નિરૂપણ । કાંહીં યેક ॥ ૩૮॥
ઐસેં વર્તે તો તમોગુણ । પરી હા પતનાસ કારણ ।
મોક્ષપ્રાપ્તીચેં લક્ષણ । નવ્હે યેણેં ॥ ૩૯॥
મોક્ષપ્રાપ્તીચેં લક્ષણ । નવ્હે યેણેં ॥ ૩૯॥
કેલ્યા કર્માચેં ફળ । પ્રાપ્ત હોઈલ સકળ ।
જન્મ દુઃખાચેં મૂળ । તુટેના કીં ॥ ૪૦॥
જન્મ દુઃખાચેં મૂળ । તુટેના કીં ॥ ૪૦॥
વ્હાવયા જન્માચેં ખંડણ । પાહિજે તો સત્વગુણ ।
તેંચિ અસે નિરુપણ । પુઢિલે સમાસીં ॥ ૪૧॥
તેંચિ અસે નિરુપણ । પુઢિલે સમાસીં ॥ ૪૧॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે તમોગુણલક્ષણનામ સમાસ સહાવા ॥ ૬॥
સમાસ સાતવા : સત્ત્વગુણ લક્ષણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
માગાં બોલિલા તમોગુણ । જો દુઃખદાયક દારુણ ।
આતાં ઐકા સત્વગુણ । પરમ દુલ્લભ ॥ ૧॥
આતાં ઐકા સત્વગુણ । પરમ દુલ્લભ ॥ ૧॥
જો ભજનાચા આધાર । જો યોગિયાંચી થાર ।
જો નિરસી સંસાર । દુઃખમૂળ જો ॥ ૨॥
જો નિરસી સંસાર । દુઃખમૂળ જો ॥ ૨॥
જેણેં હોયે ઉત્તમ ગતી । માર્ગ ફુટે ભગવંતીં ।
જેણેં પાવિજે મુક્તી । સાયોજ્યતા તે ॥ ૩॥
જેણેં પાવિજે મુક્તી । સાયોજ્યતા તે ॥ ૩॥
જો ભક્તાંચા કોંવસા । જો ભવાર્ણવીંચા ભર્વસા ।
મોક્ષલક્ષ્મીચી દશા । તો સત્વગુણ ॥ ૪॥
મોક્ષલક્ષ્મીચી દશા । તો સત્વગુણ ॥ ૪॥
જો પરમાર્થાચેં મંડણ । જો મહંતાંચેં ભૂષણ ।
રજતમાચેં નિર્શન । તો સત્વગુણ ॥ ૫॥
રજતમાચેં નિર્શન । તો સત્વગુણ ॥ ૫॥
જો પરમસુખકારી । જો આનંદાચી લહરી ।
દેઊનિયાં, નિવારી- । જન્મમૃત્ય ॥ ૬॥
દેઊનિયાં, નિવારી- । જન્મમૃત્ય ॥ ૬॥
જો અજ્ઞાનાચા સેવટ । જો પુણ્યાચેં મૂળ પીઠ ।
જયાચેનિ સાંપડે વાટ । પરલોકાચી ॥ ૭॥
જયાચેનિ સાંપડે વાટ । પરલોકાચી ॥ ૭॥
ઐસા હા સત્વગુણ । દેહીં ઉમટતાં આપણ ।
તયે ક્રિયેચેં લક્ષણ । ઐસેં અસે ॥ ૮॥
તયે ક્રિયેચેં લક્ષણ । ઐસેં અસે ॥ ૮॥
ઈશ્વરીં પ્રેમા અધિક । પ્રપંચ સંપાદણે લોકિક ।
સદા સન્નિધ વિવેક । તો સત્વગુણ ॥ ૯॥
સદા સન્નિધ વિવેક । તો સત્વગુણ ॥ ૯॥
સંસારદુઃખ વિસરવી । ભક્તિમાર્ગ વિમળ દાવી ।
ભજનક્રિયા ઉપજવી । તો સત્વગુણ ॥ ૧૦॥
ભજનક્રિયા ઉપજવી । તો સત્વગુણ ॥ ૧૦॥
પરમાર્થાચી આવડી । ઉઠે ભાવાર્થાચી ગોડી ।
પરોપકારીં તાંતડી । તો સત્વગુણ ॥ ૧૧॥
પરોપકારીં તાંતડી । તો સત્વગુણ ॥ ૧૧॥
સ્નાનસંધ્યા પુણ્યસીળ । અભ્યાંતરીંચા નિર્મળ ।
શરીર વસ્ત્રેં સોજ્વળ । તો સત્વગુણ ॥ ૧૨॥
શરીર વસ્ત્રેં સોજ્વળ । તો સત્વગુણ ॥ ૧૨॥
યેજન આણી યાજન । આધેન આણી અધ્યાપન ।
સ્વયેં કરી દાનપુણ્ય । તો સત્વગુણ ॥ ૧૩॥
સ્વયેં કરી દાનપુણ્ય । તો સત્વગુણ ॥ ૧૩॥
નિરૂપણાચી આવડી । જયા હરિકથેચી ગોડી ।
ક્રિયા પાલટે રોકડી । તો સત્વગુણ ॥ ૧૪॥
ક્રિયા પાલટે રોકડી । તો સત્વગુણ ॥ ૧૪॥
અશ્વદાનેં ગજદાનેં । ગોદાનેં ભૂમિદાનેં ।
નાના રત્નાંચીં દાનેં- । કરી, તો સત્વગુણ ॥ ૧૫॥
નાના રત્નાંચીં દાનેં- । કરી, તો સત્વગુણ ॥ ૧૫॥
ધનદાન વસ્ત્રદાન । અન્નદાન ઉદકદાન ।
કરી બ્રાહ્મણસંતર્પણ । તો સત્વગુણ ॥ ૧૬॥
કરી બ્રાહ્મણસંતર્પણ । તો સત્વગુણ ॥ ૧૬॥
કાર્તિકસ્નાનેં માઘસ્નાનેં । વ્રતેં ઉદ્યાપનેં દાનેં ।
નિઃકામ તીર્થેં ઉપોષણે । તો સત્વગુણ ॥ ૧૭॥
નિઃકામ તીર્થેં ઉપોષણે । તો સત્વગુણ ॥ ૧૭॥
સહસ્રભોજનેં લક્ષભોજનેં । વિવિધ પ્રકારીંચીં દાનેં ।
નિઃકામ કરી સત્વગુણેં । કામના રજોગુણ ॥ ૧૮॥
નિઃકામ કરી સત્વગુણેં । કામના રજોગુણ ॥ ૧૮॥
તીર્થીં અર્પી જો અગ્રારેં । બાંધે વાપી સરોવરેં ।
બાંધે દેવાળયેં સિખરેં । તો સત્વગુણ ॥ ૧૯॥
બાંધે દેવાળયેં સિખરેં । તો સત્વગુણ ॥ ૧૯॥
દેવદ્વારીં પડશાળા । પાઈરીયા દીપમાળા ।
વૃંદાવનેં પાર પિંપળા- । બાંધે, તો સત્વગુણ ॥ ૨૦॥
વૃંદાવનેં પાર પિંપળા- । બાંધે, તો સત્વગુણ ॥ ૨૦॥
લાવીં વનેં ઉપવનેં । પુષ્પવાટિકા જીવનેં ।
નિવવી તાપસ્યાંચીં મનેં । તો સત્વગુણ ॥ ૨૧॥
નિવવી તાપસ્યાંચીં મનેં । તો સત્વગુણ ॥ ૨૧॥
સંધ્યામઠ આણિ ભુયેરીં । પાઈરીયા નદીતીરીં ।
ભાંડારગૃહેં દેવદ્વારીં । બાંધેં, તો સત્વગુણ ॥ ૨૨ ।
નાના દેવાંચીં જે સ્થાનેં । તેથેં નંદાદીપ ઘાલણેં ।
વાહે આળંકાર ભૂષણેં । તો સત્વગુણ ॥ ૨૩॥
ભાંડારગૃહેં દેવદ્વારીં । બાંધેં, તો સત્વગુણ ॥ ૨૨ ।
નાના દેવાંચીં જે સ્થાનેં । તેથેં નંદાદીપ ઘાલણેં ।
વાહે આળંકાર ભૂષણેં । તો સત્વગુણ ॥ ૨૩॥
જેંગટ મૃદાંગ ટાળ । દમામે નગારે કાહળ ।
નાના વાદ્યાંચે કલ્લોળ । સુસ્વરાદિક ॥ ૨૪॥
નાના વાદ્યાંચે કલ્લોળ । સુસ્વરાદિક ॥ ૨૪॥
નાના સમગ્રી સુંદર । દેવાળઈં ઘાલી નર ।
હરિભજનીં જો તત્પર । તો સત્વગુણ ॥ ૨૫॥
હરિભજનીં જો તત્પર । તો સત્વગુણ ॥ ૨૫॥
છેત્રેં આણી સુખાસનેં । દિંડ્યા પતાકા નિશાણેં ।
વાહે ચામરેં સૂર્યાપાનેં । તો સત્વગુણ ॥ ૨૬॥
વાહે ચામરેં સૂર્યાપાનેં । તો સત્વગુણ ॥ ૨૬॥
વૃંદાવનેં તુળસીવને । રંગમાળા સંમાર્જનેં ।
ઐસી પ્રીતિ ઘેતલી મનેં । તો સત્વગુણ ॥ ૨૭॥
ઐસી પ્રીતિ ઘેતલી મનેં । તો સત્વગુણ ॥ ૨૭॥
સુંદરેં નાના ઉપકર્ણેં । મંડપ ચાંદવે આસનેં ।
દેવાળઈં સમર્પણેં । તો સત્વગુણ ॥ ૨૮॥
દેવાળઈં સમર્પણેં । તો સત્વગુણ ॥ ૨૮॥
દેવાકારણેં ખાદ્ય । નાના પ્રકારીં નૈવેદ્ય ।
અપૂર્વ ફળેં અર્પી સદ્ય । તો સત્વગુણ ॥ ૨૯॥
અપૂર્વ ફળેં અર્પી સદ્ય । તો સત્વગુણ ॥ ૨૯॥
ઐસી ભક્તીચી આવડી । નીચ દાસ્યત્વાચી ગોડી ।
સ્વયેં દેવદ્વાર ઝાડી । તો સત્વગુણ ॥ ૩૦॥
સ્વયેં દેવદ્વાર ઝાડી । તો સત્વગુણ ॥ ૩૦॥
તિથી પર્વ મોહોત્સાવ । તેથેં જ્યાચા અંતર્ભાવ ।
કાયા વાચા મનેં સર્વ- । અર્પી, તો સત્વગુણ ॥ ૩૧॥
કાયા વાચા મનેં સર્વ- । અર્પી, તો સત્વગુણ ॥ ૩૧॥
હરિકથેસી તત્પર । ગંધેં માળા આણી ધુશર ।
ઘેઊન ઉભીં નિરંતર । તો સત્વગુણ ॥ ૩૨॥
ઘેઊન ઉભીં નિરંતર । તો સત્વગુણ ॥ ૩૨॥
નર અથવા નારી । યેથાનુશક્તિ સામગ્રી ।
ઘેઊન ઉભીં દેવદ્વારીં । તો સત્વગુણ ॥ ૩૩॥
ઘેઊન ઉભીં દેવદ્વારીં । તો સત્વગુણ ॥ ૩૩॥
મહત્કૃત્ય સાંડૂન માગેં । દેવાસ યે લાગવેગેં ।
ભક્તિ નિકટ આંતરંગેં । તો સત્વગુણ ॥ ૩૪॥
ભક્તિ નિકટ આંતરંગેં । તો સત્વગુણ ॥ ૩૪॥
થોરપણ સાંડૂન દુરી । નીચ કૃત્ય આંગીકારી ।
તિષ્ઠત ઉભા દેવદ્વારીં । તો સત્વગુણ ॥ ૩૫॥
તિષ્ઠત ઉભા દેવદ્વારીં । તો સત્વગુણ ॥ ૩૫॥
દેવાલાગીં ઉપોષણ । વર્જી તાંબોલ ભોજન ।
નિત્ય નેમ જપ ધ્યાન- । કરી, તો સત્વગુણ ॥ ૩૬॥
નિત્ય નેમ જપ ધ્યાન- । કરી, તો સત્વગુણ ॥ ૩૬॥
શબ્દ કઠીણ ન બોલે । અતિનેમેસી ચાલે ।
યોગૂ જેણેં તોષવિલે । તો સત્વગુણ ॥ ૩૭॥
યોગૂ જેણેં તોષવિલે । તો સત્વગુણ ॥ ૩૭॥
સાંડૂનિયા અભિમાન । નિઃકામ કરી કીર્તન ।
શ્વેદ રોમાંચ સ્ફુરાણ । તો સત્વગુણ ॥ ૩૮॥
શ્વેદ રોમાંચ સ્ફુરાણ । તો સત્વગુણ ॥ ૩૮॥
અંતરીં દેવાચેં ધ્યાન । તેણેં નિડારલે નયન ।
પડે દેહાચેં વિસ્મરણ । તો સત્વગુણ ॥ ૩૯॥
પડે દેહાચેં વિસ્મરણ । તો સત્વગુણ ॥ ૩૯॥
હરિકથેચી અતિ પ્રીતિ । સર્વથા નયે વિકૃતી ।
આદિક પ્રેમા આદિઅંતીં । તો સત્વગુણ ॥ ૪૦॥
આદિક પ્રેમા આદિઅંતીં । તો સત્વગુણ ॥ ૪૦॥
મુખીં નામ હાતીં ટાળી । નાચત બોલે બ્રીદાવળી ।
ઘેઊન લાવી પાયધુળી । તો સત્વગુણ ॥ ૪૧॥
ઘેઊન લાવી પાયધુળી । તો સત્વગુણ ॥ ૪૧॥
દેહાભિમાન ગળે । વિષઈં વૈરાગ્ય પ્રબળે ।
મિથ્યા માયા ઐસેં કળે । તો સત્વગુણ ॥ ૪૨॥
મિથ્યા માયા ઐસેં કળે । તો સત્વગુણ ॥ ૪૨॥
કાંહીં કરાવા ઉપાયે । સંસારીં ગુંતોન કાયે ।
ઉકલવી ઐસેં હૃદયે । તો સત્વગુણ ॥ ૪૩॥
ઉકલવી ઐસેં હૃદયે । તો સત્વગુણ ॥ ૪૩॥
સંસારાસી ત્રાસે મન । કાંહીં કરાવેં ભજન ।
ઐસેં મનીં ઉઠે જ્ઞાન । તો સત્વગુણ ॥ ૪૪॥
ઐસેં મનીં ઉઠે જ્ઞાન । તો સત્વગુણ ॥ ૪૪॥
અસતાં આપુલે આશ્રમીં । અત્યાદરેં નિત્યનેમી ।
સદા પ્રીતી લાગે રામીં । તો સત્વગુણ ॥ ૪૫॥
સદા પ્રીતી લાગે રામીં । તો સત્વગુણ ॥ ૪૫॥
સકળાંચા આલા વીટ । પરમાર્થીં જો નિકટ ।
આઘાતીં ઉપજે ધારિષ્ટ । તો સત્વગુણ ॥ ૪૬॥
આઘાતીં ઉપજે ધારિષ્ટ । તો સત્વગુણ ॥ ૪૬॥
સર્વકાળ ઉદાસીન । નાના ભોગીં વિટે મન ।
આઠવે ભગવદ્ભજન । તો સત્વગુણ ॥ ૪૭॥
આઠવે ભગવદ્ભજન । તો સત્વગુણ ॥ ૪૭॥
પદાર્થીં ન બૈસે ચિત્ત । મનીં આઠવે ભગવંત ।
ઐસા દૃઢ ભાવાર્થ । તો સત્વગુણ ॥ ૪૮॥
ઐસા દૃઢ ભાવાર્થ । તો સત્વગુણ ॥ ૪૮॥
લોક બોલતી વિકારી । તરી આદિક પ્રેમા ધરી ।
નિશ્ચય બાણે અંતરીં । તો સત્વગુણ ॥ ૪૯॥
નિશ્ચય બાણે અંતરીં । તો સત્વગુણ ॥ ૪૯॥
અંતરીં સ્ફૂર્તી સ્ફુરે । સસ્વરૂપીં તર્ક ભરે ।
નષ્ટ સંદેહ નિવારે । તો સત્વગુણ ॥ ૫૦॥
નષ્ટ સંદેહ નિવારે । તો સત્વગુણ ॥ ૫૦॥
શરીર લાવાવેં કારણીં । સાક્ષેપ ઉઠે અંતઃકર્ણી ।
સત્વગુણાચી કરણી । ઐસી અસે ॥ ૫૧॥
સત્વગુણાચી કરણી । ઐસી અસે ॥ ૫૧॥
શાંતિ ક્ષ્મા આણિ દયા । નિશ્ચય ઉપજે જયા ।
સત્વગુણ જાણાવા તયા । અંતરીં આલા ॥ ૫૨॥
સત્વગુણ જાણાવા તયા । અંતરીં આલા ॥ ૫૨॥
આલે અતીત અભ્યાગત । જાઊં નેદી જો ભુકિસ્ત ।
યેથાનુશક્તી દાન દેન । તો સત્વગુણ ॥ ૫૩॥
યેથાનુશક્તી દાન દેન । તો સત્વગુણ ॥ ૫૩॥
તડિતાપડી દૈન્યવાણેં । આલેં આશ્રમાચેનિ ગુણેં ।
તયાલાગીં સ્થળ દેણેં । તો સત્વગુણ ॥ ૫૪॥
તયાલાગીં સ્થળ દેણેં । તો સત્વગુણ ॥ ૫૪॥
આશ્રમીં અન્નચી આપદા । પરી વિમુખ નવ્હે કદા ।
શક્તિનુસાર દે સર્વદા । તો સત્વગુણ ॥ ૫૫॥
શક્તિનુસાર દે સર્વદા । તો સત્વગુણ ॥ ૫૫॥
જેણેં જિંકિલી રસના । તૃપ્ત જયાચી વાસના ।
જયાસ નાહીં કામના । તો સત્વગુણ ॥ ૫૬॥
જયાસ નાહીં કામના । તો સત્વગુણ ॥ ૫૬॥
હોણાર તૈસેં હોત જાત । પ્રપંચીં જાલા આઘાત ।
ડળમળિના જ્યાચેં ચિત્ત । તો સત્વગુણ ॥ ૫૭॥
ડળમળિના જ્યાચેં ચિત્ત । તો સત્વગુણ ॥ ૫૭॥
યેકા ભગવંતાકારણેં । સર્વ સુખ સોડિલેં જેણેં ।
કેલેં દેહાચેં સાંડણેં । તો સત્વગુણ ॥ ૫૮॥
કેલેં દેહાચેં સાંડણેં । તો સત્વગુણ ॥ ૫૮॥
વિષઈં ધાંવે વાસના । પરી તો કદા ડળમળિના ।
જ્યાચેં ધારિષ્ટ ચળેના । તો સત્વગુણ ॥ ૫૯॥
જ્યાચેં ધારિષ્ટ ચળેના । તો સત્વગુણ ॥ ૫૯॥
દેહ આપદેનેં પીડલા । ક્ષુધે તૃષેનેં વોસાવલા ।
તરી નિશ્ચયો રાહિલા । તો સત્વગુણ ॥ ૬૦॥
તરી નિશ્ચયો રાહિલા । તો સત્વગુણ ॥ ૬૦॥
શ્રવણ આણી મનન । નિજધ્યાસેં સમાધાન ।
શુદ્ધ જાલેં આત્મજ્ઞાન । તો સત્વગુણ ॥ ૬૧॥
શુદ્ધ જાલેં આત્મજ્ઞાન । તો સત્વગુણ ॥ ૬૧॥
જયાસ અહંકાર નસે । નૈરાશતા વિલસે ।
જયાપાસીં કૃપા વસે । તો સત્વગુણ ॥ ૬૨॥
જયાપાસીં કૃપા વસે । તો સત્વગુણ ॥ ૬૨॥
સકળાંસીં નમ્ર બોલે । મર્યાદા ધરૂન ચાલે ।
સર્વ જન તોષવિલે । તો સત્વગુણ ॥ ૬૩॥
સર્વ જન તોષવિલે । તો સત્વગુણ ॥ ૬૩॥
સકળ જનાસીં આર્જવ । નાહીં વિરોધાસ ઠાવ ।
પરોપકારીં વેચી જીવ । તો સત્વગુણ ॥ ૬૪॥
પરોપકારીં વેચી જીવ । તો સત્વગુણ ॥ ૬૪॥
આપકાર્યાહૂન જીવીં । પરકાર્યસિદ્ધી કરાવી ।
મરોન કીર્તી ઉરવાવી । તો સત્વગુણ ॥ ૬૫॥
મરોન કીર્તી ઉરવાવી । તો સત્વગુણ ॥ ૬૫॥
પરાવ્યાચે દોષગુણ । દૃષ્ટીસ દેખે આપણ ।
સમુદ્રાઐસી સાઠવણ । તો સત્વગુણ ॥ ૬૬॥
સમુદ્રાઐસી સાઠવણ । તો સત્વગુણ ॥ ૬૬॥
નીચ ઉત્તર સાહાણેં । પ્રત્યોત્તર ન દેણેં ।
આલા ક્રોધ સાવરણેં । તો સત્વગુણ ॥ ૬૭॥
આલા ક્રોધ સાવરણેં । તો સત્વગુણ ॥ ૬૭॥
અન્યાયેંવીણ ગાંજિતી । નાનાપરી પીડા કરિતી ।
તિતુકેંહિ સાઠવી ચિત્તીં । તો સત્વગુણ ॥ ૬૮॥
તિતુકેંહિ સાઠવી ચિત્તીં । તો સત્વગુણ ॥ ૬૮॥
શરીરેં ઘીસ સાહાણેં । દુર્જનાસીં મિળોન જાણેં ।
નિંદકાસ ઉપકાર કરણેં । હા સત્વગુણ ॥ ૬૯॥
નિંદકાસ ઉપકાર કરણેં । હા સત્વગુણ ॥ ૬૯॥
મન ભલતીકડે ધાવેં । તેં વિવેકેં આવરાઅવેં ।
ઇંદ્રિયેં દમન કરાવેં । તો સત્વગુણ ॥ ૭૦॥
ઇંદ્રિયેં દમન કરાવેં । તો સત્વગુણ ॥ ૭૦॥
સત્ક્રિયા આચરાવી । અસત્ક્રિયા ત્યાગાવી ।
વાટ ભક્તીચી ધરાવી । તો સત્વગુણ ॥ ૭૧॥
વાટ ભક્તીચી ધરાવી । તો સત્વગુણ ॥ ૭૧॥
જયા આવડે પ્રાતઃસ્નાન । આવડે પુરાણશ્રવણ ।
નાના મંત્રીં દેવતાર્ચન- । કરી, તો સત્વગુણ ॥ ૭૨॥
નાના મંત્રીં દેવતાર્ચન- । કરી, તો સત્વગુણ ॥ ૭૨॥
પર્વકાળીં અતિસાદર । વસંતપૂજેસ તત્પર ।
જયંત્યાંચી પ્રીતી થોર । તો સત્વગુણ ॥ ૭૩॥
જયંત્યાંચી પ્રીતી થોર । તો સત્વગુણ ॥ ૭૩॥
વિદેસિં મેલેં મરણેં । તયાસ સંસ્કાર દેણેં ।
અથવા સાદર હોણેં । તો સત્વગુણ ॥ ૭૪॥
અથવા સાદર હોણેં । તો સત્વગુણ ॥ ૭૪॥
કોણી યેકાસ મારી । તયાસ જાઊન વારી ।
જીવ બંધનમુક્ત કરી । તો સત્વગુણ ॥ ૭૫॥
જીવ બંધનમુક્ત કરી । તો સત્વગુણ ॥ ૭૫॥
લિંગેં લાહોલીં અભિશેષ । નામસ્મરણીં વિશ્વાસ ।
દેવદર્શનીં અવકાશ । તો સત્વગુણ ॥ ૭૬॥
દેવદર્શનીં અવકાશ । તો સત્વગુણ ॥ ૭૬॥
સંત દેખોનિ ધાવેં । પરમ સુખ હેલાવે ।
નમસ્કારી સર્વભાવેં । તો સત્વગુણ ॥ ૭૭॥
નમસ્કારી સર્વભાવેં । તો સત્વગુણ ॥ ૭૭॥
સંતકૃપા હોય જયાસ । તેણેં ઉદ્ધરિલા વંશ ।
તો ઈશ્વરાચા અંશ । સત્વગુણેં ॥ ૭૮॥
તો ઈશ્વરાચા અંશ । સત્વગુણેં ॥ ૭૮॥
સન્માર્ગ દાખવી જના । જો લાવી હરિભજના ।
જ્ઞાન સિકવી અજ્ઞાના । તો સત્વગુણ ॥ ૭૯॥
જ્ઞાન સિકવી અજ્ઞાના । તો સત્વગુણ ॥ ૭૯॥
આવડે પુણ્ય સંસ્કાર । પ્રદક્ષણા નમસ્કાર ।
જયા રાહે પાઠાંતર । તો સત્વગુણ ॥ ૮૦॥
જયા રાહે પાઠાંતર । તો સત્વગુણ ॥ ૮૦॥
ભક્તીચા હવ્યાસ ભારી । ગ્રંથસામગ્રી જો કરી ।
ધાતુમૂર્તિ નાનાપરી । પૂજી, તો સત્વગુણ ॥ ૮૧॥
ધાતુમૂર્તિ નાનાપરી । પૂજી, તો સત્વગુણ ॥ ૮૧॥
ઝળફળિત ઉપકર્ણેં । માળા ગવાળી આસનેં ।
પવિત્રે સોજ્વળેં વસનેં । તો સત્વગુણ ॥ ૮૨॥
પવિત્રે સોજ્વળેં વસનેં । તો સત્વગુણ ॥ ૮૨॥
પરપીડેચેં વાહે દુઃખ । પરસંતોષાચેં સુખ ।
વૈરાગ્ય દેખોન હરિખ- । માની, તો સત્વગુણ ॥ ૮૩॥
વૈરાગ્ય દેખોન હરિખ- । માની, તો સત્વગુણ ॥ ૮૩॥
પરભૂષણેં ભૂષણ । પરદૂષણેં દૂષણ ।
પરદુઃખેં સિણે જાણ । તો સત્વગુણ ॥ ૮૪॥
પરદુઃખેં સિણે જાણ । તો સત્વગુણ ॥ ૮૪॥
આતાં અસોં હેં બહુત । દેવીં ધર્મીં જ્યાચેં ચિત્ત ।
ભજે કામનારહિત । તો સત્વગુણ ॥ ૮૫॥
ભજે કામનારહિત । તો સત્વગુણ ॥ ૮૫॥
ઐસા હા સત્વગુણ સાત્વિક । સંસારસાગરીં તારક ।
યેણેં ઉપજે વિવેક । જ્ઞાનમાર્ગાચા ॥ ૮૬॥
યેણેં ઉપજે વિવેક । જ્ઞાનમાર્ગાચા ॥ ૮૬॥
સત્વગુણેં ભગવદ્ભક્તી । સત્વગુણેં જ્ઞાનપ્રાપ્તી ।
સત્વગુણેં સાયોજ્યમુક્તી । પાવિજેતે ॥ ૮૭॥
સત્વગુણેં સાયોજ્યમુક્તી । પાવિજેતે ॥ ૮૭॥
ઐસી સત્વગુણાચી સ્થિતી । સ્વલ્પ બોલિલેં યેથામતી ।
સાવધ હોઊન શ્રોતીં । પુઢેં અવધાન દ્યાવેં ॥ ૮૮॥
સાવધ હોઊન શ્રોતીં । પુઢેં અવધાન દ્યાવેં ॥ ૮૮॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સત્વગુણનામ સમાસ સાતવા ॥ ૭॥
સમાસ આઠવા : સદ્વિદ્યા નિરૂપણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
ઐકા સદ્વિદ્યેચીં લક્ષણેં । પરમ શુદ્ધ સુલક્ષણેં ।
વિચાર ઘેતાં બળેંચિ બાણે । સદ્વિદ્યા આંગીં ॥ ૧॥
વિચાર ઘેતાં બળેંચિ બાણે । સદ્વિદ્યા આંગીં ॥ ૧॥
સદ્વિદ્યેચા જો પુરુષ । તો ઉત્તમલક્ષણી વિશેષ ।
ત્યાચે ગુણ ઐકતાં સંતોષ । પરમ વાટે ॥ ૨॥
ત્યાચે ગુણ ઐકતાં સંતોષ । પરમ વાટે ॥ ૨॥
ભાવિક સાત્વિક પ્રેમળ । શાંતિ ક્ષ્મા દયાસીળ ।
લીન તત્પર કેવળ । અમૃતવચની ॥ ૩॥
લીન તત્પર કેવળ । અમૃતવચની ॥ ૩॥
પરમ સુંદર આણી ચતુર । પરમ સબળ આણી ધીર ।
પરમ સંપન્ન આણી ઉદાર । આતિશયેંસીં ॥ ૪॥
પરમ સંપન્ન આણી ઉદાર । આતિશયેંસીં ॥ ૪॥
પરમ જ્ઞાતા આણી ભક્ત । માહા પંડીત આણી વિરક્ત ।
માહા તપસ્વી આણી શાંત । આતિશયેંસીં ॥ ૫॥
માહા તપસ્વી આણી શાંત । આતિશયેંસીં ॥ ૫॥
વક્તા આણી નૈરાશતા । સર્વજ્ઞ આણી સાદરતા ।
શ્રેષ્ઠ આણી નમ્રતા । સર્વત્રાંસી ॥ ૬॥
શ્રેષ્ઠ આણી નમ્રતા । સર્વત્રાંસી ॥ ૬॥
રાજા આણી ધાર્મિક । શૂર આણી વિવેક ।
તારુણ્ય આણી નેમક । આતિશયેંસીં ॥ ૭॥
તારુણ્ય આણી નેમક । આતિશયેંસીં ॥ ૭॥
વૃધાચારી કુળાચારી । યુક્તાહારી નિર્વિકારી ।
ધન્વંતરી પરોપકારી । પદ્મહસ્તી ॥ ૮॥
ધન્વંતરી પરોપકારી । પદ્મહસ્તી ॥ ૮॥
કાર્યકર્તા નિરાભિમાની । ગાયક આણી વૈષ્ણવ જની ।
વૈભવ આણી ભગવદ્ભજની । અત્યાદરેં ॥ ૯॥
વૈભવ આણી ભગવદ્ભજની । અત્યાદરેં ॥ ૯॥
તત્વજ્ઞ આણી ઉદાસીન । બહુશ્રુત આણી સજ્જન ।
મંત્રી આણી સગુણ । નીતિવંત ॥ ૧૦॥
મંત્રી આણી સગુણ । નીતિવંત ॥ ૧૦॥
આધુ પવિત્ર પુણ્યસીળ । અંતરશુદ્ધ ધર્માત્મા કૃપાળ ।
કર્મનિષ્ઠ સ્વધર્મેં નિર્મળ । નિર્લોભ અનુતાપી ॥ ૧૧॥
કર્મનિષ્ઠ સ્વધર્મેં નિર્મળ । નિર્લોભ અનુતાપી ॥ ૧૧॥
ગોડી આવડી પરમાર્થપ્રીતી । સન્માર્ગ સત્ક્રિયા ધારણા ધૃતી ।
શ્રુતિ સ્મૃતી લીળા યુક્તિ । સ્તુતી મતી પરીક્ષા ॥ ૧૨॥
શ્રુતિ સ્મૃતી લીળા યુક્તિ । સ્તુતી મતી પરીક્ષા ॥ ૧૨॥
દક્ષ ધૂર્ત યોગ્ય તાર્કિક । સત્યસાહિત્ય નેમક ભેદક ।
કુશળ ચપળ ચમત્કારિક । નાના પ્રકારેં ॥ ૧૩॥
કુશળ ચપળ ચમત્કારિક । નાના પ્રકારેં ॥ ૧૩॥
આદર સન્માન તાર્તમ્ય જાણે । પ્રયોગસમયો પ્રસંગ જાણે ।
કાર્યાકારણ ચિન્હેં જાણે । વિચક્ષણ બોલિકા ॥ ૧૪॥
કાર્યાકારણ ચિન્હેં જાણે । વિચક્ષણ બોલિકા ॥ ૧૪॥
સાવધ સાક્ષેપી સાધક । આગમ નિગમ શોધક ।
જ્ઞાનવિજ્ઞાન બોધક । નિશ્ચયાત્મક ॥ ૧૫॥
જ્ઞાનવિજ્ઞાન બોધક । નિશ્ચયાત્મક ॥ ૧૫॥
પુરશ્ચરણી તીર્થવાસી । ધૃઢવ્રતી કાયાક્લેસી ।
ઉપાસક, નિગ્રહાસી- । કરૂં જાણે ॥ ૧૬॥
ઉપાસક, નિગ્રહાસી- । કરૂં જાણે ॥ ૧૬॥
સત્યવચની શુભવચની । કોમળવચની યેકવચની ।
નિશ્ચયવચની સૌખ્યવચની । સર્વકાળ ॥ ૧૭॥
નિશ્ચયવચની સૌખ્યવચની । સર્વકાળ ॥ ૧૭॥
વાસનાતૃપ્ત સખોલ યોગી । ભવ્ય સુપ્રસન્ન વીતરાગી ।
સૌમ્ય સાત્વિક શુદ્ધમાર્ગી । નિઃકપટ નિર્વેસની ॥ ૧૮॥
સૌમ્ય સાત્વિક શુદ્ધમાર્ગી । નિઃકપટ નિર્વેસની ॥ ૧૮॥
સુગડ સંગીત ગુણગ્રાહી । અનાપેક્ષી લોકસંગ્રહી ।
આર્જવ સખ્ય સર્વહિ । પ્રાણીમાત્રાસી ॥ ૧૯॥
આર્જવ સખ્ય સર્વહિ । પ્રાણીમાત્રાસી ॥ ૧૯॥
દ્રવ્યસુચી દારાસુચી । ન્યાયસુચી અંતરસુચી ।
પ્રવૃત્તિસુચી નિવૃત્તિસુચી । સર્વસુચી નિઃસંગપણેં ॥ ૨૦॥
પ્રવૃત્તિસુચી નિવૃત્તિસુચી । સર્વસુચી નિઃસંગપણેં ॥ ૨૦॥
મિત્રપણેં પરહિતકારી । વાગ્માધુર્ય પરશોકહારી ।
સામર્થ્યપણેં વેત્રધારી । પુરૂષાર્થેં જગમિત્ર ॥ ૨૧॥
સામર્થ્યપણેં વેત્રધારી । પુરૂષાર્થેં જગમિત્ર ॥ ૨૧॥
સંશયછેદક વિશાળ વક્તા । સકળ કૢપ્ત અસોની શ્રોતા ।
કથાનિરૂપણીં શબ્દાર્થા । જાઊંચ નેદી ॥ ૨૨॥
કથાનિરૂપણીં શબ્દાર્થા । જાઊંચ નેદી ॥ ૨૨॥
વેવાદરહિત સંવાદી । સંગરહિત નિરોપાધી ।
દુરાશારહિત અક્રોધી । નિર્દોષ નિર્મત્સરી ॥ ૨૩॥
દુરાશારહિત અક્રોધી । નિર્દોષ નિર્મત્સરી ॥ ૨૩॥
વિમળજ્ઞાની નિશ્ચયાત્મક । સમાધાની આણી ભજક ।
સિદ્ધ અસોની સાધક । સાધન રક્ષી ॥ ૨૪॥
સિદ્ધ અસોની સાધક । સાધન રક્ષી ॥ ૨૪॥
સુખરૂપ સંતોષરૂપ । આનંદરૂપ હાસ્યરૂપ ।
ઐક્યરૂપ આત્મરૂપ । સર્વત્રાંસી ॥ ૨૫॥
ઐક્યરૂપ આત્મરૂપ । સર્વત્રાંસી ॥ ૨૫॥
ભાગ્યવંત જયવંત । રૂપવંત ગુણવંત ।
આચારવંત ક્રિયાવંત । વિચારવંત સ્થિતી ॥ ૨૬॥
આચારવંત ક્રિયાવંત । વિચારવંત સ્થિતી ॥ ૨૬॥
યેશવંત કિર્તિવંત । શક્તિવંત સામર્થ્યવંત ।
વીર્યવંત વરદવંત । સત્યવંત સુકૃતી ॥ ૨૭॥
વીર્યવંત વરદવંત । સત્યવંત સુકૃતી ॥ ૨૭॥
વિદ્યાવંત કળાવંત । લક્ષ્મીવંત લક્ષ્ણવંત ।
કુળવંત સુચિષ્મંત । બળવંત દયાળુ ॥ ૨૮॥
કુળવંત સુચિષ્મંત । બળવંત દયાળુ ॥ ૨૮॥
યુક્તિવંત ગુણવંત વરિષ્ઠ । બુદ્ધિવંત બહુધારિષ્ટ ।
દીક્ષાવંત સદાસંતુષ્ટ । નિસ્પૃહ વીતરાગી ॥ ૨૯॥
દીક્ષાવંત સદાસંતુષ્ટ । નિસ્પૃહ વીતરાગી ॥ ૨૯॥
અસો ઐસે ઉત્તમ ગુણ । હેં સદ્વિદ્યચેં લક્ષણ ।
અભ્યાસાયા નિરૂપણ । અલ્પમાત્ર બોલિલેં ॥ ૩૦॥
અભ્યાસાયા નિરૂપણ । અલ્પમાત્ર બોલિલેં ॥ ૩૦॥
રૂપલાવણ્ય અભ્યાસિતાં ન યે । સહજગુણાસ ન ચલે ઉપાયે ।
કાંહીં તરી ધરાવી સોયે । અગાંતુક ગુણાચી ॥ ૩૧॥
કાંહીં તરી ધરાવી સોયે । અગાંતુક ગુણાચી ॥ ૩૧॥
ઐસી સદ્વિદ્યા બરવી । સર્વત્રાંપાસી અસાવી ।
પરી વિરક્તપુરુષેં અભ્યાસવી । અગત્યરૂપ ॥ ૩૨॥
પરી વિરક્તપુરુષેં અભ્યાસવી । અગત્યરૂપ ॥ ૩૨॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સદ્વિદ્યાનિરૂપણનામ સમાસ આઠવા ॥ ૮॥
સમાસ નવવા : વિરક્ત લક્ષણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
ઐકા વિરક્તાંચી લક્ષણેં । વિરક્તેં અસાવેં કોણ્યા ગુણેં ।
જેણેં આંગીં સામર્થ્ય બાણેં । યોગિયાચેં ॥ ૧॥
જેણેં આંગીં સામર્થ્ય બાણેં । યોગિયાચેં ॥ ૧॥
જેણેં સત્કીર્તિ વાઢે । જેણેં સાર્થકતા ઘડે ।
જેણેંકરિતાં મહિમા ચઢે । વિરક્તાંસી ॥ ૨॥
જેણેંકરિતાં મહિમા ચઢે । વિરક્તાંસી ॥ ૨॥
જેણેં પરમાર્થ ફાવે । જેણેં આનંદ હેલાવે ।
જેણેં વિરક્તિ દુણાવે । વિવેકેંસહિત ॥ ૩॥
જેણેં વિરક્તિ દુણાવે । વિવેકેંસહિત ॥ ૩॥
જેણેં સુખ ઉચંબળે । જેણેં સદ્વિદ્યા વોળે ।
જેણેં ભાગ્યશ્રી પ્રબળે । મોક્ષેંસહિત ॥ ૪॥
જેણેં ભાગ્યશ્રી પ્રબળે । મોક્ષેંસહિત ॥ ૪॥
મનોરથ પૂર્ણ હોતી । સકળ કામના પુરતી ।
મુખીં રાહે સરસ્વતી । મધુર બોલાવયા ॥ ૫॥
મુખીં રાહે સરસ્વતી । મધુર બોલાવયા ॥ ૫॥
હે લક્ષણેં શ્રવણ કીજે । આણી સદૃઢ જીવીં ધરિજે ।
તરી મગ વિખ્યાત હોઈજે । ભૂમંડળીં ॥ ૬॥
તરી મગ વિખ્યાત હોઈજે । ભૂમંડળીં ॥ ૬॥
વિરક્તેં વિવેકેં અસાવેં । વિરક્તેં અધ્યાત્મ વાઢવાવેં ।
વિરક્તેં ધારિષ્ટ ધરાવેં । દમનવિષઈં ॥ ૭॥
વિરક્તેં ધારિષ્ટ ધરાવેં । દમનવિષઈં ॥ ૭॥
વિરક્તેં રાખાવેં સાધન । વિરક્તેં લાવાવેં ભજન ।
વિરક્તેં વિશેષ બ્રહ્મજ્ઞાન । પ્રગટવાવેં ॥ ૮॥
વિરક્તેં વિશેષ બ્રહ્મજ્ઞાન । પ્રગટવાવેં ॥ ૮॥
વિરક્તેં ભક્તી વાઢવાવી । વિરક્તે શાંતી દાખવાવી ।
વિરક્તેં યેત્નેં કરાવી । વિરક્તી આપુલી ॥ ૯॥
વિરક્તેં યેત્નેં કરાવી । વિરક્તી આપુલી ॥ ૯॥
વિરક્તેં સદ્ક્રિયા પ્રતિષ્ઠાવી । વિરક્તેં નિવૃત્તિ વિસ્તારાવી ।
વિરક્તેં નૈરાશતા ધરાવી । સદૃઢ જિવેંસીં ॥ ૧૦॥
વિરક્તેં નૈરાશતા ધરાવી । સદૃઢ જિવેંસીં ॥ ૧૦॥
વિરક્તેં ધર્મસ્થાપના કરાવી । વિરક્તેં નીતિ આવલંબાવી ।
વિરક્તેં ક્ષ્મા સાંભાળાવી । અત્યાદરેંસી ॥ ૧૧॥
વિરક્તેં ક્ષ્મા સાંભાળાવી । અત્યાદરેંસી ॥ ૧૧॥
વિરક્તેં પરમાર્થ ઉજળાવા । વિરક્તેં વિચાર શોધાવા ।
વિરક્તેં સન્નિધ ઠેવાવા । સન્માર્ગ સત્વગુણ ॥ ૧૨॥
વિરક્તેં સન્નિધ ઠેવાવા । સન્માર્ગ સત્વગુણ ॥ ૧૨॥
વિરક્તેં ભાવિકેં સાંભાળાવીં । વિરક્તેં પ્રેમળેં નિવવાવીં ।
વિરક્તેં સાબડીં નુપેક્ષાવીં । શરણાગતેં ॥ ૧૩॥
વિરક્તેં સાબડીં નુપેક્ષાવીં । શરણાગતેં ॥ ૧૩॥
વિરક્તેં અસાવેં પરમ દક્ષ । વિરક્તેં અસાવેં અંતરસાક્ષ ।
વિરક્તેં વોઢાવા કૈપક્ષ । પરમાર્થાચા ॥ ૧૪॥
વિરક્તેં વોઢાવા કૈપક્ષ । પરમાર્થાચા ॥ ૧૪॥
વિરક્તેં અભ્યાસ કરાવા । વિરક્તેં સાક્ષેપ ધરાવા ।
વિરક્તેં વગ્ત્રૃત્વેં ઉભારાવા । મોડલા પરમાર્થ ॥ ૧૫॥
વિરક્તેં વગ્ત્રૃત્વેં ઉભારાવા । મોડલા પરમાર્થ ॥ ૧૫॥
વિરક્તેં વિમળજ્ઞાન બોલાવેં । વિરક્તેં વૈરાગ્ય સ્તવીત જાવેં ।
વિરક્તેં નિશ્ચયાચેં કરાવેં । સમાધાન ॥ ૧૬॥
વિરક્તેં નિશ્ચયાચેં કરાવેં । સમાધાન ॥ ૧૬॥
પર્વેં કરાવીં અચાટેં । ચાલવાવી ભક્તાંચી થાટે ।
નાના વૈભવેં કચાટેં । ઉપાસનામાર્ગ ॥ ૧૭॥
નાના વૈભવેં કચાટેં । ઉપાસનામાર્ગ ॥ ૧૭॥
હરિકીર્તનેં કરાવીં । નિરૂપણેં માજવાવીં ।
ભક્તિમાર્ગે લાજવાવીં । નિંદક દુર્જનેં ॥ ૧૮॥
ભક્તિમાર્ગે લાજવાવીં । નિંદક દુર્જનેં ॥ ૧૮॥
બહુતાંસ કરાવે પરોપકાર । ભલેપણાચા જીર્ણોદ્ધાર ।
પુણ્યમાર્ગાચા વિસ્તાર । બળેંચિ કરાવા ॥ ૧૯॥
પુણ્યમાર્ગાચા વિસ્તાર । બળેંચિ કરાવા ॥ ૧૯॥
સ્નાન સંધ્યા જપ ધ્યાન । તીર્થયાત્રા ભગવદ્ભજન ।
નિત્યનેમ પવિત્રપણ । અંતરશુદ્ધ અસાવેં ॥ ૨૦॥
નિત્યનેમ પવિત્રપણ । અંતરશુદ્ધ અસાવેં ॥ ૨૦॥
દૃઢ નિશ્ચયો ધરાવા । સંસાર સુખાચા કરાવા ।
વિશ્વજન ઉદ્ધરાવા । સંસર્ગમાત્રેં ॥ ૨૧॥
વિશ્વજન ઉદ્ધરાવા । સંસર્ગમાત્રેં ॥ ૨૧॥
વિરક્તેં અસાવેં ધીર । વિરક્તેં અસાવેં ઉદાર ।
વિરક્તેં અસાવેં તત્પર । નિરૂપણવિષઈં ॥ ૨૨॥
વિરક્તેં અસાવેં તત્પર । નિરૂપણવિષઈં ॥ ૨૨॥
વિરક્તેં સાવધ અસાવેં । વિરક્તેં શુદ્ધ માર્ગેં જાવેં ।
વિરક્તેં ઝિજોન ઉરવાવેં । સદ્કીર્તીસી ॥ ૨૩॥
વિરક્તેં ઝિજોન ઉરવાવેં । સદ્કીર્તીસી ॥ ૨૩॥
વિરક્તેં વિરક્ત ધુંડાવે । વિરક્તેં સાધુ વોળખાવે ।
વિરક્તેં મિત્ર કરાવે । સંત યોગી સજ્જન ॥ ૨૪॥
વિરક્તેં મિત્ર કરાવે । સંત યોગી સજ્જન ॥ ૨૪॥
વિરક્તેં કરાવીં પુરશ્ચરણેં । વિરક્તેં ફિરાવીં તીર્થાટણેં ।
વિરક્તેં કરાવીં નાનાસ્થાનેં । પરમ રમણીય ॥ ૨૫॥
વિરક્તેં કરાવીં નાનાસ્થાનેં । પરમ રમણીય ॥ ૨૫॥
વિરક્તેં ઉપાધી કરાવી । આણિ ઉદાસવૃત્તિ ન સંડાવી ।
દુરાશા જડો નેદાવી । કોણયેકવિષઈં ॥ ૨૬॥
દુરાશા જડો નેદાવી । કોણયેકવિષઈં ॥ ૨૬॥
વિરક્તેં અસાવેં અંતરનિષ્ઠ । વિરક્તેં નસાવેં ક્રિયાભ્રષ્ટ ।
વિરક્તેં ન વ્હાવેં કનિષ્ઠ । પરાધેનપણેં ॥ ૨૭॥
વિરક્તેં ન વ્હાવેં કનિષ્ઠ । પરાધેનપણેં ॥ ૨૭॥
વિરક્તેં સમય જાણાવા । વિરક્તેં પ્રસંગ વોળખાવા ।
વિરક્ત ચતુર અસાઅવા । સર્વપ્રકારેં ॥ ૨૮॥
વિરક્ત ચતુર અસાઅવા । સર્વપ્રકારેં ॥ ૨૮॥
વિરક્તેં યેકદેસી નસાવેં । વિરક્તેં સર્વ અભ્યાસાવેં ।
વિરક્તેં અવઘેં જાણાવેં । જ્યાચેં ત્યાપરી ॥ ૨૯॥
વિરક્તેં અવઘેં જાણાવેં । જ્યાચેં ત્યાપરી ॥ ૨૯॥
હરિકથા નિરૂપણ । સગુણભજન બ્રહ્મજ્ઞાન ।
પિંડજ્ઞાન તત્વજ્ઞાન । સર્વ જાણાવેં ॥ ૩૦॥
પિંડજ્ઞાન તત્વજ્ઞાન । સર્વ જાણાવેં ॥ ૩૦॥
કર્મમાર્ગ ઉપાસનામાર્ગ । જ્ઞાનમાર્ગ સિદ્ધાંતમાર્ગ ।
પ્રવૃત્તિમાર્ગ નિવૃત્તિમાર્ગ । સકળ જાણાવેં ॥ ૩૧॥
પ્રવૃત્તિમાર્ગ નિવૃત્તિમાર્ગ । સકળ જાણાવેં ॥ ૩૧॥
પ્રેમળ સ્થિતી ઉદાસ સ્થિતી । યોગસ્થિતી ધ્યાનસ્થિતી ।
વિદેહ સ્થિતી સહજ સ્થિતી । સકળ જાણાવેં ॥ ૩૨ ॥
વિદેહ સ્થિતી સહજ સ્થિતી । સકળ જાણાવેં ॥ ૩૨ ॥
ધ્વની લક્ષ મુદ્રા આસનેં । મંત્ર યંત્ર વિધી વિધાનેં ।
નાના મતાંચેં દેખણેં । પાહોન સાંડાવેં ॥ ૩૩॥
નાના મતાંચેં દેખણેં । પાહોન સાંડાવેં ॥ ૩૩॥
વિરક્તેં અસાવેં જગમિત્ર । વિરક્તેં અસાવેં સ્વતંત્ર ।
વિરક્તેં અસાવેં વિચિત્ર । બહુગુણી ॥ ૩૪॥
વિરક્તેં અસાવેં વિચિત્ર । બહુગુણી ॥ ૩૪॥
વિરક્તેં અસાવેં વિરક્ત । વિરક્તેં અસાવેં હરિભક્ત ।
વિરક્તેં અસાવેં નિત્યમુક્ત । અલિપ્તપણેં ॥ ૩૫॥
વિરક્તેં અસાવેં નિત્યમુક્ત । અલિપ્તપણેં ॥ ૩૫॥
વિરક્તેં શાસ્ત્રેં ધાંડોળાવીં । વિરક્તેં મતેં વિભાંડાવીં ।
વિરક્તેં મુમુક્ષેં લાવાવીં । શુદ્ધમાર્ગેં ॥ ૩૬॥
વિરક્તેં મુમુક્ષેં લાવાવીં । શુદ્ધમાર્ગેં ॥ ૩૬॥
વિરક્તેં શુદ્ધમાર્ગ સાંગાવા । વિરક્તેં સંશય છેદાવા ।
વિરક્તેં આપલા મ્હણાવા । વિશ્વજન ॥ ૩૭॥
વિરક્તેં આપલા મ્હણાવા । વિશ્વજન ॥ ૩૭॥
વિરક્તેં નિંદક વંદાવેં । વિરક્તેં સાધક બોધાવે ।
વિરક્તેં બદ્ધ ચેવવાવે- । મુમુક્ષનિરૂપણેં ॥ ૩૮॥
વિરક્તેં બદ્ધ ચેવવાવે- । મુમુક્ષનિરૂપણેં ॥ ૩૮॥
વિરક્તેં ઉત્તમ ગુણ ઘ્યાવે । વિરક્તેં અવગુણ ત્યાગાવે ।
નાના અપાય ભંગાવે । વિવેકબળેં ॥ ૩૯॥
નાના અપાય ભંગાવે । વિવેકબળેં ॥ ૩૯॥
ઐસીં હે ઉત્તમ લક્ષણેં । ઐકાવીં યેકાગ્ર મનેં ।
યાચા અવ્હેર ન કરણેં । વિરક્ત પુરુષેં ॥ ૪૦॥
યાચા અવ્હેર ન કરણેં । વિરક્ત પુરુષેં ॥ ૪૦॥
ઇતુકેં બોલિલેં સ્વભાવેં । ત્યાંત માનેલ તિતુકેં ઘ્યાવેં ।
શ્રોતીં ઉદાસ ન કરાવેં । બહુ બોલિલેં મ્હણૌની ॥ ૪૧॥
શ્રોતીં ઉદાસ ન કરાવેં । બહુ બોલિલેં મ્હણૌની ॥ ૪૧॥
પરંતુ લક્ષણેં ને ઘેતાં । અવલક્ષણેં બાષ્કળતા ।
તેણેં ત્યાસ પઢતમૂર્ખતા । યેવોં પાહે ॥ ૪૨॥
તેણેં ત્યાસ પઢતમૂર્ખતા । યેવોં પાહે ॥ ૪૨॥
ત્યા પઢતમૂર્ખાચેં લક્ષણ । પુઢિલે સમાસીં નિરૂપણ ।
બોલિલેં અસે સાવધાન- । હોઊન આઇકા ॥ ૪૩॥
બોલિલેં અસે સાવધાન- । હોઊન આઇકા ॥ ૪૩॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે વિરક્તલક્ષણનામ સમાસ નવવા ॥ ૯॥
સમાસ દહાવા : પઢતમુર્ખ લક્ષણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
માગાં સાંગિતલીં લક્ષણેં । મૂર્ખાઆંગી ચાતુર્ય બાણે ।
આતાં ઐકા શાહાણે- । અસોનિ, મૂર્ખ ॥ ૧॥
આતાં ઐકા શાહાણે- । અસોનિ, મૂર્ખ ॥ ૧॥
તયા નાંવ પઢતમૂર્ખ । શ્રોતીં ન મનાવેં દુઃખ ।
અવગુણ ત્યાગિતાં , સુખ- । પ્રાપ્ત હોયે ॥ ૨॥
અવગુણ ત્યાગિતાં , સુખ- । પ્રાપ્ત હોયે ॥ ૨॥
બહુશ્રુત આણિ વિત્પન્ન । પ્રાંજળ બોલે બ્રહ્મજ્ઞાન ।
દુરાશા આણિ અભિમાન । ધરી, તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૩॥
દુરાશા આણિ અભિમાન । ધરી, તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૩॥
મુક્તક્રિયા પ્રતિપાદી । સગુણભક્તિ ઉછેદી ।
સ્વધર્મ આણિ સાધન નિંદી । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૪॥
સ્વધર્મ આણિ સાધન નિંદી । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૪॥
આપલેન જ્ઞાતેપણેં । સકળાંસ શબ્દ ઠેવણેં ।
પ્રાણીમાત્રાચેં પાહે ઉણેં । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૫॥
પ્રાણીમાત્રાચેં પાહે ઉણેં । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૫॥
શિષ્યાસ અવજ્ઞા ઘડે । કાં તો સંકટીં પડે ।
જયાચેનિ શબ્દેં મન મોડે । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૬॥
જયાચેનિ શબ્દેં મન મોડે । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૬॥
રજોગુણી તમોગુણી । કપટી કુટિળ અંતઃકર્ણી ।
વૈભવ દેખોન વાખાણી । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૭॥
વૈભવ દેખોન વાખાણી । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૭॥
સમૂળ ગ્રંથ પાહિલ્યાવિણ । ઉગાચ ઠેવી જો દૂષણ ।
ગુણ સાંગતાં અવગુણ- । પાહે તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૮॥
ગુણ સાંગતાં અવગુણ- । પાહે તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૮॥
લક્ષણેં ઐકોન માની વીટ । મત્સરેં કરી ખટપટ ।
નીતિન્યાય ઉદ્ધટ । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૯॥
નીતિન્યાય ઉદ્ધટ । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૯॥
જાણપણેં ભરીં ભરે । આલા ક્રોધ નાવરે ।
ક્રિયા શબ્દાસ અંતરે । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૦॥
ક્રિયા શબ્દાસ અંતરે । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૦॥
વક્તા અધિકારેંવીણ । વગ્ત્રૃત્વાચા કરી સીણ ।
વચન જયાચેં કઠીણ । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૧॥
વચન જયાચેં કઠીણ । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૧॥
શ્રોતા બહુશ્રુતપણેં । વક્તયાસ આણી ઉણેં ।
વાચાળપણાચેનિ ગુણેં । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૨॥
વાચાળપણાચેનિ ગુણેં । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૨॥
દોષ ઠેવી પુઢિલાંસી । તેંચિ સ્વયેં આપણાપાસીં ।
ઐસેં કળેના જયાસી । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૩॥
ઐસેં કળેના જયાસી । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૩॥
અભ્યાસાચેનિ ગુણેં । સકળ વિદ્યા જાણે ।
જનાસ નિવઊં નેણેં । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૪॥
જનાસ નિવઊં નેણેં । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૪॥
હસ્ત બાંધીજે ઊર્ણતંતેં । લોભેં મૃત્ય ભ્રમરાતેં ।
ઐસા જો પ્રપંચી ગુંતે । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૫॥
ઐસા જો પ્રપંચી ગુંતે । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૫॥
સ્ત્રિયંચા સંગ ધરી । સ્ત્રિયાંસી નિરૂપણ કરી ।
નિંદ્ય વસ્તુ આંગિકારી । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૬॥
નિંદ્ય વસ્તુ આંગિકારી । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૬॥
જેણેં ઉણીવ યે આંગાસી । તેંચિ દૃઢ ધરી માનસીં ।
દેહબુદ્ધિ જયાપાસીં । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૭॥
દેહબુદ્ધિ જયાપાસીં । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૭॥
સાંડૂનિયાં શ્રીપતી । જો કરી નરસ્તુતી ।
કાં દૃષ્ટી પડિલ્યાંચી કીર્તી- । વર્ણી, તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૮॥
કાં દૃષ્ટી પડિલ્યાંચી કીર્તી- । વર્ણી, તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૮॥
વર્ણી સ્ત્રિયાંચે આવેવ । નાના નાટકેં હાવભાવ ।
દેવા વિસરે જો માનવ । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૯॥
દેવા વિસરે જો માનવ । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૧૯॥
ભરોન વૈભવાચે ભરીં । જીવમાત્રાસ તુછ્ય કરી ।
પાષાંડમત થાવરી । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૦॥
પાષાંડમત થાવરી । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૦॥
વિત્પન્ન આણી વીતરાગી । બ્રહ્મજ્ઞાની માહાયોગી ।
ભવિષ્ય સાંગોં લાગે જગીં । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૧॥
ભવિષ્ય સાંગોં લાગે જગીં । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૧॥
શ્રવણ હોતાં અભ્યાંતરીં । ગુણદોષાચી ચાળણા કરી ।
પરભૂષણેં મત્સરી । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૨॥
પરભૂષણેં મત્સરી । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૨॥
નાહીં ભક્તીચેં સાધન । નાહીં વૈરાગ્ય ના ભજન ।
ક્રિયેવિણ બ્રહ્મજ્ઞાન- । બોલે, તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૩॥
ક્રિયેવિણ બ્રહ્મજ્ઞાન- । બોલે, તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૩॥
ન મની તીર્થ ન મની ક્ષેત્ર । ન મની વેદ ન મની શાસ્ત્ર ।
પવિત્રકુળીં જો અપવિત્ર । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૪॥
પવિત્રકુળીં જો અપવિત્ર । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૪॥
આદર દેખોનિ મન ધરી । કીર્તીવિણ સ્તુતી કરી ।
સવેંચિ નિંદી અનાદરી । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૫॥
સવેંચિ નિંદી અનાદરી । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૫॥
માગેં યેક પુઢેં યેક । ઐસા જયાચા દંડક ।
બોલે યેક કરી યેક । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૬॥
બોલે યેક કરી યેક । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૬॥
પ્રપંચવિશીં સાદર । પરમાર્થીં જ્યાચા અનાદર ।
જાણપણેં ઘે અધાર । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૭॥
જાણપણેં ઘે અધાર । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૭॥
યેથાર્થ સાંડૂન વચન । જો રક્ષૂન બોલે મન ।
જ્યાચેં જિણેં પરાધેન । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૮॥
જ્યાચેં જિણેં પરાધેન । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૮॥
સોંગ સંપાધી વરીવરી । કરૂં નયે તેંચિ કરી ।
માર્ગ ચુકોન ભરે ભરીં । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૯॥
માર્ગ ચુકોન ભરે ભરીં । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૯॥
રાત્રંદિવસ કરી શ્રવણ । ન સંડી આપલે અવગુણ ।
સ્વહિત આપલેં આપણ । નેણે તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૩૦॥
સ્વહિત આપલેં આપણ । નેણે તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૩૦॥
નિરૂપણીં ભલે ભલે । શ્રોતે યેઊન બૈસલે ।
ક્ષુદ્રેં લક્ષુની બોલે । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૩૧॥
ક્ષુદ્રેં લક્ષુની બોલે । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૩૧॥
શિષ્ય જાલા અનધિકારી । આપલી અવજ્ઞા કરી ।
પુન્હાં ત્યાચી આશા ધરી । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૩૨॥
પુન્હાં ત્યાચી આશા ધરી । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૩૨॥
હોત અસતાં શ્રવણ । દેહાસ આલેં ઉણેપણ ।
ક્રોધેં કરી ચિણચિણ । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૩૩॥
ક્રોધેં કરી ચિણચિણ । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૩૩॥
ભરોન વૈભવાચે ભરીં । સદ્ગુરૂચી ઉપેક્ષા કરી ।
ગુરુપરંપરા ચોરી । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૩૪॥
ગુરુપરંપરા ચોરી । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૩૪॥
જ્ઞાન બોલોન કરી સ્વાર્થ । કૃપણા ઐસા સાંચી અર્થ ।
અર્થાસાઠીં લાવી પરમાર્થ । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૩૫॥
અર્થાસાઠીં લાવી પરમાર્થ । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૩૫॥
વર્તલ્યાવીણ સિકવી । બ્રહ્મજ્ઞાન લાવણી લાવી ।
પરાધેન ગોસાવી । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૩૬॥
પરાધેન ગોસાવી । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૩૬॥
ભક્તિમાર્ગ અવઘા મોડે । આપણામધ્યેં ઉપંઢર પડે ।
ઐસિયે કર્મીં પવાડે । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૩૭॥
ઐસિયે કર્મીં પવાડે । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૩૭॥
પ્રપંચ ગેલા હાતીચા । લેશ નાહીં પરમાર્થાચા ।
દ્વેષી દેવાં બ્રાહ્મણાચા । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૩૮॥
દ્વેષી દેવાં બ્રાહ્મણાચા । તો યેક પઢતમૂર્ખ ॥ ૩૮॥
ત્યાગાવયા અવગુણ । બોલિલેં પઢતમૂર્ખાચેં લક્ષણ ।
વિચક્ષણેં નીઉન પૂર્ણ । ક્ષ્મા કેલેં પાહિજે ॥ ૩૯॥
વિચક્ષણેં નીઉન પૂર્ણ । ક્ષ્મા કેલેં પાહિજે ॥ ૩૯॥
પરમ મૂર્ખામાજી મૂર્ખ । જો સંસારીં માની સુખ ।
યા સંસારદુઃખા ઐસેં દુઃખ । આણીક નાહીં ॥૪૦॥
યા સંસારદુઃખા ઐસેં દુઃખ । આણીક નાહીં ॥૪૦॥
તેંચિ પુઢેં નિરૂપણ । જન્મદુઃખાચેં લક્ષણ ।
ગર્ભવાસ હા દારુણ । પુઢેં નિરોપિલા ॥ ૪૧॥
ગર્ભવાસ હા દારુણ । પુઢેં નિરોપિલા ॥ ૪૧॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે પઢતમૂર્ખલક્ષણનામ સમાસ દહાવા ॥ ૧૦ ॥
॥ દશક દુસરા સમાપ્ત ॥