The Guru

śrī dāsabodha adhyāya 20

(Dasbodh Dashak 20 in English (IAST))

Samartha Ramdas

Also known as Dasbodh · Dasbodh adhyay 20 · Shri Dasbodh

Dasbodh Dashak 20. The Dasbodh of Samartha Ramdas, spoken in the caves at Shivthar Ghal and set down by his disciple Kalyan Swami. Cast as a dialogue between guru and disciple across twenty dashaks, each of ten samasas, it moves from the discipline of listening through discrimination between the real and the unreal to the nature of the Self — practical throughout, and addressed to people living in the world. This dashak is named in its colophon for विमळब्रह्मनिरूपण.

#of 342
samāsa pahilā : gaṇeśastavana || śrīrāma ||
samāsa dusarā : gaṇeśastavana || śrīrāma ||
samāsa tisarā : śāradāstavana || śrīrāma ||
samāsa cavathā : sadgurustavana || śrīrāma ||
samāsa pāṃcavā : saṃtastavana || śrīrāma ||
samāsa sahāvā : śrotejanastavana || śrīrām ||
samāsa sātavā : kaveśvarastavana || śrīrām ||
samāsa āṭhavā : sabhāstavana || śrīrām ||
samāsa navavā : paramārthastavana || śrīrām ||
samāsa dahāvā : naradehastavananirūpaṇa || śrīrām ||
samāsa pahilā : pūrṇāpūrṇanirūpaṇa || śrīrāma ||
prāṇīvyāpaka mana vyāpaka | pṛthvī vyāpaka teja vyāpaka |
vāyo ākāśa triguṇa vyāpaka | aṃtarātmā mūl̤amāyā || 1 ||
nirguṇa brahma teṃ vyāpaka | aiseṃ avagheṃca vyāpaka |
tarī heṃ sagaṭa kiṃ kāye yeka | bheda āhe || 2 ||
ātmā āṇi niraṃjana | yeṇeṃhi vāṭato anumāna |
ātmā saguṇa kiṃ nirguṇa | āṇi niraṃjana || 3 ||
śrotā saṃdehīṃ padilā | teṇeṃ saṃdeha vāḍhalā |
anumāna dharūna baisalā | koṇa to kaisā || 4 ||
aikā pahilī āśaṃkā | avaghā galbalā karūṃ nakā |
pragaṭa karūna vivekā | pratyaye pāhāvā || 5 ||
śarīpāḍeṃ sāmarthyapāḍeṃ | prāṇī vyāpa karī nivāḍeṃ |
parī pāhatāṃ manāyevaḍheṃ | capal̤a nāhīṃ || 6 ||
capal̤apaṇa yekadesī | pūrṇa vyāpakatā navhe tyāsī |
pāhātāṃ pṛthvīcyā vyāpāsī | sīmā āhe || 7 ||
taiseṃci āpa āṇi teja | apūrṇa disatī sahaja |
vāyo capal̤a samaja | yekadesī || 8 ||
gagana āṇi niraṃjana | teṃ pūrṇa vyāpaka saghana |
koṇīyeka anumāna | tetheṃ asecinā || 9 ||
triguṇa guṇakṣobhiṇī māyā | māīka jāīla vilayā |
apūrṇa yekadesī tayā | pūrṇa vyāpakatā na ghaḍe || 10 ||
ātmā āṇi niraṃjana | heṃ dohikaḍe nāmābhidhāna |
arthānvaye samajona | bolaṇeṃ karāveṃ || 11 ||
ātmā mana atyaṃta capal̤a | tarī heṃ vyāpaka navheci keval̤a |
sucita aṃtaḥkarṇa nival̤a | karūna pāhāveṃ || 12 ||
aṃtarāl̤īṃ pāhātāṃ pātāl̤ī nāhīṃ | pātāl̤īṃ pāhātāṃ aṃtarāl̤īṃ nāhīṃ |
pūrṇapaṇeṃ vasata nāhīṃ | cahuṃkaḍe || 13 ||
puḍheṃ pāhātāṃ māgeṃ nāhīṃ | māgeṃ pāhātāṃ puḍheṃ nāhīṃ |
vāma savya vyāpa nāhīṃ | daśadiśā || 14 ||
cahuṃkaḍe niśāṇeṃ māṃḍāvīṃ | yekasarīṃ kaisīṃ sivāvīṃ |
yākāraṇeṃ samajona ugavī | pratyayeṃ āpaṇāsī || 15 ||
sūrya ālā pratibiṃbalā | hāhi dṛṣṭāṃta na ghaḍe vastulā |
vasturūpa nirguṇālā | mhaṇijeta āhe || 16 ||
ghaṭākāśa maṭhakāśa | hāhi dṛṣṭāṃta viśeṣa |
tul̤ūṃ jātāṃ nirguṇāsa | sāmyatā yete || 17 ||
brahmīṃcā aṃśa ākāśa | āṇī ātmyācā aṃśa mānasa |
dohīṃcā anubhava pratyayāsa | yetheṃ ghyāvā || 18 ||
gagana āṇi heṃ mana | kaise hotī samāna |
mananasīl̤a mahājana | sakal̤ahi jāṇatī || 19 ||
mana heṃ puḍheṃ vāvaḍe | māgeṃ āvagheṃci riteṃ paḍe |
pūrṇa gaganāsa sāmyatā ghaḍe | koṇyā prakāreṃ || 20 ||
parabrahmaci acal̤a | āṇi parvatāsahi mhaṇatī acal̤a |
dinīhī yeka keval̤a | heṃ kaiseṃ mhaṇāveṃ || 21 ||
jñāna vijñāna viparitajñāna | tinī kaisīṃ hotī samāna |
yācā pratyayo manana | karūna pāhāvā || 22 ||
jñāna mhaṇije jāṇaṇeṃ | ajñāna mhaṇije neṇaṇeṃ |
viparitajñāna mhaṇije dekhaṇeṃ | yekāceṃ yeka || 23 ||
jāṇaṇeṃ neṇaṇeṃ vegal̤eṃ keleṃ | ḍhobal̤eṃ paṃcabhūtika uraleṃ |
viparītajñāna samajaleṃ | pāhije jīvīṃ || 24 ||
draṣṭā sākṣī aṃtarātmā | jīvātmācī hoye śivātmā |
puḍheṃ śivātmā toci jīvātmā | janma gheto || 25 ||
ātmatvīṃ janmamaraṇa lāge | ātmatvīṃ janmamaraṇa na bhaṃge |
saṃbhavāmi yuge yuge | aise heṃ vacana || 26 ||
jīva yekadesī nara | vicāreṃ jālā viśvaṃbhara |
viśvaṃbharāsa saṃsāra | cukenā kīṃ || 27 ||
jñāna āṇi ajñāna | vṛttirūpeṃ heṃ samāna |
nivṛttirūpeṃ vijñāna | jāleṃ pāhije || 28 ||
jñāneṃ yevaḍheṃ brahmāṃḍa keleṃ | jñāneṃ yevaḍheṃ vāḍhavileṃ |
nānā vikārāceṃ val̤aleṃ | teṃ heṃ jñāna || 29 ||
āṭhaveṃ deha brahmāṃḍīceṃ | teṃ heṃ jñāna sāceṃ |
vijñānarūpa videhāceṃ | pada pāvije || 30 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde pūrṇāpūrṇanirūpaṇanāma samāsa pahilā ||
samāsa dusarā : sṛṣṭītrividhalakṣaṇanirūpaṇa || śrīrāma ||
mūl̤amāyā nastāṃ caṃcal̤a | nirguṇa brahma teṃ niścal̤a |
jaiseṃ gagana aṃtarāl̤a | cahuṃkaḍe || 1 ||
dṛśya āleṃ āṇi geleṃ | parī teṃ brahma saṃcaleṃ |
jaiseṃ gagana koṃdāṭaleṃ | cahuṃkaḍe || 2 ||
jikaḍe pāhāveṃ tikaḍe apāra | koṇekaḍe nāhīṃ pāra |
yekajinasī svataṃtra | dusareṃ nāhīṃ || 3 ||
brahmāṃḍāvarateṃ baisāveṃ | avakāśa bhakāsa avalokāveṃ |
tetheṃ caṃcal̤a vyāpakācyā nāṃveṃ | sunyākāra || 4 ||
dṛśya vivekeṃ kāḍhileṃ | maga parabrahma koṃdāṭaleṃ |
koṇāsīca anumānaleṃ | nāhīṃ kadā || 5 ||
adhordha pāhātāṃ cahuṃkaḍe | nirguṇa brahma jikaḍe tikaḍe |
mana dhāṃvela koṇekaḍe | aṃta pāhāvayā || 6 ||
dṛśya cal̤e brahma cal̤enā | dṛśya kal̤e brahma kal̤enā |
dṛśya ākal̤e brahma ākal̤enā | kalpanesī || 7 ||
kalpanā mhaṇije kāṃhīṃca nāhīṃ | brahma dāṭale ṭhāīṃcā ṭhāīṃ |
vākyārtha vivarata jāī | mhaṇije bareṃ || 8 ||
parabrahmāyevaḍheṃ thora nāhīṃ | śravaṇāparateṃ sādhana nāhīṃ |
kal̤alyāviṇa kāṃhīṃca nāhīṃ | samādhāna || 9 ||
piplīkāmārgeṃ hal̤u hal̤u ghaḍe | vihaṃgameṃ phal̤āsī gāṃṭhī paḍe |
sādhaka mananīṃ pavāḍe | mhaṇije bareṃ || 10 ||
parabrahmāsārikheṃ dusareṃ | kāṃhīṃca nāhīṃ khareṃ |
niṃdā āṇi stutiuttareṃ | parabrahmīṃ nāhīṃ || 11 ||
aise parabrahma yekajinasī | kāṃhīṃ tul̤enā tayāsī |
mānubhava puṇyarāsī | tetheṃ pavāḍatī || 12 ||
caṃcal̤eṃ hote duḥkhaprāptī | niścal̤āyevaḍī nāhīṃ viśrāṃtī |
niścal̤a pratyayeṃ pāhātī | māhānubhāva || 13 ||
mul̤āpāsūna śevaṭavarī | vicāraṇā kelīca karī |
pratyayācā niścayo aṃtarīṃ | tayāsīca phāve || 14 ||
kalpaneci sṛṣṭī jālī | trividha prakāreṃ bhāsalī |
tikṣaṇa buddhīneṃ āṇilī | pāhije manā || 15 ||
mūl̤amāyepāsūna triguṇa | avagheṃ yekadesī lakṣaṇa |
pāṃcā bhūtāṃcā ḍhobal̤ā guṇa | disata āhe || 16 ||
pṛthvīpāsūna cyārī khāṇī | catvāra vegal̤ālī karaṇī |
sakal̤a sṛṣṭīci cālī yethunī | puḍheṃ nāhīṃ || 17 ||
sṛṣṭīceṃ vividha lakṣaṇa | viśada karūṃ nirūpaṇa |
śrotīṃ sucita aṃtaḥkarṇa | keleṃ pāhije || 18 ||
mūl̤amāyā jāṇīvecī | mul̤īṃ sūkṣma kalpanecī |
jaisī sthitī pare vācecī | tadrūpaci te || 19 ||
aṣṭadhā prakṛtīceṃ mūl̤a | te he mūl̤amāyāca keval̤a |
sūkṣmarūpa bīja sakal̤a | mul̤īṃca āhe || 20 ||
jaḍa padārtha cetaviteṃ teṃ | mhaṇauna caitanya bolijeteṃ |
sūkṣma rūpeṃ saṃketeṃ | samajona ghyāvīṃ || 21 ||
prakṛtī puruṣācā vicāra | ardhanārīnaṭeśvara |
aṣṭadhā prakṛtīcā vicāra | sakal̤a kāṃhīṃ || 22 ||
gupta triguṇāceṃ gūḍhatva | mhaṇauna saṃketa mahattattva |
guptarūpeṃ śuddhasatva | tetheṃci vase || 23 ||
jethūna guṇa pragaṭatī | tīsa guṇakṣobhiṇī mhaṇatī |
triguṇācīṃ rūpeṃ samajatī | dhanya te sādhu || 24 ||
guptarūpeṃ guṇasaumya | mhaṇauni bolije guṇasāmya |
sūkṣma saṃketa agamya | bahutāṃsa kaiṃcā || 25 ||
mūl̤amāyepāsūna triguṇa | caṃcal̤a yekadesī lakṣaṇa |
pratyayeṃ pāhātāṃ khūṇa | aṃtarīṃ yete || 26 ||
puḍheṃ paṃcabhūtāṃcīṃ baṃḍeṃ | vāḍhalīṃ viśāl̤eṃ udaṃḍeṃ |
saptadvīpeṃ navakhaṃḍeṃ | vasuṃdharā he || 27 ||
triguṇāpāsūna pṛthvīvarī | dusaryā jinasānyācī parī |
donī jinasa yāuparī | tisarā aikā || 28 ||
pṛthvī nānā jinasāceṃ bīja | aṃḍaja jāraja śvetaja udbhija |
cyārī khāṇī cyārī vāṇī sahaja | nirmāṇa jālyā || 29 ||
khāṇī vāṇī hotī jātī | paraṃtu taisīca āhe jagatī |
aise hotī āṇī jātī | udaṃḍa prāṇī || 30 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde sṛṣṭītrividhalakṣaṇanirūpaṇanāma samāsa dusarā ||
samāsa tisarā : sūkṣmanāmābhidhānanirūpaṇa || śrīrāma ||
mul̤īṃhūna sevaṭavarī | vistāra bolilā nānāparī |
punhā vivarata virata māghārī | vṛtti nyāvī || 1 ||
cyārī khāṇī cyārī vāṇī | cauryāsī lakṣa jīvayonī |
nānā prakārīce prāṇī | janmāsa yetī || 2 ||
avaghe hotī pṛthvīpāsūnī | pṛthvīmadheṃ jātī nāsonī |
aneka yetī jātī parī avanī | taisīca āhe || 3 ||
aiseṃ heṃ seṃḍyākaḍila khāṃḍa | dusareṃ bhūtāṃceṃ baṃḍa |
tisareṃ nāmābhidhāneṃ udaṃḍa | sūkṣmarūpeṃ || 4 ||
sthūl̤a avagheṃ sāṃḍūna dyāveṃ | sūkṣmarūpeṃ vol̤akhāveṃ |
guṇāpāsūna pāhileca pāhāveṃ | sūkṣmadṛṣṭīṃ || 5 ||
guṇācīṃ rūpeṃ jāṇiva neṇīva | pāhilāca pāhāvā abhiprāva |
sūkṣmadṛṣṭīceṃ lāghava | yethūna puḍheṃ || 6 ||
śuddha neṇīva tamoguṇa | śuddha jāṇīva satvaguṇa |
jāṇīvaneṇīva rajoguṇa | miśrita cālilā || 7 ||
triguṇācīṃ rūpeṃ aisīṃ | kal̤oṃ lāgalīṃ apaisīṃ |
guṇāpuḍhīla kardamāsī | guṇakṣobhiṇī bolije || 8 ||
raja tama āṇi satva | tihīṃceṃ jetheṃ gūḍhatva |
teṃ jāṇije mahattattva | kardamarūpa || 9 ||
prakṛtī puruṣa śivaśakti | ardhanārīnaṭeśvara mhaṇatī |
parī yācī svarūpasthitī | kardamarūpa || 10 ||
sūkṣmarūpeṃ guṇasaumya | tyāsa bolije guṇasāmya |
taiseṃci caitanya agamya | sūkṣmarūpī || 11 ||
bahujinasī mūl̤amāyā | māhāṃkāraṇa brahmāṃḍīcī kāyā |
aisiyā sūkṣma anvayā | pāhileṃci pāhāveṃ || 12 ||
cyārī khāṇī pāṃca bhūteṃ | caudā sūkṣma saṃketeṃ |
kāye pāhaṇeṃ teṃ yetheṃ | śodhūna pāhāveṃ || 13 ||
āhāca pāhātāṃ kal̤enā | garaja kelyāṃ samajenā |
nānā prakārīṃ janācyā manā | saṃdeha paḍatī || 14 ||
caudā pāṃca yekoṇīsa | yekoṇīsa cyārī tevisa |
yāṃmadheṃ mūl̤a caturdaśa | pāhileṃci pāhāveṃ || 15 ||
jo vivarona samajalā | tetheṃ saṃdeha nāhīṃ uralā |
samajalyāviṇa jo galbalā | to nirarthaka || 16 ||
sakal̤a sṛṣṭīceṃ bīja | mūl̤amāyeṃta ase sahaja |
avagheṃ samajatāṃ sajja | paramārtha hoto || 17 ||
samajaleṃ māṇūsa cāval̤enā | niścai anumāna dharīnā |
sāval̤agoṃdā karīnā | paramārtha kadā || 18 ||
śabdātīta bolatāṃ āleṃ | tyāsa vācyāṃśa bolileṃ |
śuddha lakṣyāṃśa lakṣileṃ | pāhije vivekeṃ || 19 ||
pūrvapakṣa mhaṇije māyā | siddhāṃteṃ jāye vilayā |
māyā nastāṃ maga tayā | kāye mhaṇāveṃ || 20 ||
anvaye āṇī vītareka | hā pūrvapakṣācā viveka |
siddhāṃta mhaṇije śuddha yeka | dusareṃ nāhīṃ || 21 ||
adhomukheṃ bheda vāḍhato | ūrdhamukheṃ bheda tuṭato |
niḥsaṃgapaṇeṃ nirguṇī to | māhāṃyogī || 22 ||
māyā mithyā aisī kal̤alī | tarī maga bhīḍa kāṃ lāgalī |
māyeceṃ bhiḍeneṃ ghasaralī | svarūpasthitī || 23 ||
laṭake māyeneṃ dapaṭāveṃ | satya parabrahma sāṃḍāveṃ |
mukhya niścayeṃ hiṃḍāveṃ | kāsayāsī || 24 ||
pṛthvīmadheṃ bahuta jana | tyāmadheṃ asatī sajjana |
parī sādhūsa vol̤akhato koṇa | sādhuvegal̤ā || 25 ||
mhaṇauna saṃsāra sāṃḍāvā | maga sādhūcā śodha ghyāvā |
phiraphiroṃ ṭhāiṃ pāḍāvā | sādhujana || 26 ||
udaṃḍa huḍakāve saṃta | sāṃpaḍe pracitīcā mahaṃta |
pracitīviṇa svahita | hoṇāra nāhīṃ || 27 ||
prapaṃca athavā paramārtha | pracitīviṇa avagheṃ vertha |
pratyayejñānī to samartha | sakal̤āṃmadhyeṃ || 28 ||
rātraṃdivasa pāhāvā artha | artha pāhela to samartha |
paralokīṃca nijasvārtha | tetheṃci ghaḍe || 29 ||
mhaṇauna pāhileṃci pāhāveṃ | āṇi śodhileṃci śodhāveṃ |
avagheṃ kal̤atāṃ svabhāveṃ | saṃdeha tuṭatī || 30 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde sūkṣmanāmābhidhānanirūpaṇanāma samāsa tisarā ||
samāsa cauthā : ātmānirūpaṇa || śrīrāma ||
sakal̤a janāsa prārthanā | ugeṃca udāsa karāveṃnā |
nirūpaṇa āṇāveṃ manā | pratyayāceṃ || 1 ||
pratyaye rāhilā yekekaḍe | āpaṇa dhāṃvato bhalatekaḍe |
tarī sārāsārāce nivāḍe | kaise hotī || 2 ||
ugica pāhātāṃ sṛṣṭī | galbalā disato dṛṣṭīṃ |
parī te rājasattecī goṣṭī | vegal̤īca || 3 ||
pṛthvīmadheṃ jitukīṃ śarīreṃ | titukīṃ bhagavaṃtācīṃ ghareṃ |
nānā sukheṃ yeṇeṃ dvāreṃ | prāpta hotī || 4 ||
tyācā mahimā kal̤ela koṇālā | mātā vāṃṭūna kṛpāl̤u jālā |
pratyakṣa jagadīśa jagālā | rakṣitase || 5 ||
satta pṛthvīmadheṃ vāṃṭalī | jetheṃ tetheṃ vibhāgalī |
kal̤eneṃ sṛṣṭi cālilī | bhagavaṃtāce || 6 ||
mūl̤a jāṇatyā puruṣācī sattā | śarīrīṃ vibhāgalī tatvatā |
sakal̤a kal̤ā cāturyatā | tetheṃ vase || 7 ||
sakal̤a purācā īśa | jagāmadhyeṃ to jagadīśa |
nānā śarīrīṃ sāvakāsa | karūṃ lāge || 8 ||
pāhātāṃ sṛṣṭicī racanā | te yekācena cālenā |
yekaci cālavī nānā | deha dharunī || 9 ||
nāhīṃ uṃca nīca vicārileṃ | nāhīṃ bareṃ vāīṭa pāhileṃ |
kārye cāloṃ aiseṃ jāleṃ | bhagavaṃtāsī || 10 ||
kiṃvā neṇaṇeṃ āḍaveṃ keleṃ | kiṃvā abhyāsīṃ ghātaleṃ |
heṃ kaiseṃ kaiseṃ keleṃ | tyācā toci jāṇe || 11 ||
jagadāṃtarīṃ anusaṃdhāna | bareṃ pāhāṇeṃ heṃci dhyāna |
dhyāna āṇī teṃ jñāna | yekarūpa || 12 ||
prāṇī saṃsārāsa ālā | kāṃhīṃ yeka śāhāṇā jālā |
maga to vivaroṃ lāgalā | bhūmaṃḍal̤īṃ || 13 ||
pragaṭa rāmāceṃ niśāṇa | ātmārāma jñānaghana |
viśvaṃbhara vidyamāna | bhāgyeṃ kal̤e || 14 ||
upāsanā dhuṃḍuna vāsanā dharilī | tarī te lāṃbataci gelī |
mahimā na kal̤e bolilī | yethārtha āhe || 15 ||
draṣṭā mhaṇije pāhātā | sākṣī mhaṇije jāṇatā |
anaṃtarūpī anaṃtā | vol̤akhāveṃ || 16 ||
saṃgatī asāvī bhalyāṃcī | dhāṭī kathā nirūpaṇācī |
kāṃhīṃ yeka manācī | viśrāṃtī āhe || 17 ||
tyāhimadheṃ pratyayejñāna | jāl̤ūna ṭākilā anumāna |
pracitīviṇa samādhāna | pāvijela kaiṃceṃ || 18 ||
mūl̤asaṃkalpa to harisaṃkalpa | mūl̤amāyemadhīla sākṣepa |
jagadāṃtarīṃ teṃci rūpa | dekhijeteṃ || 19 ||
upāsanā jñānasvarūpa | jñānīṃ cauthā deha āropa |
yākāraṇeṃ sarva saṃkalpa | soḍūna dyāvā || 20 ||
puḍheṃ parabrahma viśāl̤a | gaganāsārikheṃ pokal̤a |
ghana pātal̤a komal̤a | kāye mhaṇāveṃ || 21 ||
upāsanā mhaṇije jñāna | jñāneṃ pāvije niraṃjana |
yogiyāṃceṃ samādhāna | yeṇeṃ ritīṃ || 22 ||
vicāra nehaṭūnasā pāhe | tarī upāsanā āpaṇaci āhe |
yeka jāye eka āhe | deha dharunī || 23 ||
akhaṃḍa aisī ghālamelī | pūrvāpāra hota gelī |
ātāṃ hi taisīca cālilī | utpatti sthitī || 24 ||
banāvarī banacarāṃcī sattā | jal̤āvarī jal̤acarāṃcī sattā |
bhūmaṃḍal̤īṃ bhūpāl̤āṃ samastāṃ | yeṇeṃci nyāyeṃ || 25 ||
sāmarthya āhe cal̤aval̤eceṃ | jo jo karīla tayāceṃ |
paraṃtu yetheṃ bhagavaṃtāceṃ | adhiṣṭhāna pāhije || 26 ||
kartā jagadīśa heṃ toṃ khareṃ | parī vibhāga ālā pṛthakākāreṃ |
tetheṃ ahaṃteceṃ kāvireṃ | bādhijenā || 27 ||
harirdātā harirbhoktā | aiseṃ cālateṃ tatvatā |
ye goṣṭīcā ātāṃ | vicāra pāhāvā || 28 ||
sakal̤a kartā parameśvaru | āpalā māika vicāru |
jaiseṃ kal̤ela taiseṃ karūṃ | jagadāṃtareṃ || 29 ||
devāyevaḍheṃ capal̤a nāhīṃ | brahmāyevaḍheṃ niścal̤a nāhīṃ |
pāirī caḍhona pāhīṃ | mūl̤apariyaṃta || 30 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde ātmānirūpaṇanāma samāsa cauthā ||
samāsa pāṃcavā : catvārajinnasanirūpaṇa || śrīrāma ||
yethūna pāhātāṃ tethavarī | catvāra jīnasa avadhārīṃ |
yeka caudā pāṃca cyārī | aiseṃ āhe || 1 ||
parabrahma sakal̤āṃhūna vegal̤eṃ | parabrahma sakal̤āṃhūna āgal̤eṃ |
nānā kalpanenirāl̤eṃ | parabrahma teṃ || 2 ||
parabrahmācā vicāra | nānā kalpanehūna para |
nirmal̤a niścal̤a nirvikāra | akhaṃḍa āhe || 3 ||
parabrahmāsa kāṃhīṃca tul̤enā | hā yeka mukhya jinasānā |
dusarā jinasa nānā kalpanā | mūl̤amāyā || 4 ||
nānā sūkṣmarūpa | sūkṣma āṇī kardamarūpa |
mul̤īṃcyā saṃkalpācā āropa | mūl̤amāyā || 5 ||
harisaṃkalpa mul̤īṃcā | ātmārāma sakal̤āṃcā |
saṃketa nāmābhidhānācā | yeṇeṃ prakāreṃ || 6 ||
niścal̤īṃ caṃcal̤a cetaleṃ | mhaṇauni caitanya bolileṃ |
guṇasāmānatveṃ jāleṃ | guṇasāmya aiseṃ || 7 ||
ardhanārīnaṭeśvara | toci śaḍguṇaiśvara |
prakṛtipuruṣācā vicāra | śivaśaktī || 8 ||
suddhasatvaguṇācī māṃḍaṇī | ardhamātrā guṇakṣobhiṇī |
puḍheṃ tihī guṇāṃcī karaṇī | pragaṭa jālī || 9 ||
mana māyā aṃtarātmā | caudā jinasāṃcī sīmā |
vidyamāna jñānātmā | ituke ṭhāiṃ || 10 ||
aisā dusarā jinasa | abhidhāneṃ caturdaśa |
ātāṃ tisarā jinasa | paṃcamāhābhūteṃ || 11 ||
yetheṃ pāhātāṃ jāṇīva thoḍī | ādiaṃta he rokaḍī |
khāṇī niropilyā tāṃtaḍī | to cauthā jinasa || 12 ||
cyārī khāṇī anaṃta prāṇī | jāṇīvecī jālī dāṭaṇī |
cyārī jinasa yethūnī | saṃpūrṇa jāle || 13 ||
bīja thoḍeṃ perijeteṃ | puḍheṃ tyāceṃ udaṃḍa hoteṃ |
taiseṃ jāleṃ ātmayāteṃ | khāṇī vāṇī pragaṭatāṃ || 14 ||
aisī sattā prabal̤alī | thoḍe satteci udaṃḍa jālī |
manuṣyaveṣeṃ sṛṣṭī bhogilī | nāna prakāreṃ || 15 ||
prāṇī mārūna svāpada pal̤e | varakaḍa tyāsa kāye kal̤e |
nānā bhoga to nival̤e | manuṣyadehīṃ || 16 ||
nānā śabda nānā sparśa | nānā rūpa nānā rasa |
nānā gaṃdha te viśeṣa | naradeha jāṇe || 17 ||
amolya ratneṃ nānā vastreṃ | nānā yāneṃ nānā śastreṃ |
nānā vidyā kal̤ā śāstreṃ | naradeha jāṇe || 18 ||
pṛthvī satteneṃ vyāpilī | sthal̤osthal̤īṃ āṭopilī |
nānā vidyā kal̤ā kelī | nānā dhāraṇā || 19 ||
dṛśya avagheṃci pāhāveṃ | sthānamāna sā|mbhāl̤āveṃ |
sārāsāra vicārāveṃ | naradehe jāliyāṃ || 20 ||
yehaloka āṇī paraloka | nānā prakārīṃcā viveka |
viveka āṇī aviveka | manuṣya jāṇe || 21 ||
nānā piṃḍīṃ brahmāṃḍaracanā | nānā mul̤īṃcī kalpanā |
nānā prakārīṃ dhāraṇā | manuṣya jāṇe || 22 ||
aṣṭabhoga navarasa | nānā prakārīṃcā vil̤āsa |
vācyāṃśa lakṣyāṃśa sārāṃśa | manuṣya jāṇe || 23 ||
manuṣyeṃ sakal̤āṃsa āl̤ileṃ | tyā manuṣyāsa deveṃ pāl̤ileṃ |
aiseṃ heṃ avagheṃ kal̤aleṃ | naradehayogeṃ || 24 ||
naradeha parama dullabha | yeṇeṃ ghaḍe alabhya lābha |
dullabha teṃ sullabha | hota āhe || 25 ||
barakaḍa dehe heṃ kābāḍa | naradeha moṭheṃ ghabāḍa |
paraṃtu pāhije jāḍa | vivekaracanā || 26 ||
yetheṃ jeṇeṃ āl̤asa kelā | to sarvasveṃ buḍālā |
deva nāhīṃ vol̤akhilā | vivekabal̤eṃ || 27 ||
nara toci nārāyeṇa | jarī pratyayeṃ karī śravaṇa |
mananaśīl̤a aṃtaḥkarṇa | sarvakāl̤a || 28 ||
jeṇeṃ svayeṃci pohāveṃ | tyāsa kāsesa nalage lāgāveṃ |
svataṃtrapaṇeṃ śodhāveṃ | sakal̤a kāṃhīṃ || 29 ||
sakal̤a śodhūna rāhilā | saṃdeha kaicā tayālā |
puḍheṃ vicāra kaisā jālā | tyācā toci jāṇe || 30 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde catvārajinasanāma samāsa pāṃcavā ||
samāsa sahāvā : ātmāguṇanirūpaṇa || śrīrāma ||
pāhoṃ jātāṃ bhūmaṃḍal̤a | ṭhāīṃ ṭhāīṃ āhe jal̤a |
kitteka teṃ nirmal̤a māl̤a | jal̤eṃviṇa pṛthvī || 1 ||
taiseṃ dṛśya vistāraleṃ | kāṃhīṃyeka jāṇiveneṃ śobhaleṃ |
jāṇīvarahita uraleṃ | kītīyeka dṛśya || 2 ||
cyārī khāṇī cyārī vāṇī | cauryāsī lakṣa jīvayonī |
śāstrīṃ avagheṃ nemunī | bolileṃ ase || 3 ||
śloka ||
jalajā navalakṣāśca daśalakṣāśca pakṣiṇaḥ |
kṛmayo rudralakṣāśca viṃśallakṣā gavādayaḥ ||
sthāvarā striṃśallakṣāśca caturlakṣāśca mānavāḥ |
pāpapuṇyaṃ samaṃ kṛtvā narayoniṣu jāyate ||
manuṣyeṃ cyārī lakṣa | paśu vīsa lakṣa |
krima ākrā lakṣa | bolileṃ śāstrīṃ || 4 ||
dāhā lakṣa te khecara | nava lakṣa jal̤acara |
tīsa lakṣa sthāvara | bolileṃ śāstrīṃ || 5 ||
aisī cauryāsī lakṣa yonī | jitukā titukā jāṇatā prāṇī |
anaṃta dehyācī māṃḍaṇī | maryādā kaiṃcī || 6 ||
anaṃta prāṇī hota jātī | tyāṃceṃ adhiṣṭhāna jagatī |
jagatīvegal̤ī sthitī | tyāsa kaiṃcī || 7 ||
puḍheṃ pāhātāṃ paṃcabhūteṃ | pāvalīṃ paṣṭadaśeteṃ |
koṇī vidyamāna koṇī teṃ | ugīca asatī || 8 ||
aṃtarātmyācī vol̤akhaṇa | teci jetheṃ capal̤apaṇa |
jāṇīveceṃ adhiṣṭhāna | sāvadha aikā || 9 ||
sukhadukha jāṇatā jīva | taisāci jāṇāvā sada śiva |
aṃtaḥkarṇapaṃcaka apūrva | aṃśa ātmayācā || 10 ||
sthul̤īṃ ākāśāce guṇa | aṃśa ātmayāce jāṇa |
satva raja tamoguṇa | guṇa ātmayāce || 11 ||
nānā cāl̤aṇā nānā dhṛtī | navavidhā bhakti caturvidhā muktī |
aliptapaṇa sahajasthitī | guṇa ātmayāce || 12 ||
draṣṭā sākṣī jñānaghana | sattā caitanya purātana |
śravaṇa manana vivaraṇa | guṇa ātmayāce || 13 ||
dṛśya draṣṭā darśana | dhyeya dhyātā dhyāna |
jñeya jñātā jñāna | guṇa ātmayāce || 14 ||
vedaśāstrapurāṇārtha | gupta cālilā paramārtha |
sarvajñapaṇeṃ samartha | guṇa ātmayāce || 15 ||
baddha mumukṣu sādhaka siddha | vicāra pāhāṇeṃ śuddha |
bodha āṇī prabodha | guṇa ātmayāce || 16 ||
jāgṛti svapna suṣupti turyā | prakṛtipuruṣa mūl̤amāyā |
piṃḍa brahmāṃḍa aṣṭakāyā | guṇa ātmayāce || 17 ||
paramātmā āṇi parameśvarī | jagadātmā āṇīī jagadeśvarī |
maheśa āṇī māheśvarī | guṇa ātmayāce || 18 ||
sūkṣma jitukeṃ nāmarūpa | titukeṃ ātmayāceṃ svarūpa |
saṃketanāmābhidhāneṃ amūpa | sīmā nāhīṃ || 19 ||
ādiśaktī śivaśaktī | mukhya mūl̤amāyā sarvaśaktī |
nānā jīnasa utpatī sthitī | tituke guṇa ātmayāce || 20 ||
pūrvapakṣa āṇī siddhāṃta | gāṇeṃ vājavaṇeṃ saṃgīta |
nānā vidyā adbhuta | guṇa ātmayāce || 21 ||
jñāna ajñāna viparītajñāna | asadvṛti sadvṛti jāṇa |
jñeptimātra aliptapaṇa | guṇa ātmayāce || 22 ||
piṃḍa brahmāṃḍa tatvajhāḍā | nānā tatvāṃcā nivāḍā |
vicāra pāhāṇeṃ ughaḍā | guṇa ātmayāce || 23 ||
nānā dhyāneṃ anusaṃdhāneṃ | nānā sthiti nānā jñāneṃ |
ananya ātmanivedaneṃ | guṇa ātmayāce || 24 ||
tetīsa koṭī suravara | āṭhyāsī sahaśra ṛṣeśvara |
bhūta khecara apāra | guṇa ātmayāce || 25 ||
bhūtāval̤ī auṭa koṭī | cyāmuṃḍā chapanna koṭī |
kātyāyeṇī nava koṭī | guṇa ātmayāce || 26 ||
caṃdra sūrya tārāmaṃḍal̤eṃ | nānā nakṣatreṃ grahamaṃḍal̤eṃ |
śeṣa kūrma meghamaṃḍal̤eṃ | guṇa ātmayāce || 27 ||
deva dānava mānava | nānā prakārīce jīva |
pāhātāṃ sakal̤a bhāvābhāva | guṇa ātmayāce || 28 ||
ātmayāce nānā guṇa | brahma nirvikāra nirguṇa |
jāṇaṇeṃ yekadesī pūrṇa | guṇa ātmayāce || 29 ||
ātmarāmaupāsanā | teṇeṃ pāvale niraṃjanā |
nisaṃdehe anuṣṭhanā | ṭhāvaci nāhīṃ || 30 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde ātmāguṇanirūpaṇanāma samāsa sahāvā ||
samāsa sātavā : ātmānirūpaṇa || śrīrāma ||
anurvācya samādhāna jāleṃ | teṃ pāhije bolileṃ |
bolilyāsāṭhīṃ samādhāna geleṃ | heṃ toṃ ghaḍenā || 1 ||
kāṃhīṃ sāṃḍāveṃ lāgata nāhīṃ | kāṃhīṃ māṃḍāveṃ lāgata nāhīṃ |
yeka vicāra śodhūna pāhīṃ | mhaṇije kal̤e || 2 ||
mukhya kāsīviśveśvara | śvetabaṃda rāmeśvara |
malakārjuna bhīmāśaṃkara | guṇa ātmayāce || 3 ||
jaisīṃ mukhya bārā liṃgeṃ | yāvegal̤īṃ anaṃta liṃgeṃ |
pracita jāṇijeta jageṃ | guṇa ātmayāce || 4 ||
bhūmaṃḍal̤īṃ anaṃta śakti | nānā sākṣātkāra camatkāra hotī |
nānā devāṃcyā sāmarthyamūrtī | guṇa ātmayāce || 5 ||
nānā siddhāṃcīṃ sāmarthyeṃ | nānā maṃtrāṃcīṃ sāmarthyeṃ |
nānāmoharevallīṃta sāmarthyeṃ | guṇa ātmayāce || 6 ||
nānā tīrthāṃcīṃ sāmarthyeṃ | nānā kṣetrāṃcīṃ sāmarthyeṃ |
nānā bhūmaṃḍal̤īṃ sāmarthyeṃ | guṇa ātmayāce || 7 ||
jituke kāṃhīṃ uttama guṇa | titukeṃ ātmayāceṃ lakṣaṇa |
bareṃ vāīṭa titukeṃ jāṇa | ātmyācakaritāṃ || 8 ||
śuddha ātmā uttama guṇī | sabal̤a ātmā avalakṣaṇī |
barī vāīṭa āvaghī karaṇī | ātmayācī || 9 ||
nānā sābhimāna dharaṇeṃ | nānā pratisṛṣṭī karaṇeṃ |
nānā śrāpauśrāpalakṣaṇeṃ ātmayācenī || 10 ||
piṃḍācā barā śodha ghyāvā | tatvāṃcā piṃḍa śodhāvā |
tatveṃ śodhitāṃ piṃḍa āghavā | kal̤oṃ yeto || 11 ||
jaḍa deha bhūtāṃcā | caṃcal̤a guṇa ātmayācā |
niścal̤a brahmāvegal̤ā ṭhāva kaicā | jetheṃ tetheṃ || 12 ||
niścal̤a caṃcal̤a āṇī jaḍa | piṃḍīṃ karāvā nivāḍa |
pratyayavegal̤eṃ jāḍa | bolaṇeṃ nāhīṃ || 13 ||
piṃḍāmadhūna ātmā jāto | tevhāṃ nivāḍā kal̤oṃ yeto |
dehe jaḍa hā paḍato | dekhatadekhatāṃ || 14 ||
jaḍa titukeṃ paḍileṃ | caṃcal̤a titukeṃ nighonī geleṃ |
jaḍacaṃcal̤āceṃ rūpa āleṃ | pratyayāsī || 15 ||
niścal̤a āhe sakal̤āṃ ṭhāīṃ | heṃ toṃ pāhāṇeṃ nalage kāṃhīṃ |
guṇavikāra tetheṃ nāhīṃ | niścal̤āsī || 16 ||
jaiseṃ piṃḍa taiseṃ brahmāṃḍa | vicāra disato ughaḍa |
jaḍa caṃcal̤a jātāṃ jāḍa | parabrahmaci āhe || 17 ||
māhāṃbhūtāṃcā khaṃbīra kelā | ātmā ghālūna putal̤ā jālā |
cālilā sṛṣṭīcā galbalā | yeṇeṃ ritīṃ || 18 ||
ātmā māyā vikāra karī | āl̤a ghālitī brahmāvarī |
pratyayeṃ sakal̤a kāṃhīṃ vivarī | toci bhalā || 19 ||
brahma vyāpaka akhaṃḍa | varakaḍa vyāpakatā khaṃḍa |
śodhūna pāhātaṃ jaḍa | kāṃhīṃca nāhīṃ || 20 ||
gaganāsī khaṃḍatā naye | gaganāceṃ nāsela kāye |
jarī jālā māhāṃpral̤aye | sṛṣṭīsaṃvhāra || 21 ||
jeṃ saṃvhārāmadhyeṃ sāpaḍale | teṃ sahajaci nāsivaṃta jāleṃ |
jāṇate lokīṃ ugavileṃ | pāhije koḍeṃ || 22 ||
na kal̤atāṃ vāṭe koḍeṃ | kal̤atāṃ āvagheṃ diseṃ ughaḍeṃ |
mhaṇonī yekāṃtīṃ nivāḍe | vicāra pāhāvā || 23 ||
mil̤atā pratyayāce saṃta | yekāṃparīsa yekāṃta |
kelī pāhije sāvacita | nānā carcā || 24 ||
pāhilyāvegal̤eṃ kal̤ata nāhīṃ | kal̤atāṃ kal̤atāṃ saṃdeha nāhīṃ |
viveka pāhātāṃ koṭheṃci nāhīṃ | māyājāl̤a || 25 ||
gaganīṃ ābhāl̤a āleṃ | māgutī saveṃci uḍāleṃ |
ātmyākaritāṃ dṛśya jāleṃ | uḍela taiseṃ || 26 ||
mul̤āpāsūna sevaṭavarī | vivekī vivekeṃ vivarī |
toci niścaya thāvarī | cal̤enā aisā || 27 ||
varakaḍa niścaya anumānāce | anumāneṃ bolatāṃ kāye veṃce |
jāṇate puruṣa pracitīce | te toṃ mānītanā || 28 ||
ugeṃca bolaṇeṃ anumānāceṃ | anumānāceṃ koṇyā kāmāceṃ |
yetheṃ sagaṭa vicārāceṃ | kāma nāhīṃ || 29 ||
sagaṭa vicāra to avicāra | kityeka mhaṇatī yekaṃkāra |
yekaṃkāra bhraṣṭākāra | karūṃ naye || 30 ||
kṛtrima avagheṃ sāṃḍāveṃ | kāṃhīṃ yeka śuddha ghyāveṃ |
jāṇajāṇoṃ nivaḍāveṃ | sārāsāra || 31 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde ātmānirūpaṇanāma samāsa satavā ||
samāsa āṭhavā : dehekṣetranirūpaṇa || śrīrāma ||
vidhīprapaṃcataru vāḍhalā | vāḍhatāṃ vāḍhatāṃ vistīrṇa jālā |
phal̤eṃ yetāṃ viśrāṃtī pāvalā | bahuta guṇī || 1 ||
nānā phal̤eṃ rasāl̤eṃ lāgalīṃ | nānā jinasī goḍīsa ālīṃ |
goḍī pāhāvayā nirmāṇa kelīṃ | nānā śarīreṃ || 2 ||
nirmāṇa jāle uttama viṣaye | śarīreṃviṇa bhogitāṃ naye |
mhaṇonī nirmilā upāye | nānā śarīreṃ || 3 ||
jñānaiṃdriyeṃ nirmāṇa kelīṃ | bhinna bhinna guṇāṃcīṃ nirmilīṃ |
yekā śarīrāsī lāgalīṃ | parī vegal̤ālīṃ || 4 ||
śrotraiṃdriṃī śabda paḍilā | tyācā bheda pāhije kal̤alā |
aisā upāye nirmāṇa kelā | iṃdriyāṃmadheṃ || 5 ||
tvaceiṃdriyeṃ sītoṣṇa bhāse | cakṣuiṃdriyeṃ sakal̤a dise |
iṃdriyāṃmadheṃ guṇa aise | vegal̤āle || 6 ||
jivhemadheṃ rasa cākhaṇeṃ | ghrāṇāmadheṃ parimal̤a gheṇeṃ |
iṃdriyāṃmadheṃ vegal̤ālyā guṇeṃ | bheda kele || 7 ||
vāyopaṃcakīṃ aṃtaḥkarṇapaṃcaka | misal̤oni phire niśaṃka |
jñānaiṃdriyeṃ karmaiṃdriyeṃ sakal̤ika | sāvakāsa pāhe || 8 ||
karmaiṃdriyeṃ lāgavegīṃ | jīva bhogīṃ viṣayāṃlāgīṃ |
aisā hā upāye jagīṃ | īśvareṃ kelā || 9 ||
niṣaya nirmāṇa jāle barave | śarīreṃviṇa kaiseṃ bhogāve |
nānā śarīrāce gove | yākāraṇeṃ || 10 ||
astīmāṃśāce śarīra | tyāmadheṃ guṇaprakāra |
śarīrāsārikheṃ yaṃtra | āṇīka nāhīṃ || 11 ||
aisīṃ śarīreṃ nirmāṇa kelīṃ | viṣayabhogeṃ vāḍhavilīṃ |
lāhānathora nirmāṇa jālīṃ | yeṇeṃ prakāreṃ || 12 ||
astīmāṃśāṃcīṃ śarīreṃ | nirmāṇa kelī jagadeśvareṃ |
vivekeṃ guṇavicāreṃ | karūniyāṃ || 13 ||
astimauṃśācā putal̤ā | jeṇeṃ jñāneṃ sakal̤a kal̤ā |
śarīrabheda vegal̤ā | ṭhāīṃ ṭhāīṃ || 14 ||
to bheda kāryākāraṇa | tyācā udaṃḍa āhe guṇa |
sakal̤a tīkṣṇa buddhīviṇa | kāye kal̤e || 15 ||
sakal̤a karaṇeṃ īśvarālā | mhaṇonī bheda nirmāṇa jālā |
ūrdhamukha hotāṃ bhedālā | ṭhāva kaiṃcā || 16 ||
sṛṣṭikarṇīṃ āgatya bheda | saṃvhāreṃ sahajaci abheda |
bheda abheda hā saṃvāda | māyāguṇeṃ || 17 ||
māyemadheṃ aṃtarātmā | nakal̤e tayācā mahimā |
jālā caturmukha brahmā | tohi saṃdehīṃ paḍe || 18 ||
pīl̤a peṃca kaḍovikaḍīṃ | tarka tīkṣaṇa ghaḍīneṃ ghaḍī |
manāsī hoye tāṃtaḍī | vivaraṇa karitāṃ || 19 ||
ātmatveṃ lāgateṃ sakal̤a kāṃhīṃ | niraṃjanīṃ he kāṃhīṃca nāhīṃ |
yekāṃtakāl̤īṃ samajona pāhīṃ | mhaṇije bareṃ || 20 ||
dehe sāmarthyānusāra | sakal̤a karī jagadeśvara |
thora sāmarthyeṃ avatāra | bolijetī || 21 ||
śeṣa kūrma vaṟhāva jāle | yevaḍhe dehe viśāl̤a dharile |
teṇeṃ karitāṃ racanā cāle | sakal̤a sṛṣṭīcī || 22 ||
īśvareṃ kevaḍheṃ sūtra keleṃ | sūryabiṃba dhāvāyā lāvileṃ |
dhukaṭākaravīṃ dharavileṃ | agādha pāṇī || 23 ||
parvatāaise ḍhaga ucalitī | sūryabiṃbāsī achyāditi |
tetheṃ saveṃci vāyocī gatī | pragaṭa hoye || 24 ||
jhiḍakajhiḍakuṃ dhāṃve vārā | jaisā kāl̤ācā mhaṇiyārā |
ḍhaga mārunī dinakarā | mokal̤e karī || 25 ||
baisatī vijāṃce taḍākhe | prāṇīmātra avacitā dhāke |
gagana kaḍakaḍūna taḍake | sthal̤āṃvarī || 26 ||
yehalokāsī yeka varma keleṃ | mahadbhūteṃ mahadbhūta āl̤ileṃ |
sakal̤āṃ samabhāgeṃ cālileṃ | sṛṣṭiracanesī || 27 ||
aise anaṃta bheda ātmayāce | sakal̤a jāṇatī aise kaiṃceṃ |
vivaratāṃ vivaratāṃ manāce | phaḍake hotī || 28 ||
aisī mājhī upāsanā | upāsakīṃ āṇāvī manā |
agādha mahimā caturānanā | kāye kal̤e || 29 ||
āvāhana visarjana | heṃ ci bhajanāceṃ lakṣaṇa |
sakal̤a jāṇatī sajjana | mī kāya sāṃgoṃ || 30 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde dehekṣetranirūpaṇanāma samāsa āṭhavā ||
samāsa navavā : syykṣmanirūpaṇa || śrīrāma ||
mṛtikāpūjana karāveṃ | āṇī saveṃci visarjāveṃ |
heṃ mānenā svabhāveṃ | aṃtaḥkarṇāsī || 1 ||
deva pūjāvā āṇī ṭākāvā | heṃ praśasta na vaṭe jīvā |
yācā vicāra pāhāvā | aṃtaryāmīṃ || 2 ||
deva karije aisā nāhīṃ | deva ṭākije aisā nāhīṃ |
mhaṇoni yācā kāṃhīṃ | vicāra pāhāvā || 3 ||
deva nānā śarīreṃ dharito | dharunī māgutī soḍito |
tarī to deva kaisā āhe to | vivekeṃ vol̤akhāvā || 4 ||
nānā sādhaneṃ nirūpaṇeṃ | deva śodhāyākāraṇeṃ |
sakal̤a āpule aṃtaḥkarṇeṃ | samajaleṃ pāhije || 5 ||
brahmajñācā upāye | samajalyāviṇa detāṃ naye |
padārtha āhe mā ghe jāye | aiseṃ mhaṇāveṃ || 6 ||
sagaṭa lokāṃce aṃtarīṃcā bhāva | maja pratakṣa bheṭavāvā deva |
paraṃtu vivekācā upāva | vegal̤āci āhe || 7 ||
vicāra pāhātāṃ tagenā | tyāsa deva aiseṃ mhaṇāvenā |
paraṃtu jana rāhenā | kāye karāveṃ || 8 ||
thora loka maroni jātī | tyāṃcyā suratā karunī pāhātī |
taisīca āhe hehi gatī | upāsanecī || 9 ||
thora vyāpāra ṭhākenā janīṃ | mhaṇoni kelī rakhatavānī |
rājasaṃpadā tayācenī | prāpta kaicī || 10 ||
mhaṇoni jitukā bhol̤ā bhāva | titukā ajñānācā svabhāva |
ajñāneṃ tarī devādhideva | pāvijela kaicā || 11 ||
ajñāsī jñāna na māne | jñātyāsa anumāna na māne |
mhaṇoni siddhāṃciye khuṇeṃ | pāvaleṃ pāhije || 12 ||
māyā sāṃḍūna mul̤āsa jāveṃ | tarīca samādhāna pāvāveṃ |
aiseṃ na hotāṃ bharaṃgal̤āveṃ | bhalatīkaḍe || 13 ||
māyā ulaṃghāyākāraṇeṃ | devāsī nānā upāya karaṇeṃ |
adhyātmaśravaṇapaṃtheṃci jāṇeṃ | pratyayāneṃ || 14 ||
aiseṃ na karitāṃ lokikīṃ | avaghīca hote cukāmukī |
sthiti kharī āṇi laṭakī | aisī vol̤akhāvī || 15 ||
khoṭyāce vāṭe jāūṃ naye | khoṭyācī saṃgatī dharūṃ naye |
khoṭeṃ saṃgrahīṃ karūṃ naye | kāṃhīṃyeka || 16 ||
khoṭeṃ teṃ khoṭeṃci khoṭeṃ | kharyāsī tagenāta bālaṭeṃ |
mana adhomukha upharāṭeṃ | keleṃ pāhije || 17 ||
adhyātmaśravaṇa karīta jāveṃ | mhaṇije sakal̤a kāṃhīṃ phāve |
nānā prakārīce gove | tuṭonī jātī || 18 ||
sūta guṃtaleṃ teṃ ukalāveṃ | taise mana ugavāveṃ |
mānata mānata ghālāveṃ | mul̤ākaḍe || 19 ||
sakal̤a kāṃhīṃ kālavaleṃ | tyā sakal̤āceṃ sakal̤a jāleṃ |
śarīrīṃ vibhāgale | sakal̤a kāṃhīṃ || 20 ||
kāye teṃ yetheṃci pāhāveṃ | kaiseṃ teṃ yetheṃci śodhāveṃ |
sūkṣmācīṃ caudā nāṃveṃ | yetheṃci samajāvī || 21 ||
nirguṇa nirvikārī yeka | teṃ sarvāṃ ṭhāīṃ vyāpaka |
dehyāmadheṃ teṃ niṣkal̤aṃka | āhe kīṃ nāhīṃ || 22 ||
mūl̤amāyā saṃkalparūpa | teṃ aṃtaḥkarṇāceṃ svarūpa |
jaḍa cetavī caitanyarūpa | teṃ hi śarīrīṃ āhe || 23 ||
samānaguṇa guṇasāmya | sūkṣma vicāra to agamya |
sūkṣma sādhu jāṇate praṇamya | tayā samastāṃsī || 24 ||
dvidhā bhāsateṃ śarīra | vāmāṃga dakṣiṇāṃga vicāra |
toṃci ardhanārīnaṭeśvara | piṃḍīṃ vol̤akhāvā || 25 ||
toci prakṛtipuruṣa jāṇije | śivaśaktī vol̤akhije |
śaḍaguṇaīśvara bolije | tayā kardamāsī || 26 ||
tayāsīca mhaṇije mahattattva | jetheṃ triguṇāceṃ gūḍhatva |
ardhamātrā śuddhasatva | guṇakṣobhiṇā || 27 ||
triguṇeṃ cālateṃ śarīra | pratakṣa disato vicāra |
mul̤īṃcyā kardamāceṃ śarīra | aiseṃ jāṇāveṃ || 28 ||
mana māyā āṇi jīva | hāhi disato svabhāva |
caudā nāmāṃcā abhiprāva | piṃḍīṃ pāhāvā || 29 ||
piṃḍa paḍatāṃ avagheṃci jāteṃ | paraṃtu parabrahma rāhāteṃ |
śāśvata samajona maga teṃ | dṛḍha dharāveṃ || 30 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde sūkṣmanirūpaṇanāma samāsa navavā ||
samāsa dahāvā : vimalabrahmanirūpaṇa || śrīrāma ||
dharūṃ jātāṃ dharitāṃ na ye | ṭākūṃ jātāṃ ṭākitāṃ na ye |
jetheṃ tetheṃ āheca āhe | parabrahma teṃ || 1 ||
jikaḍe tikaḍe jetheṃ tetheṃ | vinmukha hotāṃ sanmukha hoteṃ |
sanmukhapaṇa cukenā teṃ | kāṃhīṃ kelyā| || 2 ||
baisaleṃ māṇūsa uṭhona geleṃ | tetheṃ ākāśaci rāhileṃ |
ākāśa cahuṃkaḍe pāhileṃ | tarī sanmukhaci āhe || 3 ||
jikaḍetikaḍe prāṇī pal̤ona jāteṃ | tikaḍe ākāśaci bhovateṃ |
bal̤eṃ ākāśābāhera | kaiseṃ jāveṃ || 4 ||
jikaḍetikaḍe prāṇī pāhe | tikaḍe teṃ sanmukhaci āhe |
samastāṃceṃ mastakīṃ rāhe | mādhyānīṃ mārtaṃḍa jaisā || 5 ||
parī to āhe yekadesī | dṛṣṭāṃta na ghaḍe vastusī |
kāṃhīṃ yeka camatkārāsī | deunī pāhileṃ || 6 ||
nānā tīrtheṃ nānā desīṃ | kaṣṭata jāveṃ pāhāvyāsī |
taiseṃ na lage parabrahmāsī | baisaleṃ ṭhāīṃ || 7 ||
prāṇī baisonīca rāhātāṃ | athavā bahuta pal̤ona jātāṃ |
parabrahma teṃ tatvatāṃ | samāgameṃ || 8 ||
pakṣī aṃtarāl̤īṃ gelāṃ | bhovateṃ ākāśaci tayālā |
taise brahma prāṇīyālā | vyāpūna āhe || 9 ||
parabrahma pokal̤a ghanadāṭa | brahma sevaṭācā sevaṭa |
jyāsī tyāsī brahma nīṭa | sarvakāl̤a || 10 ||
dṛśyā sabāhe aṃtarīṃ | brahma dāṭaleṃ brahmāṃḍodarīṃ |
āre tyā vimal̤ācī sarī | koṇāsa dyāvī || 11 ||
vaikuṃṭhakail̤āsasvargalokīṃ | iṃdralokīṃ caudā lokīṃ |
pannagādikapātāl̤alokīṃ | tetheṃci āhe || 12 ||
kāsīpāsūna rāmeśvara | āvagheṃ dāṭaleṃ apāra |
paratā paratā pārāvāra | tyāsa nāhīṃ || 13 ||
parabrahma teṃ yekaleṃ | yekadāṃci sakal̤āṃsī vyāpile |
sakal̤āṃsa sparśona rāhileṃ | sakal̤āṃ ṭhāīṃ || 14 ||
parabrahma pāuseṃ bhijenā | athavā cikhalāneṃ bharenā |
purāmadheṃ parī vāhenā | purāsamāgameṃ || 15 ||
yekasareṃ sanmuka vimukha | vāma savya dohiṃkaḍe yeka |
ārdhaūrdha prāṇī sakal̤īka | vyāpūna āhe || 16 ||
ākāśācā ḍoho bharalā | kadāpī nāhīṃ ucaṃbal̤alā |
asaṃbhāvya pasaralā | jikaḍe tikaḍe || 17 ||
yekajinasi gagana udāsa | jetheṃ nāhīṃ dṛśyabhāsa |
bhāseṃviṇa nirābhāsa | parabrahma jāṇāveṃ || 18 ||
saṃtasādhumahānubhāvāṃ | devadānavamānavāṃ |
brahma sakal̤āṃsī visāṃvā | viśrāṃtiṭhāva || 19 ||
koṇekaḍe sevaṭā jāveṃ | koṇekaḍe kāye pāhāveṃ |
asaṃbhāvya teṃ nemāveṃ | kāye mhaṇonī || 20 ||
sthūl̤a navhe sūkṣma navhe | kāṃhīṃ yekāsārikheṃ navhe |
jñānadṛṣṭīviṇa navhe samadhāna || 21 ||
piṃḍabrahmāṃḍanirāsa | maga teṃ brahma nirābhāsa |
yethūna tethavarī avakāsa | bhakāsarūpa || 22 ||
brahma vyāpaka heṃ to khareṃ | dṛśya āhe toṃ heṃ uttareṃ |
vyāpeṃviṇa koṇyā prakāreṃ | vyāpaka mhaṇāveṃ || 23 ||
brahmāsī śabdaci lāgenā | kalpanā kalpūṃ śakenā |
kalpanetīta niraṃjanā | vivekeṃ vol̤akhāveṃ || 24 ||
śuddha sāra śravaṇa | śuddha pratyayāceṃ manana |
vijñānī pāvatāṃ unmana | sahajaci hoteṃ || 25 ||
jāleṃ sādhanāceṃ phal̤a | saṃsāra jālā saphal̤a |
nirguṇa brahma teṃ niścal̤a | aṃtarīṃ biṃbaleṃ || 26 ||
hiseba jālā māyecā | jālā nivāḍā tatvāṃcā |
sādhya hotāṃ sādhanācā | ṭhāva nāhīṃ || 27 ||
svapnīṃ jeṃ jeṃ dekhileṃ | teṃ teṃ jāgṛtīsa uḍāleṃ |
sahajaci anurvācya jāleṃ | bolatāṃ na ye || 28 ||
aiseṃ heṃ vivekeṃ jāṇāveṃ | pratyayeṃ khuṇeṃsī bāṇāveṃ |
janmamṛtyācyā nāṃveṃ | sunyākāra || 29 ||
bhaktāṃceni sābhimāneṃ | kṛpā kelī dāśarathīneṃ |
samarthakṛpecīṃ vacaneṃ | to hā dāsabodha || 30 ||
vīsa daśaka dāsabodha | śravaṇadvāreṃ ghetāṃ śodha |
manakartyāsa viśada | paramārtha hoto || 31 ||
vīsa daśaka donīseṃ samāsa | sādhakeṃ pāhāveṃ sāvakāsa |
vivarataṃ viśeṣāviśeṣa | kal̤oṃ lāge || 32 ||
graṃthāceṃ karāveṃstavana | stavanāceṃ kāye prayojana |
yetheṃ pratyayāsa kāraṇa | pratyayo pāhāvā || 33 ||
dehe taṃva pāṃcā bhūtāṃcā | kartā ātmā tethīṃcā |
āṇī kavitvaprakāra manuśācā | kāśāvarunī || 34 ||
sakal̤a karaṇeṃ jagadīśāceṃ | āṇī kavitvaci kāya mānuśāceṃ |
aiśā apramāṇa bolaṇyāceṃ kāye ghāveṃ || 35 ||
sakal̤a dehyācā jhāḍā kelā | tatvasamudāva uḍālā |
tetheṃ koṇyā padārthālā | āpuleṃ mhaṇāveṃ || 36 ||
aisīṃ heṃ vicārācīṃ kāmeṃ | ugeṃca bhramoṃ naye bhrameṃ |
jagadeśvareṃ anukrameṃ | sakal̤a keleṃ || 37 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde vimal̤abrahmanirūpaṇanāma samāsa dahāvā || ||
daśaka visāvā samāpta ||

Explore More